ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 1993/23
Karar Sayısı: 1993/55
Karar Günü: 2.12.1993
R.G. Tarih-Sayı :25.12.1999-23917
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kaman Asliye Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 17.2.1926 günlü, 743 sayılı "Türk KanunuMedenisi"nin 21. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'nın 10., 13. ve 23.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptali istemidir.
I- OLAY
Davacının, bir süredir ayrı yaşadığı kocası aleyhine, şiddetligeçimsizlik nedeniyle açtığı boşanma davasında, davalı kocanın, davanın,davalının ikametgâhı mahkemesinde açılması gerektiğini belirterek yetkiitirazında bulunması üzerine Mahkeme, Medenî Kanun'un 21. maddesinin birincifıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğu savıyla iptali için doğrudan başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
17.2.1926 günlü, 743 sayılı "Türk Kanunu Medenîsi"nin21. maddesinin itiraz konusu birinci fıkrası şöyledir:
"Kocanın ikametgâhı karının ve ana babanın ikametgâhıvelâyetleri altındaki çocuğun ve mahkemenin bulunduğu yer vesayet altındakikimsenin ikametgâhı addolunur."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır:
1- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasîdüşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizinkanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
2- "MADDE 13.- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi vemilletiyle bölünmez bütünlüğünün, millî egemenliğin, Cumhuriyetin, millîgüvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin, kamu yararının, genel ahlâkın vegenel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıca Anayasanın ilgili maddelerindeöngörülen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhunauygun olarak kanunlasınırlanabilir.
Temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalardemokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldükleri amaçdışında kullanılamaz.
Bu maddede yer alan genel sınırlama sebepleri temel hak vehürriyetlerin tümü için geçerlidir."
3- "MADDE 23.-Herkes, yerleşme ve seyahat hürriyetinesahiptir.
Yerleşme hürriyeti, suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomikgelişmeyi sağlamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamumallarını korumak;
Seyahat hürriyeti, suç soruşturma ve kovuşturması sebebiyle ve suçişlenmesini önlemek;
Amaçlarıyla kanunla sınırlanabilir.
Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ülkenin ekonomik durumu,vatandaşlık ödevi ya da ceza soruşturması veya kovuşturması sebebiylesınırlanabilir.
Vatandaş sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksunbırakılamaz."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Yekta GüngörÖZDEN, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Servet TÜZÜN, Mustafa ŞAHİN, İhsan PEKEL, SelçukTÜZÜN, Ahmet Necdet SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN ve SacitADALI'nın katılmalarıyla yapılan 7.5.1993 günlü toplantıda "dosyadakieksiklik giderildiğinden işin esasının incelenmesine oybirliğiyle" kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, Anayasa'yaaykırılığı ileri sürülen yasa kuralları ile aykırılık savına dayanak yapılanAnayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Davada Uygulanacak Kural Sorunu
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Medenî Kanun'un 21. maddesininbirinci fıkrasının tamamının iptalini istemiştir. Fıkrada, kocanın ikametgâhıkarının ikametgâhı olarak belirtildikten sonra, velayet altındaki çocuk ilevesayet altındaki kişilerin ikametgâhları da düzenlenmektedir. Oysa dava,karının kocası aleyhine açtığı boşanma davasında kocanın yaptığı yetkiitirazına ilişkindir. Mahkeme, yetki itirazını incelerken Medenî Kanun'un 21.maddesinin birinci fıkrasının yalnızca "kocanın ikametgâhı karınınikametgâhı ... addolunur" kuralını uygulayacaktır.
Bu nedenle, Medenî Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrasında yeralan diğer ibarelere yönelik iptal isteminin başvuran Mahkeme'nin yetkisizliğinedeniyle reddine, 2.12.1993 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir.
B- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı
Medenî Kanun'un 21. maddesinin itiraz konusu birinci fıkrasında,"kocanın ikametgâhı karının ikametgâhı... addolunur" denilmektedir.Medenî Kanun'un 19. maddesinde ikametgâh, bir kimsenin yerleşmek niyetiyleoturduğu yer olarak tanımlanmıştır.
Kural olarak, kişi yerleşmek istediği yeri özgürce seçebilir veburaya yerleşip, istediği zaman da ine yerleşim yerini özgürce değiştirebilir.Yerleşme niyetiyle oturulan yerin seçimini ve hatta değiştirilmesini kişininiradesine bırakan yasakoyucu, bazı yasal gerekler nedeniyle kimi özel ve tüzelkişilerin ikametgâhlarını yasayla belirleme yoluna gitmiştir. İtiraz konusukural, ikametgâhın yasayla belirlendiği durumlardan birini içermektedir.
C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Mahkeme, kocanın ikametgâhını aynı zamanda karının ikametgâhıolarak düzenleyen itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 10., 13. ve 23.maddelerine aykırı olduğunu ileri sürmüştür.
1- Anayasa'nın 10. Maddesi Yönünden İnceleme
Başvuru kararında, itiraz konusu yasa kuralı ile kocanınikametgâhının karının ikametgâhı olarak düzenlenmesinin, karının ayrı ikametgâhedinememesi sonucunu doğurduğu; boşanma davasını kocanın kendi ikametgâhımahkemesinde açabilmesine karşılık, karının ancak kocasının ikametgâhımahkemesinde açabilmesinin de Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırılıkoluşturduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir" denilmektedir.
"Kanun önünde eşitlik" ilkesi, hukuksal durumları benzerolanlar için söz konusudur. Bu ilke ile hukuksal eşitlik öngörülmektedir.Eşitlik ilkesiyle güdülen amaç, aynı durumda bulunan kişilerin aynı kurallarabağlı tutulmalarını sağlamak ve aynı durumda olan kişilere yasa karşısındaayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle aynı hukuksaldurumda bulunan kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak eşitliğinçiğnenmesiyasaklanmıştır. Durum ve konumlarındaki özellikler ise, kimi kişiler ya datopluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Özelliklere, ayrılıklaradayandığı için haklı olan nedenler, ayrı düzenlemeyi eşitlik ilkesine aykırıdeğil, geçerlikılar.
Herkes, bir ikametgâh seçmekte, seçtiği bu ikametgâhıdeğiştirmekte özgürdür. Ancak, Medenî Kanun'un 19. maddesine göre bir kimseninaynı zamanda birden çok ikametgâhı olamaz. Toplumun temeli kabul edilen ailebirliğinin huzur ve devamını sağlamak için yasalarla kimi düzenlemeleryapılmıştır. Bir başka anlatımla, tek tek evliliklerin kuruluş ve işleyişindekidüzen toplum düzeni ile ilişkilendirilerek aile birliğine ilişkin bazı konularyasakoyucu tarafından hukuksal bir yapıya oturtulmuştur. MedenîKanun ilekişilerin ayrı ayrı sahip oldukları haklardan kimileri aile birliğinegeçirilmiş, birliği oluşturan karı ve kocaya da bazı haklar verilmiş veyükümlülükler getirilmiştir.
Kocanın ikametgâhının karının ikametgâhı addolunacağına ilişkinitiraz konusu kural, aile birliğinin tek ikametgâh edinmesini temin amacınayöneliktir. Birliğin tek ikametgâhının bulunması, evlilik birliğinindevamlılığının ve düzeninin sağlanmasındaki kamu yararı amacını gerçekleştirmesinedeniyle Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı görülmemiştir. Bir başkaanlatımla, evlilik birliğinin iyi işlemesinin ve düzeninin sağlanmasındaki kamuyararı itiraz konusu düzenlemeyi haklı kılmaktadır.
Bu nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 10. maddesineaykırı değildir. İtirazın reddigerekir.
2- Anayasa'nın 13. ve 23. Maddeleri Yönünden İnceleme
Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın, kadının yerleşmehürriyetini kısıtladığından ve karının ikametgâh seçme ve yerleşme özgürlüğünüortadan kaldırdığından Anayasa'nın 13. ve 23. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
Anayasa'nın 23. maddesinde, "Herkes, yerleşme ve seyahathürriyetine sahiptir.
Yerleşme hürriyeti, suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomikgelişmeyi sağlamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamumallarını korumak... amaçlarıyla kanunla sınırlanabilir" denilmektedir.
Anayasa'nın temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması başlıklı 13.maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin kamu yararının, genel ahlâkın ve genelsağlığın korunması amacı ile ve ayrıca Anayasa'nın ilgili maddelerindeöngörülen özel sebeplerle, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunlasınırlanabileceği ancak, bu sınırlamaların demokratik toplum düzeniningereklerine aykırı olamayacağı gibi öngörüldükleri amaç dışında dakullanılamayacakları belirtilmiştir.
Kocanın ikametgâhının karının da ikametgâhı sayıldığı itirazkonusu kural, yalnızca evlilik birliğinin kurulması ile uygulamaya giren,birliğin yapısına uygun ve devamlılık ve düzeninin sağlanması amacınayöneliktir.
İtiraz konusu kural ile, karının ikametgâhını seçme özgürlüğü,aile birliğinin sağlanmasındaki kamu yararı nedeniyle sınırlanmıştır. Busınırlama Anayasa'da yer alan aileyi korumaya ilişkin kurallara uygun olduğugibi, demokratik toplum düzeninin gereklerine de aykırılık oluşturmamaktadır.Sınırlama, amaca ulaşmaya elverişli, uygun ve evlilik birliği içinde kimikoşulların gerçekleşmesi durumunda taraflara ayrı ikametgâh seçme ve orayayerleşme özgürlüğü tanıyan kuralların da varlığı nedeniyle ölçülü olup,Anayasa'nın13. ve 23. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
VI- SONUÇ
17.2.1926 günlü, 743 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun sınırlamakararı gereğince incelenen 21. maddesinin birinci fıkrasındaki "Kocanınikametgâhı karının ... ikametgâhı addolunur." kuralının, Anayasa'ya aykırıolmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 2.12.1993 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet NSEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfü FTUNCEL