Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1991/37, K.1991/44 Sayılı Karar - 27/11/1991

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı: 1991/37

Karar Sayısı: 1991/44

Karar Günü: 27.11.1991

R.G. Tarih-Sayı :10.01.1992-21107

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 5 No.lu İdare Mahkemesi.

İTİRAZIN KONUSU: 24.12.1990 günlü, 3690 sayılı 1991 Mali YılıBütçe Kanunu'nun 66. maddesinin (h) fıkrasının, Anayasa'nın 161. maddesineaykırılığı ileri sürülerek iptali istemidir.

I- OLAY:

Birleşmiş Milletler Nezdinde Türkiye Daimi Temsilciliği ileNewyork Başkonsolosluğu mensupları için satınalma ve kiralama yoluyla sağlanan22 konutun bulunduğu ve davacının da bu konutlardan birinde oturduğu, 1.1.1991gününe kadarki kira bedelinin 2946 sayılı Kamu Konutları Yasa'nın 5. maddesiile kamu konutları yönetmeliğinin ilgili kurallarının uygulanması sonucualındığı dava dilekçesinde belirtilmektedir.

1.1.1991 tarihinden geçerli olmak üzereKamu Konutları Yasası' nın5. maddesinde öngörülen uygulamadan vazgeçilerek 1991 Yılı Bütçe Yasası'nın 66.maddesinin (h) fıkrası gereğince, ilgili memurun emsal katsayılarına görebelirlenen yurtdışı net aylığının % 25'ini geçmemek üzere Maliye ve GümrükBakanlığı'ncabelirlenen tutarlar kadar kira bedeli alınması uygulamasına geçilmiştir.

Bu işlemin iptali için İdare Mahkemesi'ne başvuran davacı, 1991Mali Yılı Bütçe Yasası'nın belirtilen kuralının; 2946 sayılı Yasada değişiklikyaptığını, sözkonusu değişikliğin Bütçe ile ilgili bir hüküm niteliğitaşımadığını ve Anayasa'nın 161. maddesine aykırı olduğunu ileri sürereksorunun Anayasa Mahkemesi'ne götürülmesini istemiştir.

Davaya bakmakta olan Ankara 5 No'lu İdare Mahkemesi 1991 Mali YılıBütçe Kanunu'nun 66. maddesinin (h) fıkrasının Anayasa'ya aykırılığı konusundadavacı savının ciddi olduğu kanısına vararak iptali için Anayasa Mahkemesi'nebaşvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ:

A) İPTALİ İSTENEN YASA KURALI:

24.12.1990 günlü, 3690 sayılı 1991 Mali Yılı Bütçe Kanunu'nun"Uygulanmayacak Hükümler" başlıklı 66. maddesinin iptali istenen (h)fıkrası şöyledir:

"h) 2946 sayılı Kamu Konudan Kanunu'nun 5. maddesinin 3.paragrafı (Büyükelçiler, daimi delegeler, maslahatgüzarlar, askeri temsilheyetleri başkanları ve başkonsoloslar dışındaki personelden kendilerine yurtdışında gerek kamu kurum ve kuruluşunun mülkiyetinde bulunan, gerek kiralanankonutların tahsis edilmesi halinde, ilgili memurun emsal katsayılarına görebelirlenen yurt dışı net aylığının % 25'ini geçmemek üzere Maliye ve GümrükBakanlığınca tesbit edilen tutarlar kadar kira bedeli alınır. Kirabedeli alınankonutların mefruşat, elektrik, su, gaz, telefon, garaj ve genel giderleri deilgili personelce ayrıca karşılanır.) şeklinde uygulanır."

B) DAYANILAN ANAYASA KURALI:

"Madde 161.- Devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri dışındakikamu tüzelkişilerinin harcamalar) yıllık bütçelerle yapılır.

Mali yıl başlangıcı ile genel v; katma bütçelerinin nasılhazırlanacağı ve uygulanacağı kanunla belirlenir.

Kanun, kalkınma plânlan ile ilgili yatırımlar veya bir yıldanfazla sürecek iş ve hizmetler için özelsüre ve usuller koyabilir.

Bütçe Kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hükümkonulamaz."

IV- İLK İNCELEME:

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Mustafa GÖNÜL, Mustafa ŞAHİN, İhsanPEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Yavuz NAZAROĞLU, Haşini KILIÇ, YalçınACARGÜN'ün katılmalarıyla 24.10.1991 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliği ile kararverilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ:

İşin esasına ilişkin rapor, başvuru karan ve ekleri, Anayasa'yaaykırı olduğu ileri sürülen Yasa kuralı ile itiraza dayanak yapılan Anayasakuralı, bunlarla ilgili gerekçeler ve öbür yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. itiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı:

1991 Mali Yılı Bütçe Yasası'nın "UygulanmayacakHükümler" başlığını taşıyan 66. maddesinin (h) fıkrası; Yurt dışındagörevli bulunan kamu personeline tahsis edilen kamu konutları kira bedellerininnasıl hesaplanacağım yeniden düzenlemektedir.

1.1.1991 tarihine kadar yurt dışında kendisine kamu konutu tahsisedilen görevlilerden alınan kira bedeli, 2946 sayılı Kamu Konutları Yasası'nın5. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince; beşinci derece birinci kademedeki birdevlet memurunun yurt içi ve yurt dışı net aylık tutarları arasındaki oranagöre bulunan katsayının yurt içi için saptanan kira bedelleri ile çarpılarakbelirleniyordu.

1.1.1991'den sonra belirtilen kira tesbit usulü terkedilerek, 1991Mali Yılı Bütçe Yasası'nın 66. maddesinin (h) fıkrası gereğince; kendilerinekonut verilen kamu görevlilerinden alınacak kira bedeli, ilgili memurun emsal katsayılarınagöre belirlenen yurt dışı net aylığının % 25'ini geçmemek üzere Maliye veGümrük Bakanlığı'nca, saptanmaktadır. Buna göre, daha önce Kamu KonutlarıYasası, kira bedelini besinci derece birinci kademedeki bir devlet memurununyurt içi ve yurt dışı net aylık tutarları arasındaki orana göre bulunacakkatsayı ile yurt içi kira bedelinin çarpılarak belirlenmesini öngörürken, BütçeYasası'ndaki değişiklik, ilgili mamurun yurt dışı net aylığını kira bedelinebaz olarak kabul etm'ştir. Saptanan kira bedeli memurun yurt dışı aylığının %25'ini geçmeyecek, bu konudaki yetki de Maliye ve Gümrük Bakanlığı'nınolacaktır.

Böylece, 1991 Mali Yılı Bütçe Yasası'nın 66. maddesinin (h)fıkrası ile 2946 sayılı Kamu Konutları Yasası'nın 5. maddesinin üçüncü fıkrasındakökten değişiklik yapılmıştır.

B. Anayasa'nın 161. Maddesi Yönünden İnceleme:

Bütçe Yasalarının hazırlanması, görüşülmesi ve değiştirilmesiAnayasa'nın 161., 162., ve 163. maddelerinde özel yöntemlere bağlanmıştır. Bumaddelerde, Bütçe Yasalarına Bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hükümkonulamayacağı, Bütçelerin ilişkin olduğu yıl için geçerli olacağı, bunlarıngörüşülmesinin ve değiştirilmesinin diğer Yasalardan farklı kurallara bağlıolduğu vurgulanmıştır.

Bütçe Yasaları dışındaki genci yasaları koymak, değiştirmek vekaldırmak gibi görevler Anayasa'nın 87. maddesi ile TBMM'ne verilmiş, bunlarınönerilmesi, görüşülmesi ve yayımlanması ile ilgili hususlar ise 88. ve 89.maddelerde düzenlenmiştir.

Görülüyor ki, Bütçe Yasaları ile genel yasaların oluşumuAnayasa'nın ayrı maddelerinde düzenlenmiştir. Kanunların yayımlanmasınıdüzenleyen Anayasa'nın 89. maddesi, genelde Cumhurbaşkanına yayımlanmasınıuygun bulmadığı yasaları bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri göndermeyetkisi verirken Bütçe Yasaları için böyle bir yöntem öngörmemiştir.

Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrası "Bütçe Kanununa bütçeile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz." hükmünü içermektedir.Anayasa Mahkemesi'nin daha önce verdiği çeşitli kararlarında da belirtildiğigibi, "bütçe ile ilgili hükümler" deyimini mali nitelikte kurallaranlamında değil, bütçenin uygulanmasını kolaylaştırıcı kanun konusu olabilecekbir kuralı içermemek koşulu ile ancak açıklayıcı nitelikte hükümler olarakalgılamak gerekmektedir.

1991 Mali Yılı Bütçe Yasası'nın 66. maddesinin itiraz konusu (h)fıkrası, Kamu Konutları Yasası'nın 5. madde üçüncü fıkrasını değiştirmekle biryıl için farklı bir uygulama öngörmektedir. Sözkonusu Yasa'da yapılandeğişiklik ancak Anayasa'nın 88. maddesinde belirtilen kurallara uyularakçıkarılacak bir yasa ile mümkündür. Anayasa, bir yıl süreli olan bütçeyasalarıyla diğer yasalarda değişiklik yapılmasını, bir yıl süre ile de clsayürürlükteki yasaların farklı uygulanmasını ve ayrı yasalarla düzenlenmesigereken bütçe ile ilgili olmayan konuların. Bütçe Yasalarında yeralmasını kabuletmemektedir.

Açıklanan bu nedenlerle 1991 Mali Yılı Bütçe Yasası'nın 66.maddesinin (h) fıkrası bütçe ile ilgili hükümler niteliğinde olmadığındanAnayasa'nın 161. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.

VI- SONUÇ:

24.12.1990 günlü, 3690 sayılı 1991 Mali Yılı Bütçe Kanunu'nun 66.maddesinin (h) fıkrasının, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE