Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1991/8, K.1992/5 Sayılı Karar - 30/01/1992

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

 

Esas Sayısı : 1991/8

Karar Sayısı : 1992/5

Karar Günü : 30.1.1992

R.G. Tarih-Sayı :16.06.1994-21962

İPTAL DAVASINI AÇAN : Anamuhalefet Partisi (Sosyaldemokrat HalkçıParti) TBMM Grubu Adına Grup Başkanı Erdal İNÖNÜ.

İPTAL DAVASININ KONUSU: 28.12.1990 günlü, 20739 sayılı ResmîGazete'de yayımlanan 24.12.1990 günlü, 3690 sayılı "1991 Mali Yılı BütçeKanunu"nun 4., 9., 10., 12., 24., 30., 31., 33., 34., 35., 36., 37., 38.,39., 40., 47., 48., 49., 50., 51., 52., 53., 58. ve 66. maddelerininAnayasa'nın 161. maddesine aykırılığı nedeniyle iptali istemidir.

II- İPTALİ İSTENEN YASA KURALLARI

1991 yılı Bütçe Yasası'nın iptali istenilen maddeleri şunlardır.

1. "MADDE 4.- Maliye ve Gümrük Bakanı;

a) Harcamalarda tasarrufu sağlamak, tutarlı, dengeli ve etkili birbütçe politikası yürütmek amacıyla ödeneklerin dağıtım ve kullanımını, gelir vegiderlere ilişkin kanun, yönetmelik ve kararnamelerin uygulamalarını düzenlemeküzere, gerekli önlemleri almaya, standartları tespite ve sınırlamaları koymaya,

b) Giderlerinin yarısından fazlası Hazine yardımları ilekarşılanan ve katma bütçeli idare durumunda bulunmayan özel kanunlarla kurulmuşkamu kuruluşlarının hizmet programlarını yılı içinde düzenlemeye ve bunlar içinharcamalar ve istihdam esasları yönünden, gerekli standartları tespite vesınırlamaları koymaya,

c) Genel bütçeli dairelerle, katma bütçeli idarelerin TürkiyeElektrik Kurumu ile büyükşehir belediyelerinin elektrik, su ve havagazıişletmelerine olan borçlarının ödenmesine ilişkin esas ve usulleri tespite,gerektiğinde adı geçen idarelere yapılacak ödemeleri gerçekleştirmekmaksadıyla, ilgili kuruluşun borç tertibine ya da bu amaçla yeniden açılacaktertibe aktarmada bulunmaya,

Yetkilidir.

Maliye ve Gümrük Bakanı bu maddede yazılı alacakların tahsili vebelediyelere ödenmesini gerçekleştirmek üzere ilgili daire ve idarelerinbütçesinde bu maksatla yer alan ödeneklerden yeterli miktarda kesinti yaparakMaliye ve Gümrük Bakanlığı bütçesine aktarmada bulunabilir.

Bu madde hükmü özel idareler, belediyeler, döner sermayelikuruluşlar ve Kamu İktisadi Teşebbüsleri hakkında da uygulanır."

2. "MADDE 9.-a) Yıllık programlara ek yatırım cetvellerindeyer alan projelerle TBMM.'nce verilen kanunlaşan ödeneklerle kabul edilmişprojeler dışında herhangi bir projeye yatırım harcaması yapılamaz. AncakSilahlı Kuvvetler Bütçesinin programlarında (1) ödenek türü içinde yer alansavunma sektörü, altyapı, inşa, iskan ve tesisleriyle, NATO enfrastrüktürüngerektirdiği inşa ve tesisler ve bunlara ilişkin kamulaştırmalar ile RE-MOprogramı içerisinde yer alan alım ve hizmetler, Devlet Planlama Teşkilatıvizesine bağlı olmayıp, yıllık programlara ek yatırım çizelgelerinde yer almaz.

b) Yıllık yatırım programında bir proje numarası ile ödenekleritoplu olarak verilmiş, alt harcama kalemleri itibariyle tadad edilmemiş olan veçeşitli işleri ihtiva eden projelerden Yatırım Programına göre Devlet PlanlamaTeşkilatının onayını gerektirmeyenler ile makine-teçhizat, idame-yenileme vebüyük onarım gibi harcama konuları; genel ve katma bütçeli kuruluşlartarafından 28 Şubat 1991 tarihine kadar kuruluşun bağlı olduğu Bakanın onayıile detaylı bir prgrama bağlanarak Sayıştay Başkanlığı, Maliye ve GümrükBakanlığı ve Devlet Planlama Teşkilatına gönderilir.

Genel ve katma bütçeli kuruluşlar, proje tavanı değişmemek üzereprojenin alt kalemlerinde ilgili Bakanın onayına dayanarak yapacaklarıdeğişiklikleri Maliye ve Gümrük Bakanlığına ve Devlet Planlama Teşkilatınabildirirler. Harcama kalemleri arasında aktarmayı gerektiren değişiklikler 1050sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 56 ncı maddesine tabidir.

c) Yıllık Yatırım Programına ek yatırım cetvellerinde yer alanprojelerden Devlet Planlama Teşkilatının uygun görüşü ve ilgili Bakanın onayıile il özel idarelerince valinin yetki ve sorumluluğunda gerçekleştirilmesiuygun görülenlerin bedelleri, münhasıran proje ile ilgili harcamalardakullanılmak üzere, hizmetin ait olduğu il özel idaresine ödenir. Mahalli hizmetniteliği taşıyan işler, bu fıkrada belirtilen esaslar çerçevesinde program veproje safhasında da valinin yetki ve sorumluluğuna devredilebilir.

d) Emniyet Genel Müdürlüğü, yeniden teşkilatlanması ile ilgilikanuni düzenleme yapılıncaya kadar, yılı programına dahil yatırımlarınıngerçekleştirilmesi ile ilgili işlemlerden gerekli gördüklerini Bayındırlık veİskan Bakanlığının uygun görüşünü almak kaydıyla, bizzat yapmaya yetkilidir.

e) Yıllık programa ek yatırım cetvellerinde yıl içinde yapılmasızorunlu değişiklikler için "1991 Yılı Programının Uygulanması Koordinasyonuve İzlenmesine Dair Karar"da yer alan usullere uyulur. Ancak, daire veidarelerin talebi üzerine, aynı program içerisindeki yatırım (işçilik hariç) vetransfer ödeneklerinin % 10'una veya 5 milyar lirasına kadar olan kısmını (2)ve (3) ödenek türü altında yer alan harcama kalemleri arasında aktarmaya Maliyeve Gümrük Bakanı yetkilidir. Bu suretle aktarılan ödenekler ilgili projeninamacı dışında kullanılamaz.

3. "MADDE 10.-a) 1991 Mali Yılı içinde, Milli SavunmaBakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Milliİstihbarat Teşkilatı ihtiyacı için Gümrük Giriş Tarife Cetvelinin (27.09)tarife pozisyonunda yer alan hampetrol ile (27.10) tarife pozisyonunda yer alanakaryakıt ve madeni yağların, (38.19.29) tarife pozisyonuna giren yalnız petrolistihsalinde kullanılan kimyevi müstahzarlar ile (34.02.38.19) yalnız makineyağı istihsalinde kullanılan katkı maddeleri (additifler) dışalım ve bunlarınyurtiçinde üretilenlerinin teslimi, gümrük vergisi, belediye hissesi, ithaldealınan damga resmi, ulaştırma altyapıları resmi ve akaryakıt tüketim vergisiile Hazineye, katma bütçeli idarelere, özel idare ve belediyelere ait her türlüvergi, resim, harç, zam ve ardiye ücretlerinden (Katma Değer Vergisi hariç)müstesnadır.

b) (27.10) gümrük tarife pozisyonuna giren akaryakıt ve madeniyağlar Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil GüvenlikKomutanlığı ve Milli İstihbarat Teşkilatı ihtiyaçları için adı geçenkuruluşlara veya onların gerek göstermesi üzerine akaryakıt ikmalini yapanmüesseselere (a) fıkrasındaki istisna esasları çerçevesinde teslim edilir.

Ancak, Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, SahilGüvenlik Komutanlığı ve Milli İstihbarat Teşkilatı ihtiyaçları için vergibağışıklığı uygulanarak ithal olunan hampetrolden elde edilen ürünlerin bunlaratahsis olunmayan kısmı yukarıdaki istisnadan faydalanamaz.

c) Türk Silahlı Kuvvetleri savunma hizmetlerinin yürütülmesi içinyurt dışından alınması zorunlu bulunan savaş silah, araç, makine ve teçhizatıile malzemelerinin yapılmış ve yapılacak dışalımları her türlü vergi, resim,harç, zam ve ardiye ücretlerine (Katma Değer Vergisi hariç) tabi değildir.

d) Gümrük Muhafaza Teşkilatı ihtiyacı için Maliye ve GümrükBakanlığınca yurt dışından satın alınacak silah, makine, jeneratör, telsiz,radar ve muhabere cihazları, televizyon ve sistemlerine ait cihazların, ses veresim kaydedici cihaz ve bunların parça levazımatı, 1991 Mali Yılı içinde gümrükvergisi ve resimlerinden bağışık olarak ithal eder.

e) Bu Kanunda yer alan hükümlerde çeşitli mallar için GümrükTarifelerindeki Eşya Tasnif Nomanklatürü esas alınarak belirtilmiş bulunantarife pozisyon numaraları yerine, aynı mallar için "Armonize SistemNomanklatüründe" yer alan tarife pozisyonu numaralarını tatbike ve bukonudaki düzenlemeleri yapmaya Maliye ve Gümrük Bakanı yetkilidir."

4. "MADDE 12.- 237 sayılı Taşıt Kanunu kapsamına girentaşıtların edinilmesi, kullanılması ve elden çıkarılması hususlarındatasarruflu bir bütçe politikası uygulanmasına yardımcı olmak üzere;

a) Taşıt Kanunu kapsamına giren kuruluşlarla bunlara bağlı fonlar,anılan Kanuna ekli (1) sayılı cetvelde belirtilenlerin (Dışişleri BakanlığıMüsteşarı hariç) emir ve zatlarına verilen taşıtlar ile (2) sayılı cetvelin 1ve 2 nci sırasında yeralan Başbakanlığa ait taşıtlar dışında her ne suretleolursa olsun yabancı menşeli taşıt edinemezler. Yerli muhteva oranı % 40'ınüzerinde olan taşıtlar yabancı menşeli sayılmaz.

Söz konusu kuruluş ve fonlar taşıt edinebilmek için mevzuatıngerektirdiği diğer işlemler yanında, ayrıca, bağlı veya ilgili bulunulanBakanın teklifi ve Maliye ve Gümrük Bakanının görüşü üzerine Başbakanlıktanönceden izin alacaklardır.

b) Başbakanlık, taşıt edinilmesi, kullanılması ve eldençıkarılması konularında her türlü düzenlemeleri yapmaya, tedbirleri almaya veilgili kuruluşları bu amaçla görevlendirmeye yetkilidir.

c) Taşıtların kadrolu şoför veya görevli personelce kullanılmasıesastır. Ancak, sürücü belgeleri olmak kaydıyla, emir ve zatlarına veyamakamlarına taşıt tahsis edilenler ile ilgili veya bağlı bulunulan Bakandan (İlözel idarelerinde vali, belediyeler belediye başkanı ve üniversitelerde rektör)alınacak onayda belirtilen hizmetleri yerine getirecek kamu görevlileritaşıtları bizzat kullanabilirler. Bu takdirde, alınan onayda; hizmet alanları,kullanabilecek görevliler, taşıtların devri ve teslimine ilişkin esaslar ilediğer hususların belirtilmesi şarttır."

5. "MADDE 24.- a) Silahlı Kuvvetlerin yenidenteşkilatlanması, silah, araç ve gereçlerinin yenileştirilmesi amacıyla MilliSavunma ve İçişleri (Jandarma Genel Komutanlığı) Bakanlıklarına gelecek yıllarageçici yüklenmelere girişme yetkisi verilmesi hakkında 1904, 2020 ve 2300sayılı Kanunlarla değişik 27/6/1972 tarih ve 1632 sayılı Kanunların 8/9/1983tarih ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununa aykırı olmayan hükümlerinin yürürlüksüresi uzatılmış ve ilgili bütçelerde yeni tertip açmaya ve geçen yıllar ödenekbakiyelerini devretmeye Maliye ve Gümrük Bakanı yetkili kılınmıştır.

b) Türk Silahlı Kuvvetlerine stratejik hedef planı uyarınca teminigerekli modern silah, araç ve gereçler ile gerçekleştirilecek savunma ve NATOaltyapı yatırımları için mali yıl içinde yapılacak harcamalar, 7/11/1985 tarihve 3238 sayılı Kanunla kurulan Savunma Sanayii Destekleme Fonunun kaynakları,bu amaçla bütçeye konulan ödenekler ve diğer ayni ve nakdi imkanlar birliktedeğerlendirilmek suretiyle Savunma Sanayii İcra Komitesince tespit edilecekesaslar dairesinde karşılanır.

c) Milli Savunma Bakanlığı bütçesinin ilgili tertiplerinde mevcutödeneklerden yukarıdaki fıkra gereğince tespit edilecek miktarlarını SavunmaSanayii Destekleme Fonuna ödemeye Milli Savunma Bakanı yetkilidir.

d) Savunma Sanayii Destekleme Fonundan (a) fıkrası çerçevesindeHazineye yatırılacak paraları bir yandan bütçeye gelir, diğer yandan MilliSavunma Bakanlığı bütçesinin ilgili tertiplerine ödenek kaydetmeye ve geçenyıllar ödenek bakiyelerini devretmeye Maliye ve Gümrük Bakanı yetkilidir.

e) 3238 sayılı Kanunda gerekli değişiklik yapılıncaya kadar,Savunma Sanayii Destekleme Fonundan Emniyet Genel Müdürlüğü için kiralanan,satın alınan ve satın alınacak helikopterler için yapılan ve yapılacaködemeler, bu amaçla Genel Müdürlük bütçesine konan ödeneğin Fona aktarılmasıylakarşılanır. Aktarma işlemini yapmaya Maliye ve Gümrük Bakanı yetkilidir."

6. "MADDE 30.- Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeliidarelere bağlı döner sermayeli işletmelerin aylık gayri safi hasılatının %15'ini ve sermayeye eklenmiş olsun veya olmasın kullanılmayan geçmiş yılkarları dahil yıl sonu karlarını Hazineye yatırtmaya Maliye ve Gümrük Bakanıyetkilidir. Maliye ve Gümrük Bakanı bu oranı, döner sermayeler veya işletmeleriitibariyle sıfıra kadar indirebilir.

Peşin gelirlerin ve yıl sonu karlarının toplanmasına, kaydına,raporlanmasına, bildirim ve ödeme sürelerinin tespitine ve peşin gelirlerin yılsonu karlarına mahsubuna ilişkin hususlar Maliye ve Gümrük Bakanlığıncabelirlenir.

Yıl sonu karları ve peşin gelirler yatırılmadığı takdirde, yıllık% 12 zamlı olarak ve 6183 sayılı Kanundaki usullere göre tahsil edilir. Ancak,hesaplanan zam, döner sermayelerin ita amiri ve saymanlarından yarı yarıyaalınır. Maliye ve Gümrük Bakanlığınca verilmiş ek süreler için zam uygulanmaz."

7. "MADDE 31.- 1. TC. Merkez Bankasında NATO hesabındatoplanan paralardan Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığınca tespit edilecekmiktarlarla, 16/9/1960 tarih ve 79 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin 1 incifıkrası gereğince teşkil olunan "Akaryakıt Fiyat İstikrar Fonu"nunüçer aylık dönemler itibariyle gelir fazlalarından yarısına kadar olankısımları, yıl sonunda da net gelir fazlasının tamamı, bütçenin ilgilitertiplerine gelir kaydedilir.

2. Kanunlarla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulmuşolan fonların hasılatlarının % 50'si bütçeye gelir kaydedilir. Gerekli görülenhallerde bu nispeti % 100'e kadar artırmaya veya % 50'den daha düşük bir nispettayinine Başbakan yetkilidir.

Genel ve katma bütçeli idarelerle, diğer kamu kuruluşları, bankalarve saymanlıkların fonlara yaptıkları ödemeler veya fonlar hesabına tahsilettikleri tutarlardan yukarıda belirtilen nispetlerde kesinti yapmaya,kesintiye ilişkin esas ve usullerle, süreleri tespit etmeye, Maliye ve GümrükBakanı yetkilidir.

3. Maliye ve Gümrük Bakanı fonlarla ilgili tahakkuklardanödenmemiş olması nedeniyle emanete alınmış miktarları gelir kaydetmeyeyetkilidir."

8. MADDE 33.- a) Devlet Borçlarının yönetimi 16/4/1986 tarih ve3274 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi uyarınca Hazine ve Dış TicaretMüsteşarlığınca yürütülür.

b) Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan, maliyıl içerisinde ödenecek dış ve iç borç anaparaları ile dış ve iç borçlanmatutarlarını bütçe dışında özel hesaplarda izletmeye, mali yıl zarfında iç vedış borç anapara geri ödemelerini bütçe ile ilgilendirmeksizin yapmayayetkilidir.

c) Devlet iç ve dış borç faizleri ve genel giderleri bu amaçlabütçeye konulacak ödeneklerle karşılanır.

d) Katma bütçeli idarelerin dış borçları Hazine ve Dış TicaretMüsteşarlığınca bu madde esaslarına göre ödenir.

e) Devlet borçlarının uygulama sonuçları Hazine ve Dış TicareMüsteşarlığının bağlı bulunduğu Bakanlıkça hazırlanarak ilgili yıl kesinhesapcetveli ile birlikte Hazine Genel Hesabına dahil edilmek üzere Maliye ve GümrükBakanlığına gönderilir.

f) Devlet borçlarının yönetimi ve muhasebesi ile ilgili esas veusuller Maliye ve Gümrük Bakanlığı ile Hazine ve Dış ticaret Müsteşarlığıtarafından birlikte düzenlenir."

9. MADDE 34.- a) Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlıolduğu Bakan mali yıl içinde bu Kanunun "Denge" başlıklı maddesindebelirtilen tutarın bir katına kadar bir yıl ve daha uzun vadeli iç borçlanmaaktine yetkilidir.

b) Verilen yetki sınırları içinde çıkarılacak Devlet tahvillerininçeşitli ile bunların faiz oranı, ihraç fiyatı, ödeme süresi, basım ve satışyöntemleri ve diğer şartları Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığınca tespitolunur. Bu tahvillerin basım giderleri ve satışa katılacak bankalara ödenecekkomisyon ve banka muameleleri vergileri ile satışa katılan bankaların satışişlemleri dolayısı ile yapacakları her türlü gider, vergi, resim ve harçlarınHazinece bankalara geri ödenmesinde ve tahvillerin basımında uygulanacak şekilve esaslar Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı ile Türkiye Cumhuriyet MerkezBankası arasında 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu ile 2886 sayılı Devletİhale Kanunu hükümleri uygulanmaksızın akdedilecek mali servis anlaşması iletespit edilir.

Cari yıl içinde çıkarılacak veya daha önceki yıllarda çıkarılmıştahviller, işlemiş faizleri ödenmek suretiyle, erken itfaya tabi tutulabilir.

Çıkarılacak tahvillerin faiz ve anapara ödemeleri ile yukarıdasözü geçen mali servis anlaşmasında yer alacak ödemeler ve bunların dışındakalan diğer konsolide Devlet borçları ile ilgili gider ve işlemler her türlüvergi (Gelir ve Kurumlar Vergisi hariç), resim ve harçtan müstesnadır.

Bu fıkralardaki hükümler Hazine bonoları ile daha önceki yıllardaihraç olunan Devlet tahvili, Hazine bonoları ve diğer konsolide Devlet borçlarıile ilgili işlemlerde de geçerlidir.

1991 yılında çıkarılacak tahvil ve bonoların vergi istisnalarınıkaldırmaya veya uygulanacak oranları, yürürlükteki oranlar içinde kalmak üzere,tespit etmeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.

c) Devlet iç borçlanma senetlerinin dövize endeksli olarak ihracıhalinde, anaparadaki kur artışları her faiz ödeme tarihi itibariyle yenidenhesaplanıp, anapara değerine ilave edilerek iç borç kaydı yapılır.

d) Devlet iç borçlanma tahvilleri ile Hazine bonoları kamukurumlarının yapacakları ihale ve sözleşmelerde teminat olarak ve Hazinecesatılacak milli emlak bedellerinin ödenmesinde nominal değerleri üzerindenkabul edilir. Tahvil ve bonolar nominal bedele faiz dahil edilerek ihraçedilmiş ise bu işlemlerde anaparaya tekabül eden satış değerleri esasalınır."

10. MADDE 35.- a) 2974 sayılı Bazı Kamu Kurum ve KuruluşlarıBorçlarının Tahkimi Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanması sonucu Hazineceüstlenilerek tahkim olunan borçlar için 1991 yılında yapılacak faiz ve anaparaödemelerinin gerektirdiği tutarda alacaklı kuruluşlara özel tertip Devlet içborçlanma tahvili vermeye,

b) Yukarıdaki fıkrada sözü edilen faiz ödemelerini "BütçedenMahsup Edilecek Ödemeler Hesabı"ndan yaptırmaya, hesabın yılı içindemahsup edilemeyen artıklarını ertesi yıla devretmeye,

Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanyetkilidir."

11. "MADDE 36.- a) Yabancı ülke, banka ve kurumlarla veyauluslararası kuruluşlarla yapılmış ve yapılacak anlaşmalara göre proje kredisiolarak mali yıl içinde elde edilen imkanların;

1. Türk Lirası karşılıkları; dış borç kayıtları yapılarak Hazineve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından,

2. Malzeme ve hizmet bedelleri; taahhüt evrakı ve sözleşmetasarıları ile birlikte ilgili kuruluşlar tarafından,

Maliye ve Gümrük Bakanlığına bildirilir.

Sözkonusu miktarları gerektiğinde ilgili kuruluşlara aitbütçelerde açılacak özel tertiplere;

1. Ödenek kaydederek,

2. Mevcut ödeneklerden aktarma yaparak,

Bütçeleştirmeye, bunlardan yılı içinde harcanmayan miktarlarıertesi yıl bütçesine devren ödenek kaydetmeye Maliye ve Gümrük Bakanıyetkilidir.

Daha önceki yıllarda benzer şekilde sağlanan imkanların TürkLirası karşılıkları ile malzeme ve hizmet bedelleri için de yukarıdaki esaslaragöre işlem yapılır.

b) Dış borçlanma imkanları ile satın alınacak malzeme vehizmetlere ait taahhüt evrakı veya sözleşme tasarıları Maliye ve GümrükBakanlığınca vize edilmeden satın alma işlemi gerçekleştirilemez ve ilgilimiktarların dış borç kayıtları yapılamaz. Maliye ve Gümrük Bakanlığı gerektiğindedış borçlanma ile ilgili bütçeleştirme işlemleri yapılmadan önce (ilgilimiktarların ödenek, gider ve dış borç kayıtları daha sonra yapılmak üzere)taahhüt evrakını ve sözleşme tasarısını vize etmeye yetkilidir.

c) Dış devlet borçlarıyla ilgili kredi anlaşmalarının yürürlüğegirmesini sağlayacak kanuni düzenlemelerin tamamlanmasına kadar kredianlaşmaları gereği peşin ödenmesi gereken komisyon, ücret, garanti ücreti vebenzeri giderler ile gerektiğinde faiz ödemelerini de "Bütçeden Mahsup EdilecekÖdemeler Hesabı"ndan yaptırmaya, hesabın yılı içinde mahsup edilemeyenartıklarını ertesi mali yıla devretmeye Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığınınbağlı bulunduğu Bakan yetkilidir.

d) Konsolide dış devlet borçlarıyla ilgili kredi anlaşmalarındaöngörülen bütün ödeme ve işlemler her türlü vergi, resim ve harçtanmüstesnadır.

e) Finansmanı yabancı devlet veya uluslararası kuruluşlarlayapılan antlaşmalara göre sağlanarak gerçekleştirilecek olan işler, anlaşmahükümlerinde özel ihale ve satınalma usullerinin öngörülmesi halinde, özelkanun, kararname veya antlaşma hükümlerine göre yürütülür."

12. "MADDE 37.- a) Yabancı ülkeler, uluslararası kurumlarveya yabancı ülkelerde yerleşik banka ve kurumlardan borçlanma yoluyla sağlananfinansman imkanlarını, ekonominin çeşitli sektörlerinde gelişmeyi sağlamakamacıyla ve andlaşmalar hükümleri uyarınca kamu ve özel sektör kurumlarınaikraz, devir veya kullandırmaya ve bu kredilerden yapılması gereken geriödemeleri aynı kuruluşlar için hesaben ikraz veya krediye dönüştürmeye,

b) Yukarıda belirtilen imkanların doğrudan Türkiye CumhuriyetMerkez Bankası veya Türkiye'de yerleşik kurumlar ile Türk bankaları tarafındansağlanması halinde, bu kredileri kısmen veya tamamen devralmaya, devralınan bukredileri kısmen veya tamamen kamu kurumlarına ikraz, devir veya kullandırmayave bu kredilerden yapılması gereken geri ödemeleri aynı kuruluşlar için hesabenikraz veya krediye dönüştürmeye,

c) Yabancı ülkelerin kredi kuruluşları, uluslararası kurumlar veyayabancı ülkelerde yerleşik banka ve kurumlar ile Türkiye'de yerleşik bankalartarafından kamu kurumlarına (Özel hukuk hükümlerine tabi olmakla berabersermayelerinin % 50'sinden fazlası kamuya ait olanlar dahil) ve yatırımbankalarına verilecek kredileri, anlaşmalarındaki şartlarıyla garanti etmeye,ulusal banka ve kamu kuruluşlarınca yabancı ülkelere açılacak kredilerin geriödenmesini garanti etmeye, yabancı ülkelerde doğrudan teminat mektubu vermeye,yetkili ulusal bankalar lehine garanti vermeye, özel sektör kurumlarınaverilecek kredilere Türk Parası Kıymetini Koruma Mevzuatına göre transfergarantisi vermeye,

d) Yap - İşlet - Devret modeline dayalı olarak gerçekleştirileceközel hukuk hükümlerine tabi şirket statüsüne sahip yerli ve/veya yabancıortaklardan oluşan Türk şirketlerinden kamu, kurum ve kuruluşları ile bağlıortaklıklarının ve mahalli idarelerin satın alacakları mal ve hizmet bedelleriiçin ödeme garantisi vermeye, gerektiğinde, projeyle ilgili anlaşmalardakikoşullar çerçevesinde köprü krediler sağlanmasına veya sağlanacak bu kredileriçin geri ödeme garantisi vermeye ve Yap - İşlet - Devret modeline dayanantesisin sözkonusu projelere ilişkin anlaşmalardaki koşullar muvacehesinde satınalınması halinde de kredi borçlarını yüklenecek kamu kurum ve kuruluşları ilebağlı ortaklıklarının ve mahalli idarelerin lehine, finansör kuruluşlaragaranti vermeye,

e) Türkiye Cumhuriyeti adına Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığıtarafından yabancı ülkeler resmi kuruluşları veya uluslararası kuruluşlardansağlanan kredilerin teknik yardım ve eğitim amaçları kapsamındaki bölümlerinianlaşma hükümlerine istinaden gerektiğinde özel ve özerk bütçeli kamukuruluşları ile kamu kuruluşu addedilen kurumlara karşılıksız olarakkullandırmaya,

Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı oldu Bakan yetkilidir.

f) Daha önceki yıllarda yapılan işlemler için de bu esaslargeçerlidir."

13. "MADDE 38.- a) Yıllık programlarla belirlenen dışfinansman ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla 31/5/1963 tarih ve 244 sayılıKanunun kapsamı dışında kalan kuruluşlarla kredi anlaşmaları yapmaya ve projelerinyapılabilirlik çalışmalarının dış finansman ihtiyaçlarını karşılamak üzereDünya Bankası il üzerinde anlaşılacak şartlarla (10 000 000) ABD Dolarına kadarolan borçlanmaların yapılmasına Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlıolduğu Bakan yetkilidir.

b) Bu gibi anlaşmalar savunma borçlanmalarına ilişkin kredianlaşmaları ve bütçe kanunları hükümlerine dayanılarak yapılmış olup, BakanlarKurulunca uygun görülen diğer kredi anlaşmaları Bakanlar Kurulu kararıylayürürlüğe girer. Bu kararnameler 31/5/1963 tarih ve 244 sayılı Kanun ve23/5/1928 tarih ve 1322 sayılı Kanun hükümlerine tabi değildir.

c) Türkiye Cumhuriyetinin, bu Kanunun "Dış Borçların İkraz,Devir ve Garanti Edilmesi" başlığını taşıyan maddesi ve bu maddehükümlerine dayanarak, sırasıyla borçlu veya garantör sıfatı ile taraf olduğukredi anlaşmalarından doğan borçlarının dünya sermaye piyasalarında mevcutmuhtelif finansman araçları vasıtasıyla yönetimi amacıyla anlaşma yapmayaHazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir. Sözkonusuanlaşmalar imzalandıkları tarihte yürürlüğe girer.

d) Daha önceki bütçe yıllarında aktedilmiş benzeri anlaşmalarhakkında da bu hüküm uygulanır."

14. "MADDE 39.- a) Yabancı ülkeler, yabancı ülke kredikuruluşları ve uluslararası mali kuruluşlar ile hibe anlaşmaları yapmaya, buyolla sağlanan finansman imkanlarını kamu ve özel kuruluşlara kullandırmayaHazine ve dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir. Sözkonusuanlaşmalar imzalandıkları tarihte yürürlüğe girer.

b) Yabancı piyasa, ülke ve kuruluşlara borç ve hibe şeklindefinansman sağlamak amacıyla anlaşmalar yapmaya ve bu anlaşmaların esas veşartlarını belirlemeye Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanyetkilidir.

c) Yabancı ülke ve kuruluşlara verilecek olan borç ve hibeler,Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı bütçesine bu amaçla konulacak ödenektenkarşılanır."

15. "MADDE 40.-Genel bütçe ödemelerini zamanında yapabilmekve tahsilatın göstereceği mevsimlik dalgalanmalardan bu ödemelerin olumsuzyönde etkilenmesini önlemek, uygulanmakta olan para politikasını yönlendirmekamaçları ile mali yıl içinde gerçek ve tüzelkişilere, genel bütçeden Hazineyardımı yapılan kamu kurum ve kuruluşlarına, kanunla kurulmuş fonlara en çokbir yıl vadeli Hazine bonoları satmaya, gerektiğinde bu bonoları satın almaya,satılacak Hazine bonolarının çeşitlerini, miktarını, satış usul ve esasları ileşartlarını tespite, 14/1/1970 tarih ve 1211 sayılı Kanunun 50 nci maddesiesaslarına göre TC. Merkez Bankasından kısa vadeli avans almaya Hazine ve DışTicaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir.

Hazine bonolarının faizleri ve genel giderleri bu amaçla bütceyekonulacak ödeneklerle karşılanır.

Hazine bonolarının faiz ve bedelleri ile bunlarla ilgili ödemelerve borçlanmaya ilişkin bütün işlemler her türlü vergi (Gelir ve KurumlarVergisi hariç) ve resimden müstesnadır."

16. "MADDE 47.-a) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununundeğişik 154 üncü maddesi uyarınca gösterge rakamlarının aylık tutarlarınaçevrilmesinde (352) memuriyet taban aylığı göstergesi için ise (480) katsayısıuygulanır.

b) Kurumların yurt dışı kuruluşlarına dahil kadrolarında görevalan Devlet memurlarının yurt dışı aylıkları, yeni kurlar ve yeni emsallertespit edilinceye kadar, 12/3/1987 tarih ve 87/11595 sayılı Bakanlar KuruluKararı ile ek ve değişikliklerinde yer alan hükümlere göre ödenir.

c) 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesinin (c)bendi uyarınca çalıştırılan sözleşmeli personelin sözleşme ücret tavanı(6.750.000) lira olarak uygulanır."

17. "MADDE 48.-a) 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve TakibineDair Kanun ile ek ve değişikliklerine göre verilen ve aynı Kanunla belirtilenoran ve tutarlar uygulanmak suretiyle bulunacak ikrameyenin ödenmesine devamolunur. Anılan Kanunun 26/7/1983 tarih ve 2867 sayılı Kanunla değişik 60 ıncımaddesinin 3 üncü fıkrasında bütçe kanunu ile belirleneceği ifade edilen ikramiyekatsayısı olarak 1991 yılında Devlet memurları aylıkları için tespit olunankatsayı uygulanır.

b) 5441 sayılı Devlet Tiyatrosu Kuruluşu Hakkında Kanunun14/7/1970 tarih ve 1310 sayılı Kanunla değişik 2 nci maddesi ile Devlettiyatrolarında oynanacak eserleri seçen edebi kurulun tiyatro dışından katılanüyelerine her toplantı için özel kanunlarında değişiklik yapılıncaya kadar(10.000) TL. toplantı ödeneği verilir.

c) 1615 sayılı Gümrük Kanununun 165 inci maddesinde gereklideğişiklik yapılıncaya kadar aynı Kanunun 164 üncü maddesine göre, olağançalışma saatleri dışında yapılacak gümrük işlemleri ve yük alıp vermeleri içinaynı madde uyarınca iş sahiplerinden tahsil edilen ve emanete alınanücretlerden en az yarısı 164 üncü madde hükümlerine göre belirlenecek haksahiplerine ödenir. Bu ücretlerden kalan paraların söz konusu Bakanlık (Bağlıkuruluşlar dahil) personeline ödenmesine veya anılan Kanunun 161 incimaddesinin 4 üncü bendinde belirtilen amaçlarla kullanımına yahut kısmen ya datamamen hazineye irat kaydına ilişkin esasları tespite Maliye ve Gümrük Bakanıyetkilidir.

1615 sayılı Kanunun 164 üncü maddesi hükmünden yukarıdaki fıkradabelirtilen işlerde görevlendirilen diğer bakanlıklar personeli ile bu işlerdefiilen çalışan saymanlık memurları ve diğer memurlar dayararlandırılırlar."

18. "MADDE 49.-a) Bazı Kamu Personeline Tayın BedeliVerilmesi Hakkında 22.6.1989 tarih ve 2155 sayılı Kanunun 1 inci maddesininüçüncü fıkrası uyarınca ödenecek aylık tayın bedeli, günlük er istihkakının biraylık tutarı esas alınarak hasaplanır. Ancak, bu şekilde ödenecek tayınbedelinin aylık tutarı (500) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ileçarpılması sonucu bulunacak miktarı geçemez.

b) Ordu hastabakıcı, hemşire ve ebelerinin erler gibi iaşeedilmelerine devam olunur. Bunlardan, kazandan iaşelerinin mümkün olmadığı,bağlı bulundukları komutanlık veya kurum amirliğince yazılı belge ile tevsikedilenler bedelen iaşe edilirler."

19. "MADDE 50.- 418 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 40ıncı maddesinin son fıkrası kapsamına gidenlere asli görevlerinin yanında aynıfıkrada belirtilen görevlerden sadece birisi verilebilir."

20. "MADDE 51.-a) Genel bütçeye dahil dairelerle katmabütçeli idarelere, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlara, kanunlarlakurulan fonlara, kefalet sandıklarına ve hizmetlerini genel ve katma bütçelerintransfer tertiplerinden aldıkları ödeneklerle yürütülen kuruluşlara tahsisedilmiş bulunan serbest memur kadroları ile sürekli işçi kadrolarından31.12.1990 tarihi itibariyle boş olanlar ile bu tarihten sonra herhangi birnedenle boşalanların açıktan atama amacıyla kullanılması Maliye ve GümrükBakanlığının görüşü üzerine Başbakanlığın iznine tabidir. Ancak, mecburihizmetli personel, hakimlik ve savcılık mesleklerinde bulunanlar ile meslektensayılan görevlerde olanlar, Yükseköğretim Kurumu öğretim elemanları ve 657sayılı Devlet Memurları Kanununun 59 uncu maddesi uyarınca istisnaimemuriyetlere atanacak olanlar için izin aranmaz.

b) Genel ve katma bütçeli kuruluşlarla, mahalli idareler ve kamuiktisadi teşebbüsleri, özel kanuna veya özel kanunla verilmiş yetkiyedayanılarak kurulan banka ve kuruluşlar veya bunlara bağlı işyerleri, sakat veeski hükümlüler için;

1. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesindebelirtilen genel ve özel şartları taşımak kaydıyla anılan Kanuna göreçalıştırdıkları personele ait kadrolardan,

2. 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 3/c maddesine göreistihdam edilen sözleşmeli personele ait sözleşmeli personel pozisyonlarından,

3. Maliye ve Gümrük Bakanlığınca vize edilmiş işçi kadro vepozisyonlarından,

İş Kanununun 25 inci maddesinde belirlenen oranlarda kadro vepozisyon ayırmaya ve yükümlü oldukları kadar atama yapmaya mecburdurlar.

c) 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun değişik 17 nci maddesinegöre hükümlü çalıştırmakla yükümlü kuruluşlar, bu amaçla, mevcut işçi kadro vepozisyonlarının % 3'ünden az ve % 5'inden fazla olmamak üzere, işçi kadro vepozisyonu ayırmak zorundadırlar.

d) Genel ve katma bütçeli kuruluşların döner sermaye ve fon saymanlığıkadroları ile katma bütçeli kuruluşların saymanlık ve bu saymanlıklarda çalışanmemurlara ait kadrolardan Maliye ve Gümrük Bakanlığınca uygun görülenlergerektiğinde bu Bakanlığın kadro cetvelllerine eklenebilir."

21. "MADDE 52.- Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeliidareler, döner sermayeli kuruluşlar, belediyeler, il özel idareleri, kanunlakurulan fonlar ve hizmetlerini genel ve katma bütçelerin trasfer tertiplerindenaldıkları ödeneklerle yürüten kuruluşlar ile 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı KanunHükmünde Kararname kapsamı dışında kalan kuruluşlarda sözleşme ileçalıştırılacak personel hakkında 6.6.1978 tarih ve 7/15754 sayılı BakanlarKurulu kararı ile ek ve değişikliklerinin uygulanmasına devam olunur.

Birinci fıkrada sayılan kuruluşlar, 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu dışında diğer kanun hükümlerine göre çalıştırdıkları sözleşmelipersonelin unvan, sayı ve ücretlerini belirten cetvelleri ve tip sözleşmeörneklerini, 1991 yılı Ocak ayı sonuna kadar Maliye ve Gümrük Bakanlığına vizeettirmek zorundadırlar.

Bütçe yılı içinde ilgili mevzuat hükümlerine dayanılarak sonradangörevlendirilecek yeni sözleşmeli personel için de kuruluşlarca ayrıcadüzenlenecek ek cetvellerin ve farklı hükümler kapsaması halinde tip sözleşmeörneklerinin Maliye ve Gümrük Bakanlığına vize ettirilmesi gereklidir.Yukarıdaki fıkralara göre vize işlemleri yapılmadan sözleşme yapılamaz veherhangi bir ödemede bulunulamaz.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B)fıkrası ile ek geçici 16 ncı maddesi ve özel kanunları uyarınca 1990 maliyılında sözleşme ile çalıştırılanlardan 1991 mali yılında görevlerine devametmeleri ilgili bakanlık veya kuruluşlarca uygun görülenlerin Ocak-Şubataylarına ait sözleşme ücretleri, sözleşme ile çalıştırılmaları konusundakikanuni işlemleri tamamlayıncaya kadar 1990 mali yılında vize edilmişsözleşmelerine göre, yeni sözleşmeleri esas alınarak gerekli düzeltmeler dahasonra yapılmak üzere, Maliye ve Gümrük Bakanlığı vizesi aranmaksızınödenir."

22. "MADDE 53.- Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeliidareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar,hizmetlerini genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden aldıklarıödeneklerle yürüten kuruluşlar ile 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı Kanun HükmündeKararname kapsamı dışında kalan kuruluşların 1.1.1991 tarihinden itibaren 30 işgününden fazla süre ile çalıştıracakları geçici işçilere ait geçici işpozisyonları, ilgili bakanlığın onayı alınmak suretiyle 31.1.1991 tarihinekadar Maliye ve Gümrük Bakanlığına vize ettirilecektir.

1991 mali yılında, kanunla, uluslararası antlaşmalarla veya 1991yılı programı ile kurulması veya genişletilmesi öngörülen birimler içinyapılacak yeni vizeler dışında, 1990 mali yılında vize edilmiş miktarlarıaşacak şekilde vize yapılamaz.

Vize edilmiş bulunan geçici işçi pozisyonları Maliye ve GümrükBakanlığının uygun görüşü ile başka unvanlı geçici işçi pozisyonları iledeğiştirilebilir veya iptal edilebilir. Birimlerarası ve kuruluşlararasıaktarmalarda da aynı usule uyulur.

Maliye ve Gümrük Bakanlığınca vize edilen cetvellerin bir örneği,ilgilisine göre, Sayıştay Başkanlığına veya Başbakanlık Yüksek DenetlemeKuruluna gönderilir.

Bu vize işlemi yapılmaksızın ödeme yapılamaz. Kamu iktisaditeşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları 1.1.1991 tarihinden itibaren 30 iş günündenfazla süre ile çalıştıracakları geçici işçilere ait geçici iş pozisyonları ile1990 mali yılı ve daha önceki yıllarda alınmış bulunan geçici işçi pozisyonlarıilgili bakanlıkları kanalıyla 31.1.1991 tarihine kadar Başbakanlık DevletPersonel Başkanlığına vize ettirilir. Vize ettirilen cetvellerin bir örneğiBaşbakanlık Yüksek Denetleme Kuruluna gönderilir. Bu vize işlemi yapılmaksızınödeme yapılamaz. Vize edilen geçici işçi pozisyonları Başbakanlık Devlet PersonelBaşkanlığınca başka unvanlı geçici işçi pozisyonları ile değiştirilebilir veyaiptal edilebilir."

23. "MADDE 58.- 3093 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon KurumuGelirleri Kanununun 4 üncü maddesinin (c) bendinde yer alan yüzde 3,5 oranı1991 yılında yüzde 1 olarak uygulanır. Bakanlar Kurulu bu oranı yüzde 3,5'akadar artırmaya veya yüzde 1'e kadar azaltmaya yetkilidir."

24. "MADDE 66.- a) (1) 9/6/1958 tarihli ve 7126 sayılı SivilMüdafaa Kanununun 21/10/1960 tarih ve 107 sayılı Kanunla değişik 37 nci maddesinin(a) fıkrası,

(2) 6831 sayılı Orman Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesineve bu Kanuna Üç Ek Madde ile Bir Geçici Madde Eklenmesine Dair 20/6/1973 tarihve 1744 sayılı Kanunun ek 3/d üncü maddesi,

(3) 18/2/1963 tarih ve 197 sayılı Motorlu Taşıtlar VergisiKanununun 17 nci maddesinin Trafik Hizmetleri Geliştirme Fonuna pay verilmesineilişkin,

Hükümleri, 1991 bütçe yılında, bu Kanuna bağlı (A) cetvelininilgili tertiplerine konulmuş ödenek tutarları düzeyinde uygulanır.

b) 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun HükmündeKararnamenin 36 ncı maddesinin 4 üncü fıkrası, bu Kanunun "Kamu İktisadiTeşebbüslerinin Karları" başlıklı maddesi hükümleri çerçevesindeuygulanır.

c) 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibi Hakkında Kanunun 60 ıncımaddesinin 6 ncı bendinin a/1 fıkrasında yer alan ikramiye oranları 1991 maliyılında sırasıyla (Yüzde on) ve (Yüzde doksan) olarak uygulanır.

d) 2/2/1981 tarih ve 2380 sayılı Kanunun 4/12/1985 tarih ve 3239sayılı Kanunla değişik 1 inci maddesi uyarınca belediylelerle ve il özelidarelerine genel bütçe vergi gelirleri tahsilat toplam üzerinden ayrılacakpayların hesaplanmasında ve dağıtımında; aynı Kanunun 3239 sayılı Kanunun 131inci maddesi ile değişik geçici 3 üncü maddesinde 1986 yılı için tespit edilennispetlerin uygulanmasına 1991 yılında da devam olunur.

e) 2/2/1981 tarih ve 2380 sayılı Belediyelere ve İl Özelİdarelerine Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanunun"Payların Hesaplanması ve Dağıtımı" başlıklı değişik 1 inci maddesinindağıtıma ilişkin esasları 1991 yılında uygulanmaz. Bunun yerine söz konusumadde uyarınca 1991 yılında ayrılacak payların belediyelere dağıtımı,belediyelerin nüfusları, kalkınmışlık dereceleri, mali kaynakları ve turistikdurumları göz önünde bulundurularak İçişleri, Maliye ve Gümrük ve Bayındırlıkve İskan Bakanlıklarınca birlikte tespit edilecek ve Başbakanlıkça uygungörülecek esas ve usuller çerçevesinde yapılır.

f) 24/3/1988 tarih ve 3418 sayılı Kanunun 18/5/1989 tarih ve 3558sayılı Kanunla değişik 39 uncu maddesinin (a) bendinin, Gençlik ve Spor GenelMüdürlüğü ile Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğüneayrılan % 16'lık payın bölüşüm ve ödenek kaydına ilişkin hükmü, Gençlik ve SporGenel Müdürlüğü ile Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğüneayrılan % 16'lık pay, Başbakanın onayı ile bu kuruluşlar arasındapaylaştırılır. Bu paylar bir yandan ilgili katma bütçeli kuruluşların (B)işaretli cetvellerine özel gelir, diğer yandan aynı kuruluşların bütçelerindemevcut veya yeniden açılacak özel tertiplere ödenek kaydedilir. Bu ödeneklerdenyıl içinde harcanmayan miktarlar ertesi yıl bütçelerine devren gelir ve ödenekkaydolunur, şeklinde uygulanır.

g) 1/7/1976 tarih ve 2022 sayılı "65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç,Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun"un1 inci maddesinde yer alan 60 gösterge rakamı 100 olarak uygulanır.

h) 2946 sayılı Kamu Konutları Kanununun 5 inci maddesinin 3 üncüparagrafı (Büyükelçiler, daimi delegeler, maslahatgüzarlar, askeri temsilheyetleri başkanları ve başkonsoloslar dışındaki personelden, kendilerine yurtdışında gerek kamu kurum ve kuruluşunun mülkiyetinde bulunan, gerek kiralanankonutların tahsis edilmesi halinde, ilgili memurun emsal katsayılarına görebelirlenen yurt dışı net aylığının % 25'ini geçmemek üzere, Maliye ve GümrükBakanlığınca tespit edilen tutarlar kadar kira beledi alınır. Kira bedelialınan konutların mefruşat, elektrik, su, gaz, telefon, garaj ve genelgiderleri de ilgili personelce ayrıca karşılanır.) şeklinde uygulanır.

ı) 12/6/1936 tarih ve 3054 sayılı Kanunun 7 nci, 24/6/1938 tarihve 3488 sayılı Kanunun 6 ncı ve 1/5/1930 tarih ve 1601 sayılı Kanunla değişik7/1/1929 tarih ve 1379 sayılı Kanunun 5 inci maddesi;

(2) 29/8/1977 tarih ve 2108 sayılı Muhtar Ödenek ve SosyalGüvenlik Kanununun 2 nci maddesi;

(3) Uluslararası kurumlarca, yabancı ülkelerin kredi kuruluşlarıncave diğer her türlü dış kaynaklarca kamu kurumlarına, yatırım bankalarına veTürkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına Hazine tarafından garanti edilenler dedahil olmak üzere verilecek krediler ve bu kredilerin sözkonusu kuruluşlarageri ödenmesi dolayısıyla düzenlenecek kağıtlar için 1/7/1964 tarih ve 488sayılı Damga Vergisi Kanunu;

(4) 2/1/1964 tarih ve 195 sayılı Basın-İlan Kurumu Teşkiline DairKanunun 42 ve 43 üncü maddeleri (Özel kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarıile bunların aynı Kanun 29 uncu maddesinin (b) bendi kapsamı dışında kalaniştirakleri hakkında);

(5) 9/5/1985 tarih ve 3202 sayılı Kanunun 45 inci maddesininbirinci bendi;

(6) 1/6/1978 tarih ve 2148 sayılı Kanunun ek 3 üncü maddesininbirinci fıkrası;

(7) 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 71 inci maddesi,(İhtiyaçların kamu kuruluşlarından karşılanmasına ilişkin esas ve usullerMaliye ve Gümrük Bakanlığınca belirlenir.);

(8) 1615 sayılı Gümrük Kanununun 165 inci maddesinin 2 ncifıkrası;

(9) 3234 sayılı Orman Genel Müdürlüğü Teşkilat ve GörevleriHakkında Kanunun 35 inci maddesinin (i) bendi ve son paragrafı;

(10) 3/7/1968 tarih ve 1053 sayılı Kanunun 1 inci maddesininikinci fıkrası ile aynı Kanunun 3 üncü maddesi;

(11) Genel Bütçeye dahil dairelerle, katma bütçeli idareler bütçelerindenkamu iktisadi teşebbüslerine yapılacak "İktisadi Transferler ve YardımlarHakkında" 8/6/1959 tarihli ve 7338 sayılı Kanun hükümleri;

1991 mali yılında uygulanmaz."

III- DAYANILAN VE İLGİLİ ANAYASA KURALLARI :

1. "MADDE 88.- Kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu vemilletvekilleri yetkilidir.

Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisindegörüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir."

2. "MADDE 89.- Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisincekabul edilen kanunları onbeş gün içinde yayımlar.

Yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunları, bir daha görüşülmeküzere, bu hususta gösterdiği gerekçe ile birlikte aynı süre içinde, TürkiyeBüyük Millet Meclisine geri gönderir. Bütçe kanunları bu hükme tâbi değildir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu aynen kabulederse, kanun Cumhurbaşkanınca yayımlanır; Meclis, geri gönderilen kanunda yenibir değişiklik yaparsa, Cumhurbaşkanı değiştirilen kanunu tekrar Meclise gerigönderebilir.

Anayasa değişikliklerine ilişkin hükümler saklıdır."

3. "MADDE 161.- Devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleridışındaki kamu tüzelkişilerinin harcamaları, yıllık bütçelerle yapılır.

Mali yıl başlangıcı ile genel ve katma bütçelerin nasılhazırlanacağı ve uygulanacağı kanunla belirlenir.

Kanun, kalkınma planları ile ilgili yatırımlar vya bir yıldanfazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usuller koyabilir.

Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hükümkonulamaz."

IV- İLK İNCELEME :

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, NecdetDARICIOĞLU, Yekta Güngör ÖZDEN, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, İhsan PEKEL,Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Erol CANSEL, Yavuz NAZAROĞLU, Güven DİNÇER veHaşim KILIÇ'ın katılmalarıyla 5.3.1991 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ :

Davanın esasına ilişkin rapor, dava dilekçesi ve ekleri, iptaliistenen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri veöteki yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Bütçeye ilişkin genel açıklama :

Anayasa'nın 161. maddesinde bütçenin hazırlanması veuygulanmasının kanunla düzenleneceği öngörülmüştür. Anayasa'nın bu kuralıgereğince Muhasebei Umumiye Kanunu'nda bütçenin nasıl hazırlanacağına veuygulanacağına ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Yasa'nın 6. maddesinde bütçeşöyle tanımlanmaktadır. "Bütçe, Devletin ve ona bağlı kamu kuruluşlarınınyıllık gelir ve bu gelir ve masrafların uygulamaya konulmasına izin veren birkanundur." Öte yandan bütçe; iktidarların program ve politikalarını hayatageçirme konusunda kullandıkları bir araçtır.

Her ne kadar, gelirlerin ve giderlerin toplanma ve harcanmalarınailişkin usul, esas ve yükümlülükler başka başka yasalarla düzenlenmişse debunların uygulanmaya konması 1050 sayılı Yasa'nın yukarıda belirtilen hükmügereğince ancak Bütçe Yasalarının verdiği izinle olanaklıdır. Bütçe Yasası;gelirlerin toplanmasını ya da giderlerin yapılmasını düzenleyen yasaların o yıliçinde uygulanmasına izin verebileceği gibi, uygulanmamasını da öngörebilir.

1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 39. maddesinde, yasayadayanmadıkça hiçbir vergi ve resimin, tarh ve tahsil edilemeyeceği belirtilerekbununda ancak bütçe yasası ile mümkün olacağı kuralı getirilmiştir. Bütçelerin(c) cetvelinde gelirlerin dayanağını gösteren yasalar tek tek belirtilmektedir.Başka bir anlatımla, belirtilen bu yasalar gereğince tahsil edilecek gelirleritoplamaya bütçe yasası ile izin verilmektedir. Muhasebei Umumiye Kanununun 45.maddesinde ise, yapılacak harcamalar için ödeneğin ayrılacağı belirtilmekte,bunun ayrıntılarının da bütçe yasasına ekli (A) cetvelinde gösterilmesiöngörülmektedir.

Yine Anayasa'nın 161. maddesi gereğince; bütçeler yıllık yapılır;ancak bütçe yasasına bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.Sınırlı durumlarda gelecek yıllara ilişkin hükümler içerebilir.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu :

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev ve yetkileri Anayasa'nın87. maddesinde belirtilirken bütçe yasa tasarısını görüşmek ve kabul etmekdışında diğer yasaları koymak, değiştirmek ve kaldırmak biçiminde bir ayrımyapılmıştır, Bütçe yasalarını öteki yasalardan ayrı tutan bu Anayasa ilkesikarşısında, herhangi bir yasa ile düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasasıile düzenlenmesine veya herhangi bir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları iledeğiştirilmesine ve kaldırılmasına olanak yoktur.

Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasaların Türkiye Büyük MilletMeclisinde teklif, görüşme usul ve esasları ile yayımlanması düzenlenirkenbütçe yasalarının görüşme usul ve esasları 162. maddede ayrıca belirtilmiştir.Bu maddeye göre bütçe yasa tasarılarının görüşülmesinde ayrı bir yöntem kabuledilmiş, genel kurulda üyelerin gider arttırıcı veya gelir azaltıcı tekliflerdebulunmaları önlenmiş ve Anayasa'nın 89. maddesiyle de Cumhurbaşkanına bütçeyasalarının bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri gönderme yetkisitanınmamıştır. Öte yandan Anayasa'nın 163. maddesinde bütçelerde değişiklikyapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş Bakanlar Kurulu'na kanun hükmündekararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisi verilmemiştir.

Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik olarak düzenlenenbu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birisinin konusuna giren birişin, öteki yöntemin uygulanması ile düzenlemesinin, değiştirilmesinin veyakaldırılmasının mümkün olamıyacağı ortaya çıkmaktadır.

Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında "Bütçe Yasalarınabütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz." denilmektedirMaddenin gerekçesinde de belirtildiği gibi, bütçe yasaları öteki yasalardanayrı olması sebebiyle bir yasa kuralı nasıl aynı nitelikte bir yasa kuralıyladeğiştirilebilirse bütçe yasaları da aynı biçimde hazırlanmış ve kabul edilmişbir bütçe yasası ile değiştirilebilir. Yasa konusu olabilecek bir kuralıkapsamaması koşuluyla "bütçe ile ilgili hükümler" ifadesi de bütçeyiaçıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte düzenlemeler olarakdeğerlendirilmelidir.

Bir yasa kuralının bütçeden harcamayı ya da bütçeye gelirsağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde "bütçe ile ilgilihükümlerden" sayılmasına yetmez. Her yasada değişik türde gidere nedenolabilecek kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin eğitim,savunma, sağlık, yargı, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmeti alanlarınailişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bukonulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarınahükümler koymak yoluna gidilebilir. Oysa bu tür yasa düzenlemeleri, bütçeninyapılması ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, Yasakoyucunun başkaamaçla ve bütçeninkinden tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirilmesi gerekenyasama işlemleridir. "Bütçe ile ilgili hüküm" ifadesine dayanılarak,gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçe yasası iledüzenlemek Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalar bakımındanuygulanamaz duruma düşürür.

Anayasa'nın 161. maddesinin getiriliş amacı, bütçe yasalarında,bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek böylece bütçe yasalarını ilgisizkurallardan uzak tutmak kendi yapısı içinde bütünleştirmektir.

1991 Mali Yılı Bütçe Kanunu'nun iptali istenen maddeleribelirtilen bu açıklamalara göre incelenecektir.

1- Yasanın 4. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu :

a) Maddenin birinci fıkrasının incelenmesi :

aa- (a) bendinin incelenmesi

Fıkranın (a) bendi ile harcamalarda tasarrufu sağlamak, tutarlı,dengeli, etkili bir bütçe politikası yürütmek amacı ile ödeneklerin dağıtım vekullanımı konusunda önlemler almaya ve sınırlamalar koymaya Maliye Bakanıyetkili kılınmaktadır. Hükümetler mali politikalarını yönlendirmeleri açısındanödenekleri araç olarak kullanmakta olup bu konuda Maliye Bakanına önlemleralmak ve sınırlamalar koymak yetkisi verilmesi tamamen bütçe ile ilgili birhüküm olup Anayasa'nın 161. maddesine aykırı bir yönü görülmemiştir.

Bu konudaki iptal isteminin reddi gerekir.

bb- (b) bendinin incelenmesi

Fıkranın (b) bendinde; Giderlerinin yarısından fazlası hazineyardımları ile karşılanan ve katma bütçeli idare durumunda da bulunmayanTürkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), Maden Tetkik ve AramaGenel Müdürlüğü, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, Elektrik İşleri Etüd İdaresi,Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü, Devlet Opera ve Balesi GenelMüdürlüğü, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Milli ProdüktiviteMerkezi, Türk Standartları Enstitüsü gibi kuruluşların hizmet programlarınıyılı içinde düzenlemeye ve bunlar için harcama ve istihdam esasları yönündengerekli standartları tesbite ve sınırlamalar koymaya Maliye Bakanı yetkilikılınmaktadır. Saydığımız bu kurumlar faaliyetlerini bütçeden aldıklarıödeneklerle sürdürmekle beraber mali konularda bağımsız olup, 1050 sayılı Muhasebe-iUmumiye ve 832 sayılı Sayıştay Yasalarına bağlı değildirler.

Belirtilen kurumların kuruluş yasalarının kimi hükümleri biryıllığına da olsa değişikliğe uğratılmaktadır. Nitekim kısa adı TÜBİTAK olan7.7.1963 gün ve 278 sayılı "Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma KurumuKurulması Hakkında Kanun"un 3. maddesinde kuruluş ve organlargösterilmekte, kurumun başkan ve yönetim kurulu tarafından temsil edileceğibelirtilip 6. maddesinin (f) fıkrasında başkana kurumun çalışma plan veprogramlarını hazırlama görevi verilerek 5. maddenin (c) fıkrasının üçüncübendinde de hazırlanan plan ve programları onaylama yetkisi Yönetim Kurulunabırakılmaktadır. Ayrıca, Yasanın 10. ve 17. maddelerinde kurumun çalıştıracağıpersonele ilişkin istihdam esasları , gösterilmektedir.

Yine, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumunun 11.8.1983 günve 2876 sayılı Kuruluş Yasasının 9. maddesinin (e) fıkrasında kurumun kısa,orta, uzun vadeli çalışma plan ve programlarını hazırlatmak ve yetkiliorganlara sunmak, (g) fıkrasında ise; gerektiğinde kurulacak araştırma veuygulama birimlerinin çalışmalarının hizmet ve faaliyetlerinin verimli olmasıiçin öngörülen planlama ve programlama kurum başkanının görevleri arasındasayılmıştır. Yasanın 6. maddesinde ise Kurumun çalışma plan ve programı ilebütçesini onaylama görevi Yüksek Kurula verilmiştir. Kurum personelinin statüve özlük haklarına ilişkin konular da aynı Yasada düzenlenmiştir.

25.6.1958 gün, 7163 sayılı Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresiEnstitüsü Teşkilat Kanunu'nun 6., 17., 18. ve 20. maddeleri ve 14.6.1935 günlü,2804 sayılı Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Kanunu'nun 5. ve 10.maddeleri; Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü Kuruluşu Hakkında Kanun'un 3.maddesinin (a) fıkrası ile 5., 6., 8. ve 9. maddeleri belirtilen kurumlarınçalışma programları ve personelinin istihdam biçimlerini düzenlemektedir.

Görüldüğü gibi belirtilen kurumların Anayasa'nın 88. ve 89.maddelerine uygun olarak çıkarılmış Kuruluş Yasalarının hizmet programları,harcama ve istihdam biçimlerine ilişkin hükümleri değişikliğe uğratılmaktadır.Bu konuda kurumların başkan ve kurullarına verilen yetkiler bütçe dönemisayılan bir yıllık süre için geçici de olsa Maliye ve Gümrük Bakanı'nabırakılmaktadır.

Genel yasa tasarı ve teklifleri ile Bütçe Kanunu tasarılarınınTürkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülüp kabul edilmeleri Anayasa'da ayrıyöntem ve kurallara bağlanmıştır. Bütçe Yasası ile genel bir yasa kuralınındeğiştirilmesi kararın V/B bölümünde açıklanan nedenlerle Anayasa'nın 88., 89.ve 161. maddelerine aykırı olacağından (b) bendinin iptali gerekir.

Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN ve Yavuz NAZAROĞLU bu görüşekatılmamışlardır.

- (c) bendinin incelenmesi

Bütçe Yasası'nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendindegenel bütçeli idareler ile katma bütçeli idarelerin Türkiye Elektrik Kurumunaolan borçları ile aynı idarelerin büyükşehir belediyelerine bağlı elektrik, suve havagazı işletmelerine olan borçlarının ödenmesini sağlamak amacıyla ilgilikuruluşun borç tertibine ya da bu amaçla yeniden açılacak tertibe aktarmadabulunmaya Maliye ve Gümrük Bakanı yetkili kılınmaktadır.

Anayasa'nın 161. maddesinin ikinci fıkrası "... Genel vekatma bütçelerin nasıl hazırlanacağı ve uygulanacağı kanunla belirlenir."biçiminde düzenlenmiştir. Bu kurala uygun olarak çıkarılmış olan 1050 sayılıMuhasebei Umumiye Kanunu'nun değişik 56. maddesinde ödeneklerin aktarılmasınailişkin olarak şöyle denilmektedir:

"Bütçeler ve bölümler arasında ödenek aktarması yasa ileolur. Ancak, harcamalarda tasarrufu sağlamak, dengeli ve etkili bir bütçepolitikasını gerçekleştirmek üzere bu tür aktarmaları yapmaya ve yeni tertipleraçmaya bütçe kanunlarıyla Maliye ve Gümrük Bakanı yetkili kılınabilir.

Bölüm içi aktarmalar Maliye ve Gümrük Bakanının izni ileyapılır."

Görülüyorki ödeneklerin aktarılması ve yeni tertiplerin açılmasıkonusunda Maliye ve Gümrük Bakanı bütçe ile bazı durumlarda yetkilikılınmaktadır. Genel ve katma bütçeli kuruluşların elektrik, havagazı ve suborçlarının ödenebilmesi için ilgili kuruluşun borç tertibine veya bu amaçlayeniden açılacak tertibe gerektiğinde ödenek aktarabilme yetkisinin Maliye veGümrük Bakanına verilmesi bütçe ile ilgili bir hüküm niteliğindedir.

Bu nedenle Anayasa'ya aykırı bir yön görülmemiştir.

b) Maddenin ikinci fıkrasının incelenmesi

Maddenin ikinci fıkrasında da, birinci fıkranın (c) bendindebelirtildiği gibi Maliye ve Gümrük Bakanına genel ve katma bütçeli kuruluşlarınbelediyelere olan borçlarının ödenmesi amacıyla o idarelerin bütçelerindenkesinti yapma ve aktarma yetkisi verilmektedir. Birinci fıkranın (c) bendindeaçıklanan gerekçelerle bütçe ile ilgili hüküm niteliğinde görülen bu fıkra içiniptal isteminin reddi gerekir.

c) Maddenin üçüncü fıkrasının incelenmesi

İptali istenen 4. maddenin üçüncü fıkrası "Bu madde hükmüözel idareler, belediyeler, döner sermayeli kuruluşlar ve kamu iktisaditeşebbüsleri hakkında da uygulanır." biçiminde düzenlenerek maddenin diğerfıkralarında belirtilen hükümlerin adı geçen kuruluşlara da uygulanacağıvurgulanmaktadır.

Buna göre; özel idarelerin, belediyelerin, döner sermayelikuruluşların ve Kamu İktisadi Teşebbüslerinin elektrik, su ve havagazıborçlarının ödenmesi için bütçelerinde bu maksatla ayrılan ödeneklerden kesintiyapmaya ve Maliye Bakanlığı bütçesine aktarmaya Maliye ve Gümrük Bakanı yetkilikılınmaktadır.

- Özel idareler, genel ve katma bütçeli idareler dışında bütçelerikendilerince hazırlanan özel bütçeli mahalli kuruluşlardır. Bu idarelerinbütçeleri valiler tarafından hazırlanır ve il genel meclisinde kabul edildiktensonra İçişleri Bakanlığı'nın onayı ile yürürlüğe girer. İdari vesayet yetkisibulunan bu Bakanlığın özel idare bütçesini onaylaması sırasında hangi konulardadeğişiklik yapabileceği 13.3.1329 gün ve 3360 sayılı İl Özel İdaresi Yasası'nın86. maddesinde açıkça belirtilmiştir. Bunun dışında vesayet yetkisine dayanarakherhangibir değişiklik yapması mümkün değildir. Vesayet makamına özel idarebütçesinde sınırlı bir ödenek artırma yetkisi verilmişken bu bütçelerdeelektrik, su ve havagazı borçlarının ödenmesi için ayrılmış ödeneklerdenkesinti yapmaya ve bunu Maliye ve Gümrük Bakanlığı bütçesine aktarmaya MaliyeBakanının yetkili kılınması İl Özel İdare Yasası'na eklenen geçici de olsa yenibir kural niteliğindedir.

- Aynı biçimde 3.4.1930 gün ve 1580 sayılı Belediye Yasası'nda bütçeninhazırlanması, onaylanması ve uygulanmasına ilişkin hükümler yer almakta, 123.maddesinde İçişleri Bakanlığı'nın bütçeyi onaylaması sırasında yapabileceğideğişiklikler belirtilmiş, 124. maddesinde ise bunun dışında hiçbir değişiklikyapılamayacağı hükme bağlanmıştır.

Maliye ve Gümrük Bakanına mahalli idareler bütçesinden hangisebeple olursa olsun Genel bütçe ile ödenek kesintisi yapma yetkisi verilmesi,belirtilen yasalarda bir yıllık değişikliğe neden olmaktadır.

- Döner Sermaye İşletmeleri Yasa ile kurulur ve 1050 sayılıMuhasebei Umumiye Kanunu'nun 49. maddesi gereğince bütçeden ayrılan ödeneklerlesermayeleri oluşturulur.

27.9.1984 gün ve 3046 sayılı Bakanlıkların Kuruluş ve GörevEsaslarına İlişkin Yasa'nın 40. maddesinde;

"Bakanlıklar ve bağlı kuruluşlar ihtiyaç halinde dönersermaye işletmeleri kurabilirler.

Döner sermaye işletmelerinin kurulması, sermayesi, gelirleri,işleyiş ve denetimi ile ilgili esas ve usuller kanunla düzenlenir."denilmektedir.

Belli bir konu için döner sermayeli bir devlet işletmesikurulması, sermayesinin oluşturulması, işlemlerinin ve kârlarının hangikurallara bağlanması gibi konuların bütçe ile ilgili bir yönü olmayıp yasalarladüzenlenmesinin zorunlu olduğunda kuşku yoktur. İşin bütçe ile ilgili yönüsadece sermayesinin oluşması için bütçeden ödenek ayrılmasının veya kârlarınınbir bölümünün ya da tümünün bütçeye devrinin Yasada öngörülmesi hallerinde (kigenellikle böyle olmaktadır) Yasada belirtilen ödenek miktarlarının bütçeyekonulmasından ve gelir bütçesinde yer alacağı tertibi göstermekten ibarettir.

Döner sermayeli işletmelerin kuruluş ve işleyişleri ancak yasa iledüzenlenmesi zorunludur. Nitekim Anayasa Mahkemesi'nin önceki kararlarında dabu görüş benimsenmiştir. Elektrik, su ve havagazı borçlarını ödemek üzereMaliye ve Gümrük Bakanına ödenek kesintisi yapma yetkisi verilmesi, bunlarınkuruluş yasalarında belirtilmesi gereken genel konulardan olması nedeniyle,bütçe yasası ile bir ilgisi yoktur.

- Kamu İktisadi Teşebbüsleri özerk bütçeli kuruluşlar olup bunlarınbütçelerinin hazırlanması, kabulü, uygulama ve denetimi, genel bütçeden ayrıyöntem ve kurallara bağlıdır. Anayasa'nın 161. maddesinin ilk fıkrası da kamuiktisadi teşebbüslerinin harcamalarını Genel bütçenin dışında tutmuştur.Elektrik, su ve havagazı işletmelerine olan borçlarının ödenmesi için Maliye veGümrük Bakanına bütçelerinde kesinti yapma yetkisi verilmesi Anayasa'nın 161.maddesinin son fıkrasına aykırılık oluşturmaktadır.

Bütçe Yasası'nın 4. maddesinin son fıkrası hem genel yasalarlayapılması gereken konuları düzenlemekte hem de kimi yasaların kurallarınıdeğişikliğe uğratmaktadır. Anayasa'ya aykırılık sorununun genel olarakincelendiği V/(B) bölümünde belirtilen gerekçelerle fıkra, Anayasa'nın 88-89.ve 161. maddelerine aykırı olup, iptali gerekir.

Yılmaz ALİEFENDİOĞLU ve Haşim KILIÇ bu görüşlere iptalin kapsamıyönünden, Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU esastankatılmamışlardır.

2- Yasa'nın 9. Maddesinin (c) ve (d) fıkralarının Anayasa'yaAykırılığı Sorunu

a- Maddenin (c) fıkrasının incelenmesi

Maddenin (c) fıkrasının son tümcesinde "... Mahalli hizmetniteliği taşıyan işler bu fıkrada belirtilen esaslar çerçevesinde ve projesafhasında da valinin yetki ve sorumluluğuna devredilebilir."denilmektedir. Fıkranın başında, yıllık yatırım programına ek yatırımcetvellerinde yer alan projelerin, Devlet Planlama Teşkilatının uygun görüşü veilgili Bakanın onayı ile Valinin yetki ve sorumluluğunda gerçekleştirilebiceği,bu projelerde harcanmak üzere gönderilecek paraların hizmetin ait olduğu ilözel idaresine ödeneceği belirtilmektedir. Mahalli hizmet niteliği taşıyanişlerin de bu esaslar içinde valinin yetki ve sorumluluğuna devredileceğiöngörülmektedir.

Mahalli hizmet niteliği taşıyan projelerin finansmanını karşılamaküzere genel bütçeden yapılacak transferlerin etkin biçimde harcanmasınınsağlanması ve merkezi yönetimin plân ve proje üzerindeki iş yoğunluğununvalinin sorumluluğuna terkedilerek hafifletilmesi, yatırımlarınçabuklaştırılması amacını gerçekleştirmek üzere yapılan bu düzenleme genelbütçeden yapılacak transfer ödemeleri nedeniyle bütçeyle ilgili olupAnayasa'nın 161. maddesine aykırı görülmemiştir.

Yekta Güngör ÖZDEN, Selçuk TÜZÜN ve Yalçın ACARGÜN bu görüşekatılmamıştır.

b- (d) fıkrasının incelenmesi

Maddenin (d) fıkrasında; Emniyet Genel Müdürlüğü'nün KuruluşYasası'nda gerekli düzenleme yapılıncaya kadar program dahilindeki yatırımlarıngerçekleştirilmesine ilişkin kimi işlemler Bayındırlık ve İskân Bakanlığı'nınuygun görüşü alınarak bu genel müdürlüğe bırakılması öngörülmektedir.

4.6.1937 günlü, 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nda; programdahilinde yürütülen yatırımlara ilişkin Emniyet Genel Müdürlüğü'ne verilmişherhangi bir görev ve yetki yoktur. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı'nın görev veyetkisinde bulunan yatırımlara ilişkin işlemlerin bütçe yasası ile başka birkuruluşa devri mümkün değildir. Kaldı ki fıkrada geçen "Kanuni düzenlemeyapılıncaya kadar" ifadesi de bu düzenlemenin bütçe yasası dışındakiyasalarla yapılması gerektiğini de vurgulamaktadır. Önceki bölümlerdeaçıklandığı gibi Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini işlemez duruma sokan budüzenlemenin bütçeyle ilgisi yoktur.

Bu nedenle Anayasa'nın 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olan bufıkranın iptali gerekir.

Servet TÜZÜN ve Yavuz NAZAROĞLU bu görüşe katılmamıştır.

3- Yasa'nın 10. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

a) Maddenin (a) fıkrasının incelenmesi

Maddenin (a) fıkrasıyla 1991 Mali Yılı içinde; Milli SavunmaBakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Milliİstihbarat Teşkilatının ihtiyacı olan ham petrol, akaryakıt ve madeni yağlarile yalnız makine yağı üretiminde kullanılan katkı maddeleri ve yalnız petrolüretiminde kullanılan kimyevi müstahzarların dışalımı ile bunların yurt içindeüretilenlerinin tesliminde vergi ve resim bağışıklığı getirilmektedir.

Fıkraya göre, yukarıdaki malların dışalım ve yurt içindeüretilenlerin tesliminde; gümrük vergisi, belediye hissesi, ithalde alınandamga resmi, ulaştırma altyapıları resmi, akaryakıt tüketim vergisi ile Hazineye,katma bütçeli idarelere, özel idare ve belediyelere ait her türlü vergi, resim,harç, zam ve ardiye ücretleri (Katma Değer Vergisi hariç) alınmayacaktır.

19.7.1972 gün ve 1615 sayılı Gümrük Kanunu'nun"Muafiyetler" başlığını taşıyan 8. maddesinin birinci fıkrasının18.4.1983 gün ve 2817 sayılı Yasa'nın 6. maddesi ile değişik 4. bendinde gümrükvergisinden bağışık tutulan kuruluşlar ve eşyalar belirtilmektedir. Buna göre,Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınınbelirtilen ihtiyaçları yalnızca gümrük vergisinden muaf tutulmuştur. Halbukiiptali istenen 10. maddenin (a) fıkrasında belirtilen kurumlar, gümrük vergisiyanında belediye hisseleri, ithalde alınan damga resmi, akaryakıt tüketimvergisi ile Hazineye, katma bütçeli idarelere, Belediye ve özel idarelere aither türlü vergi, resim ve harç'tan bağışık tutulmaktadır. Başka bir anlatımlabütçe kanunu ile ilgili bütçe yılı içinde yeni vergi bağışıklığıgetirilmektedir.

14.5.1964 gün ve 474 sayılı Gümrük Giriş Tarife Cetveli HakkındaKanun'un 2. maddesi, 31.10.1990 gün ve 3675 sayılı İthalde Alınacak DamgaVergisi Hakkında Kanun'un 1. maddesi, 20.11.1984 gün ve 3074 sayılı AkaryakıtTüketim Vergisi Kanunu'nun 2. ve 4. maddeleri gereğince bu vergi ve resimlereait oranlarda artırma ve eksiltmeleri tespite Bakanlar Kurulu yetkilikılınmıştır. Vergi muafiyet ve istisna oranlarında yapılması gereken değişiklikiçin Bakanlar Kuruluna yasa ile yetki verilebilir. Nitekim Anayasa'nın 73.maddesinin son fıkrasında Bakanlar Kuruluna böyle bir yetkinin verilebileceğiöngörülmektedir.

İptali istenen 10. maddenin (a) fıkrası ile yapılan değişiklikvergi muafiyet ve istisnalarının kapsamını genişletici niteliktedir.Anayasa'nın 73. maddesine göre vergi bağışıklığı yasalarla düzenlenecek bununyanında oranların alt ve üst sınırları belirtilmek suretiyle Bakanlar Kurulunabu oranlarda değişiklik yapma yetkisi verilebilecektir.

Dava konusu kural bütçeyle ilgisi bulunmadığından Anayasa'nın 161.maddesine ve diğer yasalarla yapılması gereken bir düzenlemenin bütçe yasasıylayapılması nedeniyle de 88. ve 89. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

b- (b) fıkrasının incelenmesi

Fıkrada Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, SahilGüvenlik Komutanlığı ve Milli İstihbarat Teşkilatının ihtiyacı olan akaryakıtve madeni yağların belirtilen kuruluşların gerek göstermesi üzerine akaryakıtikmali yapan müesseselere teslimi sırasında (a) fıkrasında gösterilenistisnaların aynen uygulanacağı fıkranın ikinci paragrafında ise vergibağışıklığı uygulanarak ithal olunan ham petrolden elde edilen ürünlerinyukarıda belirtilen kuruluşlara tahsis olunmayan kısmına bu istisnalarınuygulanmayacağı belirtilmektedir.

1615 sayılı Gümrük Kanunu'nun 8. maddesinin 4. bendinde öngörülengümrük vergisi bağışıklığı Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığıve Sahil Güvenlik Komutanlığı'na tanındığı halde, dava konusu fıkra ile Milliİstihbarat Teşkilatı da kapsam içine alınmış, ayrıca bunların gerek göstermesihalinde akaryakıt ikmali yapan kuruluşlara da (a) fıkrasında belirtilen vergibağışıklıklarının uygulanacağı öngörülmüştür.

İstisna kapsamını genişleten bu fıkranın da (a) fıkrasındabelirtilen gerekçelerle iptali gerekir.

c- (c) fıkrasının incelenmesi :

Fıkrada, Türk Silahlı Kuvvetlerinin savunma hizmetlerininyürütülmesi için yurt dışından alınması zorunlu bulunan savaş silah, araç,makine, teçhizat ve malzemeyle ilgili yapılmış ve yapılacak dışalımları hertürlü vergi, resim, harç ve zamdan bağışık tutulması öngörülmüştür.

1615 sayılı Gümrük Yasası'nın 8. maddesinde gümrük vergisindenbağışık tutulan kuruluş ve mallar belirtilmiştir. İptali istenen fıkra ileSilahlı Kuvvetlerin dışarıdan aldığı savaş silah araç ve gereç gümrük vergisiyanında diğer tüm vergi, resim, harç ve zamdan bağışık tutulmak suretiylekapsam genişletilmiştir. Bu sebeple (a) fıkrasında belirtilen gerekçelerle (c)fıkrasının da iptali gerekir.

d- (d) fıkrasının incelenmesi

Bu fıkra ile Maliye ve Gümrük Bakanlığı'nca, Gümrük MuhafazaTeşkilatı'nın ihtiyacı için yurt dışından satınalınacak silah, makine,jeneratör, telsiz, radar ve haberleşme cihazları gümrük vergisi veresimlerinden bağışık tutulmaktadır.

19.7.1972 günlü, 1615 sayılı Gümrük Kanunu'nun 8. maddesininbirinci fıkrasının 4. bendinde, Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğü'nün sayılaneşyaya ilişkin dışalımlarda sadece gümrük vergisi yönünden bağışık tutulduğubelirtilmektedir. Dava konusu fıkrayla ise gümrük vergisi yanında gümrük resmiiçinde bağışıklık getirilerek kapsamı genişletilmiştir. Maddenin (a) fıkrasınınincelenmesinde belirtilen gerekçelerle bu fıkra da Anayasa'nın 88., 89. ve 161.maddelerine aykırı olup iptali gerekir.

Servet TÜZÜN ve Yavuz NAZAROĞLU maddenin (a), (b), (c), (d)fıkralarının iptaline ilişkin bu görüşlere katılmamışlardır.

e- (e) fıkrasının incelenmesi

Bu fıkraya göre; Bütçe Kanunu'nda yer alan hükümlerde çeşitlimallar için gümrük tarifelerindeki eşya tasnif Nomanklatürü esas alınarakbelirtilmiş bulunan tarife pozisyon numaraları yerine aynı mallar için"Armonize Sistem NomanKlatürü"nde yer alan tarife pozisyonunumaralarını tatbik ve bu konudaki düzenlemeleri yapma yetkisi Maliye ve GümrükBakanı'na verilmektedir.

22.11.1988 günlü ve 3501 sayılı; Uyumu Sağlanmış (Armonize) MalTanımı ve Kodlama Sistemi Hakkında Uluslararası Sözleşmeye Katılmamızın UygunBulunduğuna Dair Kanun'un 2. maddesinde "Uyumu Sağlanmış (Armonize) MalTanım ve Kodlama Sistemi Hakkında Uluslararası Sözleşmeye taraf olunmasısebebiyle doğacak yükümlülükler için tedbir alınması ve gerekli düzenleme yapılmasıhususunda Bakanlar Kurulu yetkilidir." denilmektedir.

Uluslararası bu sözleşmeye katılmamız nedeniyle gümrük giriştarife cetveli; 14.5.1964 günlü, 474 sayılı Gümrük Giriş Tarife CetveliHakkında Kanun'un 3502 sayılı Kanunla değişik 1. maddesi ile cetvel ArmonizeSistem NomanKlatürü esas alınarak yeniden düzenlenmiştir. Bu cetvelde yer alaneşyaların pozisyonlarını, alt tarife pozisyonlarını ve bunlara ait sosyalkodları, fasıl ve alt tarife pozisyon notlarını değiştirmeye belirtilenYasa'nın 1. maddesiyle Bakanlar Kurulu yetkili kılınmıştır.

Böylece bütçe ile hiçbir ilgisi olmayan, tamamen genel niteliktekiyasalarla düzenlenmesi gereken konular bütçe yasasında yer almış ve BakanlarKurulu'na verilen yetkiler değiştirilerek Maliye ve Gümrük Bakanı'naverilmiştir.

Anayasa'nın 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olan bu fıkranında iptali gerekir.

4- Yasanın 12. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

a) (a) bendinin incelenmesi

Bendin birinci paragrafında; Taşıt Kanunu kapsamına girenkuruluşlarla bunlara bağlı fonların bazı istisnalar dışında her ne suretleolursa olsun yabancı menşeli taşıt edinemeyecekleri belirtildikten sonra yerlimuhteva oranı % 40'ın üzerinde olan taşıtların yabancı menşeli sayılmayacağıöngörülmüştür.

5.1.1961 günlü, 237 sayılı Taşıt Kanunu'nun 1. maddesinde kapsamaçıklanırken, genel bütçeye dahil dairelerle katma ve özel bütçeli idareler,bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli kuruluşlar yanında;

- İktisadi devlet teşekkülleri ve özel kanun ve kararnamelerlekurulan her çeşit banka ve teşekküller,

- Yukarda sayılan kuruluşların sermayesinin yarısından fazlasınasahip bulundukları teşekkül ve müesseseler,

- Kamuya yararlı derneklerden Bakanlar Kurulunca lüzumlugörülenlerin, bu Yasa hükümlerine tabi olacağı belirtilmiştir.

Buna göre, Taşıt Yasası genel ve katma bütçeli kuruluşlar yanında,kamu iktisadi teşekkülleri ile yukarıda belirtilen diğer kurumları da kapsamiçine almıştır. Genel ve katma bütçeli kuruluşlar dışında kalmasına rağmenyukarıda kapsam içinde belirtilen tüm kurum ve kuruluşların genel bütçe kanunuile hiçbir ilgisi yoktur. Bunların taşıt edinmeleri 237 sayılı Yasa'nın 10.maddesinin üçüncü fıkrasında ayrıca düzenlenerek Bakanlar Kurulu'nun izninebağlanmıştır. Bu nedenle (a) bendinin birinci paragrafı, genel ve katma bütçelikuruluşlarla bunlara bağlı fonlar dışında kalan kuruluşlar yönünden Anayasa'nın161. maddesine aykırı olup, iptali gerekir.

Bendin ikinci paragrafında ise; belirtilen kuruluşların taşıtedinebilmesi, ilgili Bakanın teklifi ve Maliye ve Gümrük Bakanı'nın görüşüüzerine Başbakanlıktan önceden alınacak izne bağlı tutulmuştur.

237 sayılı Yasa'nın 10. maddesinin birinci paragrafında; genel vekatma bütçeli kuruluşların satın alacağı taşıtların cinsi, adedi ve hangihizmetler için satın alınacağı her yıl bütçe kanunlarına bağlı (R) işaretlicetvelde gösterilmesi gerekeceği belirtilmiştir. Maddenin üçüncü paragrafındaise; genel ve katma bütçeli kuruluşlar dışında kalan kurumların taşıt satınalabilmesi ancak satın alınacak taşıtın kullanılacağı hizmet, taşıtın cinsi vemuhammen bedeli gösterilmek suretiyle önceden alınmış Bakanlar Kurulu izninebağlanmıştır.

Buna göre, dava konusu bendin ikinci paragrafı ile genel ve katmabütçeli kuruluşların taşıt satınalabilmesi Başbakanlığın iznine bağlanarak yenibir kural getirilmiş ayrıca genel ve katma bütçeli kuruluşlar dışındakikurumların taşıt alabilmesi Bakanlar Kurulu'nun iznine bağlı iken, bu defaBaşbakanlığın iznine dönüştürülerek Taşıt Yasası'nın 10. maddesinin üçüncüfıkrası değişikliğe uğratılmıştır.

Dava konusu 12. maddenin (a) bendinin ikinci paragrafı ile TaşıtYasası'nda değişiklik yapıldığından Anayasa'nın 88., 89. ve Bütçeyle ilgisibulunmadığından da 161. maddesine aykırı olup iptali gerekir.

b) (b) bendinin incelenmesi

Bu bend ile, taşıtların edinilmesi, kullanılması ve eldençıkarılması konusunda her türlü düzenlemeleri yapmaya Başbakanlık yetkilikılınmıştır.

237 sayılı Taşıt Yasası'nın 10. maddesinde taşıt edinilmesi, 12.maddesinde kullanılması, 13. maddesinde de taşıtların elden çıkarılmasıkonuları düzenlenmiştir. Buna göre genel ve katma bütçeli kuruluşların taşıtedinmeleri ancak bütçe kanunlarına bağlı cetvellerde gösterilmesiyle mümkündür.Kullanılmalarıyla ilgili yöntemler Taşıt Yasası'nın 12. maddesi gereğinceBakanlar Kurulunca tesbit edilir ve elden çıkarılmasına ilişkin yöntem ise 13.maddeye uygun olarak yapılır. Bu maddelerin hiçbirinde Başbakanlığa verilmişbir yetki yoktur.

Maddenin (b) bendi ile Başbakanlığa verilen yetki 237 sayılı TaşıtYasası'nın 10., 12. ve 13. maddelerini değiştirir nitelikte görüldüğündenAnayasa'nın 88., 89. ve 161. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

c) (c) bendinin incelenmesi

Bend'de, taşıtların kadrolu şoförler veya görevli personelcekullanılacağı bunun dışında emirlerine ya da makamlarına araç tahsis edilenlerile gerekli izni alan diğer kamu görevlilerinin de bizzat taşıtkullanabilmelerini sağlamak için gerekli düzenleme yapılmaktadır.

Bu kural 237 sayılı Taşıt Yasası'nda olmayan bir konuyudüzenlemektedir. Halbuki taşıtların kullanılması ile ilgili gerekli yöntemleritesbite Taşıt Yasası'nın 12. maddesi gereğince Bakanlar Kurulu yetkilikılınmıştır.

Bu kuralla hem Bütçe Yasası ile ilgili olmayan bir konudüzenlenmekte hem de 237 sayılı Taşıt Yasası'nın 12. maddesi değişikliğeuğratılmaktadır. Anayasa'ya aykırı olan bu bendin iptali gerekir.

Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN ve Yavuz NAZAROĞLU maddenin iptalineilişkin görüşlere katılmamışlardır.

5- Yasa'nın 24. Maddesinin (a) ve (e) bendlerinin Anayasa'yaAykırılığı Sorunu

a) (a) bendinin incelenmesi

Silahlı kuvvetlerin yeniden teşkilatlanması, silah araç vegereçlerinin yenileştirilmesi amacıyla Milli Savunma ve İçişleri Bakanlıklarınagelecek yıllarda geçici yüklenmelere girişme yetkisi verilmesi hakkında ikiyasa çıkarılmıştır. Bunlardan birisi 27.6.1972 gün ve 1601 sayılı Yasa olup,Milli Savunma Bakanlığına Türk Silahlı Kuvvetlerinin yeniden teşkilatlanması,silah, araç ve gereçlerin yenileştirilmesi için 1973 yılından başlayıp 1979yılına kadar (ödenekleri de ilgili yıl bütçelerine konulmak suretiyle) gelecekyıllara geçici yüklenmelere girişme yetkisi vermektedir. Diğeri ise JandarmaGenel Komutanlığının yukarıda belirtilen ihtiyaçlarını sağlamak için İçişleriBakanlığı'na 1973 yılından başlayıp 1987 yılına kadar (ödenekleri de konulmaksuretiyle) devam eden gelecek yıllara geçici yüklenmelere izin veren 23.11.1972gün ve 1632 sayılı Yasa'dır. Bütçe Yasası'nın 24. maddesinin (a) bendi ileyukarıda belirtilen yasalarda 1979 ve 1987 yılına kadar verilmiş olan gelecekyıllarda yüklenmelere girişme yetkisinin yürürlük süresi uzatılmıştır. Halbukibelirtilen iki yasanın yürürlük süresi biri 1979 yılında diğeri de 1987 yılındasona ermiştir. Yürürlüğü, belirtilen tarihlerde sona eren iki yasa'ya davakonusu bend ile 1991 bütçe yılı içinde canlılık kazandırılmıştır.

Bütçe Yasası dışındaki diğer yasalarla yapılması gereken birdüzenlemenin Bütçe Yasası ile değiştirilmesi V/B bölümünde belirtilengerekçelerle Anayasa'nın 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olduğundan bendiniptali gerekir.

b) (e) bendinin incelenmesi :

Bend'de; 7.11.1985 gün ve 3238 sayılı Savunma Sanayii DesteklemeFonu Kurulması Hakkında Yasa'da gerekli değişiklik yapılıncaya kadar, bu fondanEmniyet Genel Müdürlüğü için kiralanan, satınalınan ve satınalınacakhelikopterler için yapılan ve yapılacak ödemeler, Genel Müdürlüğün bütçesine buamaçla konan ödeneğin Fona aktarılmasıyla karşılanacağı belirtilmektedir.

Fonun kuruluşunu sağlayan 3238 sayılı Yasa'nın 1. maddesindemodern savunma sanayiinin geliştirilmesi ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin modernizasyonununsağlanmasının amaçlandığı belirtilmektedir. Emniyet Genel Müdürlüğü'nünhizmetlerinin iyileştirilmesi kapsam içine alınmamıştır. Ayrıca Yasa'nın 12.maddesinde Fon'un kaynakları belirtilmiş fakat Emniyet Genel Müdürlüğü'nünbütçesinden kaynak aktarılması Fon'un gelirleri arasında sayılmamıştır. Budurumda dava konusu fıkra ile 3238 sayılı Savunma Sanayii MüsteşarlığıKurulması Hakkındaki Yasa'da değişiklik yapılarak yeni düzenlemelergetirilmiştir. Fıkranın başında "3238 sayılı Kanunda gerekli değişiklikyapılıncaya kadar" ifadesinin kullanılması da geçici bir süre içindeğişiklik yapıldığını açıkça vurgulamaktadır.

Bütçe Yasası ile diğer yasalarda böyle bir değişikliğin yapılmasıAnayasa'nın 88., 89. ve 161. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Güven DİNÇER, Yavuz NAZAROĞLU ve Haşim KILIÇ bu görüşekatılmamışlardır.

6- 30. Maddenin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Maddenin birinci ve ikinci fıkrasında genel bütçeye dahildairelerle katma bütçeli idarelere bağlı döner sermaye işletmelerinin aylıkhasılatları ile yıl sonu kârlarından Hazine'ye yatıracakları miktarlara ilişkindüzenlemelerde bulunmaya ve yöntemleri tesbite Maliye Bakanlığı yetkilikılınmakta, üçüncü fıkrasında ise bu gelirler ve yıl sonu kârları yatırılmadığıtakdirde ne yapılacağı konusunda ayrıntılı kurallar getirilmektedir.

Döner Sermayeli bir devlet işletmesinin kurulması, kuruluşlarınkendi yasalarında mevcut özel kurallar gereğince mümkündür. Kuruluş yasalarındasermayenin oluşturulması yapılacak işlemler ve yılsonu kârlarının nasılkullanılacağı konularında ayrıntılı düzenlemeler yapılmaktadır. Örneğin; 2547sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun 58. maddesinde, Üniversitelere bağlı dönersermaye işletmelerinin nasıl kurulacağı, işletme usulü, sermayenin kaynağı veyıl sonu kârlarına ilişkin ayrıntılı düzenlemeler vardır.

Dava konusu maddede, Hazine'ye yatırılması gereken paylarla bupayların yatırılmaması halinde uygulanacak yaptırımlara ilişkin olarakgetirilen yeni kurallar, döner sermaye işletmelerinin kuruluşunu düzenleyendiğer yasalarda öngörülmemiştir.

Görüldüğü gibi 30. madde ile diğer yasalar değiştirilmekte vebütçeyle ilgisi olmayan yeni kurallar getirilmektedir. Bu nedenle maddeAnayasa'nın 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olup, iptali gerekir.

Maddenin birinci ve ikinci fıkralarının iptaline ilişkin görüşlereGüven DİNÇER, Servet TÜZÜN ve Yavuz NAZAROĞLU katılmamıştır.

7- Yasa'nın 31. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Maddeye göre, TC. Merkez Bankası'nın Nato hesabında toplananparalardan Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nca tesbit edilecek miktar ileAkaryakıt Fiat İstikrar Fonu'nun gelir fazlasının yarısına kadar olan ve yılsonunda da net gelir fazlasının tamamı bütçenin ilgili tertibine gelirkaydedilebilecektir.

Ayrıca, fonların gelirlerinin % 50'si bütçeye gelir yazılabilecek,gerekli görülen hallerde bu oran Başbakan tarafından maddede belirtilenoranlarda arttırılıp düşürülebilecektir. Kesintiye ilişkin esas ve usulleritesbite Maliye ve Gümrük Bakanı yetkili kılınmaktadır.

Yasayla düzenlenmesi gereken konular bütçe yasası iledüzenlendiğinden maddenin iptali istenmektedir.

2.7.1953 gün ve 6095 sayılı "Kuzey Atlantik AndlaşmasıTeşkilatı Müşterek Enfrastrüktür Proğramı Gereğince Türkiyede Yapılacak İnşa veTesis İşlerine Dair Kanun"un 3. maddesine göre, Müşterek Enfrastrüktürfonundan tahsil olunan paralarla 2. maddede yazılı miktarların TC. MerkezBankası'nda açtırılacak bir hesapta toplanacağı öngörülmekte, 4. maddesinde iseMüşterek Enfrastrüktür fonundan tahsil olunacak paraların tamamının bütçenin (B)işaretli cetveline gelir, Milli Savunma Bakanlığı bütçesine ise ödenekkaydedileceği belirtilmektedir. Buna göre, iptali istenen maddenin birincibendinde belirtildiği gibi Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bu konudaherhangi bir belirleme yetkisi yoktur. Görüldüğü gibi Bütçe Yasası ilebelirtilen Yasa'da değişiklik yapılmıştır.

Öte yandan, maddenin aynı bendinde "Akaryakıt Fiyat İstikrarFonu"nun gelir fazlalıklarının bütçeye irad kaydedileceğibelirtilmektedir. 10.9.1960 gün ve 79 sayılı Yasa'nın 3571 sayılı Yasa iledeğişik 5. maddesiyle Akaryakıt Fiyat İstikrar Fonu'ndan yapılacak ödemelerle,fona aktarılacak paraların usûlü ve esaslarının Bakanlar Kurulu tarafındantesbit edileceği öngörülmektedir. Yasa gereğince Bakanlar Kurulu kararı iledüzenlenmesi gereken bir konu Bütçe Yasası ile değişikliğe uğratılarak fon'ungelir fazlası bütçeye doğrudan gelir kaydedilmektedir.

Maddenin ikinci bendinin birinci paragrafında, yasalarla veyayasaların verdiği yetkiye dayanılarak kurulmuş tüm fonların hasılatlarının %50'si bütçeye gelir kaydedileceği, gerekli görülen hallerde de Başbakanın buoranı % 100'e kadar arttırabileceği gibi % 50 oranının altına da düşürebileceğiöngörülmektedir.

İkinci bendin ikinci paragrafında ise belirtilen kuruluşlarınfonlara yaptıkları ödemeler ile fonlar adına yaptıkları tahsilatlardan bendinbirinci fıkrasında belirtilen oranlarda kesinti yapmaya, bunun esas ve usulünütesbite Maliye ve Gümrük Bakanı yetkili kılınmaktadır.

Bu bend ile yapılan düzenlemelerde ilgili fon yasalarında yadeğişiklik yapılmış ya da yeni kurallar getirilmiştir.

27.5.1988 gün ve 3454 sayılı Adalet Teşkilatını Güçlendirme FonuKurulmasına İlişkin Yasa'nın 4. maddesinde fon kaynaklarının nasılkullanılacağı belirtilmiş yukarıda açıklanan kesintiye ilişkin herhangi birkural getirilmemiştir. Yine 7.11.1985 günlü, 3238 sayılı Yasa'nın 12. maddesinedayanılarak kurulmuş olan Savunma Sanayii Destekleme Fonu'nun kaynaklarınınnasıl kullanılacağı konusunda esasların tesbiti aynı Yasa'nın 6. maddesi ile"Savunma Sanayii İcra Komitesi"ne verilmiştir. Öte yandan 10.6.1985gün ve 3230 sayılı "Tanıtma Fonu Teşkiline" ilişkin Yasa'nın 4.maddesinde Fon'da toplanacak paranın % 20'sinin bütçeye gelir yazılacağı,Başbakanlık bütçesinin ilgili tertibine de ödenek kaydolunacağıbelirtilmektedir. Görüldüğü gibi fon yasalarında dava konusu bend ileöngörülen, ne fon hasılatlarının kesilerek bütçeye gelir kaydedileceği, ne debu konuda Başbakan ile Maliye ve Gümrük Bakanı'na yetki verildiğine ilişkin birkural bulunmamaktadır.

Maddenin üçüncü bendinde, fonlara ait emanete alınmış paralarıgelir kaydetmeye Maliye ve Gümrük Bakanı'na yetki veren düzenleme, yukarıdabelirtilen yasaları değiştiren yeni bir kural niteliğindedir.

Açıklanan nedenlerle Anayasa'nın 88., 89. ve 161. maddelerineaykırı olan 31. maddenin iptali gerekir.

Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN ve Yavuz NAZAROĞLU bu görüşekatılmamışlardır.

8- Yasa'nın 33. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

"Devlet Borçlarının Yönetimi" başlıklı bu madde ileHazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'na Devlete ait iç ve dış borçların yönetimgörevi verilmiştir.

Maddede, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğuBakan'ın iç ve dış borçların bütçe dışında özel hesaplarda takibe yetkili olduğubelirtilmekte, bunlara ait faiz ve genel giderlerin bütçeye konulacaködeneklerle karşılanacağı öngörülerek tamamen borç yönetimini ilgilendiren usulve esaslar düzenlenmektedir.

1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu'nun 113. maddesi gereğincedevlet borçlarının yönetimi Maliye ve Gümrük Bakanlığına verilmiş iken16.4.1986 gün ve 3274 sayılı Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı Teşkilat veGörevleri Hakkındaki Yasa ile bu görev Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığınaaktarılmıştır. Bu Yasa'nın özellikle 9. maddesinde devlet borçlarınınyönetimine ilişkin kurallar düzenlenmiştir.

Dava konusu madde ile yapılan düzenleme devlet borçlarını yönetimgörevi verilen Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığının kuruluş yasasındabelirtilen kurallar ile diğer yasalarda herhangi bir değişiklik yapmadığı gibiyeni bir kuralı da içermemektedir. Devlet bütçesinin denkleşterilmesinde önemliyeri olan devlet borçlarının nasıl yönetileceğine ilişkin uygulamaya yön verendava konusu kuralın Anayasa'ya aykırı bir yönü görülmediğinden aykırılıksavının reddi gerekir.

9- Yasa'nın 34. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Madde ile; Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğuBakan iç borçlanma akdi yapmaya yetkili kılınmakta, devlet tahvillerinin basım,ihraç fiyatı, ödeme süresi ve satış yöntemlerine ilişkin koşulların tesbitiHazine Müsteşarlığına verilmektedir. Ayrıca bu maddeyle cari yılda ya da öncekiyıllarda çıkarılmış tahvillerin erken itfa'ya tabi tutulabileceğine,çıkarılacak tahvillerin faiz ve anapara ödemeleri ile diğer ilgili ödemelerinher türlü vergi ve harçtan ayrık tutulacağına, iç borçlanma senetlerinin kayıtve kullanma biçimlerine ilişkin kurallar getirilmektedir.

Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakanamaddenin (a) bendiyle iç borçlanma akdi yapma yetkisi verilmesi Müsteşarlığınkuruluş ve görevlerini düzenleyen 3274 sayılı Yasa'nın 9. maddesinde de vardır.Bu maddenin (h) fıkrası "Devlet borçlarının yönetimine ilişkin olarak hertürlü iç borçlanmaların hazırlık, akit, ihraç ve dış borçlanmalar da dahilolmak üzere tediye, itfa ve kayıt işlemlerini yürütmek ..." biçimindedüzenlenmiştir. Var olan bir yetkinin tekrarından ibaret olan dava konusumaddenin (a) bendinin Anayasa'ya aykırı bir yönü bulunmamaktadır.

(b) bendinin birinci ve ikinci fıkrası ile Hazine ve Dış TicaretMüsteşarlığına görev olarak verilen Devlet tahvillerinin çeşidi, faiz oranı,ihraç fiyatı, ödeme süresi, basım ve satış yöntemlerine ilişkin düzenlemeMüsteşarlığın yukarıda belirtilen Kuruluş Yasası'nın 9. maddesinde de bulunmaktadır.Maddenin (a) bendi ile (b) bendinin birinci ve ikinci fıkraları yasalardadeğişiklik yapmadığı gibi yeni bir kural da içermemektedir. Bütçe açığınınkapatılması amacıyla Devlet tahvillerinin çıkarılma biçimlerini düzenleyenkuralların bütçe ile doğrudan ilgisi vardır. Bu nedenle (b) bendinin birinci veikinci fıkraları Anayasa'ya aykırı bulunmadığından, istemin reddi gerekir.

(b) bendinin üçüncü fıkrasında, çıkarılacak tahvillerin faiz veanapara ödemeleriyle belirtilen diğer Devlet borçlarına ilişkin gider veişlemler (Gelir ve Kurumlar Vergisi hariç) her türlü resim ve harçtan ayrıktutulmaktadır.

Önceki bölümlerde de belirtildiği gibi, vergi resim harç vebenzeri mali yükümlülükler Anayasa'nın 73. maddesi gereğince ancak bütçedışındaki yasalarla konmakta, değiştilmekte veya kaldırılabilmektedir. Fıkraile, bir yıllık bir süre içinde olsa belirtilen yükümlülükler ortadankaldırılmaktadır. Diğer yasalarla düzenlenmesi gereken konuların belirtilenfıkrayla düzenlenmesi Anayasa'nın 88., 89. ve 161. maddelerine aykırıdır. Bunedenle (b) bendinin üçüncü fıkrasının iptali gerekir.

Aynı bendin dördüncü fıkrasıyla, üçüncü fıkra da belirtilenbağışıklık, hazine bonoları ve önceki yıllarda çıkarılmış Devlet tahvili,hazine bonoları ve diğer konsolide Devlet borçlarına ilişkin işlemler için degeçerli kılınmıştır. Üçüncü fıkra da belirtilen Anayasa'ya aykırılık gerekçesibu fıkra için de geçerli olup, bu fıkranın üçüncü fıkra yönünden iptaligerekir.

(b) bendinin beşinci fıkrasıyla, 1991 yılında çıkarılacak tahvilve bonolara ilişkin vergi istisnalarını kaldırmaya ya da uygulanacak oranlarıtespite Bakanlar Kurulu yetkili kılınmaktadır.

Anayasa'nın 73. maddesinin üçüncü fıkrasına göre vergi, resim,harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kaldırılması ancak Yasa ile olanaklı ikenbu fıkra ile Bakanlar Kuruluna yetki verilmektedir. Diğer yasalarladüzenlenmesi gereken bu konuların Bütçe yasasıyla düzenlenmesi Anayasa'nın 88,89 ve 161. maddelerine aykırı bulunduğundan fıkranın iptali gerekir.

İptal edilen fıkralarla ilgili görüşlere Servet TÜZÜN ve YavuzNAZAROĞLU katılmamıştır.

Maddenin (c) ve (d) bendlerinde ise, iç borçların kayıt yöntemiile satılan tahvil ve hazine bonolarının kamu kurumları tarafından yapılanihale ve sözleşmelerde güvence olarak kullanılabileceği öngörülmektedir. Bütçeaçıklarının kapatılmasında önemli kaynak olan iç borçlanmayı çekici halegetirmek için özendirme tedbirleri bağlamında düşünülen bu düzenlemelerbütçeyle ilgili bulunduğundan Anayasa'ya aykırı değildir.

10- Yasanın 35. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Maddenin (a) bendinde; 2974 sayılı Bazı Kamu Kurum ve KuruluşlarıBorçlarının Tahkimi Hakkında'ki Yasa hükümlerinin uygulanması sonucu Hazine'ceüstlenilerek tahkim olunan borçlarla ilgili düzenleme getirilmekte ve bu konudaHazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakan yetkilendirilmekte;Aynı Yasa'nın 3. maddesinde de, tahkim olunan borçların gerektirdiğimiktarlarda özel tertip tahvil çıkarmaya ve şartları tesbite Başbakan'ınyetkili olduğu belirtilmektedir.

Başbakana verilen bu yetki ile dava konusu maddede Hazine ve DışTicaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakan'a verilen yetki arasında bir farkyoktur. Çünkü, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı Teşkilat ve GörevleriHakkında'ki 3274 sayılı Kanun'un 3. maddesinde, Müsteşarlığın Başbakanlığabağlı olduğunu, Başbakan'ın bununla ilgili yetkilerini Devlet Bakanı veBaşbakan Yardımcısı veya Devlet Bakanı vasıtasıyla kullanabileceğibelirtilmektedir. Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakan'ınBaşbakanlık teşkilatı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğinden iptali istenenmaddenin (a) bendi, mevcut yasa hükmünün tekrarından ibarettir. İptal istemininreddi gerekir.

Maddenin (b) bendinde faiz ödemelerine ilişkin kayıt yöntemitespit edilmekte, bu konuda Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğuBakan Yetkili kılınmaktadır. Kararın daha önceki bölümlerinde de belirtildiğigibi Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın iç borçlara ilişkin "kayıtyöntemleri"ni tespite yetkili olduğu kuruluş yasasında da vardır. Busebeble maddede Anayasa'ya aykırılık görülmemiştir. İptal isteminin reddigerekir.

11- Yasa'nın 36. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Maddenin (a) fıkrasında; yabancı ülke, banka ve kurumlarla veyauluslararası kuruluşlarla yapılmış ve yapılacak anlaşmalara göre temin edilecekproje kredilerinin Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nca borç kayıt yöntemleribelirtilmekte, sağlanan kredilere ilişkin olarak Maliye ve Gümrük Bakanlığı'ncabütçede açılacak özel tertiplere ödenek kaydedileceği öngörülmekte, mevcutödeneklerden aktarma yapılabileceği ve yılı içinde harcanmayan ödeneklerinertesi yıl bütçesine ödenek kaydedileceği düzenlenmektedir.

Dış borç kayıt yöntemlerine ilişkin düzenlemelerin Hazine ve DışTicaret Müsteşarlığı'nın yetkisi içinde olduğu Müsteşarlığın 3274 sayılıkuruluş yasasında da belirtilmektedir. Öte yandan sağlanan kredilere ilişkinödenek karşılıklarının bütçelerde açılacak özel tertiplere kaydedileceğikonusunda Maliye ve Gümrük Bakanlığına verilen bütçeleştirme yetkisi 1050sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu'nda da mevcuttur. Bütçe dengesininsağlanmasında dış borçların kayıt yöntemlerine ilişkin bu düzenlemelerAnayasa'nın 161. maddesine aykırılık oluşturmamakta ayrıca öteki yasahükümlerinde de herhangi bir değişiklik yapmamaktadır.

(b) fıkrasında; dış borçlanma imkânları ile satın alınacak malzemeve hizmetlere ait taahhüt evrakı veya sözleşme tasarılarının Maliye ve GümrükBakanlığı'nca vize edilmeden satınalma işleminin gerçekleştirilmeyeceği veilgili miktarların dış borç kayıtlarının yapılamayacağı, ancak dış borçlarlailgili bütçeleştirme işlemleri daha sonra yapılmak üzere taahhüt evrakı vesözleşme tasarılarını vize etmeye Maliye ve Gümrük Bakanlığı'nın yetkili olduğubelirtilmektedir.

1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu'nun 26.10.1988 günlü 3483sayılı Yasa'nın 1. maddesi ile değişik 64. maddesinin birinci fıkrasında;harcamayı gerektirecek taahhüt ve sözleşme tasarılarının vize edilmek üzereMaliye ve Gümrük Bakanlığı'na gönderileceği, Bakanlıkça vizesi uygun görülmeyenlerinilgili kuruluşa geri yollanacağı, aykırılık veya eksiklikler giderilmediğisürece vizenin mümkün olmadığı öngörülmektedir.

1050 sayılı Yasa'nın belirtilen bu kuralına paralel olarak davakonusu maddenin (b) fıkrası ile, finansmanı dış borçlanma yolu ile sağlanacakolan malzeme ve hizmetlere ait sözleşme tasarılarıyla taahhütlere ilişkinayrıntılı ve açıklayıcı düzenlemeler getirilmektedir. Herhangi bir yasada dadeğişiklik öngörmeyen bütçeyle ilgili bu kuralın Anayasa'ya aykırı yönü yoktur.

(c) fıkrası, dış borçlarla ilgili kredi anlaşmalarının yürürlüğegirebilmesi için uyulması gereken yasal prosüdür tamamlanıncaya kadar, peşinödenmesi gereken komisyon, ücret, garanti ücreti ve benzeri giderler ilegerektiğinde faiz ödemelerinin yapılabilmesi için Hazine ve Dış TicaretMüsteşarlığının bağlı olduğu Bakan'a yetki verilmektedir.

1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu'nun 33. maddesi gereğincedevletin gerek iç, gerekse dış borçlanmalara ilişkin akit yapabilmesi ya özelyasaların ya da bütçe yasalarının açıkça vereceği izne bağlıdır. Bu izinolmadıkça akit yapılamaz. 3274 sayılı Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nınKuruluş Yasası'nda Devletin iç ve dış borçlanmalara ilişkin işlemleriniyürütmek üzere bu müsteşarlık zaten yetkili kılınmıştır. Dış borçlanmalarailişkin anlaşmalar yapılmadan önce, kredi antlaşmasının zorunlu bir neticesiolan fıkrada yazılı peşin giderler yapılan borçlanmanın bütünlüğü içindedeğerlendirilmelidir. Bu bütünlük içinde açıklayıcı nitelikte görülen kuralınAnayasa'ya aykırı bir yönü bulunmamaktadır.

(d) fıkrasında, konsolide dış devlet borçlarına ilişkin kredianlaşmalarında öngörülen bütün ödemeler her türlü vergi, resim ve harçtan ayrıktutulmuştur.

Yukarıda açıklandığı gibi Anayasa'nın 73. maddesi gereğince vergive benzeri mali yükümlülükleri kaldırmak ancak bir yasa ile mümkünolabilmektedir. Bir yıllık sürede uygulanacak Bütçe Yasasıyla genel yasakurallarını düzenlemek mümkün değildir. Yasalaşması Anayasa'nın 88. ve 89.maddelerinde özel olarak düzenlenen genel yasalar Bütçe yasalarından farklıdır.Böyle bir uygulama Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini işlemez duruma getirir.Bu nedenle Anayasa'nın 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olan bu fıkranıniptali gerekir.

Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN ve Yavuz NAZAROĞLU bu fıkraya ilişkiniptal görüşüne katılmamışlardır.

(e) fıkrasında; Yabancı devlet veya uluslararası kuruluşlarla yapılananlaşmalar uyarınca finanse edilecek işlerin, anlaşmada gösterilen özel ihaleusullerine veya özel kanun ve kararname hükümlerine bağlı olacağıbelirtilmektedir.

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 82. maddesinde de yabancıDevlet veya uluslararası kuruluşlarca kaynak sağlanarak yapılacak işlerin özelkanun, kararname ve antlaşma hükümlerine göre yürütülmesi öngörülmektedir.Yasada bir değişiklik de yapmayan bu fıkra hükmü, dış borçlanmalara ilişkinaçıklayıcı hüküm niteliğindedir. Gider yasalarının uygulanmasına bütçeyasalarıyla izin verildiğinden Devlet İhale Yasası'nda belirtilen hükmünfıkrada aynen tekrarında Anayasa'ya aykırı bir yön görülmemiştir.

İptal isteminin reddi gerekir.

12- Yasa'nın 37. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Bu maddeyle, yabancı ülkeler, uluslararası kurumlar veya yabancıülkelerde yerleşik banka ve kurumlardan borçlanma yoluyla sağlanan imkanlarınikraz, devir ve garanti edilmesine ilişkin ayrıntılı düzenlemeler getirilmiş vebu konuda Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakan yetkilikılınmıştır.

3274 sayılı Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı Teşkilat veGörevleri Hakkında Kanun'un 32. maddesi ile, daha önce Maliye ve GümrükBakanlığına bağlı olan Hazine Genel Müdürlüğü ve Milletlerarası İktisadiİşbirliği Teşkilatı Genel Sekreterliğine ait görev, yetki ve sorumluluk Hazineve Dış Ticaret Müsteşarlığına devredilmiştir. Bu Yasa'nın 7. maddesinin (e) ve9. maddesinin (h) bendleri gereğince, yabancı ülkeler ve piyasalardan borç almave bunlara borç verme esaslarını belirleme ve uygulama ile Devletçe verilenkefalet, taviz, garanti ve ikrazata ilişkin işlemleri yapma görevi Hazine veDış Ticaret Müsteşarlığına aittir. Başbakanlık Teşkilatı içinde yer alanMüsteşarlığın bağlı olduğu Bakana bu konuda yetki verilmesi diğer yasahükümlerinde de herhangi bir değişiklik yapmamaktadır. Yasada belirtilen görevve yetkiler Bütçe Yasası'nda ayrıntılı biçimde yer almıştır. Bütçe açıklarınındengelenmesinde önemli yer tutan dış borç uygulamalarına ilişkin hükümler bütçeile doğrudan ilgilidir. Anayasa'ya aykırı görülmeyen bu madde hakkındaki iptalisteminin reddi gerekir.

13- Yasa'nın 38. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

31.5.1963 tarih ve 244 sayılı Yasa, milletlerarası antlaşmalarınnasıl yapılacağı, yürürlüğü ve yayınlanmasına ilişkin kurallar içermekte ve bukonuda Bakanlar Kurulu'na yetki vermektedir. İptali istenen kural ise 244sayılı Yasa kapsamı dışında kalan kuruluşlarla kredi antlaşması yapmaya Hazineve Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanı yetkili kılmaktadır.

Milletlerarası antlaşmaların onaylanması bir kanunla uygunbulunmasına rağmen maddede belirtilen kuruluşlarla yapılan antlaşma için böylebir yöntem öngörülmemiştir. Yalnız maddenin (b) bendinde belirtildiği gibi, buantlaşmalarla savunma borçlanmalarına ilişkin kredi anlaşmaları ve bütçekanunları hükümlerine dayanılarak yapılmış olup da Bakanlar Kurulunca uygungörülen diğer kredi antlaşmaları ancak Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğegirebilecektir. Görüldüğü gibi 244 sayılı Yasa'da belirtilen milletlerarasıantlaşmalarla, iptali istenen dava konusu maddeyle düzenlenen antlaşmalarbirbirinden farklıdır. Bu sebeple 244 sayılı Yasa'yı değişikliğe deuğratmamaktadır.

Bütçe Yasalarında olması gerekenleri düzenleyen 1050 sayılı Yasa'nın33. maddesi gereğince özel yasa veya Bütçe Yasalarıyla açıkça verilen bir iznedayanmadıkça borçlanma akitlerinin yapılamayacağı öngörülmektedir. BütçeYasası'nın 38. maddesiyle, milletlerarası antlaşma kapsamı dışında kalankuruluşlarla kredi anlaşması yapma izni Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığınınbağlı olduğu Bakana verilmektedir. Kaldı ki belirtilen kuruluşlarla krediantlaşmaları yapma görevi Müsteşarlığın kuruluş yasasında da belirtilmiştir.Bütçe Yasası ile bu konuda ayrıntılı açıklamalar getirilmiştir.

Maddenin (c) bendi ile de Türkiye Cumhuriyeti'nin borçlu veyagarantör sıfatı ile taraf olduğu kredi anlaşmalarından doğan borçlarının, dünyasermaye piyasalarında mevcut çeşitli finansman araçlarıyla yönetimi amacı ileantlaşma yapmaya Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakanyetkili kılınmıştır. Dış borçların yönetimi dünya sermaye piyasalarında meydanagelen dalgalanmalar nedeniyle acil karar vermeyi zorunlu kılmaktadır. Ayrıca içve dış borçların ülke yararına en iyi biçimde yönetilmesi Müsteşarlığın KuruluşYasasında belirtilen görevleri arasındadır.

Bütçe ile doğrudan ilgisi olan ve dış borçların antlaşma veyönetimine ilişkin bir düzenlemeyi içeren maddenin Anayasa'ya aykırı bir yönüyoktur. İptal isteminin reddi gerekir.

Erol CANSEL bu görüşe katılmamıştır.

14- Yasanın 39. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Maddenin (a) fıkrasında Türkiye Cumhuriyeti ile yabancı ülkeler,yabancı ülke kredi kuruluşları ve uluslararası mali kuruluşlarla hibe anlaşmasıyapmaya Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilikılınmaktadır. Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığına, Türkiye Cumhuriyetineyapılacak hibeye ilişkin antlaşmaları yapma görevi kuruluş yasasındaverilmemiştir. Milletlerarası antlaşmaların yapılması hakkındaki 244 sayılıYasa'nın 5. maddesi gereğince alınacak hibelere ilişkin devletlerarası ikiliantlaşmaları yapma görevi Bakanlar Kurulu'nundur. 244 sayılı Yasa kapsamıdışında kalan kuruluşlarla antlaşma yapma görevi Hazine ve Dış TicaretMüsteşarlığına verildiği halde ülkelerarası antlaşma yapma ancak 244 sayılıYasa'da belirtilen biçimde gerçekleşebilir. Bakanlar Kurulu'na ait bir görevinHazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakana verilmesi belirtilenyasa hükmünün Bütçe Yasası ile değiştirilmesi anlamındadır. Yukarıda açıklanannedenlerle Anayasa'nın 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olan (a) fıkrasınıniptali gerekir.

Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN ve Yavuz NAZAROĞLU bu görüşekatılmamışlardır.

Maddenin (b) fıkrasında, yabancı piyasalara ve kuruluşlara borç vehibe şeklinde finansman sağlamak amacıyla anlaşmalar yapmaya Hazine ve DışTicaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkili bulunmakta, (c) fıkrasındaise bu yolla verilecek borç ve hibelerin Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığınınbütçesine konacak ödenekten karşılanacağı belirtilmektedir. 3274 sayılı Hazineve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın kuruluş yasasında yukarıda belirtilen görev veyetkilere ilişkin düzenlemeler mevcuttur. 39. maddenin (b) ve (c) fıkraları ilebu Yasa da ve diğer yasalarda herhangi bir değişiklikte yapılmadığındanAnayasa'ya aykırı görülmemiştir.

Maddenin (b) ve (c) fıkralarına ilişkin iptal isteminin reddigerekir.

15- Yasa'nın 40. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Maddenin birinci fıkrası ile genel bütçe ödeneklerinin olumsuzyönde etkilenmesini önlemek için çeşitli kişi, kurum ve kuruluşlara bir yılvadeli hazine bonusu satmaya bu konudaki usul ve esasları belirlemeye, MerkezBankası'ndan kısa vadeli avans almaya Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nınbağlı olduğu Bakan yetkili kılınmaktadır.

Maddenin ikinci fıkrasında ise "Hazine bonolarının faizlerive genel giderleri bu amaçla bütçeye konulacak ödeneklerle karşılanır."denilmektedir.

Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın kuruluşuna ilişkin 3274sayılı Yasa'nın 9. maddesinin (b) bendi ile Devlet tahvili, hazine bonosu veborçlanma senedi çıkarma görev ve yetkisi bu Müsteşarlığa verilmiştir. Öteyandan 14.1.1970 tarih ve 1211 sayılı Yasa'nın 50. maddesi gereğince MerkezBankası, Hazine'ye cari yıl genel bütçe ödemeleri toplamının % 15'ini geçmemeküzere kısa vadeli avans verebilir. Avansa uygulanacak faiz oranı ile avansoranı Başbakanlık ile banka arasında kararlaştırılır. Başbakanlık teşkilatıiçinde yer alan Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakana buyetkilerin verilmesi yukarıda belirtilen yasa hükümlerinde bir değişiklikyapmadığı gibi yeni bir kural da getirmemektedir. Bütçe ile doğrudan ilgiliolan Hazine bonosu çıkarma ve Merkez Bankası'ndan avans kullanma işlemlerineilişkin ayrıntılı açıklayıcı düzenlemeler içeren birinci ve ikinci fıkralarAnayasa'ya aykırı görülmemiştir.

Maddenin üçüncü fıkrasında ise Hazine bonolarının faiz vebedellerine ilişkin ödemeler ve borçlanmayla ilgili bütün işlemler her türlüVergi (Gelir ve Kurumlar Vergisi hariç) ve resimden ayrık tutulmuştur.

Yukarıda açıklandığı gibi Anayasa'nın 73. maddesi gereğince vergive benzeri mali yükümlülüklerin kaldırılması değiştirilmesi ve konması ancakbütçe yasaları dışındaki yasalarla mümkün olabilir. Aksi halde, bütçe yasalarıile bu düzenlemelerin yapılması Anayasa'nın 88 ve 89. maddelerini uygulanmazduruma getirir. Bu sebeple Anayasa'nın 88., 89. ve 161. maddelerine aykırıgörülen üçüncü fıkranın iptali gerekir.

Servet TÜZÜN ve Yavuz NAZAROĞLU iptal görüşüne katılmamışlardır.

16- Yasa'nın 47. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Maddenin (a) fıkrasının birinci tümcesinde, 657 sayılı DevletMemurları Kanunu'nun değişik 154. maddesi gereğince gösterge rakamlarının aylıktutarlarına çevrilmesinde (352) katsayı uygulanması öngörülmektedir.

657 sayılı Devlet Memurları Yasası'nın değişik 154. maddesininbirinci fıkrasının birinci tümcesinde "Gösterge tablosunda yeralanrakamlarla ek göstergelerin aylık tutarlarına çevrilmesinde uygulanacakkatsayı, memleketin ekonomik gelişmesi, genel geçim şartları ve Devletin maliimkanları birlikte gözönünde bulundurulmak suretiyle Genel Bütçe Kanunu iletesbit olunur." denilmektedir.

Görüldüğü gibi 657 sayılı Yasa'nın 154. maddesi Genel BütçeYasası'na göndermede bulunmaktadır. Bütçe Yasası ile ilgili olan ve birincitümcede belirtilen katsayı tespitinin Anayasa'ya aykırı bir yönü yoktur.

Aynı fıkranın ikinci tümcesinde ise "memuriyet taban aylığıgöstergesi için ise (480) katsayı uygulanır." kuralı getirilmiştir. 657sayılı Devlet Memurları Yasası'nın 154. maddesine 22.8.1989 gün ve 378 sayılıKHK'nin 3. maddesi ile eklenen ikinci fıkrasında "Mali yılın her ikiyarısı içinde memuriyet taban aylığı göstergesine uygulanacak katsayıyıbelirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir" denilmektedir.

657 sayılı Yasa ile Bakanlar Kurulu'na verilen bir yetki BütçeYasası ile değişikliğe uğratılmıştır. Geçici nitelikteki Bütçe Yasaları ilediğer yasaları değiştirmek önceki maddelerde belirtilen gerekçelerle Anayasa'yaaykırıdır. Bu nedenle fıkranın ikinci tümcesinde yer alan "...memuriyettaban aylığı göstergesi için ise (480) katsayı..." ibaresinin iptaligerekir.

Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN ve Yavuz NAZAROĞLU bu görüşekatılmamışlardır.

Maddenin (b) fıkrasında, kurumların yurt dışı kuruluşlarına dahilkadrolarında görev alan memurların yurt dışı aylıklarına ilişkin düzenleme yeralmaktadır. 657 sayılı Yasa'nın 156. maddesinde, "Kurumların yurt dışıkuruluşlarına dahil kadrolarında görev alan Devlet memurlarının aylıkları, 155inci maddeye göre tespit edilen aylık tutarından, alınacak vergi ve kanunlargereğince yapılacak bütün kesintiler indirildikten sonra kalan kısmın, DevletPersonel Başkanlığı, Dışişleri ve Maliye Bakanlıklarının görüşüne dayanılarakBakanlar Kurulu tarafından tespit edilecek emsal ile çarpılmasında hasıl olacakmiktar üzerinden ödenir.

................

Bu emsal her yıl Bütçe Kanununda gösterilir." denilmektedir.

Bu durumda, emsallerinin Bütçe Yasası'yla saptanması konusunda birkuralın olması ve yeni emsallerin belirlenmesine kadar daha önce çıkmış12.3.1987 gün ve 87/11595 sayılı Bakanlar Kurulu kararına göre ödeme yapılmasıBütçe Yasası gereği zorunlu olduğuna göre böyle bir düzenlemenin Anayasa'yaaykırı bir yönü yoktur.

Maddenin (c) fıkrasıyla, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin3. maddesinin (c) bendine göre çalıştırılan sözleşmeli personelin sözleşmeücret tavanı saptanmaktadır. 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 25.maddesinin (c) fıkrası, 3. maddenin (c) bendi kapsamındaki sözleşmeli personlinücret tavanının her yıl Bütçe Yasaları ile belirleneceğini öngörmektedir. Budüzenlemeninde Anayasa'ya aykırı, bir yönü yoktur.

İptal isteminin reddi gerekir.

17- Yasanın 48. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Maddenin (a) fıkrasında 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve TakibineDair Kanun gereğince verilecek ikrameyenin hesabında kullanılacak katsayıbelirlenmektedir. Buna göre 1991 yılında Devlet memurları aylıkları için tespitokunan katsayı burada da uygulanacaktır.

7.1.1937 gün ve 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun'un26.7.1983 gün ve 2867 sayılı Kanunla değişik 60. maddesinin 3. fıkrasın da şuhüküm yer almaktadır.

"Uyuşturucu madde yakalamalarında;

Her türlü uyuşturucu maddenin birim miktarı için İçişleri ileMaliye ve Gümrük Bakanlıklarınca müştereken tespit edilecek sabit bir rakamınher yıl bütçe kanunlarında belirlenen ikramiye katsayısı ile çarpımı sonucubulunacak değerin sahipli olarak yakalanan uyuşturucu maddeler için tamamı,sahipsizler için yarısı ikramiye olarak ödenir."

Bu Yasa kuralı ile muhbir ve müsadirlere verilecek ikrameyeninbulunmasında uygulancak katsayı için Bütçe Yasalarına yollama yapılmaktadır.Buna göre, getirilen düzenleme bu yasa gereğince öngörülen ikramiye katsayısınıbelirtmekten ibaret olup Anayasa'ya aykırı bir yönü bulunmamaktadır.

Maddenin (b) fıkrasında ise; Devlet tiyatrolarında oynanacakeserleri seçen edebî kurulun tiyatro dışından katılan üyelerine özelyasalarında değişiklik yapılıncaya kadar her toplantı için verilecek ödenekbelirlenmektedir.

Devlet Tiyatrosu Kuruluşu Hakkındaki 10.6.1949 gün ve 5441 sayılıKanunun 14.7.1970 gün ve 1310 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinde; DevletTiyatrolarında oynanacak eserlerin edebî kurul tarafından seçileceği ve kurulunoluşumu belirtildikten sonra son fıkrasında, "Edebî kurulun tiyatro damemur bulunmayan üyelerine her toplantı için 100 lira toplantı ödeneği"verilmesi öngörülmesine karşın bütçe yasası ile bu yasada belirtilen ödenekmiktarı değiştirilmiştir.

48. maddenin (c) fıkrası ile de Gümrük Yasası'nın bazı maddelerideğişikliğe uğratılmıştır. 1615 sayılı Gümrük Kanunu'nun 164. maddesindememurların yasal çalışma saatleri dışında veya tatil zamanlarında yaptıklarıgümrük işlemleri karşılığında çalışma ücretleri ve yolluklarının işsahiplerince ödeneceği öngörülmekte, 165. maddesinde ise bu çalışmaücretlerinin dağıtım biçimi düzenlenmektedir.

Gümrük Yasası'nın belirtilen maddelerinde iş sahiplerincememurlara verilmek üzere ödenen çalışma ücretlerinin dağıtımı konusundaBakanlık yetkili kılındığı halde dava konusu maddeyle toplanan paraların en azyarısının hak sahiplerine ödeneceği belirtilerek bir sınır getirilmekte,Bakanlık merkez teşkilatında çalışanlara Gümrük Yasasında % 20 hisse ayrıldığıhalde bütçe yasasıyla bu kaldırılarak oran tespiti Maliye ve Gümrük Bakanınabırakılmaktadır.

Önceki maddelerin iptal gerekçelerinde belirtildiği gibi BütçeYasası ile diğer Yasalarda değişiklik yapmak Anayasa'nın 88., 89. ve 161.maddelerine aykırılık oluşturur. Bu sebeble 48. maddenin (b) ve (c)fıkralarının iptali gerekir.

18- Yasa'nın 49. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Maddenin (a) fıkrası ile 22.6.1978 gün ve 2155 sayılı Bazı KamuPersoneline Tayın Bedeli Verilmesi Hakkındaki Yasa'nın 1. maddesi gereğinceödenecek olan tayın bedelinin aylık tutarına üst sınır getirilmektedir. Tayınbedeli verilmesini öngören Yasa'nın 1. maddesinin üçüncü fıkrası "Tayınbedelinin aylık tutarı o yılın Bütçe Kanununda gösterilen miktarı aşmamak üzere...." biçiminde Bütçe Yasasına yollama yapmaktadır. Yapılan düzenlemebütçeyle doğrudan ilgili olduğundan Anayasa'ya aykırı bir yönü görülmemiştir.

Maddenin (b) fıkrası ile de ordu hastabakıcı, hemşire veebelerinin, erler gibi iaşe edilecekleri, kazandan iaşelerinin mümkün olmadığıdurumlarda ise bedelin iaşe edilmeleri öngörülmektedir.

25.9.1981 gün ve 2528 sayılı Er Kazanından İaşe Edileceklereİlişkin Kanunun 1. maddesinde, yukarıda belirtilen personelin er tabelasınaithal edilerek iaşe edilmeleri öngörülmekte, son fıkrasında ise"... Buistihkak hiçbir şekilde para veya yiyecek maddesi olarak verilemez"denilmektedir. İptali istenen maddenin (b) fıkrasında ise belirtilen personelinkazandan iaşesi mümkün olmadığı takdirde bağlı bulundukları komutanlık veyakurum amirliğinden alacakları yazılı belge ile tevsik etmeleri halinde bedeleniaşe edilecekleri ifade edilmektedir. Böylece Er Kazanından İaşe Edileceklereİlişkin Yasa'nın 1. maddesinin son fıkrası Bütçe Yasası ile değişikliğeuğratılmıştır. Önceki maddelerde belirtilen gerekçelerle (b) fıkrası daAnayasa'nın 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olup iptali gerekir.

19- Yasa'nın 50. maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Madde ile, 418 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 40. maddesininson fıkrası kapsamına giren personelin aslî görevleri yanında alabileceklerigörevlere bir sınır getirilmektedir. 418 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 40.maddesinin son fıkrasında; "Kamu kurum ve kuruluşları ile sermayesininyarıdan fazlası Devlete ait kurum ve kuruluşlarda çalışan memur, sözleşmelipersonel ve diğer kamu görevlilerine aslî görevlerinin yanında Devletiştirakleri de dahil olmak üzere kamuya ait iktisadi kuruluşlarda verilenyönetim ve danışma kurulu başkan ve üyelikleri ile, denetçi ve tasfiye kuruluüyeliği görevleri hakkında da 499 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 54.maddesi hükümleri uygulanır." denilmektedir.

İptali istenen yasa hükmü 499 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin40. maddesinin yukarıya alınan son fıkrasını değişikliğe uğratmıştır. Fıkrada,sayılan personelin asli görevleri yanında alabilecekleri görevler belirtilmiş,herhangi bir sınır öngörülmemiştir. Oysa, Bütçe Yasası ile yukarıya aynenalınan fıkrada belirtilen görevlerden sadece birisinin alınabileceği kuralıgetirilmiştir.

Dava konusu madde ile yasalaşma biçimi Anayasa'da farklımaddelerde düzenlenen KHK'de değişiklik yapılmıştır. Bütçe ile ilgisi olmayanbu düzenleme Anayasa'nın 91. ve 161. maddelerine aykırı olup iptali gerekir.

20-Yasa'nın 51. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Maddenin (a) fıkrasının birinci tümcesinde, genel bütçeye dahildairelerle katma bütçeli idarelere, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlara,kanunlarla kurulan fonlara, kefalet sandıklarına ve hizmetlerini genel ve katmabütçelerin transfer tertiplerinden aldıkları ödeneklerle yürüten kuruluşlaratahsis edilmiş bulunan serbest memur kadroları ile sürekli işçi kadrolarınaaçıktan yapılacak atamalar Başbakanlığın iznine bağlanmaktadır. Son tümcesindeise atamalarında bu iznin aranmayacağı memuriyetler sayılmaktadır.

190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun HükmündeKararnamede, yukarıda belirtilen kurum ve kuruluşlara ait memur ve işçikadrolarının ihdası, serbest bırakılması, kadroların dağılımı değişikliği veiptaline ilişkin ayrıntılı düzenlemeler bulunmakta olup, yukarıda belirtilendava konusu kuraldaki serbest kadrolar için gerekli Başbakanlık iznine benzerbir düzenleme yer almamıştır.

Bütçeler, genel yapısı itibariyle hükümetlerin program vepolitikalarını gerçekleştirmek için kullandıkları en etkili araç olup,ekonomik, sosyal ve bütçe olanakları gözönünde tutularak düzenlemeler yapılır.Açıktan atama yolu ile memur ve işçi kadrolarının kullanılması için Başbakanlıkizni aranması bu politikanın uzantısıdır. Getirilen düzenleme diğer yasalardaherhangi bir değişiklik yapmamakta, istihdam politikasının gereği olan buayrıntının bütçe ile ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 161. maddesine aykırılıkoluşturmamaktadır.

Maddenin (b) fıkrasıyla; genel ve katma bütçeli kuruluşlar,mahalli idareler ve kamu iktisadi teşebbüsleri ile özel kanunla kurulmuş bankave kuruluşlara, İş Kanunu'nun 25. maddesinde belirlenen oranlarda eskihükümlüler ve sakatlar için kadro ve pozisyon ayırma zorunluluğuöngörülmektedir.

Yukarıda belirtilen kurum ve kuruluşlar 657 sayılı Devlet PersonelKanunu'na göre çalıştırdıkları personele ait kadrolardan veya 399 sayılı KanunHükmünde Kararname'nin 3/c maddesine göre istihdam ettikleri sözleşmelipersonele ait sözleşmeli personel pozisyonlarından, İş Kanunu'nun 25.maddesinde belirtilen oranlarda eski hükümlü ve sakatlar için kadro ve pozisyonayırarak yükümlü oldukları kadar atama yapacaklardır.

Bu düzenleme ile İş Yasası'nın yukarıda belirtilen 25. maddesideğişikliğe uğratılmıştır. Zira 1475 sayılı İş Yasası'nın 2869 sayılı Yasayladeğişik 25. maddesinde:

"A) İşverenler, 50 veya daha fazla işçi çalıştırdıklarıişyerlerinde % 2 oranında sakat kimseyi meslek, beden ve ruhi durumlarına uygunbir işte çalıştırmakla yükümlüdürler.

.........................

B) İşverenler, 50 veya daha fazla işçi çalıştırdıklarıişyerlerinde % 2 oranında eski hükümlüyü mesleklerine uygun bir işteçalıştırmakla yükümlüdür." denilmektedir.

İş Yasası eski hükümlüler ve sakatlar için belli oranda kontenjanayırma yükümlülüğünü "işçi çalıştıran işyerleri" için öngörmüştür.Oysa iptali istenen kuralla 657 sayılı Devlet Personel Yasası hükümlerine görememur çalıştıran işyerleriyle 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname esaslarınagöre sözleşmeli personel çalıştıran işyerleri kapsam içine alınarak İşYasası'nın 25. maddesinin uygulama alanına genişletilmiştir.

İş Yasası'nın ilgili maddesinde yapılacak değişiklik ancakAnayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde öngörülen biçimde olabilir. Bütçe ileilgisi olmayan bir konunun Bütçe Yasası ile düzenlenmesi Anayasa'nın 161.maddesine aykırılık oluşturacağından (b) fıkrasının iptali gerekir.

Maddenin (c) fıkrasında, 647 sayılı Cezaların İnfazı HakkındaKanunun değişik 17. maddesine göre, hükümlü çalıştırmakla yükümlü kuruluşlariçin mecvut işçi kadrolarının % 3'ünden az ve % 5'inden fazla olmamak üzerezorunlu olarak ayrılan kadro için bir sınırlama öngörülmektedir.

647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun'un 3193 sayılı Yasa'yladeğişik 17. maddesinde, hükümlülerin çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarındaçalışma usul ve esasları belirtilmiş ancak iptali istenen kuralda öngörüldüğügibi herhangi bir kadro oranından sözedilmemiştir. Bu nedenle sözkonusu Yasa'daolmayan bir kuralın Bütçe Yasası ile düzenlenmesi ve bütçeye ilişkin olmamasıAnayasa'nın 88., 89. ve 161. maddelerine aykırılık oluşturacağından iptaligerekir.

(d) fıkrasına göre, Genel ve katma bütçeli kuruluşların dönersermaye ve fon saymanlığı kadroları ile katma bütçeli kuruluşların saymanlık vebu saymanlıklarda çalışan memurlara ait kadrolar gerektiğinde Maliye ve GümrükBakanlığı'nın kadro cetvellerine eklenebilecektir.

14.12.1983 gün ve 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında KanunHükmünde Kararnamenin Amaç başlıklı 1. maddesinde "...kapsamında bulunankamu kurum ve kuruluşlarına ait kadroların ihdası, iptali ve kullanılmasınadair esas ve usullerini düzenlemektir." denilmekte; 2. maddesinde ise,genel ve katma bütçeli kuruluşlarla bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar vekanunla kurulan fon ve kefalet sandıkları 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamekapsamı içinde gösterilmektedir. KHK'nin 4. maddesinde, yukarıda belirtilenkuruluşların 1 sayılı kadro cetvelinde yer alacağı, 8. maddesinde ise bucetvellerde yapılacak dağılım ve değişiklik yöntemleri belirtilerek kimiyasaklar öngörülmektedir.

Maddenin (d) fıkrası sözkonusu KHK'nin 8. maddesindeki yöntemlerideğiştirmektedir. KHK.'lerin değişikliği ve yasalaşma usulü Anayasa'nın 91.maddesinde belirlenmiştir. Farklı yöntemlerle çıkarılan Bütçe Yasası ileKHK'lerde değişiklik yapılması Anayasa'nın 91. ve 161. maddelerine aykırılıkoluşturacağından (d) fıkrasının da iptali gerekir.

21- Yasa'nın 52. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Maddenin birinci fıkrasında, genel bütçeye dahil daireler, katmabütçeli idareler, döner sermayeli kuruluşlar, belediyeler, il özel idareleri,kanunla kurulan fonlar ve hizmetlerini genel ve katma bütçelerin transfertertiplerinden aldıkları ödeneklerle yürüten kuruluşlar ile 8.6.1984 gün ve 233sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamı dışında kalan kuruluşlarda sözleşme ileçalıştırılacak personel hakkında 6.6.1978 gün ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulukararı ile ek ve değişikliklerinin uygulanacağı belirtilmektedir.

Maddenin diğer fıkralarında ise belirtilen kuruluşlardaçalıştırılacak sözleşmeli personele ilişkin kurumların yerine getirecekleribiçimsel yükümlülükler sayılmaktadır.

Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 128. maddesi gereğince Yasa iledüzenlenmesi gereken konuların Bütçe Yasası'nda yer almış olması nedeniylemaddenin iptali istenmektedir.

Maddede belirtilen kuruluşlarda çalıştırılması gereken sözleşmelipersonel hakkında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nu 4. maddesinde öngörülençerçeve içinde uygulama yapılması gerekir. Bu maddeye, göre sözleşmelipersonel; kalkınma planı, yıllık program ve iş programlarında yer alan önemliprojelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi ve işlerliği için şart olan zarurive istisnai hallere münhasır olmak üzere özel bir meslek bilgisine veihtisasına ihtiyaç gösteren işlerde çalıştırılmasına Bakanlar Kurulu'nca kararverilen ve işçi de sayılmayan kamu hizmeti görevlileridir.

Aynı madde gereğince bu personele ödenebilecek ücretlerin üstsınırlarıda Bakanlar Kurulu'nca kararlaştırılır.

Dava konusu maddede, 657 sayılı Yasa'nın yukarıda belirtilen 4.maddesi gereğince çıkarılmış 6.6.1978 gün ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulukararına yollamada bulunulması Anayasa'ya aykırı görülmemiştir. Çünkü,Anayasa'nın 128. maddesinde öngörülen sözleşmeli personel çalıştırma usul veesaslarının yasa ile belirlenmesi gereği 657 sayılı Yasa'nın 4. maddesiyleyerine getirilerek madde de Bakanlar Kurulu'na kimi yetkiler verilmiştir. Günve sayısı belirtilen Bakanlar Kurulu kararında da bu Yasa'nın verdiği yetkilerkullanılmıştır.

Bütçe Yasası'nda iptali istenen kural ile sözleşmeli personelinçalışma usul ve esasları düzenlenmeyip, yasal dayanak olan Bakanlar Kurulukararına yollamada bulunulmaktadır. Konunun bütçeyle yakın ilgisi olması vediğer yasalarda da herhangi bir değişiklik yapılmaması nedeniyle dava konusumaddenin Anayasa'ya aykırı bir yönü görülmemiştir.

22- Yasa'nın 53. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Maddenin son fıkrası dışında kalan fıkralarında genel bütçeyedahil dairelerle, katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayelikuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, hizmetlerini genel ve katma bütçelerintransfer tertiplerinden aldıkları ödeneklerle yürüten kuruluşlar ile 233 sayılıKamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname kapsamı dışındakalan kuruluşların 1.1.1991 tarihinden itibaren 30 iş gününden fazla süre ileçalıştıracakları geçici işçilere ait kadrolarını, ilgili bakanlığın onayıalınmak suretiyle Maliye ve Gümrük Bakanlığı'na vize ettirecekleri, vizesi yapılanbu geçici işçi pozisyonlarının değiştirilmesi, iptal edilmesi ve kuruluşlararası aktarmalara ilişkin işlemlerde de Maliye ve Gümrük Bakanlığı'nın uygungörüşünün aranacağı öngörülmektedir.

190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameninkapsamı içinde sayılan kuruluşlarda istihdam edilecek sürekli işçilere aitkadroların vizesi, değiştirilmesi aktarma ve iptal işlemlerinin nasılyapılacağı aynı kararnamenin 11. maddesinde düzenlenerek Maliye ve GümrükBakanlığı bu konularda yetkili kılınmıştır. İptali istenen maddede belirtilenkuruluşlarda 30 günden fazla çalıştırılacak geçici işçilere ait pozisyonlarınvizesine, değişikliğine ilişkin herhangi bir yasal düzenleme bulunmamaktadır.

Geçici işçi çalıştırma ihtiyacı mevsime ve ekonomik koşullara göredeğişebilmektedir. Bu değişikliğe uygun düzenlemelerin zamanında yapılabilmesiiçin Maliye ve Gümrük Bakanlığı'na belirtilen konularda yetki verilmiştir.Bütçe olanakları ile yakından ilgisi nedeniyle belirtilen kuruluşlara aitgeçici işçi kadrolarına ilişkin vize işlemlerinin Maliye ve GümrükBakanlığı'nca yapılmasında Anayasa'ya aykırı bir yön görülmemiştir.

Maddenin son fıkrasında ise, Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve bağlıortaklıklarında 1991 yılı içinde çalıştırılacak geçici işçilere ait kadrolarınBaşbakanlık Devlet Personel Başkanlığı'nca vize edileceği belirtilmektedir.

Bu fıkra ile; Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile bağlı ortaklıklarının30 işgününden fazla süre ile çalıştıracakları geçici işçi pozisyonlarının vizeişlemlerine ilişkin yöntemler düzenlenmiştir. Anayasa'nın 161. maddesininbirinci fıkrasında Kamu İktisadi Teşebbüsleri genel bütçenin dışında tutulmuşson fıkrasında ise Genel Bütçe Yasası'na, bütçe ile ilgili hükümler dışındahiçbir hükmün konulamayacağı vurgulanmıştır. Genel Bütçe ile ilgisi olmayanKamu İktisadi Teşebbüslerine ilişkin sözkonusu düzenleme Anayasa'nın 161.maddesine aykırı olup iptali gerekir.

Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN, İhsan PEKEL ve Yavuz NAZAROĞLU bufıkranın iptaline ilişkin görüşe katılmamışlardır.

23- Yasa'nın 58. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu.

3093 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Gelirleri Kanunu'nun4. maddesinin (c) bendinde elektrik üreten kurumların TRT için yapacaklarıödemelerin oranı 1991 yılı için % 3,5 tan % 1'e indirilmektedir. AyrıcaBakanlar Kurulu bu oranı % 3,5'a kadar arttırmaya veya % 1'e kadar azaltmayayetkili kılınmaktadır.

Dava dilekçesinde, iptali istenen maddenin 3093 sayılı Yasa'yıdeğiştirdiği, bununda bütçe ile ilgili bir düzenleme olmadığı belirtilmektedir.

4.12.1984 gün ve 3093 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon GelirleriKanunu'nun 4. maddesinin (c) bendi şöyledir:

"Türkiye Elektrik Kurumu ve bu Kurum dışında kanunla elektriküretimi ve iletimi tesisleri kurmaya ve işletmeye, dağıtım ve ticaretiniyapmaya yetkili kılınan diğer kurum ve kuruluşlar, tüketilen enerji miktarınınbirim bedel ile çarpımından elde edilecek meblağın yüzde 3,5 oranı tutarındakipayı Türkiye Radyo Televizyon Kurumu'na intikal ettirirler."

Bütçe Yasası'nın 58. maddesi ile 3093 sayılı Yasa'nın 4.maddesinin (c) bendi değişikliğe uğratılmakta, Bakanlar Kurulu'na belirtilenoranlar da arttırma ve eksiltme yetkisi verilerek Yasa'da olmayan yenidüzenlemeler getirilmektedir.

Önceki maddelerde belirtildiği gibi Bütçe Yasası ile diğerYasa'larda değişiklik yapmak Anayasa'nın 88 ve 89. maddelerine uygun değildir.Bütçeyle ilgisi bulunmadığından da Anayasa'nın 161. maddesine aykırı olupiptali gerekir.

24- Yasa'nın 66. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Bu madde ile 1991 yılı içinde çeşitli yasaların kimi hükümlerininkısmen uygulanması, kimilerinin de hiç uygulanmaması öngörülmüştür.

a- Maddenin (a) fıkrasının incelenmesi

(a) fıkrasının (1) bendinde 9.6.1958 gün ve 7126 sayılı SivilMüdafaa Kanunu'nun 21.10.1960 gün ve 107 sayılı Kanun'la değişik 37. maddesiadı geçen Yasa'nın 36. maddesiyle kurulması öngörülen Sivil Müdafaa Fonu'naDevletin gelir bütçesinden aktarılacak paya ilişkin,

(2) bendinde; 6831 sayılı Orman Kanunu'nun Bazı MaddelerininDeğiştirilmesine ve bu Kanuna Üç Ek Madde ile Bir Geçici Madde Eklenmesine Dair20.6.1973 gün ve 1744 sayılı Kanunun ek 3. maddesinde kurulması öngörülen fon'aGenel Bütçeden ayrılan paya ilişkin,

(3) bendinde ise; 18.2.1963 gün ve 197 sayılı Motorlu TaşıtlarVergisi Kanunu'nun 17. maddesinde Trafik Hizmetleri Geliştirme Fonu'na payverilmesine ilişkin;

hükümlerin 1991 bütçe yılında, bu Kanun'a bağlı (A) cetvelininilgili tertiplerine konulmuş ödenek tutarları ile sınırlı uygulanacağıöngörülmektedir.

Belirtilen fonlara, Genel Bütçeden aktarılacak paylar (A) cetvelinekonulan ödeneklerle sınırlandırılmakta, böylece daha fazla gider yapılmasınaolanak verilmemektedir. Anayasa'nın 161. maddesi gereğince çıkarılan ve BütçeYasalarının hazırlanmasını belirleyen 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu'nun6. maddesi bütçeyi, gelirlerin toplanmasına ve giderlerin yapılmasına izinveren bir yasa olarak tanımlamaktadır. Yukarıda belirtilen düzenleme ile butanıma uygun olarak giderlerin bütçe tertiplerine konan ödenekler kadaryapılmasına izin verilmektedir. Bu nedenle Anayasa'ya aykırı görülmeyen (a)fıkrasına ilişkin iptal isteminin reddi gerekir.

b- (b) fıkrasının incelenmesi

İptali istenen 66. maddenin (b) fıkrasında Hazine'ye devredilecekKİT kârlarının Bütçe Yasası'nın 44. maddesinde belirtilen esaslar çerçevesindedevredileceği açıklanmaktadır. Belirtilen 44. madde de ise KİT'lerin 1990 yılıkârlarının Hazineye isabet eden tutarlarından 233 sayılı KHK.'de belirtilenkısıtlamalara bağlı kalmaksızın bütçeye gelir, ödenek ve gider kaydetmeyeMaliye ve Gümrük Bakanına yetki verilmektedir.

233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun HükmündeKararname'nin 36. maddesinin dördüncü fıkrasında teşebbüs kârlarından çeşitlimahsuplar yapıldıktan sonra kalan miktarın Hazine'ye devredileceğini öngörenkısıtlamalar vardır. Dava konusu fıkra bu kısıtlamaları kaldırmaktadır.

Anayasa'nın 161. maddesinin birinci fıkrasında Kamu İktisadiTeşebbüsleri bütçeleri Genel Bütçe'nin dışında tutulmuştur. Bu nedenle Kamuİktisadi Teşebbüsleri'ne ilişkin düzenlemelerin Genel Bütçe Yasası ileilgilendirilmesi mümkün değildir. Anayasa'nın 161. maddesine aykırı olan bufıkranın iptali gerekir.

Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN ve Yavuz NAZAROĞLU bu görüşekatılmamışlardır.

c- (c) fıkrasının incelenmesi

1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibi Hakkında Kanun'un 60.maddesinin altıncı bendinin a/1 fıkrasında yer alan muhbir ve müsadirlereödenecek ikramiye oranları (yüzde elli) ve (yüzde elli) olarak belirtilmesinerağmen iptali istenen 66. maddenin (c) fıkrası ile ikramiye oranları sırasıyla(yüzde on) ve (yüzde doksan) olarak değiştirilmektedir. Yukarıda dabelirtildiği gibi Bütçe Yasaları ile diğer yasalarda değişiklik yapmak mümkündeğildir. Bu sebeple Anayasa'nın 88, 89 ve 161. maddelerine aykırı olan (c)fıkrasının iptali gerekir.

d- (d) fıkrasının incelenmesi

Maddenin (d) fıkrasında aynen "2.2.1981 tarih ve 2380 sayılıKanun'un 4.12.1985 tarih ve 3239 sayılı Kanun'la değişik 1. maddesi uyarıncabelediyelere ve il özel idarelerine genel bütçe vergi gelirleri tahsilattoplamı üzerinden ayrılacak payların hesaplanmasında ve dağıtımında; aynıKanun'un 3239 sayılı Kanun'un 131. maddesi ile değişik geçici 3 üncü maddesinde1986 yılı için tesbit edilen nisbetlerin uygulanmasına 1991 yılında da devamolunur" denilmektedir.

Buna göre, Belediyelere ve İl Özel İdarelerine genel bütçe vergigelirleri tahsilat toplamı üzerinden ayrılacak payların hesaplanmasında vedağıtımında belirtilen yasalarda 1986 yılı için tesbit edilmiş oranların 1991yılında da uygulanacağı öngörülmektedir. Genel bir Yasa'da 1986 yılı içinyapılmış bir düzenlemeye Bütçe Yasası ile canlılık kazandırılarak 1991 yılındada uygulama olanağı getirilmektedir. (c) fıkrası için belirtilen nedenlerleAnayasa'nın 88, 89 ve 161. maddelerine aykırı bu düzenlemenin de iptaligerekir.

e- (e) fıkrasının incelenmesi

(e) fıkrasında; Belediyelere ve İl Özel İdarelerine Genel BütçeVergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında 2.2.1981 gün ve 2380 sayılı Kanun'un"Payların Hesaplanması ve Dağıtımı" başlıklı değişik 1. maddesi 1991yılı içinde uygulamadan kaldırılarak bunun yerine, payların belediyeleredağıtımı; İçişleri, Maliye ve Gümrük, Bayındırlık ve İskân Bakanlıklarıncabirlikte tesbit edilecek ve Başbakanlıkça uygun görülecek usul ve esaslargereğince yapılacağı öngörülmektedir.

Yasa ile yapılmış genel bir düzenleme Bütçe Yasası ile değişikliğeuğratılmıştır. Bu nedenle (e) fıkrası Anayasa'nın 88., 89. ve 161. maddelerineaykırı olup, iptali gerekir.

Servet TÜZÜN bu görüşe katılmamıştır.

f- (f) ve (g) fıkralarının incelenmesi

Maddenin (f) fıkrası ile; 24.3.1988 günlü, 3418 sayılı Yasa'nın18.5.1989 günlü, 3558 sayılı Yasa ile değişik 39. maddesinin (a) bendinin;"Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü ile Sosyal Hizmetler ve Çocuk EsirgemeKurumu Genel Müdürlüğü'ne ayrılan % 16'lık payın, Başbakan'ın onayı ile bukuruluşlar arasında paylaştırılmasını ve bu payların bir yandan ilgili katmabütçeli kuruluşların (B) işaretli cetvellerine özel gelir, diğer yandan aynıkuruluşların bütçelerinde mevcut veya yeniden açılacak özel tertiplerine ödenekkaydedilmesini ve bunlardan yılı içinde harcanmayan miktarların ertesi yılbütçelerine devren gelir ve ödenek kaydolma" biçiminde uygulanmasıöngörülmektedir.

Belirtilen Yasa'nın (a) fıkrasında bu kaynaktan yapılacakharcamaların; 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu, 2886 sayılı Devlet İhaletKanunu ve 832 sayılı Sayıştay Kanunu'nun 30-37 maddelerindeki vize işlemlerinetâbi olmayacağı belirtilmesine rağmen, iptali istenen 66. maddenin (f)fıkrasında yapılan değişiklikle bu ayrıcalık kaldırılmıştır.

Maddenin (g) fıkrasında da; 1.7.1976 tarih ve 2022 sayılı "65Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına AylıkBağlanması Hakkında Kanun"un 1. maddesinde yer alan 60 gösterge rakamı 100olarak değiştirilmiştir.

Bu durumda (f) ve (g) fıkraları genel yasalarda değişiklikyapmaları nedeniyle Anayasa'nın 88, 89 ve 161. maddelerine aykırıdır, iptallerigerekir.

g- (h) fıkrasının incelenmesi

Maddenin (h) fıkrası, Anayasa Mahkemesi'nin 27.11.1991 günlü,Esas:1991/37, Karar:1991/44 sayılı kararıyla iptal edildiğinden bu konudayeniden bir karar verilmesine gerek görülmemiştir.

h- (ı) fıkrasının incelenmesi

Maddenin (ı) fıkrasının (1) bendinde; 12.6.1936 tarih ve 3054sayılı Kanun'un 7. maddesi ile 24.6.1938 gün ve 3488 sayılı Kanun'un 6. maddesive 1.5.1930 gün ve 1601 sayılı Kanun'la değişik 7.1.1929 gün ve 1379 sayılıKanun'un 5. maddesinin 1991 yılında uygulanmayacağı belirtilmektedir.Uygulanmaması öngörülen maddelerde İstanbul, İzmir illeri içinde ve Ankara ilidışında ki kimi resmi kurumlara ücretli ve ücretsiz verilecek telefonlara ilişkindüzenlemeler yer almaktadır. Belirtilen maddelerin 1991 bütçe yılındauygulanmaması durumunda bu maddeler gereğince telefon ücreti ödememesi gerekenkurumlar ücret öder hale gelecektir. Böylece, bir yasa ile getirilen istisnalarbütçe yılı içinde ortadan kaldırılmaktadır. Yasa kuralı ile düzenlenenayrıklığın bütçe yasası ile uygulanmamasını öngörmek yasanın, o yıl içindedeğiştirilmesi niteliğinde olup önceki maddelerde belirtilen nedenlerleAnayasa'nın 88, 89 ve 161. maddelerine aykırıdır.

Fıkranın iptali gerekir.

Güven DİNÇER bu görüşe katılmamıştır.

Fıkranın (2) bendine göre: 29.8.1977 gün ve 2108 sayılı MuhtarÖdenek ve Sosyal Güvenlik Kanunu'nun 2. maddesinde belirtilen şehir ve kasabamahalle muhtarlarının 15.4.1944 tarih ve 454 sayılı Yasa'ya göre tahsiledecekleri harçlara ilişkin düzenleme 1991 yılında uygulanmayacaktır.

Anayasa'nın 161. maddesi gereğince çıkarılan ve bütçeyi düzenleyen1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu'nun 6. maddesi bütçeyi, bir yıl içindegelirlerin toplanmasına ve giderlerin yapılmasına izin veren bir yasa olaraktanımlamıştır.

Bütçe Yasası ile gelirlerin toplanmasına ilişkin izin, bütçenin(c) cetvelinde gelir çeşitlerinin herbirinin dayandığı yasalar gösterilmeksuretiyle verilmektedir. Muhtarların ödeneklerine ilişkin 2108 sayılı Yasa, (c)cetvelinde gelir dayanağı olarak gösterilmiş fakat 2. maddesininuygulanmayacağına ilişkin ayrık kural Bütçe Yasası'nın 66. maddesinde belirtilmiştir.Başka bir anlatımla Yasa'nın 2. maddesi gereğince tahsil edilmesi gerekenharçların toplanmasına izin verilmemiştir. Bütçeyle ilgili bu kuralınAnayasa'nın 161. maddesiyle çelişen bir yönü yoktur. Bu nedenle iptal istemininreddi gerekir.

Fıkranın (3) bendine göre, 1.7.1964 tarih ve 488 sayılı DamgaVergisi Kanunu; Uluslararası kurumlarca, yabancı ülkelerin kredi kuruluşlarıncave diğer her türlü dış kaynaklarca kamu kurumlarına, yatırım bankalarına veTürkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına hazine tarafından garanti edilenler dedahil olmak üzere verilecek krediler ve bu kredilerin söz konusu kuruluşlarageri ödenmesi dolayısıyla düzenlenecek kağıtlar için 1991 bütçe yılındauygulanmayacaktır.

2. bendde açıklanan nedenlerle Anayasa'ya aykırı olmayan 3. bendiniptaline ilişkin istemin reddi gerekir.

Fıkranın (4) bendinde: 2.1.1964 günlü ve 195 sayılı Basın İlânKurumu Teşkiline Dair Kanun'un 42 ve 43. maddelerinin özel Yasa'yla kurulanSosyal Güvenlik Kurumları ile bunların aynı kanunun 29. maddesinin (b) bendikapsamı dışında kalan iştirakleri hakkında 1991 yılında uygulanmayacağıbelirtilmektedir.

Basın İlân Kurumu Teşkiline Dair Kanun'un 29. maddesinin (b)bendinde sayılan resmi kurumlar gazete ve dergilere verecekleri ilân vereklamları aynı Yasa'nın 42 ve 43. maddeleri gereğince ancak, Basın İlân Kurumuaracılığı ile yayımlatabileceklerdir. İncelenen bend ile, özel yasayla kurulanSosyal Güvenlik Kurumlarının gazete ve dergilere verecekleri ilân ve reklamlariçin Basın İlan Kurumunun aracılığı 1991 yılı için ortadan kaldırılmaktadır.Böyle bir uygulama genel bir yasa kuralını değiştirir nitelikte olduğundanAnayasa'nın 88, 89 ve 161. maddelerine aykırı olup iptali gerekir.

Fıkranın (5). bendinde, 9.5.1985 gün ve 3202 sayılı Köy HizmetleriGenel Müdürlüğünün kuruluşuna ilişkin Yasa'nın 45. maddesinin 1991 mali yılındauygulanmayacağı öngörülmüştür. Adı geçen Yasa'nın 45. maddesinin birincibendinde ise genel müdürlük gelirlerinden yılı içinde harcanmayan kısmınsonraki yıl bütçesine devren gelir ve ödenek kaydedileceği belirtilmektedir. Bukuralın 1991 yılında uygulanmaması, yılı içinde harcanmayan genel müdürlükgelirlerinin ertesi yıla devir suretiyle o yıl içinde sarfedilmesine izinverilmemesi anlamını taşır. Bütçe yasaları yılı içinde giderlerin yapılmasınada izin veren bir yasa olması nedeniyle fıkrada belirtilen gelirlerinharcanmasını engelleyen bu kural bütçe uygulanmasına ilişkin bulunduğundaniptal isteminin reddi gerekir.

Yekta Güngör ÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Selçuk TÜZÜN, ErolCANSEL ve Yalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamışlardır.

Fıkranın (6). bendinde 1.6.1978 gün ve 2148 sayılı Kanunun ek 3.maddesinin birinci fıkrasının 1991 malî yılının uygulanmaması öngörülmektedir.2148 sayılı Yasa ile getirilen Ek 3. maddesinin birinci fıkrasında; "Hazineceadalet hizmetleri ile ceza, infaz, islah ve tutuklama hizmetleri için tahsisedilen bina ve arsaların, tahsis amaçlarına uygun olarak kullanılmaniteliklerini kaybetmeleri halinde bunların satışına ve satış parasının açıkcezaevlerinde kullanılmak üzere, Ceza ve Tevkifevleri Genel MüdürlüğüKuruluşuna bağlı döner sermaye bütçesine gelir kaydına Adalet Bakanlığıyetkilidir" denilmektedir..

Bu fıkranın 1991 yılı içinde uygulanmaması Adalet Bakanlığınaverilmiş, yukarıda niteliği belirtilen yetkinin kullanılmaması anlamını taşır.

Bir yasa ile verilmiş bir yetkinin ortadan kaldırılması ancak aynıyöntemle çıkarılacak yasa ile olanaklıdır. Bütçe yasaları ile bu düzenlemeninyapılması Anayasa'nın 88, 89 ve 161. maddelerine aykırıdır. Bu nedenle bendiniptali gerekir.

Yavuz NAZAROĞLU bu görüşe katılmamıştır.

Fıkranın (7). bendinde, 2886 sayılı Devlet ihale Kanunu'nun 71.maddesinin 1991 yılında uygulanmayacağı ve ihtiyaçların kamu kuruluşlarındankarşılanmasına ilişkin esas ve usullerin Maliye ve Gümrük Bakanlığı'ncabelirleneceği öngörülmektedir.

Devlet İhale Kanunu'nun 71. maddesi, ihtiyaçların kamukuruluşlarından karşılanmasına ilişkin ihale işlerinin Maliye ve GümrükBakanlığı'nın uygun görüşü alınarak kıymet takdiri suretiyle yapılacağınailişkin olup iptali istenen fıkra ile bu yöntem kaldırılarak Maliye Bakanlığınayetki verilmektedir.

Fıkranın (8). bendi ile de; 1615 sayılı Gümrük Kanunu'nun 165.maddesinin 2. fıkrası 1991 yılında uygulamadan kaldırılmaktadır.

Yasal çalışma saatleri dışında iş görecek gümrük memurlarına işsahiplerince ödenen ücretlerin dağıtımını düzenleyen 165. maddenin 2.fıkrasında "Ancak, emanete alınan bu ücretlerden % 20'si Bakanlık adınamerkezdeki hesaba aktarılır ve geri kalanı da hak sahiplerine ödenir."denilmektedir.

Buna göre, Bakanlık adına merkezdeki hesaba aktarılmak üzereyapılacak % 20 kesinti 1991 yılında uygulanamaz duruma gelmektedir.

7. ve 8. bentlerle getirilen düzenlemeler belirtilen Yasahükümlerini değiştirmekte olup yukarıda açıklanan nedenlerle Anayasa'nın 88.,89. ve 161. maddelerine aykırıdır. Bu bentlerin de iptali gerekir.

Fıkranın (9) bendinde, 31.10.1985 günlü ve 3234 sayılı Orman GenelMüdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 35. maddesinin (i) bendi veson paragrafının 1991 yılında uygulanmayacağı öngörülmektedir. 3234 sayılıYasa'nın 35. maddenin (i) bendinde; "Diğer Gelirler.", sonparagrafında ise; "Yukarıdaki gelirlerden ilgili mevzuatın verdiğiyetkilerle o yıl içerisinde yapılmış bulunan giderler karşılandıktan sonrakalan meblağ gelecek yılın bütçesine gelir kaydedilir." denilmektedir.

Bu durumda 9. bentdeki düzenleme Bütçe Yasası'nın uygulanmasınailişkin bulunduğundan iptal isteminin reddi gerekir.

Yekta Güngör ÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Selçuk TÜZÜN, ErolCANSEL ve Yalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamışlardır.

Fıkranın (10). bendi: 1991 yılında uygulanmayacağı belirtilen3.7.1968 günlü ve 1053 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin ikinci fıkrası ile 3.maddesi Ankara ve İstanbul şehirlerinin içme, kullanma ve endüstri suyusağlanması konusunda, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'ne 6200 sayılı kuruluşyasasında belirlenen limitlere göre gelecek yıllarda devam edecek taahütleregirişme yetkisi ile yapılacak yardımlar konusunda düzenlemeleri içermektedir.

Fıkranın (11). bendinde de; Genel Bütçeye dahil dairelerle, katmabütçeli idareler bütçelerinden Kamu İktisadi Teşebbüslerine yapılacak"İktisadi Transferler ve Yardımlar Hakkında", 8.6.1959 günlü 7338sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Yasası hükümlerinin 1991 yılındauygulanmayacağı öngörülmektedir.

Yukarıda açıklandığı gibi bütçe; Anayasa'nın 161. maddesigereğince çıkarılan 1050 sayılı Yasa'da gelirlerin toplanması ile giderlerinyapılmasına izin veren bir Yasa'dır. Bu iznin verilmemesi Anayasa'ya aykırılıkoluşturmaz. Bu nedenle 10. ve 11. bentler için iptal isteminin reddi gerekir.

VI- SONUÇ:

24.12.1990 günlü, 3690 sayılı "1991 Malî Yılı BütçeKanunu"nun;

A- 4. maddesinin;

1- Birinci fıkrasının (a) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına veiptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

2- Birinci fıkrasının (b) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nun karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,

3- Birinci fıkrasının (c) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına veiptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

4- İkinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

5- Üçüncü fıkrasının, maddenin ikinci fıkrası yönünden Anayasa'yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU'nun iptalin "maddenintümü yönünden olması gerektiği", Haşim KILIÇ'ın ise "fıkradaki dönersermayeyi kapsamaması gerektiği" yolundaki görüşleri ve Güven DİNÇER,Servet TÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

B- 9. maddesinin;

1- (c) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Selçuk TÜZÜN ile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,

2- (d) fıkrasının, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, ServetTÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

C- 10. maddesinin;

1- (a), (b), (c) ve (d) fıkralarının Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Servet TÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

2- (e) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,OYBİRLİĞİYLE,

D- 12. maddesinin;

1- (a) bendi birinci paragrafının genel ve katma bütçelikuruluşlarla bunlara bağlı fonlar dışında kalan kuruluşlar yönünden,

2- (a) bendi ikinci faragrafı ile (b) ve (c) bentlerinin,

Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALLERİNE, Güven DİNÇER, ServetTÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

E- 24. maddesinin;

1- (a) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,OYBİRLİĞİYLE,

2- (e) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, GüvenDİNÇER, Yavuz NAZAROĞLU ile Haşim KILIÇ'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

F- 30. maddesinin;

1- Birinci ve ikinci fıkralarının Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nun karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,

2- Son fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,OYBİRLİĞİYLE,

G- 31. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, GüvenDİNÇER, Servet TÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

H- 33. maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

I- 34. maddesinin;

1- (a) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

2- (b) bendinin;

a. Birinci ve ikinci fıkralarının Anayasa'ya aykırı olmadığına veiptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

b. Üçüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,Servet TÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

c. Dördüncü fıkrasının, aynı bendin üçüncü fıkrası yönündenAnayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Servet TÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nunkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

d. Beşinci fıkrasının, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,Servet TÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

3- (c) bendinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

4- (d) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

İ- 35. maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

J- 36. maddesinin;

1- (a), (b) ve (c) fıkralarının Anayasa'ya aykırı olmadığına veiptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

2- (d) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, GüvenDİNÇER, Servet TÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

3- (e) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

K- 37. maddesinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

L- 38. maddesinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, Erol CANSEL'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

M- 39. maddesinin;

1- (a) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, GüvenDİNÇER, Servet TÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

2- (b) ve (c) fıkralarının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

N- 40. maddesinin;

1- Birinci ve ikinci fıkralarının Anayasa'ya aykırı olmadığına veiptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

2- Üçüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,Servet TÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

O- 47. maddesinin;

1- (a) fıkrasında yer alan "... memuriyet taban aylığı göstergesiiçin ise (480) katsayı ..." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nun karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA, bentte yeralan diğer hükümlerin Anayasa'ya aykırı olmadığına veiptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

2- (b) ve (c) fıkralarının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

Ö- 48. maddesinin,

1- (a) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

2- (b) ve (c) fıkralarının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,OYBİRLİĞİYLE,

P- 49. maddesinin;

1- (a) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

2- (b) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,OYBİRLİĞİYLE,

R- 50. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,OYBİRLİĞİYLE,

S- 51. maddesinin;

1- (a) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

2- (b), (c) ve (d) fıkralarının, Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,

Ş- 52. maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

T- 53. maddesinin son fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN, İhsan PEKEL ile Yavuz NAZAROĞLU'nunkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, maddenin diğer fıkralarının Anayasa'ya aykırıolmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

U- 58. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,OYBİRLİĞİYLE,

Ü- 66. maddesinin;

1- (a) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

2- (b) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, GüvenDİNÇER, Servet TÜZÜN ile Yavuz NAZAROĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

3- (c) ve (d) fıkralarının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,OYBİRLİĞİYLE,

4- (e) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, ServetTÜZÜN'ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

5- (f) ve (g) fıkralarının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,OYBİRLİĞİYLE,

6- (h) fıkrasının, Anayasa Mahkemesi'nin 27.11.1991 günlü, Esas1991/37, Karar 1991/44 sayılı kararıyla daha önce iptal edilmiş olmasınedeniyle bu konuda BİR KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE,

7- (i) fıkrasının;

a) 1. bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, GüvenDİNÇER'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

b) 2. ve 3. bentlerinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE ,

c) 4. bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,OYBİRLİĞİYLE,

d) 5. bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Selçuk TÜZÜN, Erol CANSELile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

e) 6. bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, YavuzNAZAROĞLU'nun karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

f) 7. ve 8. bentlerinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,OYBİRLİĞİYLE,

g) 9. bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Selçuk TÜZÜN, Erol CANSELile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

h) 10. ve 11. bentlerinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

30.1.1992 gününde karar verildi.

 

Başkan

Yekta Güngör ÖZDEN

Başkanvekili

Güven DİNÇER

Üye

Yılmaz ALİEFENDİOĞLU

Üye

Servet TÜZÜN

Üye

İhsan PEKEL

Üye

Selçuk TÜZÜN

Üye

Ahmet N. SEZER

Üye

Erol CANSEL

Üye

Yavuz NAZAROĞLU

Üye

Haşim KILIÇ

Üye

Yalçın ACARGÜN

 

 

 

 

 

KARŞIOYYAZISI

 

 

Esas Sayısı : 1991/8

Karar Sayısı : 1992/5

 

 

Anayasa'nın 161. maddesinin birinci fıkrasında Kamu İktisadîTeşebbüsleri genel bütçenin dışında tutulmuş ise de; Anayasa'nın İdareninbütünlüğü ve kamu tüzel kişiliği başlıklı 123. maddesiyle, Kamu hizmetigörevleriyle ilgili hükümler 1. Genel ilkeler başlıklı 128. maddesi hükümleriuyarınca, yatırım ve finansman programlarıyla personel rejimlerinin düzenlenmeve uygulamaları ve tasarruf tedbirlerinin genel düzenlemelere uygunluk içindeyürütülmesi Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkındaki 233 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin bir gereğidir.

İnceleme konusu Yasa'nın 53. maddesinin son fıkrası diğerfıkraları gibi personelle, dolaylı olarak da finansman ve yatırımla ilgili olupbütçenin yıllık uygulamasına ilişkindir. Yukarda belirtilen anayasal zorunlukitibariyle kamu iktisadî teşebbüslerinde tasarrufu izleme ve sağlamaya yönelikbu düzenlemenin bütçe kanununun genel uygulamasıyla ilgisi açıktır.

Bu nedenle Anayasa'ya aykırılık olmadığından çoğunluk görüşünekatılmıyorum.

 

İhsan PEKEL

Üye

 

 

KARŞIOYYAZISI

 

Esas Sayısı : 1991/8

Karar Sayısı : 1992/5

 

 

Anayasa'nın 161. maddesinde, "Devletin ve kamu iktisaditeşebbüsleri dışındaki kamu tüzelkişilerinin harcamaları, yıllık bütçelerleyapılır. Malî yıl başlangıcı ile genel ve katma bütçelerin nasıl hazırlanacağıve uygulanacağı kanunla belirlenir. Kanun, kalkınma planları ile ilgiliyatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre veusuller koyabilir. Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbirhüküm konulamaz." biçiminde hüküm yer almaktadır.

Bütçe Yasası, bütçenin niteliklerini ve bir yıla ilişkin uygulamakurallarını belirleyen maddelerden ve ek cetvellerden oluşur. Anayasa'nın 161.maddesinin tüm fıkraları birlikte değerlendirildiğinde; Devletin ve kamutüzelkişilerinin harcamalarının yıllık bütçe kanunu ile yapılacağının ve bukanunda, bütçenin uygulanmasına ilişkin kural ve hükümlere yer verileceğininkabul edilmiş olduğu anlaşılmaktadır.

Dava konusu 1992 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nda Anayasa'ya aykırılıksorunu bakımından önemli olan ve açıklığa kavuşturulması gereken husus, sözüedilen 161. maddenin son fıkrasında yer alan "Bütçe kanununa, bütçe ileilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamayacağına" ilişkin deyimlerolmaktadır.

Bütçe yasalarında sadece Devletin ve kamu tüzelkişilerinin yıllıkharcamaları düzenlenip, Anayasa'nın 161. maddesi ikinci fıkrasında belirtildiğigibi bu harcamaların nasıl yapılacağına dair bir yıllık uygulama ile ilgilihükümlere yer verilmemesi halinde, bütçenin uygulanması ve netice itibariyleharcamaların yapılabilmesi gerçekleşemez. Bu bakımdan bahis konusu edilenmaddenin son fıkrasındaki "Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışındahiçbir hüküm konulamaz." biçimindeki kuralın, genel ve katma bütçelerinuygulanmaları ile ilgili ve o yıla ait harcamalara ilişkin olup, bütçeninuygulanması sonunda kendiliğinden yürürlükten kalkan hükümleri kapsadığıdüşünülemez.

24.12.1990 günlü, 3690 sayılı "1991 Malî Yılı BütçeKanunu"nun; 4. maddesinin birinci fıkrası (b) bendinde, üçüncü fıkrasında,9. maddesinin (d) bendinde, 10. maddesinin (a), (b), (c) ve (d) fıkralarında,12. maddesinin (a), (b) ve (c) bendlerinde, 30. maddesinin birinci ve ikincifıkralarında 31. maddesinde, 34. maddesinin üçüncü, dördüncü ve beşincifıkralarında, 36. maddesinin (d) fıkrasında, 39. maddesinin (a) fıkrasında, 40.maddesinin üçüncü fıkrasında, 47. maddesinin (a) fıkrasında, 53. maddesinin sonfıkrasında, 66. maddesinin (b) ve (e) fıkralarında yer alan hükümler yukarıdaaçıklandığı üzere bütçenin uygulanması ile ilgili bir yıllık kuralları içerdiğicihetle, Anayasa'ya aykırı bir yönleri bulunmamaktadır.

Çoğunluğun işbu düzenlemelerin Anayasa'ya aykırı olduğuna ilişkingörüşüne bu nedenlerle katılmıyorum.

 

Üye

Servet TÜZÜN

 

KARŞIOYYAZISI

 

 

Esas Sayısı : 1991/8

Karar Sayısı : 1992/5

 

1990 yılı Bütçe Kanunu'nun 38. maddesinin (a) fıkrası, yıllıkprogramlarla belirlenen dış finansman ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla31.5.1963 gün ve 244 sayılı Kanun'un kapsamı dışında kalan kuruluşlarla kredianlaşmaları yapmak üzere 10.000.000 ABD dolarına kadar Hazine ve Dış TicaretMüsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakan'a yetki vermektedir.

Bu Kanun'un ismi : "Milletlerarası Andlaşmaların yapılması,yürürlüğü ve yayınlanması ile bazı Andlaşmaların yapılması için BakanlarKurulu'na yetki verilmesi hakkında Kanun"dur. Bu Kanun Anayasa'nın 90.maddesine uygun düzenlemeler içermekte ve bir taraftan Milletlerarası Andlaşmalarınyapılması, yürürlüğü ve yayınlanmasına ilişkin kuralları koymakta; diğertaraftan da bazı Andlaşmaların yapılması için Bakanlar Kurulu'na yetkiverilmesi kurallarını düzenlemektedir. Şu halde, Milletlerarası Andlaşmalarınyapılması, yürürlüğe girmesi, yayınlanması konularını düzenleyen 244 sayılıKanun mevcutken, bu Kanun bir tarafa bırakılarak bir borç anlaşması yapılmasınailişkin düzenlemenin Bütçe Kanunu'nda yer alması, 244 sayılı Kanun hükümlerinintadili anlamına gelir.

Yine, 38. maddenin (b) bendi de 244 sayılı Kanun kapsamı dışındakalan anlaşmaları, savunma borçlarına ilişkin kredi anlaşmalarını ve bütçekanunlarına dayanılarak yapılan ve Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğegireceğine dair hükümler bulunan 244 sayılı ve 23.5.1928 tarih, 1322 sayılı Kanunlar'ınuygulanmasını bertaraf ederek bu kanunlardakinden farklı hükümler getirmekte vebu kanunların ilgili hükümlerinin uygulanmasını bir malî yıl ertelemektedir.

38. maddenin (c) ve (d) bentleri de Hazine ve Dış TicaretMüsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakan'a çeşitli kredi anlaşmaları ile sağlananborçların dünya piyasalarında mevcut muhtelif finansman araçları ile yönetimiamacıyla anlaşma yetkisi veren ve bu anlaşmaların imza ile yürürlüğe gireceğinibelirten ve geçmiş yıllar Bütçe Yasalarında akdedilmiş benzeri anlaşmalarınaynı hükümlere tâbi olacağını bildiren hükümleri de 244 ve 1322 sayılıKanunlar'ı uygulama dışı bırakmaktadır.

Bu nedenlerle, Bütçe Yasası'nın 38. maddesine Anayasa'nın 161, 88ve 89. maddelerine aykırı olduğu inancıyla, iptali gerektiğini düşünüyorum.

 

Erol CANSEL

Üye

KARŞIOYYAZISI

 

Esas Sayısı : 1991/8

Karar Sayısı : 1992/5

 

Anayasa'nın 161. maddesi gereğince bütçelerin yıllık olması vebütçe kanunlarına bütçe dışında hüküm konulamaması, bütçe kanunlarına o yılınbütçesi ile ilgili olarak kamu yönetimine yönelik ve uygulamanın gerektirdiğibütün hükümlerin konulabilmesi anlamındadır.

Bütçe gelirlerinin hukuki kaynağı, vergi ve gelirleri düzenleyenyasalardır. Harcamalara ilişkin usul ve esaslar ise başta Muhasebei UmumiyeKanunu olmak üzere çeşitli gider kanunlarında gösterilmiştir. Ancak, her bütçeyılı için gelirlerin toplanabilmesi ve harcamaların yapılabilmesi TBMM'ceyıllık bütçe yasaları ile verilecek izne bağlıdır.

Uyuşmazlık konusu hükümler bütçe harcamalarına yönelik hükümlerdir.Harcamalar konusunda harcamaların disiplin altına alınması ve hükümetin siyasi,iktisadi-mali tercihlerini uygulayabilmesi için bu konularda yıllık hükümlerkonulmasına engel olacak veya kayıtlayacak özel bir Anayasa hükümü yoktur.Ancak, bu hükümlerin, mevcut gider yasalarının hükümlerine aykırı olmamasıgerekir. Mevcut bir yasa hükmüne aykırı olmamak kaydıyla bütçe kanunu ilehükümetlerin yıllık ve daha uzun vadeli hedeflerini gerçekleştirmeye yönelikher çeşit yıllık hüküm konulabilir. Aksini kabul etmek Bütçenin işlevine aykırıolduğu gibi ülke yönetiminde ekonomik ve mali karar alma sürecinin işlemesinide durdurur.

Dava konusu Bütçe Kanununun Mahkememizce iptaline muhalifkaldığımız bütün hükümleri, herhangi bir yasaya veya gider yasasına aykırıdeğildir. Bu hükümler harcamalar konusunda belirli bir anlayış içinde konulmuşve uygulama boşluğunu dolduran yıllık hükümlerdir. Bu hükümlerin tamamı kamuyönetimine yöneliktir. Bu tarz kurallar idarece çeşitli idari metinlerle dekonulabilir ve uygulatılabilir. Bu hükümlerin Bütçe Kanununa konulmasıuygulamanın objektifliğini ve genelliğini sağlama yönünden gereklidir.

Anayasa kurallarına aykırı ve gider yasalarını değiştiricinitelikte olmayan fakat gider yasalarını bütçe yılı uygulamaları yönündenharcama disiplinine sokan kamu yönetimine yönelik hiçbir yıllık kural,Anayasa'nın 161. maddesine aykırı değildir. Tam tersine TBMM'nin temel göreviolan Devletin gelir, gider ve mallarına sahip olma ve bunların yönetim vedenetimi ile ilgili kuralları koyma görevi gereğidir.

Bu sebepten iptaline muhalif kaldığımız kurallar Anayasa'nın 87.,160. ve 161. maddelerine uygundur ve bunlara yönelik iptal isteminin reddigerekir.

 

 

Başkanvekili

Güven DİNÇER

Üye

Yavuz NAZAROĞLU

 

 

KARŞIOYYAZISI

 

 

Esas Sayısı : 1991/8

Karar Sayısı : 1992/5

 

3690 sayılı 1991 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun;

4. maddesinin üçüncü fıkrasının, yalnız maddenin ikinci fıkrasıyönünden değil, tümü açışından Anayasaya aykırı olduğu ve iptali gerektiği;

66. maddesinin (i) fıkrasının 5. bendine gelince, bu fıkra ile9.5.1985 gün ve 3202 sayılı Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün Kuruluşunailişkin Yasa'nın 45. maddesinin 1991 malî yılında uygulanmıyacağıöngörülmüştür. 3202 sayılı Yasanın 45. maddesinin birinci bendinde, GenelMüdürlük gelirlerinin yılı içinde harcanmayan kısmının sonraki yıl bütçesinedevren gelir ve ödenek kaydedileceği belirtilmektedir. Böylece Bütçe Yasasıyla,3202 sayılı Yasanın 45. maddesindeki "Genel Müdürlük gelirlerinin yılı içindeharcanmayan kısmının sonraki yıl bütçesine devren gelir ve ödenekkaydedileceğine" ilişkin kural, 1991 yılı için uygunlanmıyacaktır.

Her ne kadar bütçe, Devletin ve ona bağlı kamu kuruluşlarınınyıllık gelir ve giderlerinin uygulamaya konulmasına izin veren bir yasa olmasınedeniyle, gelir ve giderlerle ilgili yasaların ya da onların kimi kurallarınıno yıl içinde uygulanmasını yahut uygulanmamasını öngörebilir ise de, buyasaların doğrudan gelir ya da gider yazılmasına ilişkin olmayan kurallarınıdeğiştiremez ya da bir yıl için de olsa uygulanmasını durduramaz.

Olayda, Bütçe Yasasıyla, uygulanması durdurulan kural, bir gelirinelde edilmesi ya da giderin yapılması ile doğrudan ilgili bulunmamakta, bununyerine yıl içindeki gelirlerin harcanmayan kısmının ne yapılacağına ilişkinyöntem belirlemektedir.

Böylece yöntemi belirleyen bir yasa kuralının, Bütçe Yasasıyla1991 yılı için uygulanmasının durdurulması Anayasaya aykırı düştüğü ve iptaligerektiği;

Bütçe Yasasının aynı madde ve fıkrasının 9. bendinin de yöntembelirlemesi nedeniyle yukarıda açıklanan görüşle Anayasaya aykırı düştüğü veiptali gerektiği;

Oyu ile verilen karara karşıyım.

 

Yılmaz ALİEFENDİOĞLU

Üye

 

 

KARŞIOYGEREKÇESİ

 

Esas Sayısı : 1991/8

Karar Sayısı : 1992/5

 

Kararın kimi bölümlerinde kullandığımız karşıoyumuzungerekçelerini sırasıyla belirtiyoruz:

1. Yasanın 9. maddesinin (c) fıkrası içeriğinde, yerel niteliktaşıyan işlerin proğram ve proje aşamasında valinin yetki ve sorumluluğunadevredilebileceği öngörülmüştür. "Devredilebilir" sözcüğününaçıklığı, yetkinin temelde genel yönetimde olmadığını, ancak devir yoluylayerel yönetimlerden alınıp vesayet organı durumundaki genel yönetim temsilcisivaliye verilebileceğini göstermektedir. Bu durum Anayasa'nın 127. maddesineaykırı olduğu gibi, Bütçeyle ilgili olmadığı için de Anayasa'nın 161. maddesinede aykırıdır. İşlerin finansmanının genel bütçeden yapılacak transferlekarşılanması başka, valinin yetkili kılınması başkadır. Para akışının izlenipdenetlenmesi olanağını aşan işin valinin sorumluluğuna devrinin geçerlibulunması Bütçe Yasası'yla bağdaştırılamaz.

2. Yasanın 66. maddesinin (i) fıkrasının:

a. 5. bendinde, 3202 sayılı Yasa'nın 45. maddesinin birincibendinin 1991 yılında uygulanmayacağı öngörülmüştür. Bir özel yasanın, BütçeYasası ile yürürlükten geçici ya da sürekli olarak kaldırılması Anayasa'nın161. maddesine aykırıdır. Ayrıca, ertesi yıla gelir devrinin önlenmesi ertesiyılda gideri yasaklamak olmayıp, gelir yılında gidere olanak vermektir.

b. 9. bendinde, 3234 sayılı Yasa'nın 35. maddesinin (i) bendiyleson paragrafının 1991 yılında uygulanmayacağı öngörülmüştür. "Diğergelirler" ile kalan paranın böylece gelecek yıla gelir yazılmasınınönlenmesi de Bütçe Yasası'yla değil özel yasasında bir yasayla yapılacakdeğişiklikle sağlanabilir. Burada da Anayasa'nın 161. maddesine aykırılıkaçıktır. 30.1.1992

 

Başkan

Yekta Güngör ÖZDEN

Üye

Selçuk TÜZÜN

Üye

Yalçın ACARGÜN

 

 

 

Full & Egal Universal Law Academy