ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 1987/36
Karar Sayısı: 1988/56
Karar Günü: 23.12.1988
R.G. Tarih-Sayı :30.07.1989-20237
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul 5. İş Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 8.6.1984 günlü, 233 sayılı Kamu İktisadiTeşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 43. maddesinin Anayasa'nın128. ve 152. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali istemidir.
I- OLAY :
Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü işyerlerineilişkin olarak, Türk Ulaştırma Kamu İşverenleri Sendikası (TÜTİS) ile TürkiyeSivil Havacılık Sendikası (Hava-İş) arasında 1.10.1984-30.9.1986 yürürlüksüresini kapsayacak biçimde bağıtlanan 10. Dönem Toplu İş Sözleşmesi'nin 8. ve2821 sayılı Sendikalar Kanunu'nun 34. maddeleri uyarınca Antalya İstasyon Müdürlüğüişyeri için bir baş temsilci olmak üzere iki üyesini sendika işyeritemsilciliğine atadığını bildiren işçi sendikasına gönderdiği karşılık yazıda16 işçinin 233 sayılı KHK'ye göre "Sözleşmeli personel" olarakçalıştığını belirten işveren sendikası, işçi sayılmayanların sendika işyeritemsilcisi atanmalarını kabul etmediğini bildirince Hava-İş Sendikası Mahkemeyebaşvurarak, işverenin işlem ve savının 233 sayılı KHK'ye aykırı bulunduğu gibiayrıca bu KHK'nin tümüyle Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürerek çalıştıklarıişlerin niteliği gözetilince sözü edilen KHK. kapsamında sayılmayacaklarındanAntalya İstasyon Müdürlüğü'ndeki 56 kişinin 1475, 2821 ve 2822 sayılı Yasalaragöre işçi olduklarının, bu nedenle de işyeri için 2 sendika temsilcisi atanmasıgerektiğinin tespitiyle bu konudaki hukukî sataşmanın önlenmesine kararverilmesini; davalı işveren de, 233 sayılı KHK'nin ceza hükmünü içeren 46.maddesi dışında, yayınlandığı 18.6.1984 gününde yürürlüğe girdiğini, çalışansözleşmeli personelin KHK'nin 41. maddesinin 2. bendi karşısında toplu işsözleşmesi kapsamına alınması ve bu sözleşmeden yararlanması olanağıbulunmadığını savunarak davanın reddini, istemişlerdir.
Mahkemenin, yanların sav ve savunmalarının değerlendirilmesiamacıyla yaptırdığı bilirkişi incelemesinde alınan, durumları anlaşmazlıkkonusu olan 16 işçinin gördükleri işler nedeniyle iş hukuku anlamında işçisayılmaları gerektiği, bunların 233 sayılı KHK'nin 43. maddesine göresözleşmeli personel olarak çalıştırmanın hem bu KHK'ye hem de Anayasa'ya aykırıdüşeceği, bu nedenlerle davacı sendikanın 56 işçi çalışan işyerinde 2 sendikaişyeri temsilcisi atayabileceği ve istemin yerinde olduğu görüşüne yer verenraporu davalı vekili kabul etmemiş, yerel mahkeme, davacı vekilinin yinelediğiAnayasa'ya aykırılık savını da ciddi görerek 233 sayılı KHK'nin 43. maddesininiptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ :
A- İPTALİ İSTENİLEN KHK KURALI :
8.6.1984 günlü, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri HakkındaKanun Hükmünde Kararname'nin 43. maddesi şöyledir :
"İstihdam Şekilleri ve Sözleşmeli Personel Çalıştırma
Madde 43. - Teşebbüslerde memurlar (kadrolu personel), sözleşmelipersonel ve işçiler istihdam edilir. İşçiler bu Kanun Hükmünde Kararname'yetabi değildir. Sözleşmeli personel, belirli bir sözleşme ile teşebbüsteçalışan; işçi ve memur statüsünde olmayan personeldir."
B- İLGİLİ YASA KURALI :
5.5.1984 günlü, 2821 sayılı Sendikalar Kanunu'nun "İşyerisendika temsilcisinin tayini ve nitelikleri" başlıklı 34. maddesi şöyledir:
"Madde 34. - Toplu iş sözleşmesinin tarafı olan sendika,işyerinde işçi sayısı elliye kadar ise bir, ellibir ile yüz arasında ise en çokiki, yüzbir ile beşyüz arasında ise en çok üç, beşyüzbir ile bin arasında iseen çok dört, binbir ile ikibin arasında ise en çok altı, ikibinden fazla ise ençok sekiz olmak üzere işyerinde çalışan üyeleri arasından işyeri sendikatemsilcisi tayin ederek onbeş gün içinde kimliklerini işverene bildirir.Bunlardan biri baş temsilci olarak görevlendirilebilir.
İşyeri sendika temsilcisi olabilmek için kurucu olabilmekhususunda 5 inci maddede belirtilen şartları haiz olmak gerekir."
C - DAYANILAN ANAYASA KURALLARI :
1. "MADDE 128. - Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri vediğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlüoldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar vediğer kamu görevlileri eliyle görülür.
Memurların ve diğerkamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları,görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğerözlük işleri kanunla düzenlenir.
Üst kademe yöneticilerinin yetiştirilme usul ve esasları, kanunlaözel olarak düzenlenir."
2. "MADDE 152.- Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacakbir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasaya aykırı görürseveya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğukanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayıgeri bırakır.
Mahkeme, Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi görmezse bu iddia,temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır.
Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ayiçinde kararını verir ve açıklar. Bu süre içinde karar verilmezse mahkemedavayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır. Ancak, AnayasaMahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse,mahkeme buna uymak zorundadır.
Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararınınResmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmününAnayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz."
IV- İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi, önce 3.11.1987 günlü kararıyla, konu ile ilgiliolarak gönderilen belge fotokopilerinin onanlı olmadığını, sonra 3.12.1987günlü kararıyla KHK'nin hangi hükümlerinin davada uygulanacak hüküm niteliğindeolduğunun belirtilmediğini, 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesi yönünden eksikliksayarak tamamlanması için dosyayı geriye çevirmiş, yerel mahkemece dosyanınüçüncü kez gönderilmesi üzerine, İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Orhan ONAR,Mahmut C. CUHRUK, Necdet DARICIOĞLU, Yekta Güngör ÖZDEN, Muammer TURAN, MehmetÇINARLI, Selahattin METİN, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, Adnan KÜKNER ve VuralSAVAŞ'ın katılmalarıyla 5.1.1988 günü yaptığı ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, sınırlamasorununun esasla birlikte düşünülmesine oybirliğiyle karar vermiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ :
İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, Anayasa'yaaykırı olduğu görülen ve ileri sürülen KHK. kuralı ile dayanılan Anayasakuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunduktan sonragereği görüşülüp düşünüldü :
A - Esas inceleme evresinde 18 Ocak 1988 günlü, 19698 sayılı ResmîGazete'de, 5.1.1988 günlü, 308 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında 233sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Hükümlerinin Değiştirilmesi ve Bu KanunHükmünde Kararnameye Bir Madde Eklenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnameyayımlanmış ve bu KHK'nin 4. maddesiyle itiraz konusu 43. madde "Personelİhtiyacı" başlığıyla değiştirilmiştir. Durumu öncelikle ele alan AnayasaMahkemesi, konuyu tartışmış ve 15.3.1988 gününde, esasın incelenmesininsürdürülmesine, Necdet DARICIOĞLU, Mehmet ÇINARLI ve Selahattin METİN'in "233sayılı KHK'nin itiraz konusu 43. maddesi sonradan yürürlüğe giren 308 sayılıKHK ile değiştirilmiş ve aynı zamanda maddi bir hakla ilgili bulunmamışolduğundan konusu kalmayan davanın reddi gerektiği" yolundaki karşıoylarıve oyçokluğuyla karar vermiştir.
B - Sınırlama Sorunu :
İtiraz yoluna başvuran mahkeme, sözleşmeli personel olarakçalıştırılanların gördükleri işin nitelikleri yönünden KHK. kapsamınaalınamayacakları kanısıyla iptal isteminde bulunmuştur. 233 sayılı KHK'niniptali istenilen 43. maddesi sözleşmeli personelle birlikte memur ve işçileride kapsamaktadır. İçeriğinde üstü kapalı biçimde, ayraç içinde, memuru"kadrolu personel" olarak tanımlamakta, işçi ve sözleşmeli personelayırımı da ikinci tümceyle yapılmakta, sözleşmeli personele "işçi ve memurstatüsünde olmayan personel" denilerek üçüncü tümcede açıklıkgetirilmektedir. Bağlantıları, nitelikleri ve tanımları bakımından ilgili tümceve sözcüklerin birlikteliği gözetildiğinde memurlar dışındaki işçi vesözleşmeli personeli birbirinden ayırarak incelemek hükmün tümlüğünü bozacağıgibi memurları dışarda bırakmamak da incelemenin amacına, konunun özelliğineaykırı düşebilecekse de aşağıda belirtilen nedenle 2949 sayılı Yasa'nın birincifıkrasıyla ikinci fıkrasının son bendi uyarınca incelemenin"memurlar" dışında kalan "işçiler ve sözleşmeli personel"lesınırlı olarak yapılmasına gerek kalmamıştır.
C- İtiraz konusu kural, yukarıda belirtilen 308 sayılı KHK'nin 4.maddesiyle, esas inceleme evresinde, değiştirilerek yeniden düzenlenmiştir. Böylece,iptali istenilen kural, değişikliğin Resmî Gazete'-de yayımlandığı 18.1.1988günü yürürlükten kalkmakla inceleme konusu kalmadığından esas incelemeninsürdürülmesine gerek görülmemiştir.
VI- SONUÇ :
8.6.1984 günlü, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri HakkındaKanun Hükmünde Kararname'nin itiraz konusu 43. maddesi, Anayasa Mahkemesi'nin22.12.1988 günlü, Esas: 1988/5, Karar: 1988/55 sayılı kararıyla iptal edilen5.1.1988 günlü, 308 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 4. maddesiyledeğiştirildiğinden, konusu kalmayan itiraz hakkında karar verilmesine yerolmadığına, Servet TÜZÜN ve İhsan PEKEL'in değişik gerekçeleri ve oybirliğiyle,
23.12.1988 gününde karar verildi.
Başkan
Mahmut C. CUHRUK
Başkanvekili
Yekta Güngör ÖZDEN
Üye
Necdet DARICIOĞLU
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Muammer TURAN
Üye
Mehmet ÇINARLI
Üye
Servet TÜZÜN
Üye
Mustafa GÖNÜL
Üye
Mehmet Şerif ATALAY
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
DEĞİŞİKGEREKÇE
233 sayılı KHK'nin itiraz konusu 43. maddesi sonradan yürürlüğe giren308 sayılı KHK ile değiştirilmiş ve aynı zamanda maddi bir hakla ilgilibulunmamış olduğundan konusu kalmayan itiraz hakkında karar verilmesine gerekyoktur.
Üye
Servet TÜZÜN
Üye
İhsan PEKEL