ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1992/47
Karar Sayısı : 1993/13
Karar Günü : 30.3.1993
R.G. Tarih-Sayı :31.05.1993-21597
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Samsat Asliye Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 8.5.1991 günlü 3717 sayılı Adli Personel ileDevlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kaldırılması HakkındaKanun'un 2. maddesinin altıncı ve yedinci fıkralarında yer alan kimi hükümlerile dokuzuncu fıkranın, Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY :
Atatürk Barajı'nın yapımı nedeniyle Samsat İlçesi Tepeönü Köyündebulunan davacıya ait taşınmaz DSİ Genel Müdürlüğü tarafından 100.500.000.-TL.bedel karşılığı kamulaştırılmıştır. Bu tutarın taşınmazın gerçek değeriolmadığı savıyla, bedelin 130.500.000.-TL.'sına çıkarılması istenerek SamsatAsliye Hukuk Mahkemesinde dava açılmıştır. Yargılama sırasında davacı vekilikeşif gideri konusunda Anayasa'ya aykırılık savında bulunmuş, sadece bilirkişiyeve mahkeme kuruluna ödenen tutardan sorumlu olacaklarını belirtmiştir. Davayabakan Samsat Asliye Hukuk Mahkemesi bu savı ciddi bularak, keşif masraflarınındayanağı olan 3717 sayılı Yasa'nın 449 sayılı KHK ile değişik 2. maddesininaltıncı ve yedinci fıkralarında yer alan kimihükümler ile dokuzuncu fıkrahükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak 13.11.1992 gününde iptalistemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ :
A. İptali İstenen Yasa Kuralları :
3717 sayılı Yasa'nın 449 sayılı KHK ile değişik 2. maddesininaltıncı ve yedinci fıkraları hükmü ile dokuzuncu fıkrası hükmü aynen şöyledir :
1. Altıncı Fıkra :
"(Değişik: 19/8/1991 - KHK - 449/2 md.) Birinci fıkradasayılanlardan adli yargı hakim ve savcıları ile adli yargıda görevli yazıişleri müdürü, zabıtkatibi, mübaşir, icra müdürü, icra müdür yardımcısı ilediğer personele tahakkuku müteakip yol tazminatının 1/2'si ödenir. Yoltazminatının kesilen 1/2'si o yerdeki bir kamu bankasında açılan bir hesabayatırılır. Bu hesaba yatırılan paraların % 10'u her ayın ilk haftası içindeAnkara'da bir kamu bankasında açtırılan Adalet Bakanlığı merkez hesabınagönderilir. Mahalli hesapta toplanan paraların arta kalanı, o yargı çevresindegörevli adli yargı hakim ve savcıları ile adli yargıda görevli yazı işlerimüdürü, zabıtkatibi, mübaşir, icra müdürü, icra müdür yardımcısı ile diğerpersoneline (ceza infaz kurumu personeli hariç) ayda bir, eşit miktarda ödenir;ancak, bu ödemenin yıllık tutarı en yüksek Devletmemuru aylığının (ek göstergedahil) yıllık tutarının yarısını geçemez."
2. Yedinci Fıkra :
"(Ek: 19/8/1991 - KHK-449/2 md.) Adalet Bakanlığı merkezhesabına gönderilen paralardan, Adalet Bakanlığı merkez teşkilatının hakim vesavcı dışındaki personeline, Adalet Bakanınca belirlenen miktar ve esaslardahilinde üç ayda bir ödeme yapılır."
3. Dokuzuncu Fıkra :
"Hazine Avukatı veya devlet davalarını takibe yetkili kişiyeödenecek yol tazminatının tahakkukunu müteakip, % 85'i ödenir. Yol tazminatınınkesilen % 15'i emanet hesabına alınarak o il ve ilçede muhakemat hizmetlerindegörev yapan raportör, şef ve memurlara ayda bir eşit olarak ödenir."
B. Dayanılan Anayasa Kuralı :
İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralı şudur :
"MADDE 10.- Herkes, dil,ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanunönünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
IV- İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Servet TÜZÜN, Mustafa GÖNÜL, MustafaŞAHİN, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ ve YalçınACARGÜN'ün katılmalarıyla 1.12.1992 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, Yekta GüngörÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Ahmet NSEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN'ün"İptali istenen bölüm davada uygulanacak kural olmadığından itirazınbaşvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir." yolundakikarşıoylarıyla ve oyçokluğuyla karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ :
İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ile ekleri, Anayasa'yaaykırılığı ileri sürülen yasa kuralı, itiraza dayanak yapılan Anayasakuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri, okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
İlk inceleme evresinde çözümlenmesi gerekli bir sorunla, dosyanınesas inceleme aşamasında karşılaşıldığında öncelikle incelemeyi bu yöndensürdürmek ve sonuca varmak gerekmektedir. Bu nedenle bakılmakta olan davada,itiraz konusu hükümlerin uygulanacak yasa kuralı olup olmadığının incelenmesiönem taşımaktadır.
Anayasa'nın 152. maddesinin birinci fıkrasıyla 2949 sayılıYasa'nın 28. maddesi uyarınca bir davaya bakmakta olan mahkemenin itiraz yolunuizleyerek iptal istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için Anayasa'yaaykırı gördüğü ya da davanın taraflarından birinin ileri sürdüğü aykırılıksavının ciddi olduğu kanısına varacağı kuralın elindeki davada uygulanacakkural olması başlıca koşuldur. Bu yasal koşul bulunmadıkça itiraz yolununizlenmesi olanaksızdır. Davada uygulanacak yasa kuralından, yalnız davadilekçesi ve ilgili belgelerde uygulanması istenen kurallar değil, davanınözüne etkili ve sonucu değiştirecek nitelikte doğrudan veya dolaylı biçimdeuygulanacak kurallar anlaşılmak gerekir.
İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin önündeki dava, 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'nun 14. maddesinin birinci fıkrasına dayanılarak açılmışolan kamulaştırma bedelinin arttırılması davasıdır. Mahkeme yargılamasırasında, yargılama giderlerinden keşif giderinin paylaştırılması konusundadayanak olan 3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuyolundaki davacı vekili iddiasını ciddi bularak anılan maddenin bazıhükümlerinin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.
3717 sayılı Adli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere YolGideri ve Tazminat Verilmesi ile 492 sayılı Harçlar Kanununun Bir MaddesininYürürlükten Kaldırılması Hakkında Kanunun 2. maddesi, tebliğden başka bir işlemyapmak için görev yerinden uzaklaşma durumunda olan hakimler, savcılar, askerimahkemelerdekisubay üyeler ve icra müdürleri ile yardımcılarına, adli tabiblere, yazı işlerimüdürlerine, zabıtkatiplerine, mübaşirlere, hizmetlilere, bu işlemlere katılanhazine avukatlarına verilecek yol tazminatının esaslarını ayrıntılarıyladüzenlemektedir. İtiraz eden Mahkemeye göre, 3717 sayılı Yasa'nın bu davadauygulanma olanağı, yargılama giderleri aşamasındadır. Keşif ve bilirkişiücretinin yargılama giderleri arasında bulunduğu ve verilen karara göretaraflar arasında ne şekilde paylaştırılacağı hususları Hukuk UsulüMuhakemeleri Kanunu'nun 413-426. maddelerinde düzenlenmiştir. Davacının davayıkaybetmesi durumunda keşif ve bilirkişi ücretini yükümleneceği kuşkusuzdur.Ancak, bu durum Mahkemenin 3717 sayılı Yasa hükümlerini yargıç ve yardımcıadalet personelinin mali hakları yönünden uyguladığı anlamına gelmemektedir.Burada davanın yargılama gideri aşamasında uygulanan yasa, adli personeleödenecek giderin hesaplanma yöntemini belirleyen 3717 sayılı Yasa değil,HUMK.'nudur. Dolayısıyla itiraz yoluna başvuran Samsat Asliye HukukMahkemesi'nin iptalini istediği 3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin kimihükümleri davada uygulanacak kural olmadığından mahkemenin iptali istemiyleitiraz başvurusunda bulunmaya yetkisi yoktur.
VI - SONUÇ :
Anayasa'nın 152. maddesinin birinci fıkrası ve 2949 sayılıYasa'nın 28. maddesine göre iptali istenen kuralın başvuran mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı kural olmaması nedeniyle itirazın REDDİNE, GüvenDİNÇER, Mustafa ŞAHİN ile Selçuk TÜZÜN'ün karşıoylarıve OYÇOKLUĞUYLA,
30.3.1993 gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Servet TÜZÜN
Üye
Mustafa ŞAHİN
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
KARŞIOYYAZISI
Esas Sayısı : 1992/47
Karar Sayısı : 1993/13
Anayasamızın 152 ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 28. maddelerinde, bir davaya bakmakta olanmahkemenin o dava sebebi ile uygulanacak kanun hükümlerini Anayasa'ya aykırıgörürse konuyu itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne götürebileceğiöngörülmüştür. Mahkemelerin bu konuda kendilerine tanınan yetkiyikullanabilmeleri için yukarıda sözü edilen maddelerde iki temel unsurun yanyanabulunması gereklidir.
1- Mahkemede bakılmakta olan bir davanın bulunması,
2- Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen kuralın o davadauygulanacak bir kural olması,
Dava konusu olayda heriki yasal unsur bir arada bulunmaktadır.
Yargılama sonunda mahkemelerin verdiği kararlar esas hakkındaverilen hüküm ile yargılama giderlerini kapsayan hükümden oluşurlar. Keşif vebilirkişi ücretleri yargılama giderleri arasında yer alır ve bunların taraflararasında nasıl paylaştırılacağı hususu, Hukuk Usulu Muhakemeleri Kanunu'nun 413426. maddelerinde gösterilmiştir.
İtiraz konusu olayda, istimlak sebebi ile takdir olunan bedelinarttırılmasını isteyen davacı, gerçek mahkeme masraflarını ödemek istemektedir.Zira dava konusu düzenleme ile, davayla ilgisi olmayan görevlilere dava içinalınan yargılama giderlerinden bir kısmının ödenmesi öngörülmektedir. Bütün buödemeler, dava ve hüküm aşamasında davacının mali yükünü oluşturmaktadır.
"Davada Uygulanan Kural" deyimi yargılamada ve hükümdeuygulanan kurallar demetinin bütünü kapsar. Dava konusu kurallar, hukukdavasının yürümesi için ödenmesi gerekli yargılama giderlerini düzenlemekteolup yargılama ve hüküm aşamasında davacının mali yükünü arttırıcımahiyettedir. Bu yönden dava konusu kurallar Anayasa'nınve Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki Kanun'un anladığı manada davadauygulanan kuraldır.
Açıklanan nedenlerle itirazın yetkisizlik nedeniyle reddinioluşturan çoğunluk görüşüne karşıyız.
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
MustafaŞAHİN
KARŞIOYYAZISI
Esas Sayısı : 1992/47
Karar Sayısı : 1993/13
8.5.1991 günlü, 3717 sayılı "Adli Personel İle DevletDavalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat Verilmesi İle 492 SayılıHarçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kaldırılmasına HakkındaKanun"un 2. maddesinin, 19.8.1991 günlü, 499 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin 2. maddesiyle değiştirilen altıncı, bu fıkradan sonra gelmeküzere eklenen yedinci fıkraları ile dokuzuncu fıkrasının Anayasa'nın 10.maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptali istenilmiştir.
Anayasa'nın 152. ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 28. maddelerine göre Mahkemenin konuyu itirazyoluyla Anayasa Mahkemesi'ne getirebilmesi için bakmakta olduğu bir davadaAnayasa'ya aykırılığı ileri sürülen hükmün uygulanacak kural olmasıgerekmektedir.
Davacı vekili keşif heyetine ve bilirkişilere ödenen miktarındışında kendilerine masraf yükletilmemesi gerektiğini ileri sürmüştür. Mahkemekeşif giderinin paylaştırılmasında 3717 sayılı Yasa'yı davacı taraf hakkındauygulayacağını belirterek Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddi bulmuş ve iptalistemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.
Keşif ve bilirkişi ücretleri yargılama giderlerindendir.Nitelikleri Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nda ayrıntıları ile belirlenmiştir.İtiraza konu olan hüküm Mahkemenin önündeki davada uygulayacağı kural olup budeyim duruşmadan kararın kesinleşmesine kadar kuralların tümünü kapsar.
Belirtilen nedenlerle koşulları gerçekleştiğinden işin esasınageçilerek incelenmesi gerekirken "İptali istenen kuralın başvuranmahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı kural olmaması nedeniyleitirazın reddine" dair çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Selçuk TÜZÜN