Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1991/50, K.1991/52 Sayılı Karar - 24/12/1991

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı: 1991/50

Karar Sayısı: 1991/52

Karar Günü: 24.12.1991

R.G. Tarih-Sayı :02.02.1992-21130

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Sorgun Asliye Hukuk Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 28.8.1991 günlü, 3761 sayılı "1005 Sayılıistiklâl Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref AylığıBağlanması Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un 1.maddesinin son fıkrasının Anayasa'nın 10., 11., 48., 49., 55., 61. ve 70.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY:

3761 sayılı Yasa'nın 7.9.1991 günlü, 20984 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe girmesi üzerine Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açtığıdavada; 1974 yılında Kıbrıs Barış Harekâtı'na katılıp 1.11.1974 yılında terhisedildikten sonra Sorgun Belediyesi'nde kadrolu olarak çalışan müvekkilinebağlanacak şerefaylığının tesbiti ve tahsilini isteyen davacı vekilinin ilerisürdüğü Anayasa'ya aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varan yerel mahkeme,sözü edilen Yasa'nın 1. maddesinin son fıkrasının iptali istemiyle 6.12.1991gününde Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A. İptali İstenilen Yasa Kuralı:

28.8.1991 günlü, 3761 sayılı Yasa'nın iptali istenilen son fıkrayıda içeren 1. maddesi şöyledir:

"Madde 1.- 1005 Sayılı Kanunun, 9.11.1983 Tarih ve 2943 Saydıve ve 26.9.1990 Tarih ve 3660 Sayılı Kanunlarla değişik l inci maddesinin linci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve bu fıkradan sonra gelmek üzereaşağıdaki yeni fıkra eklenmiştir.

Milli Mücadeleye iştirak eden ve bu sebeple kendilerine İstiklâlMadalyası verilmiş bulunan Türk vatandaşları ile 1950 yılında Türk TugayınınKore'ye ayak bastığı Ekim ayında başlamak ve 1953 yılı Pan-Munjon AteşkesAnlaşmasına kadar Kore'de fiilen savaşa katılmış olan Türk Vatandaşlarına ve1974 yılında Temmuz l inci ve Ağustos 2 nci Barış Harekâtına Kıbrıs'ta fiilengörev alarak katılmış olan Türk Vatandaşlarına, hayatta bulundukları sürece,vatani hizmet tertibinden 1500 gösterge rakamının her yıl Bütçe Kanunu iletespit edilen memur maaş katsayısı ile çarpılmasından bulunacak miktarda aylıkbağlanır.

Bu aylık, Kore savasına ve Kıbrıs Barış Harekâtına katılanlardankamu veya özel sektörde çalışanlar ile çeşitli sosyal güvenlik kurumlarındanaylık alanlara ödenmez. Ancak, aldıkları aylık bu Kanuna göre bağlanacakaylıktan az ise aradaki fark ödenir."

B. Dayanılan Anayasa Kuralları:

1- "Madde 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasİdüşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."

2- "Madde 11.- Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargıorganlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temelhukuk kurallarıdır.

Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz."

3- "Madde 48.- Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşmehürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.

Devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyalamaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacaktedbirleri alır."

4. "Madde 49.- Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir.

Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatınıgeliştirmek için çalışanları korumak, çalışmayı desteklemek ve işsizliğiönlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak için gerekli tedbirleri alır.

Devlet, işçi-işveren ilişkilerinde çalışma barışının sağlanmasınıkolaylaştırıcı ve koruyucu tedbirler alır."

5- "Madde 55.- Ücret emeğin karşılığıdır.

Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret eldeetmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirlerialır.

Asgari ücretin tesbitinde ülkenin ekonomik ve sosyal durumugözönünde bulundurulur."

6- "Madde 61.- Devlet, harp ve vazife şehitlerinin dul ve,yetimleriyle, malûl ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayatseviyesi sağlar.

Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarınısağlayıcı tedbirleri alır.

Yaşlılar, Devletçe korunur. Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacakdiğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir.

Devlet, korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılması içinher türlü tedbiri alır.

Bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurar veyakurdurur."

7- "Madde 70.- Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkınasahiptir.

Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbirayırım gözetilemez."

IV- İLK İNCELEME:

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 8. maddesi gereğince yapılan ilkinceleme toplantısında; itiraz yoluna başvuran mahkemenin iptalini istediğikural yönünden bakmakta olduğu bir davanın bulunup bulunmadığı sorunu önceliktaşıdığından, ilk inceleme raporu, itiraz başvurusu, ilgili dava dosyasınınonanlı belge örnekleri, iptali istenen Yasa ve dayanılan Anayasa kuralları ilebunların gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

Anayasa'nın 152. maddesi gereğince, bir davaya bakmakta olanmahkeme, uygulanacak bir yasa ya da kanun hükmünde kararname hükümlerimAnayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılıksavının ciddi olduğu kanısına varırsa, o hükmün iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir.

Anayasa Mahkemesi, itiraz yoluyla gelen bir işte Anayasa'yauygunluk denetimi yapmak için, ele aldığı konuyu inceleme görevinde olupolmadığını saptarken, iptal istemiyle başvuran mahkemenin, kuralın uygulanacağıdavaya bakıp bakmayacağını, daha açık bir anlatımla, mahkemenin o konudagörevli olup olmadığını belirlemek zorundadır.

İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin elindeki davanın konusu özetle,Sorgun Belediyesi'nde kadrolu olarak çalışan davacının, 1974 yılında KıbrısBarış Harekâtı'na katıldığını ileri sürerek 1005 sayılı Yasa'yı değiştiren 3761sayılı Yasa'dan yararlanarak kendisine şeref aylığı bağlanacağının tespiti veaylığın tahsili istemiyle açtığı davadır.

1005 sayılı İstiklâl Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani HizmetTertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkındaki Kanun'da değişiklik yapan 3761sayılı Yasa'nın 1. maddesi, Kıbrıs Barış Harekâtı'nda fiilen görev almış Türkvatandaşlarına da şeref aylığı bağlanmasını öngörmüş, son fıkrasında ise, Harekâtakatılanlardan kamu veya özel sektörde çalışanlar ile çeşitli sosyal güvenlikkurumlarından aylık alanlara bu aylığın ödenmeyeceği,, ancak aldıkları aylığınbu Yasa'ya göre bağlanacak aylıktan azise aradaki farkın ödeneceğini hükmebağlamıştır.

Yasa kurallarının incelenmesinden açıkça görülmektedir ki,ilgililere şeref aylığı bağlanıp bağlanmaması kamu hukuku kurallarınınuygulanması niteliğinde olup, bu Yasa'nın uygulanması bir idari işlemigerektirmektedir, idari işlemler konusundaki uyuşmazlıklar ise, yasada aksinehüküm olmadıkça idari yargı yerlerinde çözülür, işlemin belirgin niteliğibakımından bu davaya bakmak adli yargı yerlerinin değil, idari yargı yerleriningörev alanına girmektedir. Anayasa'nın 152. ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddelerinde geçen"Bir davaya bakmakta olan mahkeme" her durumda o davaya bakmaya,uyuşmazlık konusu sorunu çözmeye, suç sayılan eylemi işleyeni yargılamayagörevli mahkeme olarak anlaşılmak gerekir. Bu yetkiyi taşımayan, bu görevkendisine verilmeyen mahkeme, davaya bakacak mahkeme olarak nitelendirilemez.Mahkemelerin görevleri, Anayasa'nın 142. maddesi gereğince ancak yasayladüzenlendiğinden, görevsorunu kamu düzeniyle ilgilidir. Böyle olunca, AnayasaMahkemesi, uygunluk denetimi için kendisine itiraz yoluyla getirilen bir işte,itiraz eden mahkemenin yasa kurallarına uygun biçimde o davaya bakmakla görevliolup olmadığını saptamak zorundadır. Anayasa'nın 152. maddesi yönündenmahkemenin elindeki işin "dava" sayılabilmesi için yönteminceaçılmış, mahkemenin görevine giren bir dava olması gerekir ve bu durumAnayasa'ya uygunluk denetimi için öngörülen koşullardan biridir. Bu koşulungerçekleşip gerçekleşmediği konusunda doğrudan inceleme yaparak karar vermekyetkisi de ancak Anayasa Mahkemesi'nindir. Anayasa Mahkemesi, salt kendine özgüAnayasa'ya uygunluk denetimi yapabilmek için itiraz yoluna başvuran yerelmahkemenin görevini saptamak ve ondan sonrakendi görevini yerine getirmekzorundadır.

Bu durumda, itiraz yoluna Sorgun Asliye Hukuk Mahkemesi 1005sayılı Yasa'dan doğan uyuşmazlığı görüp çözümlemeye görevli mahkemeolmadığından 1005 sayılı Yasa'yı değiştiren 3761 sayılı Yasa'nın 1. maddesininson fıkrasının iptali istemiyle itiraz başvurusunda bulunma yetkisi yoktur,itirazın yetkisizlik nedeniyle reddi gerekir.

V- SONUÇ:

Anayasa'nın 152. maddesinin birinci fıkrası ile 2949 sayılıYasa'nın 28. maddeleri karşısında uygun bulunmayan itirazın, başvuranmahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,

24.12.1991 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.