ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1988/49
Karar Sayısı : 1988/47
Karar Günü : 29.11.1988
R.G. Tarih-Sayı :11.12.1988-20016
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Samsun İş Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : 20.6.1987 günlü, 3395 sayılı "506 SayılıSosyal Sigortalar Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Kanuna Ekve Geçici Maddeler Eklenmesine Dair Kanun"un Geçici 5. maddesinin, (291sayılı KHK. İle 506 sayılı Yasanın Geçici 70.maddesi olmuştur) Anayasa'nın 2.,10. ve 55. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali istemidir.
I - OLAY:
Davacı sigortalının, toplu iş sözleşmesinin bağlandığı tarihte,yürürlük tarihinin imza tarihinden geriye doğru birkaç ay farklılık göstermesinedeniyle farklı yüksek ücret üzerinden yapılacak ödemeler için işverenin heraya ilişkin fark bordrosu yapması ve buna göre prim yatırması gerekirken, primyönünden tavanın aşılmış olduğuna bakmadan tediye tarihine ait tek bordrodüzenleyip gecikerek ve üstelikSSK.na eksik ödemede bulunduğunu, böyleceemeklilik göstergesinin 1400 ün altında kaldığını yasa değişikliği ile bunlarındüzeltilmesi olanağının tanınmasına karşın yine işverenin SSK. na bordrovermeyi engellediğini, bunun sonucu olarak emeklilik hakkınıalamadığını ilerisürerek emeklilik göstergesinin 1400 e ulaştığının saptanmasına kararverilmesini istediği davada, yerel Mahkeme yukarda belirtilen 3395 sayılıYasanın Geçici 5. maddesinin Anayasa'ya aykırı görerek iptali istemiyledoğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ:
A- İPTALİ İSTENEN YASA KURALI:
3395 sayılı yasanın 17. maddesiyle 506 sayılı yasaya eklenenitiraz konusu kural şöyledir:
"GEÇİCİ MADDE 5.- A) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte,506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ile 991 sayılı Kanuna göre malullük ,yaşlılık ve ölüm sigortalarından gösterge tablosunun en üst göstergesindenaylık almakta olanlar ile aylık talebinde bulunmuş olup, henüz işlemleritamamlanmamış olanlardan gösterge tablosunun üst göstergesinden aylıkbağlanmaya hak kazananlar;
1. Bakanlar Kurulunca tespit edilecek geçici gösterge tablosundakiderece ve kademelerden hangisi üzerinden borçlanarak prim ödeyeceklerini tespitederek altı ay içinde kuruma yazılı olarak bildirmek,
2. Müracaat tarihini takip eden ay başından başlamak üzere her ayiçin 30 gün itibariyle ve 1 inci bende göre seçeceği derece ve kademeninkarşılığı göstergenin, aynı tarihte yürürlükte olan katsayı ile çarpımına görebulunacak borçlanmaya esas matrah üzerinden %20 oranında prim ödemek,
3. Zamanaşımı içerisindeki süreler için prime esas azami kazancınüzerinde ücret aldığını belgelemek,
4. Zamanaşımı süreleri dışında kalan süreler için ise ücretinibeyan etmek,
Şartı ile borçlanabilirler.
Aylıklıya, seçtiği derece ve kademe üzerinden, hesaplanacak 5yıllık prim tutarı tebliğ edilir.
Tebliğ edilen borcun azami beş yıl içinde ve her yıla isabet edenbölümünün o yılın sonuna kadar ödenmesi şarttır. Primlerin süresi içindeödenmemesi halinde, primi ödenmeyen ilk aydan itibaren borçlanma hakkı düşer.
Borçlanma hakkı düşenler bu maddeye göre yeniden borçlanmayapamazlar.
Aylıklının borç ödeme süresi içinde ölüm halinde borçlanmaya aitprimlerin bakiyesi aynı süre içinde olmak şartıyla hak sahipleri tarafındanödenebilir.
Borçlanma sebebiyle, prim veya kesenek ödemek suretiyle geçmişveya daha önce borçlanılmış hizmetlere hizmet ilavesi yapılmaz.
B) Borçlanmak suretiyle prim ödeyenlerin geçici göstergeleri vegeçici göstergelere göre bağlanacak aylıkları aşağıda belirtilen şekilde tespitedilir.
a) Geçici Göstergenin Tespiti:
1. Tebliğ edilen borcun tamamı süresi içinde ödendiği takdirde,aylıklının borçlandırıldığı derece ve kademenin karşılığı olan geçici göstergeesas alınır.
2. Tebliğ edilen borcun bir bölümünün süresi içinde ödenmemesisebebiyle borçlanma hakkı düşenlerle bakiye borcunu ödemeyeceğini yazılı olarakkuruma bildirenlerin geçici göstergesi, ödediği miktarın borcun tamamına oranıesas alınarak tespit edilir.
Bu şekilde tespit edilen sayının geçici gösterge tablosunda eşitiyoksa, buna en yakın geçici gösterge esas alınır.
b) Geçici Gösterge Aylığının Bağlanması:
1. Tespit edilen geçici göstergelerin cari katsayı ile çarpılmasısonucu bulunacak matrah üzerinden geçici gösterge aylığı bağlanır.
2. Borçlandırılan aylıklının geçici gösterge aylığınınhesaplanmasında da almakta olduğu Malullük, Yaşlılık veya Ölüm aylığı bağlamaoranı nazara alınır.
Tebliğ edilen borcun tamamı, süresinden önce ödendiği takdirde,ödemenin yapıldığı tarihi takip eden aybaşından itibaren,
(B) fıkrasının (a) bendinin 2 nci alt bendine göre kısmî ödemeyapanlara da ödemenin sona erdiği tarihi takip eden aybaşından itibaren,
Geçici gösterge aylığı bağlanır.
3. Borçlanma talebinde bulunanların tahsisi yapılmış aylıklarınınödenmesine devam edilir."
B- DAYANILAN ANAYASA KURALLARI:
1. "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millîdayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürkmilliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilentemel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2. "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasîdüşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
3. MADDE 55.- Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletlibir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları içingerekli tedbirleri alır.
Asgarî ücretin tespitinde ülkenin ekonomik ve sosyal durumugözönünde bulundurulur.
IV- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mahmut CCUHRUK, Yekta Güngör ÖZDEN, Necdet DARICIOĞLU, Muammer TURAN, Mehmet ÇINARLI,Servet TÜZÜN, Mustafa GÖNÜL, Mehmet Şerif ATALAY, Oğuz AKDOĞANLI, İhsan PEKELve Selçuk TÜZÜN'ün katılmalarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, iptaliistenilen maddenin Anayasa Mahkemesi'ncedaha önce iptal edilmiş olmasıkarşısında, dosyada eksiklik bulunduğu üzerinde durulmayarak esas yönündenkarar verilmesi uygun bulunarak ilk inceleme raporu, itiraz konusuyla ilgilidava dosyası ve ekleri, iptali istenen yasa ve dayanılan Anayasa kurallarıylabunların gerekçeleri ve ilgili öbür yasama belgeleri okunduktan sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A- Yerel mahkeme, Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesininbirinci fıkrasına göre Anayasa Mahkemesi'ne yolunca başvurmuştur. Gönderilenişin incelenmesi, Anayasa'nın 148. ve 2949 sayılı Yasa'nın 18. maddesinin 2.bendi uyarınca Anayasa Mahkemesi'nin görev ve yetkisi içine girmektedir. Bukonularda bir aykırılık söz konusu değildir.
B- İtiraz konusu kuralın yürürlüğe girmesinden çok önce emekliyeayrılmış olan davacı sigortalı, yeni yasanın getirdiği borçlanma sistemindenyararlanmak için süresinde SSK.na başvurmuş, ancak koşulları uymadığıgerekçesiyle istemi kabûl edilmemiştir. Bunun üzerine yetkili ve görevli yerelmahkemede dava açarak itiraz konusu maddenin aradığı koşulların kendisindebulunduğunun saptanmasını istemiştir. Bu durumuyla, konu, yerel mahkemeningörev ve yetkisi kapsamında bulunduğu gibi henüz karara bağlanmadığından 2949sayılı Yasa'nın 28. maddesi uyarınca bakılmakta olan bir dava vardır. Ayrıca,itiraz konusu madde, saptama kararına esas alınacağından mahkemenin elindekidavada uygulanacak yasa kuralıdır.
C- 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesinin ikinci fıkrası uyarıncaitiraz yoluna başvuran mahkeme, dosyasındaki belgelerin konuyla ilgiliolanlarının onanlı örneklerini Anayasa Mahkemesi'ne gönderecek yerde onansızfotokopilerini göndermiştir. Ancak, işin niteliği ve aşağıda belirtilecek durumkarşısında eksiklik sorunu üzerinde durulmasına gerek görülmemiştir.
D- İtiraz konusu kural, daha önce, Anayasa Mahkemesi'nin26.10.1988 günlü, Esas:1988/19, Karar: 1988/33 sayılı kararıyla iptaledilmiştir. Bu durumda, aynı konuda yeniden karar verilmesine gerekbulunmamaktadır.
V- SONUÇ:
İtiraz konusu kural daha önce Anayasa Mahkemesi'nin 26.10.1988günlü, Esas: 1988/19 ve Karar: 1988/33 sayılı kararıyla iptal edildiğinden bukonuda yeniden bir karar verilmesine gerek olmadığına,
29.11.1988 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Başkanvekili
Üye
Mahmut C. CUHRUK
Yekta Güngör ÖZDEN
Necdet DARICIOĞLU
Üye
Üye
Üye
Muammer TURAN
Mehmet ÇINARLI
Servet TÜZÜN
Üye
Üye
Üye
Mustafa GÖNÜL
Mehmet Şerif ATALAY
Oğuz AKDOĞANLI
Üye
Üye
İhsan PEKEL
Selçuk TÜZÜN