ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1991/13
Karar Sayısı : 1992/10
Karar Günü : 19.2.1992
R.G. Tarih-Sayı :17.11.1994-22114
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul 3. Ağır Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : 3284 sayılı Yasa'nın 15. maddesiyle değişik 5434sayılı Emekli Sandığı Yasası'nın 94/1-2 ve 99/1. maddelerinin Anayasa'nıneşitlik ilkesi ile ilgili 10. maddesine aykırı olduğu görüşüyle iptaliistemidir.
I- OLAY
7.8.1986 gününde emekli olan sanık FŞ., emekli maaşını almayısürdürürken babasından yetim aylığı bağlanması için TC. Emekli Sandığı'nabaşvurusu üzerine doldurduğu kimlik araştırma belgesinin "Emekli, dul veyetim maaşı alıyorsa kurum ve emeklilik sicil no" sütununa (-) işaretikoymak suretiyle gerçeğe aykırı beyanda bulunarak kendisine yetim aylığıbağlanmasını sağladığının, anlaşılması üzerine hareketine uyan TCK'nun 342/1,31, 33. maddesi gereğince cezalandırılması istemiyle açılan kamu davasınailişkin yargılama sırasında, Sosyal Sigortalar Kurumundan veya Bağ-Kur'danemekli olanlara ayrıca yetim maaşı bağlanmasını engelleyen bir kuralbulunmamasına karşın Emekli Sandığı'ndan emekli maaşı almakta olanlara ayrıcayetim maaşı bağlanmasını engelleyen 5434 sayılı TC. Emekli Sandığı Kanunu'nun94/1-2 ve 99/1. maddelerinin Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı olduğugörüşüyle bu yasa kuralının iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A. İptali İstenen Yasa Kuralları
8.6.1949 gün 5434 sayılı TC. Emekli Sandığı Kanunu'nun iptaliistenen, 7.5.1986 gün ve 3284 sayılı Yasayla değişik 94/1-2 maddesiyle 99/1.maddesi şöyledir:
1. "Madde 94- (Değişik 7.5.1986-3284/15 md.)
Bu kanunda belirtilen istisnalar dışında, iki yönden aylığa hakkazananların tercih ettikleri aylıkları, sandığa yazılı müracaatları takip edenaybaşından itibaren ödenir. Diğer aylıkları sürekli olarak kesilir.
Ancak, iki yönden aylığa aynı zamanda hak kazananlara, müstehakoldukları tarihten itibaren fazla olan aylıkları ödenir."
2. "Madde 99- Emekli, adî malüllük, vazife malüllüğü, dul veyetim aylığı, son hizmet zammı alanlardan; hiçbir şarta bağlı olmaksızınemeklilik hakkı tanınan vazifelere tayin edilenlerin, aylıklarının tamamı, buvazifelere tayinleri tarihini takip eden ay başından itibaren kesilir. Ancakhayrat hademesinin aylıkları kesilmez ve kendilerine bu hizmetlerinden dolayıson hizmet zammı da yapılmaz......"
B. Dayanılan Anayasa Kuralı
İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin dayandığı eşitlik ilkesiniiçeren Anayasa'nın 10. maddesi şöyledir.
"MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce,felsefî inanç, din mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanunönünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Yekta GüngörÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, İhsan PEKEL, SelçukTÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Erol CANSEL, Yavuz NAZAROĞLU, Güven DİNÇER ve HaşimKILIÇ'ın katılmalarıyla 30.4.1991 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyadaki eksiklikler giderilmiş olduğundan işin esasının incelenmesine,sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
A- Sınırlama Sorunu
İtiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada sanıkEmekli Sandığı iştirakçisi olarak, almakta olduğu emekli aylığı yanındababasından da yetim aylığı almak istemekte ancak 5434 sayılı TC. Emekli SandığıKanunu'nun 94. maddesinin birinci fıkrasındaki "bu kanunda belirtilenistisnalar dışında iki yönden aylığa hak kazananların tercih ettikleriaylıkları, sandığa yazılı müracaatları takip eden aybaşından itibaren ödenir.Diğer aylıkları sürekli olarak kesilir" kuralı ise buna engel olmaktadır.
İptali istenen aynı Yasa'nın 99. maddesinin birinci fıkrası ise"emekli, adi mallüllük, vazife malüllüğü, dul ve yetim aylığı, son hizmetzammı alanlardan hiçbir şarta bağlı olmaksızın emeklilik hakkı tanınanvazifelere tayin edilenlerin aylıklarının tamamının bu vazifelere tayinleritarihini takip eden aybaşından itibaren kesileceğine ilişkin olup sanık emekliaylığı almakta iken emekli hakkı tanınan bir göreve atanmadığından bu kuralınitiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanmasından dasözedilemez.
Açıklanan nedenlerle esas incelemenin 5434 sayılı Emekli SandığıKanunu'nun 94. maddesinin 1. ve 2. fıkraları ile sınırlı olarak yapılmasıgerekir.
B- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı
5434 sayılı TC. Emekli Sandığı Kanunu'nun iptali istenen 94.maddesinde iki yönden aylığa hak kazananların tercih ettikleri aylıklarınınSandığa başvuruda bulundukları tarihi izleyen ay başından geçerli olarakkendilerine ödenmesi, diğer aylıklarının ise kesilmesi öngörülmektedir.
C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, dava konusu kuralın Anayasa'nın10. maddesine aykırı olduğu savıyla iptaline karar verilmesini istemektedir.
Anayasa'nın 10. maddesinin "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veyasınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar." denilmektedir.
Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlıolacağı anlamına gelmez. Yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmesi ve bunedenlerle eşitsizliğe yol açılması Anayasa'nın 10. maddesi karşısında geçerligörülemez. Bu mutlak yasak, aynı hukuksal durumda olanlara aynı kurallarınuygulanmasını sağlamakta, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasını iseengellemektedir. Kimi yurttaşların haklı bir nedene dayanılarak değişikkurallara bağlı tutulmaları Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz.Durum ve konumlarındaki özellikler kimi kişiler ya da topluluklar için değişikkuralları gerekli kılabilir. Özelliklere, ayrılıklara dayandığı için haklı olannedenler, aynı düzenlemeyi aykırı değil geçerli kılar. Aynı hukuksal durumdabulunanlar için ayrı düzenleme Anayasa'ya aykırılık oluşturur. Anayasa'nınamaçladığı eylemli değil, hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı,ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğüeşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. Başka bir anlatımla, kişisel nitelikleri vedurumları özdeş olanlar arasında yasalara değişik kurallar konulamaz.Durumlardaki değişikliğin doğurduğu zorunluluklar, kamu yararı ya da başkahaklı nedenlere dayanılarak yasalarla farklı uygulamalar getirilmesinden,Anayasa'nın eşitlik ilkesinin çiğnendiği sonucu çıkarılamaz.
Bu durumda, eşitliği bozduğu ileri sürülen kural, haklı bir nedenedayanmaktaysa ya da kamu yararı amacıyla yürürlüğe konulmuş ise bu kuralıneşitlik ilkesini zedelediğinden sözedilemez.
Ancak, "kamu yararı" ve "haklı neden"in a)ANLAŞILABİLİR b) AMAÇLA İLGİLİ c) MAKUL ve ADİL olması gerekir. Getirilendüzenleme herhangi bir biçimde birbirini tamamlayan, biribirini doğrulayan vebiribirini güçlendiren bu üç ölçütten birine uymuyorsa, eşitlik ilkesine aykırıbir yön vardır denilebilir. Çünkü eşitliği bozduğu öne sürülen kural haklı birnedene dayanmamakta ya da kamu yararı amacıyla yürürlüğe konulmamış olmaktadır.Başlangıçta var olan uyum içindeki bu koşullar, zamanla aralarındaki bağınçözülmesi halinde de Anayasa kuralına aykırı hale gelebilirler.
Bu açıklamalara göre iptali istenen Yasa kuralı; TC. EmekliSandığı'nın iştirakçileri ile ilgili olup, farklı sosyal güvenlik kuruluşlarıolan Sosyal Sigortalar Kurumu ile Bağ-Kur iştirakçileri için değişikdüzenlemeler yapılması bu üç sosyal güvenlik kuruluşu iştirakçilerinin farklıhukuksal durumda bulunmaları karşısında eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz.
Bu nedenle sınırlama kararı uyarınca incelenen TC. Emekli SandığıYasası'nın 94. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının iptali isteminin reddigerekir. Üye Servet TÜZÜN bu görüşe katılmamıştır.
VI- SONUÇ
A. 5434 sayılı TC. Emekli Sandığı Yasası'nın değişik 94.maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile 99. maddesinin birinci fıkrasınayönelik itirazın yalnız 94. maddenin birinci ve ikinci fıkralarıyla sınırlıolarak incelenmesine OYBİRLİĞİYLE,
B. Sınırlama kararı uyarınca incelenen yukarıda belirtilenfıkraların Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Servet TÜZÜN'ünkarşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
19.2.1992 gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Servet TÜZÜN
Üye
Mustafa ŞAHİN
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Erol CANSEL
Üye
Yavuz NAZAROĞLU
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
KARŞIOYYAZISI
Esas Sayısı : 1991/13
Karar Sayısı : 1992/10
5434 Sayılı TC. Emekli Sandığı Kanunu'nun itiraz konusu değişik94. maddenin birinci fıkrasında; "Bu Kanunda belirtilen istisnalar dışındaiki yönden aylığa hak kazananların tercih ettikleri aylıkları, sandığa yazılımüracaatları takip eden aybaşından itibaren ödenir. Diğer aylıkları, sürekliolarak kesilir.", ikinci fıkrasında ise, "Ancak, iki yönden aylığahak kazananlara müstehak oldukları tarihten itibaren fazla olan aylıklarıödenir." kuralları yer almaktadır.
İşbu düzenleme ile genelde iki yönden emekli aylığı almağa hakkazananlara, sadece fazla olan aylıkların ödeneceğine dair kural getirildiğinegöre; burada önemli olan ve açıklığa kavuşturulması gereken husus, tek yöndenödeme yapılabilmesi konusunun Anayasa'da yer alan ilkelere aykırı düşen yönlerininbulunup bulunmadığı olmaktadır.
Anayasa'nın 60. maddesinde "Herkes, sosyal güvenlik hakkınasahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatkurar." denilmektedir.
Kamu hizmeti görevlileri olan memurların, sosyal güvenliği 5434sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 2898 sayılı Kanunladeğişik 41. maddesinde yer alan "Emekli, adî malullük ve vazife malullüğüaylıklarının hesaplanmasında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 43.maddesindeki gösterge tablosu ve personel kanunlarındaki ek göstergelerin esasalınacağı" biçiminde hükümle sağlanmıştır.
Anayasa'nın 2. maddesinde "Türkiye Cumhuriyeti, toplumunhuzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı,Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal hukuk Devletidir." denilmekte, 10. maddesindede herkesin, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din,mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu,hiçbir kişiye, aileye zümreye veya sınıfa ihtiyaz tanınamayacağı belirtilmişbulunmaktadır.
İtiraz konusu 94. maddenin birinci ve ikinci fıkra hükümleri, ikiyönden sosyal güvenlik hakkını kazanan kişilere; Sosyal Sigortalar Kurumu veBak-Kur'da çalışanların bu haktan yararlanmalarına karşın, sadece tek yöndenemekli aylığı ödenmesi gibi eşitlik, sosyal güvenlik hakkı ve adalet duygusuylabağdaşmayan, ayrıcalık getirdiğinden Anayasa'nın 2., 10. ve 69. maddelerineaykırıdır.
Çoğunluğun bu düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olmadığı yolundakigörüşüne yukarıda açıklanan nedenlerle katılmıyorum.
Üye
Servet TÜZÜN