Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1990/37, K.1990/32 Sayılı Karar - 11/12/1990

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı: 1990/37

Karar Sayısı: 1990 / 32

Karar Günü: 11.12.1990

R.G. Tarih-Sayı :21.12.1990-20732

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bigadiç Kadastro Mahkemesi.

İTİRAZIN KONUSU: 21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun45. maddesinin üçüncü fıkrasındaki "... toprak tevzii yoluyla ..."sözcüklerinin Anayasa'nın 169. ve 170. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptali istemidir.

I- OLAY:

Davacı Orman Genel Müdürlüğü adına vekili tarafından 23.11.1971günlük dilekçeyle açılan davada; Çağiç Bucağı Yapağılı Tepe çevresinde 1525dekarlık arazinin % 5-16 eğimli 1000 dekarlık bölümünün örnek bağ ve meraoluşturulması için Tarım Bakanlığı'nca Teknik Ziraat Müdürlüğü ile TopraksuBaşmühendisliği'ne, % 28 eğimli 525 dekarlık bölümün orman alam olarakayrıldığı 18.10.1970 günü yapılan orman sınırlamasında 12 No.lu Orman TahditKomisyonu'nun Yapağılı Tepe'de 152 dekar araziyi orman olarak koruduğu, geriyekalan ve Bakanlıkça Orman İdaresi'ne verilen 373 dekarlık arazinin TopraksuBaşmühendisliği ile Teknik Ziraat Müdürlüğü'ne ve öbür davalı özel kişilerinelatmalarına bırakıldığı savında bulunarak hatalı sınırlama işleminin iptaliyle373 dekarlık arazinin orman sayılarak bu düzen içine alınmasını ve davalılarınelatmalarının önlenmesini istemiştir.

Davalılardan Köyişleri Bakanlığı, davanın tahkim yoluylaçözümlenmesi gerektiğini, 12 No.lu Orman Tahdit Komisyonu'nun sınırlamaişlemini yaptığı günden sonra 6831 sayılı Yasa'nın 11. maddesinin ikincifıkrasında öngörülen bir yıllık dava açma süresinin geçtiğini, öbürdavalılardan kimi, dava konusu yerlerleilgileri olmadığını, kimileri de buyerlerin orman olmadığını savunarak davanın reddini istemişlerdir.

Yargılama sırasında, 36 No.lu Toprak Komisyonu, 20.11.1972 günlüyazısında, Orman İdaresi'nin orman alanını 400 dönüme çıkarmak istediğini, bubölümün köylüye dağıtılmayıp orman olarak korunduğunu 152 dönüme ek 250 dönümlebirlikte yaklaşık 400 dönümlük bölümün Orman İdaresi'nin istediği gibikaldığını, ilişik krokiden bu durumun saptanabileceğini ;

Orman Genel Müdürlüğü de 21.12.1972 günlü yazısında, YapağılıDevlet Ormanı'nın 6831 sayılı Orman Yasası'nın 7.-12. maddelerine göre ormansınırlamasına başlamadan önce ilân yoluna gidildiğini, 15.11.1969 günündebaşlanan orman sınırlamasının aynı gün bitirildiğini, ilânların ise 23.1.1970gününde yapıldığını bildirmiş ancak yazıya ekli tutanaktan ilânın 23.10.1970gününde yapıldığı anlaşılmıştır.

Mahkemenin, 15.10.1973 de, tahkime bağlı olduğu kanısıyla davanınreddine ilişkin kararını, davacının temyizi üzerine Yargıtay 1. Hukuk Dairesi,Mahkemenin görevli olduğu gerekçesiyle bozmuş, mahkeme de bozmaya uyarakincelemelerini sürdürmüştür. Bu arada bölgede tapulama çalışmalarına başlanarak3054, 3060, 3061, 3062 ve 3063 no.lu parseller tapulamaya bağlı tutulmuş vemalikleri mahkemedeki 1971 / 368 sayılı davada belirleneceğinden malik haneleriboş bırakılmıştır.

373000 m2lik dava konusu yerin orman olduğunu OrmanBakanlığı 6.11.1975 günlü yazısıyla bildirmiş, Asliye Hukuk Mahkemesi de davakonusu yerler için tapulama tutanağı düzenlendiğinden 766 sayılı TapulamaYasası'nın 50. maddesi uyarınca, 5.5.1976 gününde, dosyayı TapulamaMahkemesi'ne devretmiş, adı geçen mahkemenin 23.3.1990 günlü kararıyla yukardabelirtilen sözcüklerin iptali için kendiliğinden Anayasa Mahkemesi'ne yaptığıbaşvurudaki eksiklikler nedeniyleişin geri çevrilmesine karar verilmiş, bukararın gereğinin yerine getirildiğinden söz edilerek dosya yenidengönderilmiştir.

III- YASA METİNLERİ:

A. İptali İstenen Yasa Kuralı:

21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun AnayasaMahkemesi'nin iptal kararlarından sonra üçüncü fıkrasının kalan bölümüylebirlikte 45. maddesinin yürürlükteki biçimi şöyledir:

"Madde 45.- (Birinci ve ikinci fıkralar Anayasa Mahkemesi'nin1.6.1988 günlü, Esas 1987/31, Karar 1988/13 kararıyla iptal edilmiştir.)

Orman dışına çıkarılan alanlarda toprak tevzii yoluyla verilenyerler (işlemleri tamamlanmamış olsa dahi) başka bir şart aranmadan haksahipleri adına tespit ve tescil edilir.

(Bu üçüncü fıkradaki "tapulu yerlerle" ibaresi 1.6.1988,Esas 1987/31, Karar 1988/13 sayılı; "iskân suretiyle veya" ibaresi14.3.1989 günlü, Esas 1988/35, Karar 1989/13 sayılı; "orman sınırlaniçerisinde kalan" ibaresiyle bu ibareden sonra gelen "veya"bağlacı da 13.6.1989 günlü, Esas 1987/7, Karar 1989/25 sayılı Anayasa Mahkemesikararıylaiptal edilmiştir.)

6831 sayılı Orman Kanununun değişik 2 nci maddesinin (B) bendininuygulanmasında bu madde hükmü tatbik edilir.

2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu gereğince belirtilen turizmalanlarında, Orman Kanunları hükümlerine göre tahsis edilen yerlerde ve imarplanlarının kapsadığı alanlarda kalan taşınmaz mallar hakkında yukarıdakifıkralar hükümleri uygulanmaz."

B. İlgili Yasa Kuralları:

a) Yürürlükten kaldırılan 11.6.1945 günlü, 4753 sayılı ÇiftçiyiTopraklandırma Kanunu'nun konuyla ilgili maddeleri şunlardır:

1- "Madde 34.- Bu kanun hükümlerine göre arazi, aile reislerineverilir. Arazi verilmesinde aşağıdaki sıra gözetilir:

a) Hiç arazisi olmayıp başkalarının arazisinde ortakçılık,kiracılık yapanlar;

b) Arazisi yetmeyen çiftçiler;

c) Hiç arazisi olmayıp yerleşmiş bulunduğu yerde öteden beri tarımişçiliğiyle geçinenler;

d) Göçebeler ve göçmenler ve göçürülenlerden çiftçi olanlar;

e) 59 uncu madde hükmüne göre miras ortaklığından ayrılanlar;

f) Tarım ve veteriner okullarını veya Tarım Bakanlığınca tanınmıştarım kurslarını bitirenlerden arazisi olmayanlar veya yetmeyenler;

g) Evvelce çiftçi olmayıp ta arazi edindiği takdirde çiftçilikyapacaklarına Tarım Bakanlığınca kanaat getirilenler.

Bu madde şümulüne giren kimselerden bağımsız bir işletme kuracakdurumda bulunanlara, aile sahibi olmasalar dahi, arazi verilir."

2- "Madde 35.- Arazi verilmesinde yukarıdaki maddenin herbendi içinde de aşağıdaki sıra gözetilir:

a) Çocuk sahibi olanlar;

b) Evi ve yeter miktarda istihsal araçları bulunanlar;

c) Evi olup yeter istihsal araçları bulunmayanlar;

d) Yeter istihsal aracı bulunup ta, evi olmayanlar."

3- "Madde 36.- Arazi verileceklerin Türk ve medeni haklarıkullanma yeterliğine sahip bulunmaları ve çiftçi olmaları veya çiftçilikyapmayı yüklenmeleri ve her iki halde de verilecek araziyi kendilerininişletmeleri şarttır.

Vasisi ister ve sulh yargıcı da izin verirse, velisi olmayanküçüklere de toprak verilebilir."

4- "Madde 37.- Arazi, bu kanun hükümlerine uygun olarak TarımBakanlığınca verilir."

5- "Madde 38.- Arazi isteyenler:

a) Kimliklerini ve medeni durumlarını;

b) Arazileri olup olmadığını, varsa çeşitlerini ve gerçek yüzölçümlerini;

c) Arazi üzerindeki yapı ve tesislerle tarım âlet ve vasıtalarını;

d) Arazi istedikleri yeri;

Gösteren o yerin ihtiyar kurullarından onanmış bir beyan kâğıdınıTarım Bakanlığınca yetkilendirilecek yerlere verirler."

6- "Madde 39.- Hiç arazisi olmayanlara, bölgelere ve tarımçeşitlerine göre bir çiftçi ailesinin geçinmesine ve aile fertlerinin işkuvvetlerinin değerlendirilmesine yetecek genişlik, kuvvet ve çeşitte olmaküzere küçük arazi haddi içinde arazi verilir.

Toprağı yetmeyenlerin arazileri yukarıdaki fıkra hükümleridairesinde yeter miktara çıkarılır.

Verilecek arazinin imkân nispetinde bir yerde ve toplu olmasıgözetilir."

7- "Madde 40.- Arazi dağıtımı bölgenin tabii ve iktisadişartlarına göre çeşitli istihsal bölümlerini içine alan mürekkep işletmelerkurulabilecek surette yapılabileceği gibi istihsallerini bağcılık, meyvacılık,bahçecilik, fidancılık, tarla ziraatı ve hayvancılık gibi bir istihsalbölümünde toplayan basit işletmeler kurulabilecek şekilde de yapılabilir."

b) 6831 sayılı Orman Yasası'nın konuyla ilgili 2. maddesişöyledir:

"Madde 2.- (5.6.1986 günlü, 3302 sayılı Yasa'nın 1.maddesiyle değişik) Orman sayılan yerlerden:

A) Öncelikle orman içindeki köyler halkının kısmen veya tamamenyerleştirilmesi maksadıyla, orman olarak muhafazasında bilim ve fen bakımındanhiçbir yarar görülmeyen aksine tarım alanlarına dönüştürülmesinde yarar olduğutespit edilen yerler ile halen orman rejimi içinde bulunan funda ve makilerleörtülü yerlerden tarım alanlarına dönüştürülmesinde yarar olduğu tespit edilenyerler,

B) 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından ormanniteliğini tam olarak kaybetmiş yerlerden; tarla, bağ, bahçe, meyvelik,zeytinlik, fındıklık, fıstıklık (antep fıstığı, çam fıstığı) gibi çeşitli tarımalanları veya otlak, kışlak, yaylak gibi hayvancılıkta kullanılmasında yararolduğu tespit edilen araziler ile şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarakbulunduğu yerleşim anları.

Orman sınırları dışında çıkartılır.

Orman sınırları dışına çıkartılan bu yerler Devlete ait ise Hazineadına, hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ise bu müesseseler adına,hususi orman ise sahipleri adına orman sınırları dışına çıkartılır. Uygulamakesinleştikten sonra tapuda kesin tashih ve tescil işlemi yapılır.

Bu yerler dışında orman sınırlarında hiçbir suretle daraltmayapılamaz.

Bu madde hükümleri; muhafaza ormanı, milli park olarak ayrılan,izin ve irtifak hakkı tesis edilen ormanlık alanlarda ve 3 üncü madde ile ormanrejimi içine alınan yerlerde bu niteliklerin devamı süresince, yanan ormansahalarında ise hiçbir şekilde uygulanmaz.

(Ek: 22.5.1987-3373/l md.) Bu maddenin (B) bendi ile ormanısınırları dışına çıkarılıp, 2924 sayılı Kanunun 11 ve 12 nci maddelerigereğince fiili durumlarına göre ifraz edilerek bedeli karşılığı satılacak yer,yapı ve tesisleri kullananlardan, satış işlemleri tamamlanıncaya kadar ecrimisil alınmaz."

C. Dayanılan Anayasa Kuralları:

Anayasaya aykırılık savının dayanağı gösterilen Anayasa kurallarıda şunlardır:

l- "Madde 169.- Devlet, ormanların korunması ve sahalarınıngenişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır. Yananormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım vehayvancılık yapılmaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir.

Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanlarıkanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir. Bu ormanlar zamanaşımı ile mülkedinilemez ve kamu yaran dışında irtifak hakkına konu olamaz.

Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaadeedilemez. Ormanların tahrip edilmesine yol açan siyasî propaganda yapılamaz;münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları, yakmak,ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel afkapsamına alınamaz.

Orman olarak muhafazasında bilim ve fen bakımından hiçbir yarargörülmeyen, aksine tarım alanlarına dönüştürülmesinde kesin yarar olduğu tespitedilen yerler ile 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından ormanniteliğini tam olarak kaybetmiş olan tarla, bağ, meyvelik, zeytinlik gibiçeşitli tarım alanlarında veya hayvancılıkta kullanılmasında yarar olduğutespit edilen araziler, şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak bulunduğuyerler dışında, orman sınırlarında daraltma yapılamaz."

2- "Madde 170.- Ormanlar içinde veya bitişiğindeki köylerhalkının kalkındırılması, ormanların ve bütünlüğünün korunması bakımından,ormanın gözetilmesi ve işletilmesinde Devletle bu halkın işbirliğini sağlayıcıtedbirlerle, 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından ormanniteliğini tamamen kaybetmiş yerlerin değerlendirilmesi; bilim ve fenbakımından orman olarak muhafazasında yarar görülmeyen yerlerin tespiti ve ormansınırları dışına çıkartılması; orman içindeki köyler halkının kısmen veyatamamen bu yerlere yerleştirilmesi için Devlet eliyle anılan yerlerin ihyaedilerek bu halkın yararlanmasına tahsisi kanunla düzenlenir.

Devlet, bu halkın işletme araç ve gereçleriyle diğer girdilerininsağlanmasını kolaylaştırıcı tedbirleri alır.

Orman içinden nakledilen köyler halkına ait araziler, Devletormanı olarak derhal ağaçlandırılır."

IV- İLK İNCELEME:

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilkinceleme toplantısında; Anayasa Mahkemesi'nin 1990/ 14 esas sayılı dosyaüzerinden 3.5.1990 gününde verdiği işin geri çevrilmesine ilişkin kararda geçenkimi hususlar yerine getirilmemekle birlikte orman sınırlama tutanak örneği ileharitası gönderildiğinden öbür eksiklikler üzerinde durulmayarak esas yönündenkarar verilmesi uygun bulunarak ilk inceleme raporu, itiraz konusuyla ilgilidava dosyası ve ekleri, iptali istenen Yasa ve dayanılan Anayasa kuralları ilebunların gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

A. Yerel mahkeme, Anayasa'nın 152. maddesi ile 2949 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesininbirinci fıkrasına göre Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.

Gönderilen işin incelenmesi, Anayasa'nın 148. ve 2949 sayılıYasa'nın 18. maddesinin 2. bendi uyarınca Anayasa Mahkemesi'nin görev veyetkisi kapsamındadır. Bu konularda bir yanlışlık söz konusu değildir.

B. Davacı Orman Genel Müdürlüğü'nün hatalı bulduğu sınırlamaişleminin iptaliyle bir bölüm arazinin orman rejimi içine alınmasını vedavalıların elatmasının önlenmesi istemiyle açtığı dava, konu olarak yerelmahkemenin görev ve yetkisi içinde bulunduğundan 2949 sayılı Yasa'nın 28.maddesinegöre bakılmakta olan bir dava vardır.

C. 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca,itiraz yoluna başvuran yerel mahkeme, dosyadaki belgelerin konuyla ilgiliolanlarının onanlı örnekleri yerine dosyanın kabarık olduğundan söz ederekasıllarını göndermişse de geri çevirme kararında değinilen Tapulama Komisyonukrokisinin arazide uygulanarak dava konusu yerlerde toprak dağılımı yoluyladavalılara taşınmaz verilip verilmediğini saptama işlemine ilişkin tutanaklaOrman Kadastro Komisyonu'nunkararını göndermemiştir. Ancak, işin niteliği veaşağıda belirtilecek durum karşısında bu eksiklik sorunu üzerinde durulmasınagerek görülmemiştir.

D. Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddelerininbirinci fıkraları gereğince, bir mahkemenin bir yasa kuralını Anayasaya aykırıgörerek iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, o kuralın,bakmakla olduğu davada uygulanacak kural olması gerekir. Anayasa Mahkemesi'ninyerleşik kararlarıyla uyulması zorunlu bir koşul niteliğinde olduğuyinelenipvurgulanan bu hususun incelenen dosyada gerçekleşmediği saptanmıştır.

Davada uygulanacak kuralın belirlenmesini amaçlayan ve dava konusuyerlerin toprak dağıtımı yoluyla verilip verilmediğiyle orman dışına çıkarılıpçıkarılmadığının saptanmasına yönelik olan, işin geri çevrilmesine ilişkinkararın gereği tam olarak yerine getirilmemişse de orman sınırlama tutanağıörneği ile haritası gönderilmiştir. Bu belgelerden dava konusu yerlerde 6831sayılı Orman Yasası'nın 2. maddesine uygun biçimde ormandışına çıkarma işlemideğil, 7. ve sonraki maddelerine göre orman sınırlaması yapıldığıanlaşılmaktadır. İptali istenilen sözcüklerin uygulanacak kural olabilmesi içindava konusu yerlerin hem toprak dağıtımı yoluyla verilmesi, hem de orman dışınaçıkarılanyerlerden olması gerekir. Bu koşullardan birisi gerçekleşmeyinceöbürünün aranması zorunlu değildir. Orman dışına çıkarılan bir yer aynı zamandatoprak dağıtımı yoluyla verilmişse, iptali istenilen kural, uygulanacak kuralniteliğini taşıyacaktır.

6831 sayılı Yasa'nın 2. maddesine göre yapılan orman sının dışınaçıkarma işlemi ile orman sınırlama işlemi birbirinden ayrıdır. Orman dışşuurlarının kapatıldığını açıklayan 12 No.lu Orman Tahdit Komisyonu kararı iletahdit krokisinde gösterilen Yapağılı DevletOrmanı, orman dışına çıkarmaişlemlerinin yapılmadığının, dava konusu yerin komisyonca doğrudan orman kabuledilmeyen yerlerden sayıldığının kanıtıdır. Bu durumda iptali istenensözcüklerin davada uygulanacak kural olmadığı anlaşıldığından mahkemeninyetkisizliği nedeniyle başvuru reddedilmelidir.

V- SONUÇ:

Öbür eksiklikler üzerinde durulmasına gerek görülmeksizin, istemdebulunan Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle başvurunun REDDİNE,

11.12.1990 gününde oybirliğiyle karar verildi.