ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1992/27
Karar Sayısı : 1992/31
Karar Günü : 5.5.1992
R.G. Tarih-Sayı :12.03.1993-21522
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Trabzon Akçaabat Asliye Ceza MahkemesiİTİRAZIN KONUSU : 4.2.1329 tarihli "Memurin Muhakematı Hakkında KanunuMuvakkat"ın 1., 2., 3.,4., 5., 6., 7., 13. ve 14. maddelerinin Anayasa'nın2., 6/3, 9. ve 140. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY :
Akçaabat Kaymakamlığı İlçe Yönetim Kurulu, 26.12.1990 günlü, 13sayılı kararıyla Sağlık Ocağı otomobilini devirerek tedbirsizlik vedikkatsizlik sonucu mağdurenin yaralanmasına neden olan Sağlık Memurunun TürkCeza Yasası'nın 459. maddesi gereğince yargılanmasını gerekli görmüştür.
Akçaabat Asliye Ceza Mahkemesi, Memurin Muhakematı Hakkında KanunuMuvakkat'ın 1., 2., 3., 4., 5., 6., 7., 13. ve 14. maddelerinin iptali için17.10.1991 günü Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ :
A - İPTALİ İSTENEN YASA KURALLARI:
İptali istenen Yasa tümüyle şöyledir:
Madde 1- Memurinin vazifei memuriyetlerinden münbais veya vazifeimemuriyetlerinin ifası sırasında hadis olan cürümlerinden dolayı icrayımuhakemeleri şeraiti atiye dairesinde mehakimi adliyeye aittir.
Madde 2- Memurinden birinin vazifei memuriyetinden dolayı veyaifayı vazife esnasında bir cürmü ika eylediği gerek doğrudan doğruya ve gerekbir şikayet ve ihbar ve iddia üzerine anlaşıldıkta o memur memurinimerkeziyeden ise evvelemirde mensup olduğu nezaret veya daire ve memurinivilayetten ise vali ve mutasarrıf ve kaymakam veya merbut bulunduğu şubei idareamiri tarafından usulü muhakematı cezaiye kanununa tevfikan bizzat veyabilvasıta hakkında tahkikatı iptidaiye icra edilir ve evrakı tahkikiye zirinetahkikatı vakıanın hülasasını ve netayicini havi fezlekesi yazılarak bunun ziridahitahkikatı icra eden zat tarafından imza ve tahtim olunur.
Madde 3- Tahkikatı iptidaiye evrakı mevaddı atiyede beyan olunanusul veçhile ait olduğu meclise tevdi olunur. Ve bu meclisin memurinden olanazaları içtima ederek suveri atiye veçhile tetkikatı idariyede bulunurlar.Ancak tahkikatı iptidaiye fezlekesini tanzim ve imza eden daire amiri buheyetlerde aza sıfatiyle hazır bulunamaz ve alelumum esnayı tetkikte memurumes'ulün mensup olduğu Nezaret veya idare canibinden izahat alınmak üzere yadaire amiri veya izam eyliyeceği memur celp ve davet olunabilir.
Madde 4- Kazalarda kaza kaymakamı ile şuabatı idarei kaza rüesayımemurininden ve meclisi idarei kaza azasından maada bilcümle memurin vemüstahdemin ile nahiye müdür ve müstahdemini hakkındaki evrakı tahkikiye kazameclisi idaresine ve sancaklarda mutasarrıf ile şuabatı idarei liva rüesayımemurininden ve meclisi idarei liva azasından maada bilumum memurin vemüstahdemini liva ve mülhak kazalar kaymakamlariyle şuabatı idarei kaza verüesayı memurini ve mecalisi idarei kaza azası hakkındaki evrakı tahkikiyemeclisi idarei livaya ve vilayet merkezlerinde vali ile ba iradei seniye mansupmemurini merkeziyei vilayetten ve meclisi idarei vilayet azasından maadabilcümle memurini merkeziyei vilayetve mülhak liva mutasarrıflariyle şuabatıidarei liva rüesayı memurini ve mecalisi idarei liva azası ve merkezi vilayetemülhak kazalar kaymakamlariyle şuabatı idarei kaza rüesayı memurini ve mecalisiidarei kaza azası hakkındaki evrakı tahkikiye meclisi idarei vilayete ve birvilayetin ba idarei seniye mansup memurini merkeziyesiyle meclis idaresi azasıhakkındakki evrakı tahkikiye dahi Şurayı Devlet Mülkiye Dairesine tevdiedilerek işbu meclislerce mevaddı atiye veçhile memuru maznunun lüzum veyamen'i muhakemesine karar verilir.
Madde 5- (Değişik: 24 Teşrinisani 1330) Tahkikatı iptidaiye evrakıbeyan olunan meclislerden birine geldikte bir hafta zarfında tetkikatamübaşeret olunarak tetkikatı mükemmele icra ve icap edenlerden tahriren yahutşifahen izahatı lazime ahzedilerek memuru maznunun tahtı muhakemeye alınmasınalüzum görülür ise lüzumu muhakemesi esbabını mübeyyin bir mazbata tanzim edilipmemuru maznuna tebliğ edilir. Memuru maznun işbu mazbata aleyhine tebliğtarihinden itibaren beş gün zarfındaitiraz edebilir. Müddeti itirazın hitamındaveyahut indelitiraz derecei saniyede icra kılınacak tetkikat neticesinde mezkurmazbata tasdik edildiği takdirde müstantik kararnamesi mahiyetinde olan işbumazbata ve evrakı tahkikiye cünhalarda doğrudan doğruyamahkemeye vecinayetlerde heyeti ithamiyeye sevk olunmak üzere ait olduğu mahkemei adliyemüddeiumumisine tevdi olunur. Memuru mumalialeyhin tahtı muhakemeye alınmasınalüzum görülmez ise esbabının beyaniyle men'i muhakemesi hakkında bir mazbatayapılıp memuru mumaialeyhin mensup olduğu daire reisine ve var ise müddeişahsiye tebliğ edilir. Daire reisi ve müddei şahsi işbu mazbata aleyhine tarihitebliğinden itibaren beş gün zarfında itiraz edebilirler. Bunlar tarafındanitiraz vuku bulsun bulmasın men'i muhakeme kararları herhalde mafevki meclisesevk olunur ve oraca badettetkik mazbatai mezkure tasdik olunursa bir suretimusaddakası memuru mumaileyhe verilir.
Madde 6- Tahkikatı iptidaiye icrasında ve lüzum veya men'imuhakemeye ait muamelatta işbu kanunda musarrah olmayan hususatta usulümuhakematı cezaiye ahkamına tevfikan hareket olunur. Bir meclisin kararıaleyhindeki itiraz mafevki mecliste ve bir vilayet meclisi idaresininkararlarına vuku bulacak itirazat dahi Şurayı Devlet mülkiye dairesinde tetkikedilir.Ancak mutasarrıflar ve kaymakamlar hakkında mecalisi idarece ittihaz olunacakbu kabil mukarrerat itiraz vukubulsun bulmasın herhalde Şurayı Devlet mülkiyedairesinde tetkik olunur.
Madde 7- Lüzumu muhakemesine karar verilen memurin bu kararı itaeden meclisi idarenin bulunduğu mahaldeki mahkemei adliyede muhakeme olunur. Şukadar ki bir kaza meclisi idaresince lüzumu muhakemesine karar verilen birmemurun cürmü cinayet nev'inden ise muhakemesi merbut bulunduğu livada cinayetdavasını rü'yet edenmahkemeye aittir. Vilayet merkezlerinin ba iradei seniyemansup memurini ile mecalisi idaresi azasından Şurayı Devlet mülkiye Dairesincelüzumu muhakemelerine karar verilen memurların icrayı muhakemeleri daireyimezkurece lüzumu muhakeme kararında tayinve tasrih edilecek en yakın vilayetmerkezi mehakimi adliyesine aittir.
Madde 13- Birinci madde mucibince hadis olacak cürümlerindendolayı lüzumu muhakemelerine karar verilip mahkemeye sevk edilmek üzere evrakıve lüzumu muhakeme mazbatası müddeiumumilere tevdi edilmedikçe bunlartarafından memurin hakkında doğrudan doğruya takibat icrası memnudur.
Madde 14- Bir memurun lüzumu muhakemesine karar verildiktemahkemeye sevkini mucip olan cürüm neden ibaretse yalnız o husustan dolayımuhakemesi lazımgelip esnayı muhakemede diğer bazı ceraimi de ika eylemişolduğu veyahut diğer bazı memurların da o cürümde dahlü iştirakleri olduğuanlaşıldığı takdirde devairi aidesine malumat ita olunur. Devairi mezkurecedahi bu kanuna tevfikan tahkikat icra ve ikmali lazımgelir.
B- DAYANILAN ANAYASA KURALLARI
İptal istemine dayanak yapılan Anayasa kuralları şunlardır:
1. "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millidayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürkmilliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2. "MADDE 6.- Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir.
Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre,yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması, hiçbir surettehiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organkaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz."
3. "MADDE 9.- Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsızmahkemelerce kullanılır."
4. "MADDE 140.- Hakimler ve savcılar adli ve idari yargıhakim ve savcıları olarak görev yaparlar. Bu görevler meslekten hakim vesavcılar eliyle yürütülür.
Hakimler, mahkemelerin bağımsızlığı ve hakimlik teminatıesaslarına göre görev ifa ederler.
Hakim ve savcıların nitelikleri, atanmaları, hakları ve ödevleri,aylık ve ödenekleri, meslekte ilerlemeleri, görevlerinin ve görev yerleriningeçici veya sürekli olarak değiştirilmesi, haklarında disiplin kovuşturmasıaçılması ve disiplin cezası verilmesi,görevleriyle ilgili veya görevleri sırasındaişledikleri suçlarından dolayı soruşturma yapılması ve yargılanmalarına kararverilmesi, meslekten çıkarmayı gerektiren suçluluk veya yetersizlik halleri vemeslek içi eğitimleri ile diğer özlük işleri mahkemelerin bağımsızlığı vehakimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir.
Hakimler ve savcılar altmışbeş yaşını bitirinceye kadar hizmetgörürler; askeri hakimlerin yaş haddi, yükselme ve emeklilikleri kanundagösterilir.
Hakimler ve savcılar, kanunda belirtilenlerden başka, resmi veözel hiçbir görev alamazlar.
Hakimler ve savcılar idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığınabağlıdırlar.
Hakim ve savcı olup da adalet hizmetindeki idari görevlerdeçalışanlar, hakimler ve savcılar hakkındaki hükümlere tabidirler. Bunlar,hakimler ve savcılara ait esaslar dairesinde sınıflandırılır vederecelendirilirler, hakimler ve savcılara tanınan her türlü haklardanyararlanırlar."
IV- İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta GüngörÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, İhsan PEKEL, SelçukTÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Erol CANSEL, Yavuz NAZAROĞLU, Haşim KILIÇ ve YalçınACARGÜN'ün katılmalarıyla 5.5.1992 günü yapılan ilk inceleme toplantısında;işin niteliği gözetilerek ve işin esastan incelenmesi uygun bulunarak başvurukararı ve ekleri, Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülen Yasa kuralları iledayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
A. UYGULANACAK KURAL SORUNU :
İtiraza konu Kanunun 14. maddesinin uygulanabilmesi için sanığınbir başka suç işlediğinin anlaşılması veya diğer bazı memurların suçaiştiraklerinin anlaşılmış olması zorunludur. Mahkemenin elindeki işte böyle birdurum söz konusu olmadığı için anılan madde bakılmakta olan davada uygulanacakkural değildir.
B. ANAYASA'YA UYGUNLUK İNCELEMESİ:
1. Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat'ın hukukumuzdakiyeri :
Ülkemizde memurların görevlerinden doğan ya da görevleri sırasındaişledikleri suçlardan dolayı özel bir soruşturma yöntemine bağlı tutulmasınınyüz yılı aşan bir geçmişi vardır. Bu konudaki ilk genel hukuksal düzenleme 1288(1872) tarihli "Memurin Muhakematı Nizamnamesi"dir. Bu düzenlemede,memurlarıngörevlerinde işledikleri suçlardan dolayı uygulanacak yöntemgösterilmiş olup İmparatorluk Danıştay'ının kuruluşu ve görevlerini gösteren"Şurayı Devlet Nizamnamesi"nde de bu sistem ile Danıştay'ınbağlantısı kurulmuştur. Daha sonra 1329 (1913) yılında çıkarılan "MemurinMuhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat", bugüne kadar süregelen uygulamanıntemelini oluşturmuştur.
Kurtuluş Savaşı sırasında ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında temeldevlet kurumlarının oluşturulması aşamasında, henüz Cumhuriyet Danıştay'ıkurulmamış ve göreve başlamamışken Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkatile Danıştay'a verilen görevlerin yerine getirilememesi devlet hayatını yönetimve adalet hizmetleri yönünden olumsuz biçimde etkilemiş ve bunun üzerineDanıştay'ın memurların yargılanması ile ilgili görevleri TBMM'nde kurulan özelbir kurula verilmiştir. Daha sonra 1927 yılında Danıştay'ın kurulup görevebaşlaması ile bugünkü sistemin esasları ortaya çıkmıştır.
Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat'a dayanan sistem, 1924Anayasası döneminde olduğu gibi 1961 ve 1982 Anayasası dönemlerinde de süreklibir biçimde uygulanmıştır. Bu durumuyla sözü edilen Yasa, kamu yönetiminingereksinimlerini karşılamış ve memurların yargılanmasında, kamu yönetimi ileyargı mercileri arasındakibağlantıyı sağlamıştır.
2. Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat'ın Yapısı:
Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat, memurlarıngörevlerinden doğan ya da görevlerini yerine getirmeleri sırasında işledikleriileri sürülen suçların, mahkemeye gelmeden önceki evrede kovuşturulmasınıdüzenleyen yasa'dır.
Yasa'ya göre, görevinden dolayı ya da görevin yerine getirilmesisırasında suç işleyen memurlar hakkında kamu davası açılabilmesi için, idarikurullarca memurun yargılanmasına karar verilmesi ve bu kararın kesinleşmesigerekmektedir. İnceleme iki kademeli olmakta, İlçe yönetim kurulu'nca verilenkararlar İl yönetim kurulu'nda, İl yönetim kurulu'nca verilen kararlar iseDanıştay'da itiraz üzerine ya da kendiliğinden, ikinci kez incelenmektedir. Üstderecelimemurlar hakkında ilk derecede Danıştay'da karar verilmekte, ikinci dereceincelenmesi de yine Danıştay'da yapılmaktadır.
Bir suçun mahkeme önüne gelebilmesi için gerekli evreler buYasa'da birleştirilmiş ve bu düzenleme; "tahkikatı iptidaiye" olarakadlandırılmıştır.
Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat'ın getirdiğikovuşturma yönteminin adli kovuşturma yönteminden farkı, ilk soruşturmayıyapanla soruşturma sonucunu karara bağlayan mercilerin ayrı oluşudur.
Yasa'nın 1. maddesinde; memurların görevlerinden doğan veyagörevleri sırasında işledikleri suçlardan dolayı yargılanmalarında adliyemahkemeleri görevli sayılmakta, 2. maddesinde; sanık memur hakkında merkez veyail memuru olmasına göre Bakanlık, daire ve idare şubesi amirince veya vali vekaymakamca doğrudan doğruya veya vasıtalı olarak Ceza Yargılama Usulü Yasası'nagöre soruşturma yapılacağı, soruşturma sonucunun fezlekeye bağlanacağı, 3.maddesinde; ilk soruşturmayı yapan ve fezlekeyi düzenleyen daire amirinin bukurullara üyeolarak giremeyeceği, 4. maddesinde; memurun durumuna ve kimliğinegöre ilk soruşturmayı inceleyerek "lüzumu muhakeme" veya "menimuhakeme" kararı verecek kurullar sayılmakta; 5. maddesinde; "lüzumumuhakeme" ve "men'i muhakeme" kararlarının hangi durumlarda,nasıl verileceği ve kararların nasıl kesinleşeceği ile itiraz yolları vekesinleşen "lüzumu muhakeme" kararlarının niteliği belirlenmekte; 6.maddesinde; itiraz mercileri saptanmakta ve Ceza Yargılama Usulü Yasası'nayollama yapılmakta, 7. maddesinde;yargılanmasına karar verilen memurlarındurumlarına ve kimliklerine göre yargılanacakları mahkemeler belirlenmekte, 13.maddede ise; yargılanma kararı savcılara gönderilmedikçe doğrudan işlemyapılması yasaklanmaktadır.
3. Sisteme Karşı Görüşler:
Memurların yargılanmasında özel kuralların uygulanması, Türk hukukve adalet yaşamında, uzun tartışmalara neden olmuştur. Bir bölümü hukuksalyerindelikle ilgili olmakla birlikte genelde anayasal kural ve ilkelere dayananeleştiri ve tartışmalar, yargı ve bilimçevrelerinde yoğunlaşmıştır. MemurinMuhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat'a göre soruşturmayı yapan kamugörevlilerinin ve Danıştay dışındaki karar mercilerinin bağımsız olmadıkları,çalışmalarının yönetsel kabul edilerek yargı denetimine bağlı tutulmasıgerektiği, ceza uyuşmazlıklarının Danıştay'ın başında bulunduğu yönetsel birsistem içinde karara bağlanmasının kuvvetler ayrılığı ve farklı yargı kurumlarıilkesine dayanan Anayasa sistemine aykırı bulunduğu, yapılan soruşturmalarınyargısal olduğu ve yönetim makamlarına verilmemesi gerektiği, vatandaşınyapılan soruşturmalara ve alınan kararlara güven duymadığı, soruşturmalarınyargıç güvencesi olmayan kişilerce yapıldığı, bu yüzden memurlar için özel vefarklı bir soruşturma sisteminin getirilmesinin Anayasa'nın eşitlik ilkesineaykırılık oluşturduğu görüşleri ileri sürülmüştür.
4. Kanunun Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu :
a. Mahkeme, başvurusunda Memurin Muhakematı Hakkında KanunuMuvakkat'ın bazı maddelerinin Anayasa'nın 2., 6/3., 9. ve 140. maddelerineaykırı olduğu savıyla iptalini istemiştir.
Ancak, konu Anayasa'nın yargı yetkisini düzenleyen 9. maddesi, hakarama özgürlüğünü öngören 36. maddesinin birinci fıkrası, yönetimin her türlüeylem ve işlemlerine karşı yargı yolunu açık tutan 125. maddesi, kamu hizmetigörevlilerinin görev sorumluluklarını düzenleyen 129. maddesi ve hakimlik vesavcılık mesleğini düzenleyen 140. maddesi ile ilgilidir.
b. Anayasa'ya aykırılık sorununun çözümlenebilmesi için incelemekapsamına giren maddelerin bir bütünlük içinde olması nedeniyle Anayasakuralları karşısındaki durumlarının birlikte ele alınmaları zorunludur.
Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat'ın kapsamına girensuçların soruşturması yönetim organlarına bırakılmıştır. Ceza yargılamayöntemine ayrık olan bu özel düzenlemenin Anayasa'ya uygunluk yönündendenetlenebilmesi için öncelikle Yasa'nın anayasal dayanaklarının araştırılmasıve bu Yasa'ya göre yapılan soruşturma ile soruşturmaya dayanan kararların yargıyetkisine etkisi üzerinde durulması gerekir.
Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası'na göre soruşturma yetkisiCumhuriyet Savcısınındır. Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat ilegetirilen sistemin temeli, bu Yasa kapsamındaki suçlarda Savcının soruşturmayetkisinin yönetim organlarınca kullanılmasıdır.
1924 ve 1961 Anayasalarında memurların yargılanmasını düzenleyenherhangi bir hüküm olmamasına karşın, Anayasa Mahkemesi, 1961 Anayasasıdönemindeki kimi kararlarında konuyu anayasal yönden yorumlamış ve sistemin birbütün olarak Anayasa'ya aykırı olmadığına karar vermiştir.
1982 Anayasası'nın kamu hizmeti görevlilerinin görev vesorumluluklarını düzenleyen 129. maddesinin son fıkrası ile konuya şu açıklıkgetirilmiştir :
"Memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında işledikleriiddia edilen suçlardan ötürü ceza kovuşturması açılması, kanunla belirlenenistisnalar dışında, kanunun gösterdiği idari merciin iznine tabidir."
1982 Anayasası'nın hazırlık evresi ile yasama belgelerinde buhükmün Anayasa'ya konulması nedenleri hakkında bir açıklama bulunmamaktadır.Belirtilen kural, başta Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat olmak üzerememurları kapsayan özel soruşturma ve izin sisteminin anayasal temelinioluşturmuştur.
Ancak, yasanın anayasal temellerinin bulunması ilgili hükümlerinAnayasa'nın yargı ile ilgili diğer kuralları içinde ele alınıpdeğerlendirilmesine de engel değildir.
c. Anayasa'nın 9. maddesinde, yargı yetkisinin mahkemeler dışındabaşka bir organca kullanılamayacağı ve mahkemelerin bu yetkiyi diğer organlarlapaylaşamayacağı açık ve her türlü tartışmadan uzak bir biçimde belirtilmiştir.
Yönetsel organlar tarafından yürütülen soruşturma "yargıyetkisi"ne bağlanamaz. Adı ne olursa olsun salt soruşturma, yargıyetkisini kullanma sayılamaz. Soruşturma ile ilgili kurallar yargı yetkisinikullanma biçiminde yorumlanamaz. Esasen, Memurin Muhakematı Hakkında KanunuMuvakkat'ın yönetsel organlara verilen yargı yetkisini veya bu yetkiyi kullanmaiçeriğini taşıyan kuralları daha önce Anayasa Mahkemesi kararları ile iptaledilmiştir.
Anayasa'da soruşturmanın Hakimler ya da yalnızca CumhuriyetSavcıları tarafından yapılacağı yolunda bir kural yoktur. Ayrıca soruşturmayetkisinin yönetim organlarına verilmesi genel bir anlamda olmayıp Yasa'dagösterilen sınırlarla özel yöntemler içindedir.
Bu nedenlerle soruşturmanın yönetim organlarınca yapılmasının,Anayasa'nın 140. maddesindeki "Hakimlik ve savcılık görevinin meslektenhakim ve savcılar eliyle yürütülmesi"ni öngören kurala da aykırı bir yönüyoktur.
d. Memurların yargılanması ile ilgili soruşturma sonucunda verilenkararlar, yargılamanın gerekliliği (Lüzumu Muhakeme) ve yargılamaya gerekolmadığı (Men'i Muhakeme) biçiminde sonuçlanmaktadır.
İl Yönetim Kurulları'nın İlçe Yönetim Kurulları kararı üzerine"yargılamaya gerek olmadığı" yolunda verdikleri kararların kesinolması, yargıçların sanığın suçsuzluğu yönünden verdiği kararlarla eşdeğersonuçlar doğurması yönünden özel bir önem taşımaktadır.
Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat sistemi içinde yeralan İl ve İlçe Yönetim Kurulları ve bu kurulların üyeleri, mahkemeler veyargıçlarda bulunması gereken anayasal niteliklerden hiçbirine sahipdeğildirler. Bu nedenle İl ve ilçe Yönetim Kurulları , yargısal nitelikte kararveremezler. Anayasa'da açık ve dolaylı bir biçimdeyer alan "kanunlakurulma", "tarafsızlık ve bağımsızlık" "açık ve adilyargılama" ilkelerinin mevcut memurların yargılanması sistemi içindeuygulanma olanağı yoktur.
Yargısal nitelikte sonuçlar doğurabilecek bir kararın sanık,müşteki veya kamu hizmetinin sahibi devlet tarafından merciine itiraz veyabaşka yollarla getirilememesi, kesin sonuçlu karar veren İl Yönetim Kurullarınayargı yetkisini kullandırma anlamına gelmektedir.
Bu yönüyle Yasa'nın 6. maddesindeki İl Yönetim Kurulu kararlarınakarşı yargı yerine ya da sistemin kendi içinde bulunan Danıştay'a başvuruyolunu kapayan kural, Anayasa'nın yargı yetkisinin ancak bağımsız mahkemelercekullanılabileceği yolundaki 9. maddesi ile herkese geçerli araç ve yollardanyargı mercileri önünde savda bulunmave savunma yapmak hakkını veren 36.maddesine ve yönetimin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunu açıktutan 125 maddesine aykırıdır. Bu nedenlerle Yasa'nın 6. maddesindeki İlYönetim Kurulu kararlarına karşı yargı yerlerine başvuru yolunu kapayan"Bir meclisin kararları aleyhindeki itiraz mafevki mecliste ....... tetkikedilir" biçimindeki hükmün il yönetim kurulu kararları yönünden iptaligerekir.
Ancak, itiraz yoluna başvuran mahkemece iptali istenilen Yasa'nın6. maddesinin bir bölümü, Anayasa Mahkemesi'nin Resmi Gazete'nin 23.11.1992günlü, 21414 sayısında yayımlanan 27.2.1992 günlü ve Esas 1991/26, Karar1992/11 sayılı kararıyla iptal edildiğinden bu bölüm hakkında yeniden kararverilmesine yer bulunmamaktadır.
e. Yasa'nın 6. maddesinin iptal edilen hükmü dışında kalanhükümleri ile 1., 2., 3., 4., 5., 7. ve 13. maddeleri, yukarıda yazılangerekçeler karşısında Anayasa'ya aykırı değildir ve bu maddelerin iptalineyönelik itirazın reddi gerekir.
V- SONUÇ :
4.2.1329 günlü Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat'ın kimimaddelerinin iptaline yönelik itiraza ilişkin ilk incelemede işin niteliğigözetilerek esasa geçilmesine,
A- Yasa'nın 14. maddesi, bakılmakta olan davada uygulanacak kuralolmadığından, bu hükme yönelik itirazın Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılıYasa'nın 28. maddesi gereğince başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyleREDDİNE,
B- 6. maddesinde yer alan "Bir meclisin kararı aleyhindekiitiraz mafevki mecliste ... tetkik edilir." biçimindeki ikinci tümcesininyalnız İlçe Yönetim Kurulu kararlarına yapılan itirazları sonuçlandıran İlYönetim Kurulu kararlarına karşı yargı yolunu kapatması nedeniyle Anayasa'yaaykırı olduğuna ve iptaline 27.2.1992 gün ve Esas : 1991/26, Karar: 1992/11sayılı ile karar verildiğinden bu konuda KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
C- Yasa'nın 1., 2., 3., 4., 5., 7. ve 13. maddeleriyle 6. maddeninyürürlükteki hükümlerinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
5.5.1992 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Servet TÜZÜN
Üye
Mustafa ŞAHİN
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Erol CANSEL
Üye
Yavuz NAZAROĞLU
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN