ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1993/28
Karar Sayısı : 1993/26
Karar Günü : 7.9.1993
R.G. Tarih-Sayı :13.09.1995-22403
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Nevşehir Asliye Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 11.11.1983 günlü, 2954 sayılı Türkiye Radyo ve TelevizyonKanunu'nun 4. maddesi ile 58. madde üçüncü fıkrasının Anayasa'nın 133.maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Özel radyo istasyonu kurarak yayın yapan sanık hakkında, 2954sayılı Yasa'nın 4. maddesinin (a) ve (f) bentleri ile 58. maddesinin üçüncüfıkrası uyarınca ve 2813 sayılı Yasa'nın 4., 9.
ve 12. maddesinin birinci fıkrasına yapılan yollama nedeniyleuygulanan bu Yasa'nın 32. maddesinin a-1. fıkrasına ve 4. maddesine göreyargılanması için Cumhuriyet Başsavcılığı'nca açılan kamu davası üzerine,Başsavcılığın görüşünü de alan Mahkeme, 2954 sayılı Yasa'nın 4. maddesiyle 58.maddesinin üçüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğu görüşüyle iptali için27.7.1993 günlü kararıyla doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A. İTİRAZ KONUSU YASA KURALLARI :
11.11.1983 günlü, 2954 sayılı Türkiye Radyo ve TelevizyonKanunu'nun iptali istenen maddeleri şunlardır :
1. "Madde 4- Radyo ve televizyon istasyonlarının kurulması,işletilmesi, idareleri ve yayınlarının düzenlenmesine ilişkin temel ilkelerşunlardır:
a) Radyo ve televizyon (...) (1) yayınlarının düzenlenmesi ileyurt içine ve yurt dışına yayın yapılması, Devletin tekelindedir. Bu tekel,Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu tarafından kullanılır. Ancak, bu Kanunda belirtilenesaslara uygun yayın yapmak şartıyla polis ve meteoroloji teşkilatlarınındevamlı ikaz ve duyuru maksadıyla radyo istasyonu kurmaları, sürekli vekesintili radyo yayını yapmalarıRadyo ve Televizyon Yüksek Kurulunun izninetabidir.
b) Radyo ve televizyon yayınlarının dinleyici ve izleyiciye seçmehakkı tanıyacak şekilde birden fazla kanaldan ve bütün yurt sathına yapılmasıesastır.
c) (Mülga: 12/1/1989-3517/7 Md.; İptal: Ana. Mah.nin 18/5/1990tarih ve E.1989/9, K.1990/8 sayılı Kararı ile)
d) Kamu kurum ve kuruluşlarıyla gerçek ve özel hukuktüzelkişilerinin kapalı devre televizyon sistemi kurmaları ve işletmeleri Radyove Televizyon Yüksek Kurulunun iznine tâbidir.
e) Yurt içine yapılan radyo televizyon yayınları ile kapalı devretelevizyon yayınlarının bu Kanunda belirtilen esaslara uygunluğu, Radyo veTelevizyon Yüksek Kurulu tarafından gözetilir, denetlenir ve değerlendirilir.
f) Her türlü radyo ve televizyon yayını için frekans planlama,tahsis ve tescil işlemleri 5 Nisan 1983 tarih ve 2813 sayılı Telsiz Kanunuhükümlerine tâbidir."
2. "Madde 58- ..................
.................................
Radyo ve televizyon verici cihazları 5 Nisan 1983 tarih ve 2813sayılı Telsiz Kanunu hükümlerine tâbidir. (Üçüncü fıkra).
B. İLGİLİ YASA KURALI :
5.4.1983 günlü, 2813 sayılı Telsiz Kanunu'nun konuyla ilgili"Ceza hükümleri" başlıklı 32. maddesinin (a) bendi şöyledir:
"a) 12 nci maddeye göre ruhsatsız verici veya verici-alıcıtelsiz tesisi kuranlar veya ruhsat aldıktan sonra bu tesisleri maddi çıkar veyasiyasî amaçlarla veya Millî Güvenlik gereklerini dikkate almadan kullananlaraltı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar."
C. DAYANILAN ANAYASA KURALI :
Mahkemenin itirazında dayandığı Anayasa'nın değişik 133. maddeside şöyledir :
"Madde 133- Radyo ve televizyon istasyonları kurmak veişletmek kanunla düzenlenecek şartlar çerçevesinde serbesttir.
Devletçe kamu tüzel kişiliği olarak kurulan tek radyo vetelevizyon kurumu ile kamu tüzel kişilerinden yardım gören haber ajanslarınınözerkliği ve yayınlarının tarafsızlığı esastır."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında, itiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin iptalini istediğikuralların bakmakta olduğu davada uygulanıp uygulanmayacağı sorunu önceliktaşıdığından, ilk inceleme raporu, dava dosyası ve ekleri, iptali istenen yasahükümleri ve dayanılan Anayasa kuralı ile bunların gerekçeleri ve öbür yasamabelgeleri incelendikten sonra bu konuya öncelik verilerek gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa'nın 152. maddesinin birinci fıkrasıyla 2949 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 28. maddesinegöre, bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir yasa veya kanunhükmünde kararname hükümlerini Anayasa'ya aykırı görür yahut taraflardanbirinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddî olduğu kanısına varırsa, o hükmüniptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, bir mahkemeninAnayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve görevinegiren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların o davada uygulanacakkural olması gerekmektedir.
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin bakmakta olduğu dava, özelradyo istasyonu kurarak 2954 sayılı Yasa'nın temel ilkelerini ve radyo vetelevizyon alıcı cihazlarının imal, ithal ve montajlarında uygulanacak esaslarızedelediği gerekçesiyle Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından bir vatandaşaleyhine açılmış kamu davası olup,aynı Yasa'nın 4. maddesinin ve 58 maddesininüçüncü fıkrasının Anayasa'nın 133. maddesine aykırı olduğundan iptali isteminiiçermektedir.
Ancak, 2954 sayılı Yasa'nın 4. maddesi radyo-televizyonistasyonunun kurulması, işletilmesi, yönetimi ve yayınlarının düzenlenmesineilişkindir. Bu madde, ancak ruhsat istenmesinde bu istemin reddi ya da kabulüdurumunda sonuçlanacak yönetsel işlem nedeniyle uygulanabilir.
2813 sayılı Yasa'nın 11. maddesinde belirtilen frekans tahsis vetescili de bu olayda yer almadığından, 4 maddenin (f) bendinin uygulanması dasözkonusu değildir.
2954 sayılı Yasa'nın 58 maddesinin üçüncü fıkrasında radyo vetelevizyon verici cihazlarının Telsiz Yasası hükümlerine bağlı olduğubelirtildiğine göre, bundan, birinci ve ikinci fıkralarda sözü edilenvericilerin de Telsiz Yasası hükümlerine bağlı oldukları, dolayısıyla 13.maddeye değil, telsiz cihazlarının imal, ithal ve montajını düzenleyen 29.maddeye gönderme yapıldığı anlamı çıkar.
Bir yasa kuralının, ulaşılacak sonuca etki yapması ya daanlaşmazlığın çözümünde dayanak olması durumunda, bakılmakta olan davadauygulanacak kural olduğunun kabulü gerekir. Olayda Telsiz Yasası'nın 32.maddesi uygulanacağı için, itiraz yoluna başvurulan kurallar davada uygulanmadurumunda değildir.
Ayrıca, itiraz konusu Yasa 11.11.1983 günlü olup, 12.9.1980'denilk genel seçimler sonucu toplanacak TBMM Başkanlık Divanı'nın oluşturulduğu6.12.1983 arasında yasalaştığından Anayasa'nın Geçici 15. Maddesi kapsamınagirmektedir. Bu bakımdan anılan maddelerin Anayasa'ya aykırılığı ilerisürülemez. Ancak, uygulanacak kural sorunu öncelik taşıdığından, Anayasa'nınGeçici 15. Maddesine göre karar vermeye gerek kalmamıştır. Yerel mahkemeninuygulamayacağı kuralın iptali istemiyle başvuru yapmaya yetkisi yoktur.
V- SONUÇ
Anayasa'nın 152. maddesinin birinci fıkrası ile 2949 sayılı Yasa'nın28. maddesine göre, iptali istenen kuralların başvuran mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı kural olmaması nedeniyle itirazın REDDİNE,
7.9.1993 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Mustafa GÖNÜL
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI