Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1991/49, K.1991/54 Sayılı Karar - 25/12/1991

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı: 1991/49

Karar Sayısı: 1991/54

Karar Günü: 25.12.1991

R.G. Tarih-Sayı :06.01.1994-21810

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi.

İTİRAZIN KONUSU : 12.4.1991 günlü, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nungeçici 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin Anayasa'nın 2. ve 10.maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY :

Teşekkül halinde ihracat kaçakçılığı suçundan 1918 sayılı Yasa'nın45, 27/1, 27/son, 33/son ve Türk Ceza Yasası'nın 59/2 maddeleri uyarıncasonuçta onsekiz yıl dört ay ve dokuz yıl iki ay ağır hapis cezasına çarptırılanve cezalarını Muğla Cezaevinde çekmekte olan hükümlüler tarafından İzmir DevletGüvenlik Mahkemesi Başkanlığına verilen 14.8.1991 ve 15.8.1991 tarihlidilekçelerle, ağır hapis cezasının beşte birini çekmeleri halinde meşrutentahliye edilmelerine olanak veren 3713 sayılı Yasa'nın geçici 1. maddesininkendilerine uygulanmasını önleyen aynı Yasa'nın geçici 4. maddesinin birincifıkrasının (c) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğu ve iptaliiçin AnayasaMahkemesi'ne başvurulması istenilmiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcılığının görüşünü de alan Mahkeme,Anayasa'ya aykırılık savını ciddî bularak (c) bendinin iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ :

A. İptali İstenen Yasa Kuralı :

3713 sayılı Yasa'nın iptali istenen kuralı şöyledir :

"Geçici Madde 4.- 8.4.1991 tarihine kadar;

a).........

b).........

c) Türk Ceza Kanununun ikinci kitabının "Devlet İdaresiAleyhinde İşlenen Cürümler" başlıklı üçüncü babında yer alan hükümlereaykırı hareket edenler ile Bankalar Kanununa aykırı hareketle bankalardanhaksız ve usulsüz para alanlar, 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibi HakkındaKanun hükümlerine muhalefet ederek menfaat temin edenler; usulsüz, yolsuz vegerçek dışı işlemlerle ihracat, ithalat ve yatırım teşvikleri suretiyle vergiiadesi, prim, kredi, faiz farkı ve benzeri adlarla kamu kaynaklarından haksızmenfaat temin edenler, yukarıda belirtildiği şekilde haksız, usulsüz ve yolsuzolarak sağladıkları menfaat karşılıkları ve bunların fer'ilerini zamanaşımınabakılmaksızın ödemedikleri takdirde,

d).........

Hakkında bu Kanunun geçici 1 inci maddesi hükümleri uygulanmaz.Ancak, bu maddede sayılan suçlar dolayısı ile verilen ölüm cezaları yerinegetirilmez. Bu hükümlüler hakkında;

Ölüm cezasına hüküm giyenler 20 yıllarını; müebbet ağır hapiscezasına hükümlüler 15 yıllarını; diğer şahsî hürriyeti bağlayıcı cezalaramahkûm edilmiş olanlar hükümlülük süresinin 1/3 ünü; çektikleri takdirde iyihalli olup olmadıklarına bakılmaksızın ve talepleri olmaksızın şartlasalıverilirler.

Bu sürelerin tayininde hükümlünün tutuklu kaldığı süreler dehesaba katılır. Bu hükümlüler hakkında 647 sayılı Cezaların İnfazı HakkındaKanunun Ek 2 nci maddesindeki indirim hükümleri uygulanmaz.

Geçici 2 nci madde (son fıkrasındaki Geçici 1 inci maddeye yapılanatıf hükmü hariç) ve Geçici 3 üncü madde hükümleri, bu hükümlüler hakkında dauygulanır."

B. İlgili Yasa Kuralı :

"Geçici Madde 1.- 8/4/1991 tarihine kadar işlenen suçlarsebebiyle;

a) Verilen ölüm cezaları yerine getirilmez. Bu durumda olanlar 647sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun 19 uncu maddesi hükmüne göre çekmelerigereken cezalarının on yılını,

b) Müebbet ağır hapis cezasına hükümlü olanlar çekmeleri gerekencezalarının sekiz yılını,

c) Diğer şahsi hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilmiş olanlarhükümlülük süresinin beşte birini,

Çektikleri takdirde iyi halli olup olmadıklarına bakılmaksızın vetalepleri olmaksızın şartla salıverilirler.

Bu sürelerin tayininde hükümlünün tutuklu kaldığı süreler dehesaba katılır.

Bu hükümlüler hakkında 647 sayılı Cezaların İnfazı HakkındaKanunun Ek 2 nci maddesindeki indirim hükümleri uygulanmaz."

C. Dayanılan Anayasa Kuralları :

İtirazın gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır.

1. "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millîdayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürkmilliyetçiliğine bağlı, başlangıçtabelirtilen temel ilkelere dayanandemokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."

2. "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasîdüşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."

IV- İLK İNCELEME :

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Mustafa ŞAHİN, Oğuz AKDOĞANLI, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN,Ahmet N. SEZER, Erol CANSEL, Yavuz NAZAROĞLU, Haşim KILIÇ ve Yalçın ACARGÜN'ünkatılmalarıyla 25.12.1991 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında konununözelliği nedeniyle başka hususlar üzerinde durulmaksızın işin esastanincelenmesi uygun bulunarak başvuru kararı ve ekleri, Anayasa'ya aykırı olduğuileri sürülen yasa kuralı ile iptal istemine dayanak yapılan Anayasa kuralları,bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:

A. Sınırlama Sorunu :

Salıverilme isteminde bulunan hükümlü Türk Ceza Yasası'nın diğermaddeleri ile birlikte 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibi Hakkında Kanunuyarınca cezalandırılmıştır.

Bu bakımdan itiraz konusu kurala ilişkin esas inceleme, geçici 4.maddenin (c) bendindeki (1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibi Hakkında Kanunhükümlerine muhalefet ederek menfaat temin edenler;) tümcesiyle sınırlı olarakyapılmalıdır.

B. DavaKonusu Fıkranın Anlam ve Kapsamı :

3713 sayılı Kanunun geçici 4. maddesinin birinci fıkrasının (c)bendinde;

- Türk Ceza Yasası'nın 202- 281. maddeleri hükümlerine aykırıhareket edenler,

- Bankalar Kanununa aykırı hareketle bankalardan haksız ve usulsüzpara alanlar,

- 1918 sayılı Kanun hükümlerine muhalefet ederek menfaat teminedenler,

- Usulsüz, yolsuz ve gerçek dışı işlemlerle ihracaat, ithalat veyatırım teşvikleri suretiyle vergi iadesi, prim, kredi, faiz farkı ve benzeriadlarla kamu kaynaklarından haksız menfaat temin edenler hakkında Yasa'nıngeçici 1. maddesinden yararlanabilmeleri için kimi koşullar getirilmektedir.

Buna göre; yukarıda belirtilen hükümlere aykırı hareket edenler,haksız, usulsüz ve yolsuz olarak sağladıkları menfaat karşılıklarını vebunların fer'ilerini zaman aşımına bakılmaksızın ödemedikleri takdirde geçici1. maddeden yararlanamazlar.

C. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu :

Anayasa'nın 38. maddesinde, ceza hukuku alanında yapılacakdüzenlemelerde yasa koyucunun suç ve cezalara ilişkin uyması gereken temelilkeler belirlenmiştir. Suç ve cezalara ilişkin bu ilkelerin gözetilmesikoşuluyla ne tür eylemlerin suç sayılacağı, suç sayılan eylemlere ne kadar vene tür ceza verileceği, nelerin cezayı ağırlaştırıcı ya da hafifleticinedensayılacağı yasa koyucunun takdir alanı içindedir.

Suç ve ceza yönünden sınırları belirtilen bu takdir alanı, cezasisteminin tamamlayıcı bölümünü oluşturan infaz hukuku için de geçerlidir. Bunedenle yasakoyucu, şartla salıverilme de hükümlünün yararlanma koşullarını,suç türüne göre ayrım yaparak zaman içinde toplumsal koşul ve gereklere göreserbestçe farklı biçimde takdir edebilir.

Geçici 4. maddenin (c) bendinde belirtilen suçları işleyenler içinözel salıverme şartlarının öngörülmesi Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırılıkoluşturmaz. Anayasa Mahkemesi'nin birçok kararında belirtildiği gibi, yasaönünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamınagelmez. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik mutlak anlamda bir eşitlikolmayıp,haklı nedenlerin ve ayrı konumların bulunmaması durumunda uygulanacak birilkedir.

Geçici 4. maddenin (c) bendinde sayılan suçları işleyenlerin benthükmünde belirtilen şekilde haksız, usulsüz ve yolsuz olarak sağladıklarımenfaat karşılıklarını ve bunların fer'ilerini zamanaşımına bakılmaksızınödemeleri koşuluna tabi tutularak şartla tahliyesini öngören dava konusu kuraliçin yasakoyucuyu farklı düzenlemeye yönelten haklı nedenler vardır. Toplumdüzeni ve kamu yararı gözetilerek suça göre ayrım yapılmış, değişik adlarlakamu kaynaklarından haksız menfaat temin edenlerin şartla salıverilmesi içinayrıca sağladıkları menfaat karşılıklarını ve fer'ilerini ödeme koşulugetirilmiştir.

Suçun neden olduğu zararın ödenmesi ile şartla salıverme kurumuarasında ilişki kurulmasının çeşitli örnekleri mevcuttur. Şartla salıverilmedeher türlü zararın ödenmesi koşulu kimi yabancı infaz yasalarında görülmektedir.Verilen zararın veya sağlanan menfaat karşılığının ödettirilmesinin cezaya veşartla salıvermeyeetkisini düzenleyen kurallar hukukumuzda da mevcuttur. TürkCeza Yasası'nın 532. maddesinde iade veya zararın tazmininin kimi koşullardacezanın tayininde üçte ikiye varan indirim sebebi olarak kabul edilmiştir. 647sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun'un şartla salıverilmeyi düzenleyen 19.maddesinde, şartla salıverilmenin hükümlünün maddî gücü nisbetinde kişiselhakları tazmin etmesi şartına talik edilebileceği öngörülmektedir.

Bu nedenlerle 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun geçici 4.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde (1918 sayılı Kaçakçılığın Men veTakibi Hakkında Kanun hükümlerine muhalefet ederek menfaat temin edenler;)tümcesi yönünden Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılık görülmemiştir.

V- SONUÇ :

12.4.1991 günlü, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun Geçici 4.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine yönelik itirazda;

A- Esas İncelemenin, Geçici 4. maddenin birinci fıkrasının (c)bendindeki (1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibi Hakkında Kanun hükümlerinemuhalefet ederek menfaat temin edenler;) tümcesi ile sınırlı olarak yapılmasınaOYBİRLİĞİYLE,

B- Yukarıda sınırlı olarak incelenmesine karar verilen kuralınAnayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE Yekta Güngör ÖZDEN, OğuzAKDOĞANLI, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER ile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,

25.12.1991 gününde karar verildi.

KARŞIOYGEREKÇESİ

Esas Sayısı: 1991/49

Karar Sayısı: 1991/54

3713 sayılı Terörle Mücadele Yasası'nın geçici 4. maddesininbirinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine ilişkin olup Resmî Gazete'nin31.7.1991 ve 12.12.1991 günlü, 20946 ile 21079 sayılarında yayımlanan;

A- 19.7.1991 günlü, Esas: 1991/15, Karar: 1991/22,

B- 8.10.1991 günlü, Esas: 1991/34, Karar: 1991/34,

C- 8.10.1991 günlü, Esas: 1991/36, Karar:1991/35 sayılı AnayasaMahkemesi kararlarının İPTAL GEREKÇELERİNE, bu kez red kararına karşıkullandığım KARŞIOYUMUZUN GEREKÇESİ olarak dayanıyoruz.

Ayrıca, çok kısa bir sürede bir tür karar değişikliğini gerektirecekhiçbir hukuksal neden olmadığını da vurgulamak istiyoruz. Ağır bir çelişkisaydığımız yeni kararın içeriği, iptali istenen kuralın, daha önceki iptalkararlarının konusunu oluşturan kurallardan dayanak, kapsam, erek ve amaçyönleriyle hukuksal nitelik bakımından da hiçbir ayrım taşımaması karşısındadoyurucu olmaktan uzaktır. Anayasa'ya uygunluk denetiminde ölçüt, Anayasakurallarıyla, uluslararası antlaşmalar ve evrensel hukuk kurallarıdır. Yasamaorganının, Anayasa'yla sınırlı özgörü (taktir) yetkisini uygun biçimdekullandıkça bu alana elatılması söz konusu olamaz. Cezalandırma ve af yetkisiyasayla kullanılır. Cumhurbaşkanının koşullu ve sınırlı bağışlama yetkisi dekararla gerçekleşir. Anayasa Mahkemesi'nin denetimine itiraz yoluyla getirilen3713 sayılı Yasa, "Terörle Mücadele Yasası" adını taşımasına karşın,terör eylemlerine karışanları da yararlandıran şartla salıvermedüzenlemeleriyle ikilemli bir yapı sergilemektedir. Anayasa'nın kimi suçlariçin yasakladığı "af"fı bu adla değil de eylemli biçimdegerçekleştirmek için şartla salıverme kurumu bir araç olarakkullanılmıştır."Af" konusu olsa biçim koşulları dışında özgörüye karışılmazdı. Ama"şartla salıverme"yi Yasa'daki açıklığı hiçe sayarak "af"kurumu gibi değerlendirmek bir tür yerindelik denetimi olmuştur.

Suç olduğu saptanıp belirlenen eylem için öngörülen cezauygulanınca, sanıklar, suçlar ve cezalar yönünden tüm ayrılıklar ortadankalkar. Cezanın çektirilmesine başlanmakla eşitlik kuralı gereği sanıklararasındaki ayrılıklar gözetilemez, hükümlünün devletçe topluma kazandırılmasıevresi başlar. Bu evrede, çoğunluk oyuyla verilen kararda kabûl edildiği gibiönceki evreyle ilgili özellikler söz konusu yapılamaz. Yasa'nın açıksözcükleriyle belirgin düzenlemesi karşısında "bir tür af, üstükapalı af,gerçekte af, vs. ..." gibi nitelemelerle, yerindelik denetimi gibivarsayım ve hukuksal olmayan yorumlarla kurallar değerlendirilemez. Öncekiiptal kararlarına konu olan metinlerle öz yönünden bir değişiklik yoktur. Suçuntürü ne olursa olsun, duygusallığa kapılmadan toplum için olumsuz etkisi,kişisel yönden uyandırdığı kanı ne olursa olsun, ilgili kuralın Anayasa katındauygunluğu irdelenecektir.

Herhangi bir suçtan yana olunamaz ki bu tür suçlardan yanaolunsun. Hoşgörü, adaletin bir parçası olsa bile, bu ancak ceza belirleyenyargıca tanınan bir yetkidir ve yasal koşullarıyla sınırları vardır. Anayasa'yaaykırılık nedeniyle iptali gerektiğine ilişkin oyumuz, hoşgörüyle yaklaşımımızıdeğil, yansız ve salt hukuksal görüşümüzü açıklamaktadır. Suçlardan kişisel yada toplumsal zarar görülmesi, eylemlerin çirkinlik, aşırılık ya da sakıncalıoluşu sonucu değiştirmez.

Cezaların çektirilmesi yönünden ayrı durumda ve tam bir eşitlikiçinde bulunan hükümlüler arasında şartla salıverme konusunda ayrı uygulamaeşitlik ilkesine açıkça aykırıdır. Cezaevindeki tutum ve davranışları nedeniylekimi önlemler, yasal ve yönetsel uygulamalar, özelliği ve zorunluluğu olangeçici işlemlerdir. Bunlar karara dayanak yapılamaz. Hükümlünün yaşı,cinsiyeti, sağlığı gibi nedenlere bağlı çektirim yöntemlerinin, şartlasalıvermeyle ilgisiyoktur. Ayrıca, yararlandırmada ayrılık, kimi hükümlülerzararına cezayı fazlalaştırıp ağırlaştırmakla birdir. Böylece, geçmişi kapsayanbir çarpık uygulama da ortaya çıkmaktadır.

Bu nedenlerle karşıoy kullanıyoruz. 25.12.1991

KARŞIOYYAZISI

Esas Sayısı: 1991/49

Karar Sayısı: 1991/54

12.4.1991 günlü, 3713 sayılı "Terörle MücadeleKanunu"nun Geçici 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendindeki (1918sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibi Hakkında Kanun hükümlerine muhalefet ederekmenfaat temin edenler;) tümcesi ile sınırlı olarak incelenen kuralın Anayasa'yaaykırı olduğu ve iptali gerektiği kanısındayız.

3713 sayılı Yasa'nın 17. maddesinin başlığı "şartlasalıverilme"dir. Bu Yasa kapsamına giren suçlardan mahkumiyetlerde şartlasalıverilme bu maddeye göre, bu maddede açıklık bulunmayan konularda, Türk CezaYasası'na ve 647 sayılı Yasa'nın 19. maddesinin birinci fıkrasıyla, Ek 2.maddesi hükümlerine göre gerçekleştirilecektir.

3713 sayılı Yasa'nın Geçici 1., 2. ve 4. maddelerinde de şartlasalıverilmeden söz edilmektedir.

Bu geçici maddelerle, kapsam, çekilecek süre, iyi durumunaranmaması tutukluların da yararlanabilmeleri nedeniyle 17. maddeden ayrı birdüzenleme getirilmiştir. Geçici 1 ve 4. maddeler arasında da kapsam ve şartlasalıverilmeden yararlanabilmek için çekilmesi gerekli süreler açısındanfarklılık bulunmaktadır. Geçici 4. maddedeki ayrıklık dışında geçici 1.maddeden tüm suçlular yararlanabilirken, geçici 4. madde sayılı suçları işleyenkişilere maddede belirtilen koşullarla uygulanacaktır.

İtiraz konusu kural, öngörülen koşullar yerine getirilmediğindeşartla salıvermeden yararlanabilmek için genelde çekilmesi gereken cezasürelerini gösteren geçici 1. maddeden ayrılmış bu maddede yer alan 10 yıllık,8 yıllık, 1/5'lik ceza sürelerini, maddede sayılan suçlar açısından, 20 yıla,15 yıla ve 1/3'e yükselmiştir.

3713 sayılı Yasa'nın geçici 1 ve 4. maddelerindeki farklıdüzenleme eylem ile ilişkisi kesilen ve hükümlü statüsüne giren kişinin aynıgenel koşullar içinde cezasını çekmesi, şartla salıverilmenin aynı biçimdeuygulanması gerektiği yönündeki hukukun genel ilkesine ve eşitlik kuralınaaykırılık yaratmıştır.

İtiraz konusu kural madde kapsamındaki kişinin kendisine dahaelverişli koşullar sağlayabilecek geçici 1. maddenin öngördüğü şartlasalıverilmeden fıkrada öngörülen mükellefiyetleri yerine getirmedikleritakdirde yararlanmasını engellemek gibi hükümlüler arasında ayrı ve ceza infazhukukunun temel prensiplerine aykırı uygulamalara neden olmaktadır. Kesinleşmişhükümden önceki evreye dönük suça ve suçluya göre uygulama öngörülmesi"şartla salıverilme" kavramının hukuksal niteliği ile çelişir.

Cezanın çektirilmesi, işlenen suçun türüne bağlı olmaksızınsuçlunun topluma uyum sağlamasını ve topluma yeniden kazandırılmasını amaçlar.

Bu da infazın, mahkûmların işledikleri suçlara göre bir ayırımagidilmeden, aynı esaslara ve belirli bir programa göre yapılmasını vesonuçlarının gözlenmesini gerektirir. Aynı miktar cezayı alan iki hükümlüdenbirinin, sırf suçunun türü nedeniyle daha uzun süre ceza çektikten sonra şartlasalıverilmesi, cezaların farklı çektirilmesi sonucunu doğurur ve bu iki mahkumarasında eşitsizliğe neden olur.

Böylece, infaz yönünden aynı durumda bulunan hükümlüler arasındaşartlı salıverme bakımından ayrı uygulama, "yasa önünde eşitlik"ilkesine uygun düşmemektedir. Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasının ikincitümcesinde "kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olancezadan daha ağır bir ceza verilemeyeceği," ikinci fıkrasında cezamahkumiyetinin sonuçları konusunda da "birinci fıkra hükümlerininuygulanacağı" belirtilmiştir.

İnceleme konusu kural, suçun işlendiği zaman mevcut olmayan yeniögeler getirmiş ve kesin hükme bağlanan işleri bu yeni ögeler açısındandeğerlendirerek şartla salıverilmede daha elverişsiz koşullara bağlıkılınmalara neden olmuştur.

İlgilinin koşulları yerine getirilmediğinde şartla salıvermeaçısından daha geniş çapta avantaj sağlayan geçici 1. madde kapsamından çıkmasısonucunu doğuran bu kural, cezayı ağırlaştırıcı bir neden niteliğindedir.

Şartla salıverilme suçlunun cezaevindeki "iyi hal"iniödüllendiren bir kurumdur. Belirlenen nedenlerle ve doğurduğu sonuçlaritibariyle itiraz konusu kuralın eşitlik ve hukuk devleti ilkeleri yanındaayrıca Anayasa'nın 38. maddesine de aykırı olduğu kanısındayız. İtiraz konusukuralla belirlenen suçu işleyen kişiler hakkında öngörülen ödemeler yapılmadığıtakdirde bu kanunun geçici 1. maddesi hükümlerinin uygulanmayacağı kabuledilmek suretiyle bu maddeden yararlanabilmeleri bazı koşullara bağlıtutulmaktadır.

Hükümlünün daha elverişli konumlara sahip olabilmesi olanağını,cezasının genel kurallarından ayrılarak bazı koşullara tabi itiraz konusu kuralAnayasa'nın 2., 10 ve 38. maddelerine aykırı olduğundan iptali gerektiğikanısındayız.