Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1986/2, K.1986/1 Sayılı Karar - 20/01/1986

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı: 1986/2

Karar Sayısı: 1986/1

Karar Günü : 20/1/1986

R.G. Tarih-Sayı :16.04.1986-19080

İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisinin seksen üyesi.

İPTAL DAVASININ KONUSU: Türkiye Büyük Millet Meclisinin "SayıştaydaAçık Bulunan Üyelikler İçin Yapılan Seçime Dair" 12/11/1985 günlü, 27sayılı kararının, Anayasa'nın 2., 87., 138., 139. ve 160. maddelerineaykırılığı nedeniyle iptali istemidir.

II - METİNLER :

A - Türkiye Büyük Millet Meclisinin iptali istenilen kararı :

"Sayıştayda Açık Bulunan Üyelikler İçin Yapılan Seçime Dair

Karar No : 27Karar Tarihi : 12/11/1985

832 numaralı Sayıştay kanunu ile bu Kanunu değiştiren 7/3/1985tarihli ve 3162 numaralı Kanunun geçici 3 üncü maddesi uyarınca, Sayıştaydaaçık bulunan 21 üyeliğe, T.B.M.M. Plan ve Bütçe Komisyonunca aşağıda isimleriyazılı şahıslar seçilmiş ve bu seçim T.B.M.M. Genel Kurulunun 12/11/1985tarihli 27 nci Birleşiminde onaylanmıştır.

B - Dayanılan Anayasa Kuralları :

Madde 2 - Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma veadalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğinebağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik vesosyal bir hukuk Devletidir.

"Madde 87- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev veyetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu vebakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmündekararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarınıgörüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek;milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anayasanın 14 üncümaddesindeki fiillerden dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere, genel ve özelaf ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerinegetirilmesine karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkilerikullanmak ve görevleri yerine getirmektir."

"Madde 138- Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya,kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler.

Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisininkullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelgegönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz.

Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargıyetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veyaherhangi bir beyanda bulunulamaz.

Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymakzorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretledeğiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez."

"Madde 139 - Hâkimler ve savcılar azlolunamaz, kendileriistemedikçe Anayasada gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamaz; bir mahkemeninveya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık, ödenek ve diğer özlükhaklarından yoksun kılınamaz.

Meslekten çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymişolanlar; görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceği kesin olarakanlaşılanlar veya meslekte kalmalarının uygun olmadığına karar verilenlerhakkında kanundaki istisnalar saklıdır."

"Madde 160- Sayıştay, genel ve katma bütçeli dairelerin bütüngelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemekve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verileninceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevlidir. Sayıştayınkesin hükümleri hakkında ilgililer yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeşgün içinde bir kereye mahsus olmak üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabilirler.Bu kararlar dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamaz,

Vergi, benzeri malî yükümlülükler ve ödevler hakkında, Danıştayile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararları esasalınır.

Sayıştayın kuruluşu, işleyişi, denetim usulleri, mensuplarınınnitelikleri, atanmaları, ödev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri ve diğerözlük işleri, Başkan ve üyelerinin teminatı kanunla düzenlenir.

Silahlı Kuvvetler elinde bulunan Devlet mallarının Türkiye BüyükMillet Meclisi adına denetlenmesi usulleri, Millî Savunma hizmetleriningerektirdiği gizlilik esaslarına uygun olarak kanunla düzenlenir.

III - İLK İNCELEME :

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında aşağıdaki sorun üzerinde durulmuştur :

Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkileri genel olarak Anayasanın148. maddesinde belirtilmiştir. Buna göre Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanunhükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasayaşekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetler. Anayasa değişikliklerini isesadece şekil bakımından inceler ve denetler.

Bunun dışında Anayasanın 85. maddesi uyarınca yasamadokunulmazlığının kaldırılmasına ve üyeliğin düşmesine ilişkin T.B.M.M.Kararları da Anayasa Mahkemesinin denetim alanındadır.

Davada; Türkiye Büyük Millet Meclisince verilmiş bir kararıniptali istendiğine, bir Kanun veya kanun hükmünde kararname söz konusuolmadığına göre, bu karar ancak bir içtüzük düzenlemesi niteliğinde ise AnayasaMahkemesince denetlenebilir. Bundan dolayı dava konusu kararın bu yöndenincelenmesi gerekir.

Anayasanın 160. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Sayıştayınkuruluşu; işleyişi, denetim usulleri, mensuplarının nitelikleri, atanmaları,ödev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri ve diğer özlük işleri, başkan veüyelerinin teminatı kanunla düzenlenir" denilmiştir.

Görülüyorki, Anayasa, Sayıştay üyelerinin seçimi ile ilgili özelbir hüküm koymamış, bunun yöntemini çıkarılacak kanuna bırakmıştır.

21/2/1967 günlü, 832 sayılı Sayıştay Kanunu, Sayıştay üyelerininnitelikleri ve seçimlerine ilişkin ayrıntılı hükümler içermektedir.

7/3/1985 günlü, 3162 sayılı "21/2/1967 tarih ve 832 sayılıSayıştay Kanununda Değişiklik Yapılması ve Bu Kanuna Üç Ek Madde EklenmesiHakkında Kanunun geçici 3. maddesi Sayıştayda boş bulunan üyeliklere yapılacakseçim konusunda şu hükmü getirmiştir : "Bu Kanunun yürürlüğünü takibenhalen Sayıştayda boş bulunan üyeliklerle, 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyeek olarak çıkarılan Bakanlar Kurulunun 18/7/1984 tarih ve 8/8360 sayılı Kararıgereğince verilen kadrolara yapılacak üye seçimleri bir defaya mahsus olmaküzere Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonunca doğrudanyapılarak, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun onayına sunulur. GenelKurul bu onay işlemini Plan ve Bütçe Komisyonunca seçimin sonuçlanmasındanbaşlayarak iki ay içinde tamamlamadığı takdirde Plan ve Bütçe Komisyonu kararıkesindir."

Özel Kanunun öngördüğü bu yöntemin Anayasaya aykırı olupolmadığının incelenmesi davanın konusu dışındadır.

Davacılar, Sayıştay üyeliklerine yapılan seçimin, Türkiye BüyükMillet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonunda yasal koşullara aykırı davranılmaksuretiyle sonuçlandırıldığını, partizanlık yapıldığını, yasama yorumu yapılarakAnayasaya ters düşüldüğünü, bu işlemin Türkiye Büyük Millet Meclisindeonaylanmasıyla yasaya ve dolayısıyla Anayasaya aykırı yeni bir içtüzükdüzenlemesi ortaya çıktığını ileri sürmektedirler.

Oysa, T.B.M.M. Genel Kurulunca alınan kararın, 832 sayılı SayıştayKanunu ve bu Kanunu değiştiren 3162 sayılı Kanunun geçici 3. maddesi uyarınca,Sayıştayda açık bulunan üyeliklere T.B.M.M. Plan ve Bütçe Komisyonunda yapılanseçimin onaylanmasından ibaret bulunduğu ve bir içtüzük düzenlemesi ya daiçtüzüğün bir hükmünün değiştirilmesi niteliğinde olmadığı tartışmaya yerbırakmayacak kadar açıktır. Böyle olunca bu kararın oluşturulmasında Anayasayave kanuna aykırı uygulamalar yapıldığı yolundaki iddiaların da incelenmesineolanak yoktur. Gerçekten, bu iddiaların incelenebilmesi, kararın AnayasaMahkemesince denetlenebilmesine bağlıdır.

Bu nedenlerle; Türkiye Büyük Millet Meclisinin dava konusukararının Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmesi Anayasa Mahkemesi'ningörevi dışında bulunduğundan; söz konusu kararın iptali istemiyle açılandavanın reddine karar verilmelidir.

H. Semih ÖZMERT bu gerekçeye katılmamıştır

IV- SONUÇ :

Anayasa'nın 148. maddesi, Anayasa Mahkemesi'ni kanunların, kanunhükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasayaşekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetlemekle görevlendirmiştir.

Dava konusu karar, 7/3/1985 günlü, 3162 sayılı Kanun'un geçici 3.maddesi uyarınca Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonutarafından Sayıştay'da açık bulunan üyeliklere yapılan seçimin Türkiye BüyükMillet Meclisi Genel Kurulu'nca onaylanmasından ibarettir. İşbu karar, İçtüzükhükmü niteliğinde bulunmadığı gibi, Anayasa'nın istisnai olarak denetiminiAnayasa Mahkemesi'ne verdiği Türkiye Büyük Millet Meclisi kararlarından da değildir.

Bu itibarla, iptal davasının Anayasa Mahkemesi'nin görevsizliğinedeniyle reddine, H. Semih Özmert'in "Söz konusu kararın bir içtüzükkuralı ihdası niteliğinde olduğu ve bunun da Anayasa'nın 2, 87, 138, 139 ve160. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali talep edilmiştir.

Bu kararın oluşturulmasında yeni bir içtüzük hükmü yaratılmışolduğu yönünde öne sürülen iddiaların Anayasa'ya uygıınluk denetimindengeçirilebilmesi, ancak bu kararın denetiminin Anayasa Mahkemesi'nin görev veyetkisi içinde olması koşulu ile gerçekleştirilebilir.

Bu nedenle, verilen kararda, "İçtüzük hükmü niteliğindebulunmadığı" biçiminde bir hüküm verilmemesi gerekir. Esasen ilk incelemesafhasında, böyle bir değerlendirilmede de bulunulamaz.

Bu itibarla, iptal davasının Anayasa Mahkemesi'nin görevsizliğinedeniyle reddine karar verilmekle yetinilmeli" biçimindeki değişikgerekçesi ile,

20/1/1986 gününde oybirliğiyle karar verildi.