ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1992/49
Karar Sayısı : 1992/54
Karar Günü : 29.12.1992
R.G. Tarih-Sayı :17.04.1993-21555
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Balıkesir Havran Sulh Hukuk Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : 2.3.1984 günlü, 2985 sayılı "Toplu Konut Kanunu"nun2. maddesinin (d) bendinin Anayasa'nın 5., 10., 11., 12., 13., 15. ve 23.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY :
4.11.1992 tarihinde yurtdışına çıkarken 2985 sayılı Yasa uyarınca100 Amerikan Doları karşılığı Türk Lirası ödeyen kişi; yurt dışına çıkanlardanpara alınmasının yurtdışına çıkış hakkını kısıtladığını ve bu kısıtlamanın,hakkın özüne dokunduğunu ileri sürerek, ödediklerini dava yoluyla gerialabilmesi için bu miktar ödeme yaptığına ilişkin delil tespitine karar verilmesinive 2985 sayılı Toplu Konut Yasası'nın 2/d bendinin Anayasa'ya aykırılığınedeniyle konunun Anayasa Mahkemesi'ne götürülmesini istemiştir.
Havran Sulh Hukuk Mahkemesi, istemin hasımsız delil tesbitiolduğunu kararlaştırarak, 2985 sayılı Yasa'nın 2/d bendinin iptali için15.12.1992 günü Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ :
A. İptali İstenen Yasa Kuralı :
İptali istenen 2985 sayılı Toplu Konut Yasası'nın 2. madde sinin(d) bendi şöyledir :
"MADDE 2.- Bu Kanunla öngörülen hizmetleringerçekleştirilmesi maksadıyla Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası nezdinde"Toplu Konut Fonu" kurulmuştur.
Bu Fonun kaynakları;
a) ...............
b) ...............
c) ...............
d) (Değişik: 1/7/1992 - 3872/1 md.) Yurtdışı çıkışlardan çıkışbaşına alınacak en çok 100 Amerikan Doları karşılığı Türk Lirası ve KuzeyKıbrıs Türk Cumhuriyeti, Türkmenistan, Gürcistan, Azerbaycan, Kazakistan,Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan Cumhuriyetleri için çıkış başına en çok bunundörtte biri kadar Amerikan Doları karşılığı Türk Lirasından, (Türkvatandaşlığına kabul edilen göçmenlerin, geldikleri ülkeye yılda bir defayapacakları seyahatler bu harçtan muaftır. Ayrıca Bakanlar Kurulu, Hacçıkışları dahil, kimlerin bu harçtan muaf tutulacağını veya istisnadanyararlanacağını tesbite yetkilidir.)
e) ................
Meydana gelir.
(Değişik: 1/5/1985-3189/1 Md.) Yukarıdaki bentlerde belirtilennispet ve miktarları tespite, azaltmaya veya bir misline kadar artırmayaBakanlar Kurulu yetkilidir.
B. DAYANILAN ANAYASA KURALLARI :
İptal istemine dayanak yapılan Anayasa kuralları şunlardır:
"MADDE 5.- Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletininbağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti vedemokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunusağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk Devleti ve adaletilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyalengelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gereklişartları hazırlamaya çalışmaktır."
"MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanunönünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
"MADDE 11.- Anayasa hükümleri, yasama, yürütme veyargıorganlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temelhukuk kurallarıdır.
Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz."
"MADDE 12.- Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz,devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir.
Temelhak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilerekarşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder."
"MADDE 13.- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi vemilletiyle bölünmez bütünlüğünün, milli egemenliğin, Cumhuriyetin, milligüvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin, kamu yararının, genel ahlakın vegenel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıca Anaya sanın ilgili maddelerindeöngörülen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunlasınırlanabilir.
Temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalardemokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldükleri amaçdışında kullanılamaz.
Bu maddede yer alan sınırlama sebepleri temel hak ve hürriyetlerintümü için geçerlidir."
"MADDE 15.- Savaş, seferberlik, sıkıyönetim veya olağanüstühallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla,durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veyatamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasada öngörülengüvencelere aykırıtedbirler alınabilir.
Birinci fıkrada belirlenen durumlarda da, savaş hukukuna uygunfiiller sonucu meydana gelen ölümler ile, ölüm cezalarının infazı dışında,kişinin yaşama hakkına, maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamaz;kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardandolayı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez; suçluluğu mahkeme kararıile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz."
"MADDE 23.- Herkes, yerleşme ve seyahat hürriyetinesahiptir.
Yerleşme hürriyeti, suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomikgelişmeyi sağlamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamumallarını korumak;
Seyahat hürriyeti, suç soruşturma ve kovuşturması sebebiyle ve suçişlenmesini önlemek;
Amaçlarıyla kanunla sınırlanabilir.
Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ülkenin ekonomik durumu,vatandaşlık ödevi ya da ceza soruşturması veya kovuşturması sebebiylesınırlanabilir.
Vatandaş sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksunbırakılamaz."
IV- İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilkinceleme toplantısında, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin iptalini istediğikuralların bakmakta olduğu davada uygulanıp uygulanmayacağı sorunu önceliktaşıdığından ilk inceleme raporu, dava dosyası ve ekleri, iptali istenen Yasa vedayanılan Anayasa kurallarıyla bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriincelendikten sonra bu konuya öncelik verilerek gereği düşünüldü:
Anayasa'nın 152. maddesi gereğince bir davaya bakmakta olanmahkeme, uygulanacak bir yasa ya da kanun hükmünde kararname hükümleriniAnayasa'ya aykırı görür ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılıksavının ciddi olduğu kanısına varırsa o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'nebaşvurmayayetkilidir. Ancak, bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi içinelinde yöntemince açılmış ve görevine giren bir davanın bulunması ve iptaliistenen kuralların o davada uygulanacak kural olması gerekmektedir.
Havran Sulh Hukuk Mahkemesi'nden gönderilen dosya kapsamınınincelenmesinde;
Mahkemeye başvuran kişinin isteminin delil tesbiti olduğu; maddiolayla hukuki ilişkisi ve hukuki yararın bulunmadığı; yapılan istem karşısındaHavran Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 2985 sayılı Toplu Konut Yasası'nın 2.maddesinin (d) bendi kuralını uygulayacak durumda olmadığı anlaşılmaktadır.
V- SONUÇ :
Bu evrede, dosyada eksiklik olup olmadığı üzerinde durulmaksızın,davada, uygulama niteliği taşımayan 2.3.1984 günlü, 2985 sayılı "TopluKonut Kanunu"nun 2. maddesinin (d) bendine ilişkin itirazın başvuranmahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
29.12.1992 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Servet TÜZÜN
Üye
Mustafa ŞAHİN
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN