ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 1992/32
Karar Sayısı: 1992/41
Karar Günü: 23.6.1992
R.G. Tarih-Sayı :18.09.1992-21349
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Niğde Asliye Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU: 8.5.1991 günlü, 3717 sayılı "Adli Personelile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492Sayılı Haçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kaldırılması HakkındaKanun"un 2. maddesinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY :
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Türk Ceza Yasası'nın eylemlerineuyan 493. maddesinin ikinci fıkrası ile 565. maddesi gereğincecezalandırılmaları için açılan kamu davasında, sanıkların mahkum edilmesi durumundayargılama giderlerini ödeyeceklerini, hazırlık soruşturması evresindeCumhuriyet Savcısı tarafından yapılan keşif sonunda 3717 sayılı Yasa'ya göredüzenlenen sarf kararının da aynı yükümlülük kapsamında olduğunu belirtip buYasa'nın 2. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu görüşüyle iptalini isteyerek14.5.1992 günlü kararla doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ :
A- iptali istenen Yasa Kuralı :
8.5.1991 günlü, 3717 sayılı Yasa'nın iptali istenen 2. maddesişöyledir :
"MADDE 2.- Tebliğden başka bir işlem yapmak için makamındanuzaklaşma durumunda olan hakimler, savcılar, askeri mahkemelerdeki subay üyelerve icra müdürleri ile yardımcıların, adli tabiplere, yazı işleri müdürlerine,zabıt katiplerine, mübaşirlere, hizmetlilere ve bu işlemlere katılan hazineavukatlarına, hazine avukatı olmayan il ve ilçelerde davaları takibe yetkilidaire amirleri ve 3402 sayılı Kanuna göre yetkili kılınan kişiler ile muhakemathizmetlerinde görev yapmak memurlara yol giderlerinden başka aşağıdaki miktardayol tazminatı verilir.
1. Daireden uzaklaşmayı gerektiren iş, mahkemenin bulunduğubelediye sınırlan içinde ise her iş için, 1 inci derece devlet memurunun aldığıgeçici görev yolluğu kadar,
2. Daireden uzaklaşmayı gerektiren iş, mahkemenin bulunduğubelediye sınırlan dışında ise her iş için 1 inci derece devlet memurunun aldığıgeçici görev yolluğunun 1,5 katı kadar,
Daireden uzaklaşmayı gerektiren işlerin bir kısmı mahkemeninbulunduğu belediye sınırlan içinde, bir kısmı dışında ise, belediye sınırlaniçinde olan her iş için l inci bent hükmü, belediye sınırlan dışında olan heriş için, 2 inci bent hükmü uygulanır.
Görülen işler birden fazla ise, ilgililerden alınacak yolgiderleri uzaklık ile, yol tazminatı ise yukarıdaki bentler esasları ileorantılı şekilde bölünerek hesaplanır. Yazı işleri müdürleri ve zabıt katipleriiçin bu miktarın 2/3'ü mübaşirler ve hizmetliler için 1/2'si ödenir.
Yol giderleri ile tazminat, ilgili kişiler tarafından işinyapılmasından önce, emaneten makbuz mukabilinde vezneye yatırılarak bununlailgili deftere işlenip ve işlem sonunda yapılan harcama bir tutanaklabelgelenerek kalanı ilgili kişiye verilir. Yol giderleri ile tazminatınbütçeden karşılanması halinde yapılacak ödemelerde ilgili hükümler uygulanır.
Hazine avukatlarına yol tazminatı bütçenin ilgili tertibindentediye olunur ve ayrıca gündelik ödenmez.
Birinci fıkrada sayılanlardan adli yargı hakim ve savcılar ileadli yargıda görevli yazı işleri müdürü, zabıt katibi, mübaşir, icra müdürü,icra müdür yardımcısı ile diğer personele tahakkuku müteakip, yol tazminatının1/2'si ödenir. Yol tazminatının kesilen 1/2'si o yerdeki bir kamu bankasındaaçtırılan bir hesaba yatırılır. Bu hesaba yatırılan paraların % 10'u her ayınilk haftası içinde Ankara'da bir kamu bankasında açtırılan Adalet Bakanlığımerkez hesabına gönderilir. Mahalli hesapta toplanan paraların arta kalanı, oyargı çevresinde görevli adli yargı hakim ve savcıları ile adli yargıda görevliyazı işleri müdürü, zabıt katibi, mübaşir, icra müdürü, icra müdür yardımcısıile diğer personeline (ceza infaz kurumlan personeli hariç) ayda bir eşitmiktarda ödenir.
Adalet Bakanlığı merkez hesabına gönderilen paralardan, AdaletBakanlığı Merkez Teşkilatının hakim ve savcı dışındaki personeline, AdaletBakanınca belirlenen miktar ve esaslar dahilinde üç ayda bir ödeme yapılır.Yapılan ödemeler aylık olarak en yüksek devlet memuru aylığının (ek göstergedahil) yansını geçemez. Yıl içersinde toplanan paraların bu ödeme miktarınıaşması halinde, artan miktarın, yıl içinde mahallinden gelen miktara oranıkadar, mahallinden gönderilecek miktardan mahsupyapılır.
Yukarıdaki iki fıkra gereğince hesapların açılması, kesintilerinbu hesaplara yatırılması, merkez teşkilatındaki personele yapılacak ödememiktarı ve mahsup işlemleri ile uygulamaya ilişkin diğer esaslar AdaletBakanınca belirlenir.
Hazine avukatı veya devlet davalarını takibe yetkili kişiyeödenecek yol tazminatının tahakkukunu müteakip, % 85'i ödenir. Yol tazminatınınkesilen % 15'i emanet hesabına alınarak o il ve ilçede muhakemat hizmetlerindegörev yapan raportör, şef ve memurlara ayda bir eşit olarak ödenir.
Bu madde uyarınca verilen yol giderleri ve yol tazminatları ileödemeler Damga Vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaz."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları :
Mahkemenin itirazına dayandırdığı Anayasa'nın "Kanun önündeeşitlik başlıklı maddesi şudur:
"MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanunönünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
IV- İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilkinceleme toplantısında, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin iptalini istediğikuralların bakmakta olduğu davada uygulanıp, uygulanmayacağı sorunu önceliktaşıdığından ilk inceleme raporu, dava dosyası ve ekleri, iptali istenen Yasave dayanılan Anayasa kurallarıyla bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriincelendikten sonra bu konuya öncelik verilerek gereği düşünüldü :
Anayasa'nın 152. maddesi gereğince bir davaya bakmakta olanmahkeme, uygulanacak bir yasa ya da kanun hükmünde kararname hükümleriniAnayasa'ya aykırı görür ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılıksavının ciddi olduğu kanısına varırsa o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'nebaşvurmaya yetkilidir. Ancak, bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'nebaşvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve görevine giren bir davanınbulunması ve iptali istenenkuralların o davada uygulanacak kural olmasıgerekmektedir.
İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu dava, binaiçinde hırsızlık yapan ve tehlikeli araç kullanan sanıkların Türk CezaYasası'nın 493. maddesinin ikinci fıkrası ile565.maddeleri uyarıncacezalandırılmaları istemiyle açılmıştır. Mahkeme, yargılama sırasında, TürkCeza Yasası'nın 39. maddesine göre, mahkûmun mahkeme masraflarını ödeyeceği,yol tazminatı ve giderinin de muhakeme masrafı sayıldığı ve olayda hazırlıksoruşturmasında 3717sayılı Yasa'ya göre savcı tarafından düzenlenen sarfkararının da bu Yasa hükümleri kapsamında olduğu gerekçesiyle anılan Yasa'nın2. maddesini Anayasa'ya aykırı bulmuştur.
3717 sayılı Adli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere YolGideri ve Tazminat Verilmesi ile 492 sayılı Harçlar Kanununun Bir MaddesininYürürlükten Kaldırılması Hakkında Yasa'nın 2. maddesi, tebliğden başka birişlem yapmak için görev yerinden uzaklaşma durumunda olan hakimler, savcılaraskeri mahkemelerdeki subay üyeler ve icramüdürleri ile yardımcılarına, adlitabiplere, yazı işleri müdürlerine, zabıt katiplerine, mübaşirlere,hizmetlilere, bu işlemlere katılan hazine avukatlarına verilecek yoltazminatının esaslarını ayrıntılarıyla düzenlemektedir.
İtiraz yoluna başvuran mahkemenin yargılamanın sonunda, Türk CezaYasası'nın 39. maddesinde yer alan, mahkumun mahkeme masraflarını çekeceğihükmü ile Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası'nın 407. maddesindeki, mahkumiyethalinde kamu davasının hazırlanması masrafları da dahil olmak üzerebütünmasrafların mahkuma yükleneceği hükmü uyarınca, hazırlık soruşturmasıaşamasında 3717 sayılı Yasa esaslarına göre düzenlenen sarf kararında yer alantutarın yargılama giderlerine katılacağı kuşkusuzdur. Ancak, bu durumMahkemenin 3717 sayılı kanunhükümlerini yargıç ve yardımcı adalet personelininmali haklan yönünden uyguladığı anlamına gelmemektedir.
Yargıçlar ve savcılarla yardımcı adalet personeline değişikadlarla ve yasaların saptadığı yöntemlerle yapılan ödemelerin tutan sonuçta uyuşmazlığınesası ile birlikte Türk Ceza Yasası'nın 39. maddesine göre yargılama gideriolarak hükmedilmektedir. Mahkemece yargılama giderine hükmedilmesi ile yolgideri ve tazminat nedeniyle idare ile bu kamu görevlileri arasında doğacakuyuşmazlıklar farklıdır. 3717sayılı Yasa'ya göre ödenen yol gideri vetazminatına ait sarf kararlarının yasal-lığının denetimi ceza mahkemesiningörev ve uygulama alanı dışındadır.
Bu balcımdan itiraz yoluna başvuran Niğde Asliye Ceza Mahkemesininiptalini istediği 3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesi, davada uygulanacak kuralolmadığından, Mahkemenin iptali istemiyle itiraz başvurusunda bulunmaya yetkisiyoktur.
V- SONUÇ :
İşin özelliği gereği bu evrede işin özü yönünden sonuca varılmasıuygun bulunarak davada uygulama niteliği taşımayan 8.5.1991 günlü, 3717 sayılıAdli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve TazminatVerilmesi ile 492 Sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin YürürlüktenKaldırılması Hakkında Kanun'un 2. maddesine ilişkin itirazın başvuran Mahkemeninyetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Selçuk TÜZÜN'ün "iptali istenilen maddedavada uygulanacak kural olduğundan esasa geçilmesi gerekir" yolundakikarşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
23.6.1992 gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Mustafa ŞAHİN
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Erol CANSEL
Üye
Yavuz NAZAROĞLU
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
KARŞIOYGEREKÇESİ
Anayasa'nın 152. maddesine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme,uygulanacak bir yasa ya da kanun hükmünde kararname bükümlerini Anayasa'yaaykırı görür ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddiolduğu kanısına varırsa o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'nebaşvurmayayetkilidir. Ancak, bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi içinelinde yönetimce açılmış ve görevine giren bir davanın bulunması ve iptaliistenen kuralın o davada uygulanacak kural olması gerekmektedir.
Türk Ceza Yasası'nın 39., Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası'nın 407.maddeleri ve 3717 sayılı yasa açılan dava nedeniyle birliktedeğerlendirildiğinde de, "iptali istenilen 3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesidavada uygulanacak kuraldır. Diğer unsur-landa bulunduğundan mahkemenin iptal istemiyleitiraz başvurusunda bulunmaya yetkisi vardır, esasa geçilmesi gerekir."kanısına vardığımdan itirazın başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniylereddine dair sayın çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Selçuk TÜZÜN