ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 1988/61
Karar Sayısı: 1989/28
Karar Günü: 28.6.1989
R.G. Tarih-Sayı :04.10.1989-20302
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 2. İdare Mahkemesi,
İTİRAZ KONUSU: 22.5.1986 günlü, 3290 sayılı "24.2.1984 Tarihve 2981 Sayılı Kanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna BazıMaddeler Eklenmesi Hakkında Kanun" un 7. maddesiyle değiştirilen 24.2.1984günlü, 2981 sayılı "İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı YapılaraUygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmar Kanununun Bir MaddesininDeğiştirilmesi Hakkında Kanun"un 14.maddesinin (f) bendinde yer alan".... İstanbul Boğazı sahil şeridi ve öngörünüm bölgeleri. . . 2 Haziran1981 tarihinden sonra yapılan gece kondular ... l Ekim 1983 tarihinden sonrainşaasına başlanan imar mevzuatına, ruhsat ve eklerine aykırı yapılar"hükmünün,Anayasa'nın 2. ve 43. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali istemidir.
I- OLAY:
İstanbul Boğazı öngörünüm bölgesinde maliki bulunduğu taşınmazıüzerinde 1. 10.1983'den önce sömel betonları dökülmüş olan inşaata yapı ruhsatıverilmesi isteğinin reddine ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye BaşkanlığıBoğaziçi İmar Müdürlüğü işleminin; sömel betonlarının dökülmesiyle inşaatınyapı niteliğini kazandığını, 2981 sayılı Yasa uyarınca imar affındanyararlanması gerektiğini, ayrıca dava açıldıktan sonra3290 sayılı Yasa'yladeğiştirilen 2981 sayılı Yasa'nın 14. maddesinin (f) bendi uyarınca inşaatın afkapsamına alındığını ileri sürerek, iptali istemiyle davacının açtığı davadayerel mahkeme, olaya uygulanacak 2981 sayılı Yasa'nın 14. maddesinin 3290sayılı Yasa ile değişik (f) bendinde yer alan yukarda belirtilen hükmünAnayasa'nın 2. ve 43. maddelerine aykırı olduğu görüşüyle, iptali için,doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ:
A. İptali îstenen Yasa Kuralı:
24.2.1984 günlü, 2981 sayılı "İmar ve Gecekondu MevzuatınaAykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanunun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun"un 3290 sayılı Yasa'nın 7.maddesiyle değiştirilen, itiraz konusu hükmü de içeren 14. maddesinin' (f)bendi şudur:
"f) 10 Kasım 1985 tarihinden sonra yapılan gecekondular ileinşasına başlanan imar mevzuatına, ruhsat ve eklerine aykırı yapılar veİstanbul Boğazı sahil şeridi ve öngörünüm bölgeleri ile Çanakkale Boğazında 2Haziran 1981 tarihinden sonra yapılan gecekondular ile l Ekim 1983 tarihindensonra inşaasına başlanan imar mevzuatına, ruhsat ve eklerine aykırıyapılar."
B. İptali İstenen Kuralın Önceki Biçimi:
Yukarıya son biçimi alınan 2981 sayılı Yasa'nın 14. maddesinin (f)bendinin, 3290 sayılı Yasa ile yapılan değişiklikten önceki biçimi şöyleydi:
"f) 2 Haziran 1981 tarihinden sonra yapılan gecekondular ilel Ekim 1983 tarihinden sonra inşaasına başlanan imar mevzuatına aykırıyapılar."
C. İlgili Yasa Kuralı:
22.5.1986 günlü, 3290 sayılı "24.2.1984 Tarih ve 2981 SayılıKanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddeler EklenmesiHakkında Kanun"un konuyla ilgili geçici 3. maddesi aynen şudur:
"Geçici Madde 3.- 2981 sayılı Kanun ve bu Kanun gereği haksahibi olupta çeşitli nedenlerden dolayı bu hakkını kullanmak üzere müracaatetmeyenler bu Kanunun yayım tarihinden itibaren en geç (6) ay içinde yenimüracaat hakkına sahiptir. Bu süre, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte yurtdışında çalışan işçiler ile daimi görevde bulunanlar ve görevi yurt dışına üçaydan fazla devam edenler için (12) aydır. Bu sürelere Yeminli Özel TeknikBürolara yapılacak başvuru süresi de dahil olup müracaat24.2.1984 tarih ve 2981sayılı Kanunun 7 nci maddesindeki esaslara göre yapılır. İstanbul ve ÇanakkaleBoğazlarında 2981 sayılı Kanun ve bu Kanun hükümlerinden istifade edecekyapılar da tavan beton veya betonları dökülmüş olmak şartı ile bu hükmetabidir.Ancak, bu alanlarda affa giren yapılardan (5) kat bina inşaat harcı veekli cetvele göre tahakkuk ettirilen ilave harç ayrıca alınır. Bu alanlardakiyapıların tespit ve değerlendirme işlemleri, yetkili belediyeleri veyavaliliğince yapılır ve en geç (1)yıl içinde tamamlanarak sonuçlandırılır."
D. Dayanılan Anayasa Kuralları:
1- "Madde 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millîdayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürkmilliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2- "Madde 43.- Kıyılar, Devletin hüküm ve tasarrufualtındadır.
Deniz, göl ve akarsu kıyılarıyla, deniz ve göllerin kıyılarınıçevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir.
Kıyılarla sahil şeritlerinin, kullanılış amaçlarına göre derinliğive kişilerin bu yerlerden yararlanma imkân ve şartlan kanunla düzenlenir,
IV- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mahmut C.CUHRUK, Yekta Güngör ÖZDEN, Necdet DARICIOĞLU, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, MuammerTURAN, Mehmet ÇINARLI, Servet TÜZÜN, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER,ve Erol CANSEL'in katılmalarıyla 21.12.1988 günü yapılan ilk incelemetop-toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine, sınırlama sorununun esasla birlikte düşünülmesine oybirliğiylekarar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ:
İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararıyla ekleri, iptaliistenilen Yasa kuralı ve dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçelerive öteki yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Sınırlama Sorunu:
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 2981 sayılı Yasa'nın 14.maddesinin 3290 sayılı Yasa ile değiştirilen (f) bendinde yer alan"İstanbul Boğazı sahil şeridi ve öngörünüm bölgeleri .... 2 Haziran 1981tarihinden sonra yapılan gecekondular, l Ekim 1983 tarihinden sonra inşaasınabaşlanan imar mevzuatına, ruhsat ve eklerine aykırı yapılar." ibarelerininAnayasaya aykırı olduğu görüşüyle başvuruda bulunmuştur. Mahkeme (f) bendinin"10 Kasım 1985 tarihinden sonra yapılan gecekondular ile inşaasınabaşlanan imar mevzuatına, ruhsat ve eklerine aykırı yapılar ve ... ileÇanakkale Boğazında ... ile ..." ibarelerini itiraz nedeni yapmamıştır.
Dava dosyasının incelenmesinden, uyuşmazlık konusu taşınmazınBoğaziçi öngörünüm bölgesinde bulunduğu ve gecekondu olmadığı anlaşılmaktadır.Bir bölümü Anayasaya uygunluk denetimine getirilen fıkra hükmünün, genelde 10Kasım 1985'den, İstanbul Boğazı sahil şeridi ve öngörünüm bölgeleriyleÇanakkale Boğazında ise gecekondular için 2 Haziran 1981'den inşaasınabaşlanan, imar mevzuatına ruhsat ve eklerine aykırı yapılar için de l Ekim1983'den sonrayı amaçladığı açıktır. Taşınmazın niteliği ve içinde bulunduğubölge gözetildiğinde esas incelemenin, "... İstanbul Boğazı sahil şeridive öngörünüm bölgeleri ..." ibaresiyle sınırlı olarak yapılması denetiminamacına daha uygun düşecektir. İtirazın yönelik olduğu hükmün öbür ibareleri,dava konusu taşınmazla ilgili olmayan, fıkradasayılan yerlerle ilgili, genelliktaşıyan, fıkranın tümüne anlam veren, uygulanabilirlik sağlayan sözcüklerdir.Bunların olası iptali, davanın kapsamını gereksiz yere; genişletecek, itirazıamacı dışına taşıracak ve uygulamada kimi sakıncalar yaratabilecektir. Bunedenlerle 2981 sayılı Yasa'nın 14. maddesinin değişik (f) bendinin itirazkonusu hükmüne ilişkin esas inceleme, bakılmakta olan davada uygulanacak yasahükmü niteliğindeki "... İstanbul Boğazı sahil şeridi ve öngörünümbölgeleri ..." ibaresiyle sınırlı olarak yapılmalıdır.
B. 24.2.1984 günlü, 2981 Sayılı Yasa'nın 14. Maddesinin 3290Sayılı Yasa ile Değişik (f) Bendinin itiraz Konusu Hükmünün Anayasa'yaAykırılığı Sorunu:
İnceleme, alınan karar gereğince, "... İstanbul Boğazı sahilşeridi ve öngörünüm bölgeleri ..." ibaresiyle sınırlı olarak yapılacaktır.
Bir bölümü incelenen ve tam karara alınan 14. maddenin (f) bendi,2981 sayılı Yasa ile getirilen imar affı kapsamının genişletilerek İstanbulBoğazı sahil şeridi ve öngörünüm bölgeleri ile Çanakkale Boğazı'nda 2 Haziran1981 tarihinden önce yapılmış gecekondular ile l Ekim 1983 tarihinden önceinşaasına başlanan imar mevzuatına, ruhsat ve eklerin aykırı yapıların da imaraffından yararlandırılmasına ilişkindir, (f) bendinin, 3290 sayılı Yasa'nın 7.maddesiyle değiştirmesinden önceki "2 Haziran 1981 tarihinden sonrayapılan gecekondular ile l Ekim 1983 tarihinden sonra inşaasına başlanan imar mevzuatınaaykırı yapılar," biçimiyle İstanbul ve Çanakkale Boğazlarını dışardabırakması değişikliğin amacınıdoğrulamaktadır. Getirilen affın kapsadığıalanların belirlenmesi, sorunun çözümünü kolaylaştıracağından öncelikleİstanbul Boğazı sahil şeridi ve öngörünüm bölgelerinin tanımını yapmakta yararvardır.
Taşkınlar dışında, suyun karaya değdiği noktaların birleşmesindenoluşan çizgi olarak tanımlanan, bu bakımdan kara ile su arasındaki doğal sınırdurumundaki "kıyı kenar çizgisi"yle bu çizgiden sonra, kara yönündedevam eden, su hareketleriyle oluşan kumluk, çakıllık, taşlık, kayalık sazlık,bataklık gibi alanların doğal sınırı olan" kıyı kenar çizgisi arasındakialana "kıyı" adı verilmektedir. Kıyı kenar çizgisinden başlayarakkara yönünde yatay biçimde, yasa ile saptanacak belli genişlikteki alanlar da"sahil şeridi" olarak tanımlanmaktadır. 2960 sayılı BoğaziçiYasası'nın 2. maddesine göre Boğaziçi Alanı; Boğaziçi kıyı ve sahil şeridindenöngörünüm, geri görünüm ve etkilenme bölgelerinden oluşan, sınırları vekoordinatları adı geçen Yasa'ya ekli krokide işaretli 22. 7.1983 onay yönlünazım plânda gösterilen alandır. Sözü edilen 2. maddenin (b) bendinde, Boğaziçisahil şeridi, Boğaziçi kıyı kenar çizgisi ile 22.7.1983 günlü, 1/5000 ölçeklinazım plânda gösterilen hat arasında kalan bölge olarak tanımlanmış; (c)bendinde de öngörünüm bölgesinin, Boğaziçi sahil şeridine bitişik ve 22.7.1983günlü, l / 1000 ölçekli imar uygulama plânında gösterilen bölge olduğubelirtilmiştir. Boğaziçi "sahil şeridi" ve "öngörünümbölgeleri" nin bu yasal tanımları, 3290 sayılı Yasa ile getirilen itirazkonusu hükmün anlam ve kapsamını daha çok açıklamaktadır.
2981 sayılı Yasa'nın 14. maddesinin 3290 sayılı Yasa'nın 7.maddesi ile değişik (f) bendiyle, 2981 sayılı Yasa'nın getirdiği affın kapsamıdışında tutulan kaçak yapıların bu bentte belirlenen tarihlerden önce yapılmışya da inşaasına başlanmış olmak koşuluyla 3290 sayılı Yasa'nın geçici 3.maddesi uyarınca Yasanın yayım tarihinden başlayarak 6 ay, kimi özel durumlardada 12 ay içinde başvurulduğunda aftan yararlanabilmeleri sağlanmıştır. Geçici3. madde, ayrıca, İstanbul ve Çanakkale Boğazlarında 2981 sayılı Yasa'danyararlanabilmek için binaların tavan beton ya da betonlarının dökülmüş olmasınıyeterli saymış, bitmiş olmaları koşulunu aramamıştır.
Boğaziçi'nde yapılanma yasağına ilişkin ilk düzenleme, İstanbulBoğaziçi Alanının kültürel ve tarihsel değerleriyle doğal güzelliklerini kamuyararı gözetilerek korunmak, geliştirmek ve bu alandaki nüfus yoğunluğunuartıracak yapılanmayı sınırlamak için uygulanacak imar mevzuatını belirleyipdüzenlemek amacıyla, 18.11.1983 günlü, 2960 sayılı "Boğaziçi Kanunu"ile yapılmıştır. Bu Yasa'nın 3. maddesinin (g) bendinde, Boğaziçi kıyı ve sahilşeridiyle öngörünüm bölgesinde konut yapılamayacağı, birleştirme ve ayırma(tevhit ve ifraz) işlemlerine izin verilemeyeceği hükme bağlanmıştır. Dahasonra 3.5.1986 günlü, 3194 sayılı "İmar Kanunu"nun 47. maddesiyle bu(g) bendi değiştirilerek Boğaziçi öngörünüm bölgesi, parsel yüzölçümü 5000 m2denaz olmamak, ayırma işlemleri yapılmamak, taban alam kat sayısı en çok % 6 ve 2katı (H = 6.50 m. yüksekliği) geçmemek koşuluyla konut yapımına açılarak blokadedi serbest bırakılmış, geçici 7. maddesiyle de İstanbul ve ÇanakkaleBoğazlarında 2981 sayılı "İmar Affı Kanunu" na göre başvurulanyapılar kimi yöntemsel koşullarla' af kapsamına alınmıştır. Böylece, 2981sayılı Yasa'nın 3. maddesiyle İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nda özel yasaçıkarılıncaya değin af kapsamı dışında tutulan yerler için yasak kaldırılmıştır.Anayasa Mahkemesi'nin 18.4.1987 günlü, 19435 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan11.12.1986 günlü,Esas: 1985/11. Karar: 1986/ 29 sayılı kararıyla 3194 sayılıİmar Yasası'nın hem Boğaziçi öngörünüm bölgesini yapılanmaya açan hem deİstanbul ve Çanakkale Boğazlarını imar affı kapsamına alan 47. maddesinin (g)bendi ile Geçici 7. maddesinin birinci fıkraları da iptal edilmiştir. Bu iptalkararından önce 7.6. 1986 günlü, 19130 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan22.5.1986 günlü, 3290 sayılı Yasa'nın 7. maddesiyle 2981 sayılı Yasa'nın"Bu Kanun hükümlerinden yararlanmayacak olanlar" başlıklı 14.maddesinin (f) bendi değiştirilerek bugün yürürlükte olan biçimi getirilmiştir.İncelenen kuralın özünü, İstanbul Boğazı sahil şeridi ve öngörünüm bölgesindekiimar affı oluşturmaktadır. Belirlenen tarihlerden sonra yapılan gecekondu veinşaasına başlanan imar mevzuatına, ruhsat ve eklerine aykırı yapılar afkapsamı dışında tutularak bu tarihlerden daha önce yapılmış ve inşaasınabaşlanmış olanların aftan yararlanması kabul edilmiş olmaktadır. 3194 sayılıYasa'nın geçici 7. maddesinin iptaline karşın itiraz konusu ayrıklık hükmüyürürlüğünü sürdürdüğünden Boğazlardaki kaçak yapıların aftan yararlanmaolanaklarında bir değişiklik olmamış, hattâ sınır genişletilmiştir. 3194 sayılıYasa'nın iptal edilen geçici 7. maddesi yapıları kimi koşullarla af kapsamınaalırken yollamayaptığı 2981 sayılı Yasa'nın 7. maddesinin dördüncü fıkrasındaise yukarda değinildiği gibi başvurunun Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihtenbaşlayarak en geç 6 ay içinde yapılacağı öngörüldüğünden, 2981 sayılı Yasa'nınyürürlük tarihi olan 8.3. 1984'den başlayarak 6 ay içinde başvurulmayan yapılaryönünden 9.5. 1985'de yürürlüğe giren 3194 sayılı Yasa yeni bir hak getirmemişyalnızca Boğazlarda 2981 sayılı Yasa'ya göre başvurular yapılmış ise bunlarageçerlik kazandırmıştır. 2981 sayılı Yasa'nın 14. maddesinin 3290 sayılı Yasaile değişik (f) bendinde ise, Boğazlar yönünden aftan yararlanabilecekyapıların inşa tarihlerinde bir değişiklik yapılmamış, ancak 3290 sayılıYasa'nın geçici 3. maddesi ile, 2981 sayılı Yasa gereği hak sahibi olduktansonra kimi nedenlerle bu hakkını kullanmak üzere başvurmayanlara, Yasa'nınyayımı tarihinden başlayarak en geç 6 aylık ve özel durumlarda da 12 aylık yenibir başvuru süresi tanınmıştır. Anlaşılmaktadır ki, 3290 sayılı Yasa'nın geçici3. maddesiyle, 3194 sayılı Yasa'nıniptal edilen geçici 7. maddesinden süreyikaçırmış olmaları nedeniyle yararlanamayanlara yeni bir hak tanınmıştır.Böylece, itiraz konusu istisna hükmüyle Boğazlar af kapsamına alınmışolmaktadır.
1- Anayasa'nın 43. Maddesi Yönünden İnceleme:
İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin kararındaki gerekçeleri veitiraz konusu kuralın sınırlama kararı gereğince incelenen ibaresi, yukarıyaolduğu gibi alınmıştır. Anayasa'nın "Kıyılardan yararlanma" başlıklı43. maddesinin, kıyıların Devletin hüküm ve tasarrufu altındaolduğunubelirleyen birinci fıkrasına, itiraz konusu kural kıyıya ilişkin bir düzenlemeiçermediğinden, Anayasaya uygunluk denetimi yönünden dayanılmayacak-tır.Anayasa'nın 43. maddesinin ikinci fıkrasında, "Devletin hüküm ve tasarrufualtında" hükmüne yerverilmemekle birlikte, kıyı ve sahil şeritlerindenyararlanmada öncelikle kamu yararının gözetileceği öngörülmüştür. Bu düzenleme,özel mülkiyet konusu olmasına izin verilmeyen kıyıya karşılık, kamu yararınaöncelik tanınsa da sahil şeridinde özel mülkiyet, uygulamada özel yapılanmayasağı biçiminde ortaya çıkmaktadır. Örneğin, yürürlükten kalkan 6785 sayılıİmar Yasası'na 1605 sayılı Yasa ile eklenen Ek 7. ve Ek 8. Maddelere göreçıkarılan Yönetmeliğin 1.08 maddesinde ve 2960 sayılı Boğaziçi Yasası'nın3.maddesinin, 3194 sayılı Yasa'nın 47. maddesiyle değiştirilmesinden önceki ilkbiçiminde ve yine sözü edilen 3. maddenin (h) bendinde getirilen hükümlerle sahilşeritlerinde kamuya tanınan önceliğin anlamı açıklıkla ortaya konulmuştur.Anayasa Mahkemesi'nin27.11.1984 günlü, 3086 sayılı "Kıyı Kanunu"nunkimi maddelerinin iptaline ilişkin 10.7.1986 günlü, 19160 sayılı ResmîGazete'de yayımlanan 25.2.1986 günlü, Esas: 1985/ l, Karar: 1986/ 4 sayılıkararında da, Anayasa'nın 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, sahilşeritlerinde ancak kamuya açık özel yapılanmalara izin verilebileceği açıkçabelirtilmiştir.
Anayasa'nın 43. maddesinin, kıyılarla sahil şeritlerinin, kullanışamaçlarına göre derinliği ve kişilerin bu yerlerden yararlanma olanak vekoşullarının yasayla düzenleneceğini öngören üçüncü fıkrası, öncekifıkralarıyla birlikte değerlendirildiğinde, Yasakoyucuya sınırsız bir düzenlemeyetkisi verilmediğini, verilen yetkinin kıyı ve sahil şeridinden yararlanmadakamu önceliğim ortadan kaldıracak biçimdekullanılamayacağını belirgin biçimdeortaya koymaktadır. Anayasa Mahkemesi'nin az önce belirtilen 25.2. 1986 günlükararında, kamu yararına öncelik, kaçak yapıların kazanılmış haklardanyararlanamayacağı hususları üzerinde durulduğu gibi; 3.5. 1986 günlü,3194sayılı "İmar Kanunu" nün kimi maddelerinin iptaline ilişkin 18.4.1987günlü, 19435 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 11.12. 1986 günlü, Esas: 1985/11, Karar: 1986/29 sayılı kararında da, İstanbul ve Çanakkale Boğazlarındamevzuata aykırı olarak yapılan ve kamuya açık olmayan yapılara 2981 sayılıYasa'ya göre imar affından yararlanma hakkı tanınamayacağı yargısıayrıntılarıyla açıklanmıştır. Bu gerekçeler, şimdi incelenen itiraz konusuibare için de geçerlidir.
Kamuya açık olmayan özel yapılanmaları yasaklayan Anayasa'nın,sahil şeridinde mevzuata aykırı eylemi durumlara af yasalarıyla geçerlikkazandırılmasına olur vermesi olanaksızdır. Anayasa'nın çizdiği sınır yasalarlaaşılamaz ve yasakladığı oluşumlar gerçekleştirilemez. Bu nedenle, Boğaziçisahil şeridi yönünden itiraz konusu imar affına ilişkin ibare Anayasa'nın 43.maddesinin ikinci fıkrasına aykırıdır.
İtiraz konusu kural yalnız İstanbul Boğazı sahil şeridindekideğil, öngörünüm bölgesindeki kaçak yapıların da imar affından yararlanmasınıöngörmekle birlikte Anayasa'nın 43. maddesinde "öngörünüm bölgesi"yleilgili bir hüküm yer almadığından bu husus Anayasa'nın 2. maddesi yönündenyapılacak incelemede ele alınacaktır.
2- Anayasa'nın 2. Maddesi Yönünden inceleme:
Daha önce de belirtildiği gibi, İstanbul Boğaziçi Alanınınkorunmasına yönelik ilk yasal düzenleme olan 2960 sayılı Boğaziçi Yasası'nın 2.maddesindeki beş bölge ayırımı, 3. maddesinin (g) ve (h) bentlerinin getirdiğisınırlamalar ve 13. maddesindeki mevzuata aykırı yapıların yıktırılacağıyolundakiaçıklamalar, Boğaziçi öngörünüm bölgesinin, Anayasa'nın 43. maddesi uyarıncayararlanmada kamuya öncelik tanınan kıyı ve sahil şeridi ile aynı hukuksalrejime bağlı tutulduğunu göstermektedir. Ancak, Boğaziçi Alanına kazandırılankamu ağırlıklıbu görünüm, 3.5.1985 günlü, 3194 sayılı imar Yasası'nın 47. vegeçici 7. maddeleriyle öngörünüm bölgesinin kimi koşullarla konut yapınaaçılmasıyla değişmiştir. İncelenen kural, Boğaziçi öngörünüm bölgesini konutyapımına açma düşüncesinden kaynaklanan değişikliklerin üçüncü aşamasınıoluşturmakta ve af kapsamını genişletme niteliğini taşımaktadır.
Boğaziçi öngörünüm bölgesinin konut yapımına açılmasına ve Boğazlarınimar affı kapsamına alınmasına ilişkin 3194 sayılı Yasa'nın kimi kurallarıAnayasa Mahkemesi'nin 11.12.1986 günlü, kararıyla iptal edilmiş, bu karardanönce çıkarılan, itiraz konusu kuralı da içeren 3290 sayılı Yasa hakkındaherhangi bir başvuru yapılmadığından söz konusu kural bugüne değin yürürlüktekalmıştır. 3290 sayılı Yasa'nın 7. maddesi,3194 sayılı Yasa'nın 47. maddesinindeğiştirdiği 2960 sayılı Yasa'nın (g) bendiyle, geçici 7. maddesini tamamlarbiçimde bir kapsam genişletme hükmü niteliğinde olmakla, Anayasa Mahkemesi'nin,2960 sayılı Boğaziçi Yasası'nın 3. maddesinin (g) bendini değiştirerek Boğaziçiöngörünüm bölgesinin konut yapımına açılmasını sağlayan 3194 sayılı Yasa'nın47. maddesinin bu bölümüne ilişkin iptal kararını anımsatmaktadır. 11.12.1986günlü kararın 7. sırasında, yine Anayasa Mahkemesi'nin 22.6.1972 günlü, Esas:1972/14 Karar: 1972/ 34 sayılı kararına da yollama yapılarak konuayrıntılarıyla irdelenmiş, 2960 sayılı Yasa'da yapılan değişikliğin kamu yararıamacıyla yapılıp yapılmadığı üzerinde durularak düzenlemenin Anayasa'nın 2. ve56. maddelerine aykırı olduğu yargısına varılmıştır.
Aynı irdeleme '3290 sayılı Yasa'nın 7. maddesi için de yapılınca,bu maddenin TBMM. ndeki görüşmeler sırasında verilen bir önergenin kabulüyleYasa metnine girdiği saptanmıştır. Önergenin içeriği, kamu yararı düşüncesinedeğil, daha önce Boğazlarda imar affından yararlanmak için tanınan başvurusüresini geçirmiş olanlara ek bir süre verilerek daha çok kaçak yapının aftanyararlanması amacına dayandığını kanıtlamaktadır. Böylece, kamu yarandüşüncesine dayanmadığı belirgin bulunan itiraz konusu ibarenin, AnayasaMahkemesi'nin yukarda değinilen önceki kararlarının gerekçeleri degözetildiğinde, Anayasa'ya açıkça aykırı bulunduğu saptanmaktadır. AnayasaMahkemesi'nin sözü edilen kararının 3194 sayılı Yasa'nın geçici 7. maddesininbirinci fıkrasının iptaline ilişkin gerekçesi de, 25.2.1986 günlü karargerekçesine dayanarak, aynı sonucu doğrulamaktadır.
İtiraz konusu kural, öngörünüm bölgesini de kapsayan içeriğiyleAnayasa'nın 2. maddesindeki cumhuriyetin niteliklerinden birisi olan"hukuk devleti" nin bir öğesi olarak "yasaların kamu yararınadayanması" ilkesine yukarda açıklanan biçimde aykırılık oluşturmaktadır.
3- Anayasa'nın 56. Maddesi Yönünden İnceleme:
İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin kararında bu maddeyle ilgili birsav önüne sürülmemiş olmakla birlikte, Anayasa Mahkemesi'nin Boğaziçi öngörünümbölgesinin özel yapılanmaya açılmasını Anayasa'ya aykırı bulan 11.12.1986 günlükararında açıklandığı gibi Yasakoyucu, 2960 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin ilkbiçimiyle kamu yararı gözetilerek, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevredenyararlanmasını sağlamak amacıyla Boğaziçi öngörünüm bölgesinde konut yapımınıyasaklamıştır. İtiraz konusu ibare ise, kaçak yapılara yasallık kazandırmayayönelik olup Boğaziçi'nin yapılanmasını olumsuz biçimde etkileyerek kişilerinsağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama haklarını zedelediği, Devleti de bukonuda yükümlülüklerini yerine getirmemeye zorladığı için Anayasa'nın 56.maddesine aykırıdır.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu ibare iptal edilmelidir.
C. İptal kararından sonra, 3290 sayılı Yasa'nın 7. maddesiyledeğişik 2981 sayılı Yasa'nın 14. maddesinin (f) bendinde kalan ve iptal edilenibareden hemen sonra gelen ".... ile...." bağlacının, birbirinebağlayacağı iki tümce ya da yan tümce kalmadığından uygulanmaması sonucudoğmaktadır. Kendinden önceki ibare iptal edilince bağlacın varlığı gereksizolmaktadır.
Ayrıca, 3290 sayılı Yasa'nın Geçici 3. Maddesi'nin dördüncütümcesinde yer alan "İstanbul ve ...." ibaresinin de iptal kararıyla"İstanbul Boğazı sahil şeridi ve öngörünüm bölgeleri"nin af kapsamıdışına çıkmış olması karşısında varlığına gerek kalmamıştır.
Böylece, iptal kararının uygulanmama sonucunu doğurduğu itirazkonusu kuralın yer aldığı (f) bendi içindeki ".... ile . ..." bağlacıile, 3290 sayılı Yasa'nın geçici 3. maddesinin dördüncü tümcesindeki"İstanbul ve ....." ibaresi de 2949 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesi gereğince iptaledilmelidir.
VI- SONUÇ:
A. 24.2.1984 günlü, 2981 sayılı "İmar ve Gecekondu MevzuatınaAykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun"un 22.5.1986 günlü, 3290 sayılıYasa'nın 7. maddesiyle değiştirilen 14. maddesinin (f) bendinin itiraz konusuhükmüneilişkin incelemenin ". . . . İstanbul Boğazı sahil şeridi veöngörünüm bölgeleri . ..." ibaresiyle sınırlı olarak yapılmasına,
B. Sınırlama kararı uyarınca incelenen ibarenin Anayasa'ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE,
G. Sözü edilen ibarenin iptali, hemen bu ibareden sonra gelen"ile ...." bağlacının ve ayrıca 3290 sayılı Yasa'nın Geçici 3.Maddesinin dördüncü tümcesinde yer alan "İstanbul ve ...." ibaresininde uygulanmaması sonucunu doğurduğundan, 2949 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesi uyarınca bubağlacın ve ibarenin de İPTALİNE,
28.6.1989 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkanvekili
Yekta Güngör ÖZDEN
Üye
Necdet DARICIOĞLU
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Servet TÜZÜN
Üye
Mustafa GÖNÜL
Üye
Mustafa ŞAHİN
Üye
Oğuz AKDOĞANLI
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Erol CANSEL