ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 1992/19
Karar Sayısı: 1992/47
Karar Günü: 16.9.1992
R.G. Tarih-Sayı :28.10.1992-21389
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kulp Asliye Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU: 12.4.1991 günlü, 3713 sayılı Terörle MücadeleKanunu'nun geçici 2. maddesinin son fıkrasının Anayasa'nın 11. ve 36.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istemidir.
I- OLAY :
Olağanüstü Hal Bölge Valiliği'nin 24 Aralık 1990 günlü, 5 sayılıbildirisiyle, "... çalışma özgürlüğünün kısıtlanması ve işyerlerininkapatılması gibi" eylemler yasaklanmış olmasına karşın, 5 Mart 1991 günü,yasadışı bir örgütün Kulp ilçesinde dağıttığı bildiriyle, esnafın dükkanlarınıkapatması, öğrencilerin, öğretmenlerin okulları boykot etmeleri, şoförlerinkontak kapatmaları telkin edilmesi üzerine ertesi gün, 75 esnafın işyerleriniaçmaması nedeniyle sanıklar hakkında, 25.10.1983 günlü, 2935 saydı OlağanüstüHal Kanunu'nun 25 b/1. maddesi gereğince, Bölge Valisinin emirlerinidinlememekten kamu davası açılmıştır. Devlet Güvenlik Mahkemesi görevsizlikkararı verip dosyayı Kulp Asliye Ceza Mahkemesi'ne yollamış, bu Mahkeme isesanıkların eylemlerinin niteliğine göre Diyarbakır Devlet GüvenlikMahkemesi'nin görevli olduğu gerekçesiyleuyuşmazlığının çözümü için Yargıtay 3.Ceza Dairesi'ne başvurmuştur.
Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin Kulp Asliye Ceza Mahkemesini görevlibulması üzerine, yapılan duruşmada, Cumhuriyet Savcısı 3713 sayılı TerörleMücadele Yasası'nın geçici 2. maddesinin sonuncu fıkrasının Anayasa'ya aykırıolduğunu ileri sürmüş, duruşmada hazır bulunan sanıkların bu konudakigörüşlerini de alan yerel mahkeme iddiayı ciddi bularak Anayasa Mahkemesi'nebaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ :
A. itiraz Konusu Yasa Kuralı :
12.4.1991 günlü, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun itirazkonusu hükmü de içeren geçici 2. maddesi şöyledir :
"GEÇİCİ MADDE 2.- 8.4.1991 tarihine kadar işlenen suçlarsebebiyle tutuklu olan sanıklardan;
a) Hazırlık tahkikatında, iddianameye esas olan suçun vasfına,
b) Son tahkikatta, iddianamede beyan olunan suça veya değişen suçvasfına,
Göre Kanunda belirtilen cezanın asgari haddi esas alınmaksuretiyle geçici l inci maddede belirtilen süreler kadar tutuklu kaldıktananlaşılanlar, Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren otuz güniçerisinde,
1- Hakkında kamu davası açılmamış tutuklu sanıklar savcılıklarca,
2- Hakkında kamu davası açılmış tutuklu sanıklar ilgilimahkemelerce,
3- Dosyaları Yargıtay'da veya Askeri Yargıtay'da bulunanlar ilgilidairesince veya Başsavcılıklarınca,
Salıverilirler.
Haklarında kamu davası açılacaklar ile daha önce kamu davasıaçılmış olan sanıkların yargılamaları yapılır. Duruşmalara gelmeyen sanıklarınsavcı veya hakim huzurunda alınmış mevcut beyanları ile yetinilir. Yapılanyargılama sonunda mahkûmiyete ilişkin hükmün kesinleşmesini müteakip haklarındaKanunun Geçici l inci maddesinde belirtilen şartla salıverilme hükümleriuygulanır."
B. Dayanılan Anayasa Kuralları :
1- "MADDE 11.- Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargıorganlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temelhukuk kurallarıdır.
Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz."
2- "MADDE 36.- Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmaksuretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunmahakkına sahiptir.
Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktankaçınamaz."
IV- İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, ihsan PEKEL Selçuk TÜZÜN,Ahmet N. SEZER, Erol CANSEL, Yavuz NAZAROĞLU, Haşim KILIÇ ve Yalçın ACARGÜN'ünkatılmalarıyla, 3.3.1992 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,"Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine"OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ :
İşin esasına ilişkin rapor, Mahkemenin başvuru karan ve ekleri,iptali istenen yasa hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunlarla ilgiligerekçelerle öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
Anayasa'ya aykırılık savlarının incelenmesine geçilmeden önceuygulanacak yasa kuralı sorunu üzerinde durulmasında yarar görülmüştür:
Anayasa'nın 152. ve 10.11.1983 günlü, 2949 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddeleriuyarınca, bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir yasa hükmünüAnayasa'ya aykırı görürse ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılıksavının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesi'ne başvurmayayetkilidir. Buna göre, bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için,elindebakmakta olduğu bir davanın bulunması ve iptalini istediği kuralın o davadauygulanma durumunda olması gerekmektedir.
3713 sayılı Terörle Mücadele Yasası'nın geçici 2. maddenin itirazkonusu olmayan ilk fıkrasında 8.4.1991 gününe kadar işlenen suçlar nedeniylegeçici 1. maddede belirtilen süreler kadar tutuklu kalanların salıverilmelerikonusunda özel bir düzenleme öngörülmektedir.
Maddenin itiraz konusu ikinci fıkrasının ilk tümcesinde,haklarında kamu davası açılacaklar ile daha önce kamu davası açılmış olanlarınyargılamalarının yapılacağı, ikinci tümcesinde duruşmaya gelmeyen sanıklarınsavcı ya da hakim önünde alınmış mevcut anlatımları ile yetinileceği, sonuncutümcesinde ise mahkûmiyete ilişkin hükmün kesinleşmesini müteakip geçici 1.maddedebelirtilen şartla salıverme hükümlerinin uygulanacağı öngörülmektedir.
Geçici 2. maddenin ikinci fıkrasının birinci fıkra ile bağlantılıolduğu ve ancak salıverilenler hakkında uygulanabileceği anlaşılmaktadır.Gerçekten de, geçici bir madde olan inceleme konusu kural, genel bir düzenlemeniteliğinde olmayıp, Terörle Mücadele Yasası kapsamı içerisinde ele alınmasıgereken bir hükümdür. Duruşmalara gelmeyen sanıklardan sözeden ikinci tümceyle,tutuklu sanıkların getirilmeleri sorun yaratmayacağına göre, tutukluykensalıverilenlerin amaçlandığı anlaşılmaktadır. Öte yandan, sonuncu tümcede bukimseler hakkında hükmün kesinleşmesini müteakip geçici 1. maddede belirtilenşartla salıverme hükümlerinin uygulanacağı öngörülmektedir. Bir kimse hakkında,hükmün kesinleşmesini müteakip şartla sah verme hükümlerinin uygulanabilmesiiçin o kimsenin mutlaka geçici 1. maddede öngörülen süreler kadar tutuklukalmış olması gerekir. Şu halde, ikinci fıkranın tutukluyken salıverilenlereuygulanması söz konusudur. Sanığın savcıönünde alınan ifadesiyle deyetinilebileceği yolundaki kural, Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası'nın 109. ve131. maddeleri çerçevesinde değerlendirildiğinde de, bu görüşle çelişmez.
Başvuru bu yönden incelendiğinde; 2935 sayılı Olağanüstü HalYasası'nın 25, b/1 ve Türk Ceza Yasası'nın 401. maddelerine aykırı davrandıktansavıyla ve sorgularının yapılıp tutuklanmaları istemiyle Kulp Sulh CezaMahkemesi'ne sevk edilen yetmişbeş sanık, bu Mahkemece serbest bırakılmış,yargılamanın sonraki aşamalarında da sanıkların herhangi birinin bu suçlarnedeniyle tutuklanmaları söz konusu olmamıştır. Bu durumda Mahkemenin, bakmaktaolduğu bu dava nedeniyle, Terörle Mücadele Yasası'nın geçici 2. maddesininsonuncu fıkrasını uygulaması ve duruşmaya gelmeyen sanıkların savcı yada hakimhuzurunda alınmış mevcut beyanları ile yetinerek davayı karara bağlamasıolanağı yoktur. Aynı biçimde, sanıkların geçici 1. maddede öngörülen sürelerkadar tutuklu kalmamış olmaları veya hükmün kesinleşme aşamasına gemlemesinedeniyle şartla salıvermeye ilişkin hüküm de uygulanacak yasa kuralıniteliğinde değildir.
Açıklanan nedenlerle, Terörle Mücadele Yasası'nın geçici 2.maddesinin sonuncu fıkrasının iptaline ilişkin itirazın, başvuran mahkemeninyetkisizliği nedeniyle reddine karar verilmelidir.
VI - SONUÇ :
12.4.1991 günlü, 3713 sayılı "Terörle MücadeleKanunu"nun geçici 2. maddesinin davada uygulama niteliğinde bulunmayan sonfıkrasına ilişkin itirazın başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
Başkan
Yekta güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Servet TÜZÜN
Üye
Mustafa GÖNÜL
Üye
Mustafa ŞAHİN
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN