ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1993/41
Karar Sayısı : 1993/39
Karar Günü : 6.10.1993
R.G. Tarih-Sayı :08.12.1993-21782
İPTAL DAVASINI AÇAN : Anamuhalefet (Anavatan) Partisi TürkiyeBüyük Millet Meclisi Grubu adına Grup Başkanı A. Mesut YILMAZ.
İPTAL DAVASININ KONUSU : 13.9.1993 günlü, 21697 sayılı ResmîGazete'de yayımlanan 514 sayılı "Kadın ve Sosyal Hizmetler MüsteşarlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Karar name"nin Anayasa'nın6., 7., 87., 91. ve 153. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
II- YASA METİNLERİ :
A. İptali İstenilen Kurallar :
514 sayılı "Kadın ve Sosyal Hizmetler MüsteşarlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname" Kadın ve SosyalHizmetler Müsteşarlığının kurulması; 24/6/1993 tarihli ve 3911 sayılı Kanununverdiği yetkiye dayanılarak Bakanlar Kurulu'nca 16/8/1993 tarihindekararlaştırılmıştır.
BİRİNCİ KISIM
Amaç, Görev, Teşkilat
Amaç
Madde 1- Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin amacı, kadın haklarınıkorumak ve geliştirmek, kadınların sosyal, ekonomik, kültürel ve siyasîyaşamdaki işlevlerini güçlendirmek, eşit haklara sahip bireyler olaraktoplumsal yaşamda yer almalarını ve kalkınma sürecine etkin katılımlarınıgerçekleştirerek kalkınmanın nimetlerinden eşit biçimde yararlanmalarını sağlamak,aileyi korumak ve desteklemek, sosyal hizmetleri Devletin temel ilke, politikave planlarına uygun olarak yürütmek için Başbakanlığa bağlı Kadınve SosyalHizmetler Müsteşarlığının kurulmasına, teşkilat ve görevlerine ilişkin esaslarıdüzenlemektir.
Başbakan bu Müsteşarlığın yönetimi ile ilgili yetkisini bir DevletBakanı vasıtası ile kullanabilir.
Görev
Madde 2- Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığının görevlerişunlardır:
a) Kadına karşı her türlü ayrımcılığı önlemek, kadın haklarınıgeliştirmek, kadını ekonomik, sosyal ve kültürel yaşamın tüm alanlarında etkinhale getirmek ve kalkınmanın nimetlerinden eşit biçimde yararlanabilmek içintemel politika ve programlara esas olacak inceleme ve araştırmaları yapmak,yaptırmak ve bunları uygulamaya koymak,
b) Aileyi korumak ve desteklemek, bu alanda politika ve projelerüretmek, inceleme ve araştırmalar yapmak, yaptırmak,
c) Korunmaya, bakıma veya yardıma muhtaç bireylere götürüleceksosyal hizmetlerin düzenlenmesi ve yürütülmesini takip ve kontrol etmek,
d) Müsteşarlığın görev alanları ile ilgili eğitim faaliyetleriyapmak, bu faaliyetlerin kitle iletişim araçlarıyla kamuoyuna yansıtılmasınısağlamak,
e) Müsteşarlığın görev alanına giren konularda Bakanlıklar, tüzelkişiler, yerel yönetimler ve gönüllü kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonusağlamak,
f) 1173 sayılı Kanun çerçevesinde, hizmet alanı ile ilgiliuluslararası örgüt ve organizasyonlara üye olmak ve katılmak, gerçekleştirilecekher türlü çalışma ve etkinlikte Türkiye'yi temsil etmek,
g) Kadın, aile, çocuk, yaşlı ve özürlülere hizmet verecek vakıf vegönüllü kuruluşların kurulmasını teşvik etmek,
h) Uluslararası sözleşmeler, belgeler ve kararların öngördüğü yükümlülüklerve görevler doğrultusunda kadın politikaları oluşturmak,
ı) Müsteşarlık görevlerinin yerine getirilmesi için gereklitesisleri kurmak ve işletmek,
Teşkilat
Madde 3- Müsteşarlık, merkez ve taşra teşkilatı ile bağlıkuruluşlardan oluşur.
İKİNCİ KISIM
Müsteşarlık Merkez Teşkilatı
Merkez Teşkilatı
Madde 4- Müsteşarlık Merkez Teşkilatı ana hizmet birimleri iledanışma birimi ve yardımcı birimlerden oluşur. Bu birimler EK-1 sayılı cetveldegösterilmiştir.
BİRİNCİ BÖLÜM
Müsteşarlık
Müsteşar
Madde 5- Müsteşar, Müsteşarlık kuruluşunun en üst amiridir.Müsteşarlık hizmetlerinin Başbakan veya ilgili Devlet Bakanının direktifleriyönünde mevzuata, Hükümetin genel siyasetine, milli güvenlik siyasetine,kalkınma planlarına ve yıllık programlara uygun olarak yürütmekle veMüsteşarlığın faaliyet alanına giren konularda diğer kamu kurum ve kuruluşlarıile işbirliği ve koordinasyonu sağlamakla görevlidir.
Müsteşar, ayrıca emri altındakilerin faaliyet ve işlemlerinden desorumlu olup, Müsteşarlık merkez, taşra ve bağlı kuruluşun faaliyetlerini,işlemlerini ve hesaplarını denetlemekle görevli ve yetkilidir.
Müsteşar Yardımcıları
Madde 6- Müsteşarlıkta, Müsteşara yardımcı olmak üzere ikiMüsteşar yardımcısı görevlendirilebilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Ana Hizmet Birimleri
Ana Hizmet Birimleri
Madde 7- Müsteşarlığın ana hizmet birimleri şunlardır.
a) Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü,
b) Aile ve Sosyal Araştırma Genel Müdürlüğü,
c) Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı.
Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü
Madde 8- Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü'nüngörevleri şunlardır:
a) Kadının sosyal, ekonomik ve siyasî kararlara eşit bir biçimdekatılımını sağlayacak, toplumsal yaşamın her alanında işlevlerinigüçlendirecek, kalkınma sürecine katılımını ve kalkınmanın nimetlerinden eşitölçüde yararlanmasını sağlayacak çalışmalarda bulunmak,
b) Kırsal ve kentsel alanda yaşayan kadınlara evde ve işyerindeçalışarak ekonomik açıdan güçlenmelerini sağlayacak bilgi ve becerikazandırmak, bilgi ve beceriye sahip olanların ise ürettiklerini sürekli vegüvenli bir kazanca dönüştürmek için gerek li çalışmaları yapmak,
c) Uluslararası sözleşmeler, belgeler ve kararların getirdiğiyükümlülükler ve görevler çerçevesinde gerekli yasal düzenlemelerin yapılmasıve uygulamadan kaynaklanan olumsuzlukların giderilmesi için çalışmalardabulunmak,
d) Kadına ilişkin politikaların oluşturulması için hükümet vehükümet dışı kuruluşlar ile yerel yönetimlerin kadınlarla ilgili çalışmalarındaişbirliği ve koordinasyonu sağlamak,
e) Kadınlara yasalarla verilen hakların tam ve eşit bir biçimdekullanılabilmesi için kamuoyu oluşturmak, sağlık, çalışma, sosyal güvenlik,kültür, eğitim alanlarında yönlendirici çalışmalarda bulunmak,
f) Kadına yönelik her türlü şiddet, taciz ve istismarınengellenmesi için çalışmalarda bulunmak,
g) Kadınların aile içi ve sosyal yaşamdan kaynaklanan sorunlarınayardımcı olmak üzere tesisler kurmak, bu alanda hizmet veren yerel yönetimler,gerçek ve tüzel kişiler ile gönüllü kuruluşları teşvik etmek, işbirliği yapmakve koordinasyonu sağlamak,
h) Müsteşarlığın görev alanına giren konularda istatistikleriderlemek, toplamak ve çalışmaların kurumsallaştırılması ile ilgili önlemleralmak, uygulamak, kütüphane, arşiv ve dokümantasyon merkezi kurmak, görsel veyazılı yayın ve tanıtma faaliyetlerinde bulunmak, kadınla ilgili araştırmalaryapmak veya yaptırmak,
ı) Kırsal kesimdeki kadınları eğitmek, gelir sağlayıcı vetoplumsal amaçlı çalışmalara katmak konusunda faaliyette bulunan gönüllükuruluşlara destek vermek ve ortak çalışmalarda bulunmak,
Aile ve Sosyal Araştırma Genel Müdürlüğü
Madde 9- Aile ve Sosyal Araştırma Genel Müdürlüğü'nün görevlerişunlardır :
a) Aileyi korumak ve desteklemek amacıyla; aile yapıları, tipleri,fonksiyonlarındaki değişme, ailenin oluşumu, bütünleşmesi ve çözülmesi,sosyalleşme süreci, aile içi ilişkilerde hak ve görevler, iç ve dış göçün aileüzerindeki etkileri, sorunlu aileler, ailelerin diğer sosyal yapı ve kurumlarlaolan ilişkileri gibi konularda araştırma ve inceleme yapmak veyaptırmak,
b) Kalkınma planları doğrultusunda toplumsal sorunların etüd veanalizini yapmak, sosyal gelişme dinamiklerini öngörmek üzere bilim, sanat vekültür çevreleri ile işbirliği yapmak,
c) İnceleme ve araştırma alanlarında elde edilen bilgilerideğerlendirmek ve sonuçlarını sosyal ve kültürel tedbirler haline dönüştürecekDevlet politikalarının oluşumuna katkıda bulunmak üzere uygulayıcı kurum vekuruluşlara aktararak, varolan hizmetlerin geliştirilmesi ve yeni hizmetmodellerinin yaratılmasına bilimsel ve teknik destek sağlamak,
d) Üniversiteler ve ilgili araştırma kuruluşları ile koordineliçalışmalar yapmak,
e) Kongre, seminer, kollokyum ve benzeri bilimsel toplantılaryapmak, katılmak,
f) Yurt içi ve yurt dışında karşılaştırmalı sosyal yapıaraştırmaları yapmak veya yaptırmak.
Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı
Madde 10- Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı'nın görevlerişunlardır:
a) Müsteşarlığın görev alanına giren konularda uluslararasıdüzeyde yapılan toplantılara 1173 sayılı Kanun çerçevesinde Türkiye'ninkatılımını ve katkısını sağlamak,
b) Uluslararası toplantılarda alınan kararlar ve aktedilensözleşmeler konusunda Müsteşarlık ana hizmet birimleri ve bağlı kuruluşlarabilgi vermek,
c) Müsteşarlığın görev alanına giren konularda çalışmalardabulunan uluslararası kuruluşların yaptığı toplantılar sonucunda ortaya çıkanbelge ve yayınları izlemek, alınan kararları ilgili yerlere iletip sonuçlarınıtakip etmek,
d) Müsteşarlığın görev alanı ile ilgili konularda uluslararasıtoplantılar düzenlemek,
e) Gönüllü kuruluşları uluslararası ilişkiler konusundabilgilendirmek, gönüllü kuruluşların uluslararası ilişkilerini koordine etmek,
f) Dış ilişkiler konusunda verilecek diğer görevleri yapmak.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Danışma Birimleri
Danışma Birimleri
Madde 11- Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığının danışmabirimleri şunlardır :
a) Hukuk Müşavirliği,
b) Müsteşarlık Müşavirleri,
Hukuk Müşavirliği
Madde 12- Hukuk Müşavirliğinin görevleri şunlardır:
a) Müsteşarlığın diğer birimlerinden sorulan hukuki konular ilehukuki, malî, cezaî sonuçlar doğuracak işlemler hakkında görüş bildirmek,
b) Müsteşarlığın menfaatlerini koruyucu, anlaşmazlıkları önleyicihukuki tedbirleri zamanında almak, anlaşma ve sözleşmelerin bu esaslara uygunolarak yapılmasına yardımcı olmak,
c) 8 Ocak 1943 tarihli ve 4353 sayılı Kanun hükümlerine göre adlîve idarî davalarda gerekli bilgileri hazırlamak ve Hazineyi ilgilendirmeyenidarî davalarda Müsteşarlığı temsil etmek,
d) Müsteşarlığın amaçlarını daha iyi gerçekleştirmek, mevzuata,plan ve programa uygun çalışmalarını temin etmek amacıyla gerekli hukukîteklifleri hazırlamak ve Müsteşara sunmak,
e) Müsteşarlık kuruluşları tarafından hazırlanan veya diğerbakanlıklardan yahut Başbakanlıktan gönderilen kanun, tüzük ve yönetmeliktasarılarını hukukî açıdan inceleyerek görüşlerini bildirmek.
Müsteşarlık Müşavirleri
Madde 13- Müsteşarlığın görev alanına giren, özel önem ve önceliktaşıyan konularda Müsteşara yardımcı olmak üzere yirmi Müşavirgörevlendirilebilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Yardımcı Birimler
YardımcıBirimler
Madde 14- Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığının merkezkuruluşundaki yardımcı birimler şunlardır :
a) Personel ve Eğitim Dairesi Başkanlığı,
b) İdarî ve Malî İşler Daire Başkanlığı,
c) Savunma Uzmanlığı.
Personel ve Eğitim Dairesi Başkanlığı
Madde 15- Personel ve Eğitim Dairesi Başkanlığı'nın görevlerişunlardır :
a) Müsteşarlığın insan gücü planlaması ve personel politikası ileilgili çalışmalarını yapmak, personel sisteminin geliştirilmesi ile ilgilitekliflerde bulunmak,
b) Müsteşarlık personelinin atama, özlük ve emeklilik işleriniyürütmek,
c) Müsteşarlık personeli ile ilgili hizmet öncesi ve hizmetiçieğitim programlarını düzenlemek ve uygulamak,
d) Müsteşarlık merkez ile taşra teşkilatının eğitim planınıhazırlamak, yayınlamak ve uygulamasını takip etmek,
e) Müsteşarlıkça verilecek benzeri işleri yapmak,
İdarî ve Malî İşler Daire Başkanlığı
Madde 16- İdarî ve Malî İşler Daire Başkanlığı'nın görevlerişunlardır:
a) Müsteşarlık için gerekli araç, gereç ve malzemenin temini ileilgili hizmetleri yürütmek,
b) İhtiyaç duyulan bina ve arazinin kiralama, satınalmaişlemlerini yürütmek,
c) Müsteşarlığın malî işlerle ilgili hizmetlerini yürütmek,
d) Temizlik, aydınlatma, ısıtma, bakım-onarım ve taşımahizmetlerini yapmak,
e) Sosyal tesislerin kurulması ve yönetimi ile ilgili hizmetleridüzenlemek ve yürütmek,
f) Müsteşarlık personelinin ve ailelerin sağlık hizmetlerindenyaralanmalarını sağlamak,
g) Müsteşarlığa gelen yazı ve mesajlardan gerekenlerin Müsteşarasunulmasını sağlamak,
h) Bakan ve Müsteşarın direktif ve emirlerini ilgililere duyurmakve işlemlerini takip etmek, Müsteşarlığın iç ve dış protokol hizmetleriniyürütmek,
ı) Süreli evrakın zamanında işleme konulmasını sağlamak,
j) Müsteşarlığı ilgilendiren toplantı, brifing ve görüşmeleridüzenlemek, bunlara ait önemli not ve tutanakları tutmak ve yaymak,
k) Genel evrak, arşiv ve haber merkezinin hizmet ve faaliyetlerinidüzenlemek ve yürütmek,
l) Müsteşarlıkça verilecek diğer görevleri yapmak.
Savunma Uzmanlığı
Madde 17- Savunma Uzmanlığı, özel kanununda ve diğer kanunlardagösterilen görevleri yerine getirir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Sorumluluk ve Yetkiler
Yöneticilerin Sorumlulukları
Madde 18- Müsteşarlık merkez ve taşra teşkilatı ile bağlıkuruluşların her kademedeki yöneticileri yapmakla yükümlü oldukları hizmet vegörevleri, Müsteşarlık emir ve direktifleri yönünde mevzuata, plan veprogramlara uygun olarak düzenlemek ve yürütmekten bir üst kademeye karşısorumludur.
Koordinasyon ve İşbirliği
Madde 19- Müsteşarlık, görevleri ile ilgili konularda bakanlıklar,kamu kurum ve kuruluşları ile kaynak israfını önleyecek ve koordinasyonusağlayacak tedbirleri almakla görevli ve yetkilidir.
Müsteşarlık, diğer Bakanlıkların hizmet alanına giren konularailişkin faaliyetlerinde ilgili bakanlıklara danışmak ve gerekli işbirliği vekoordinasyonu sağlamaktan sorumludur.
Yerel Yönetimlerle Koordinasyon
Madde 20- Müsteşarlık, hizmet alanına giren konularda yerelyönetimlerle koordinasyonu sağlamaktan sorumludur.
Müsteşarlığın Düzenleme Görev ve Yetkisi
Madde 21- Müsteşarlık, görevleri ile ilgili konularda tüzük,yönetmelik, tebliğ, genelge ve diğer idarî metinleri düzenlemekle görevli veyetkilidir.
Yetki Devri
Madde 22- Müsteşar ve her kademedeki Müsteşarlık yöneticileri,gerektiğinde sınırlarını yazılı olarak açıkça belirlemek şartıyla yetkilerindenbir kısmını astlarına devredebilirler. Ancak yetki devri, yetki devreden amirinsorumluğunu kaldırmaz.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Çeşitli Hükümler
Sürekli Kurullar
Madde 23- Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığının süreklikurulları, Kadının Statüsü Yüksek Danışma Kurulu ve Aile Araştırma Kuruludur.
Kadının Statüsü Yüksek Danışma Kurulu
Madde 24- Kadının Statüsü ile ilgili sorunları incelemek ve kadınayönelik diğer konularda Müsteşarlığa görüş bildirmek ve önerilerde bulunmaküzere Müsteşarlık bünyesinde Kadının Statüsü Yüksek Danışma Kurulu oluşturulur.
Kurulun Oluşumu
Madde 25- Kadının Statüsü Yükse Danışma Kurulu, Kadın ve SosyalHizmetler Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanın başkanlığında Adalet, İçişleri,Dışişleri, Maliye, Çalışma ve Sosyal Güvenlik, Milli Eğitim, Sağlık ve KültürBakanlığı Müsteşarları ile Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu Genel Müdürü,üniversitelerin ilgili bölümlerinden Yüksek Öğretim Kurulunca seçilecek ikiöğretim üyesi, Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarı,Müsteşarlık ana hizmetbirimleri ve bağlı kuruluşların Genel Müdürleri ile Bakan tarafından seçilecekdört üyeden oluşur.
Bakan gerektiğinde başkanlık yetkisini Kadın ve Sosyal HizmetlerMüsteşarına devredebilir.
Kurulun Görevleri
Madde 26- Kadının Statüsü Yüksek Danışma Kurulunun görevlerişunlardır:
a) Çeşitli Bakanlıkların faaliyet alanına giren, kadının statüsüve sorunları ile ilgili genel politika, plan ve programların uygulanmasındakoordinasyonu sağlamak,
b) Bakan tarafından istenen, Müsteşarlıkça tesbit edilen veyakurul üyelerinin teklif ettiği kadının statüsü ve sorunlarına ilişkin konularıincelemek, değerlendirmek ve bu konularda görüş bildirmek ve önerilerdebulunmak,
Aile Araştırma Kurulu
Madde 27- Aileye ilişkin sorunları incelemek, araştırmak ve bukonularda Müsteşarlığa önerilerde bulunmak üzere Müsteşarlık bünyesinde AileAraştırma Kurulu kurulur.
Kurulun Oluşumu
Madde 28- Aile Araştırma Kurulu, Müsteşarlığın bağlı olduğuBakanın veya Bakan tarafından yetkili kılınması halinde Kadın ve SosyalHizmetler Müsteşarının başkanlığında;
a) Toplantıya başkanlık etmiyorsa, Kadın ve Sosyal HizmetlerMüsteşarı,
b) Bakan tarafından, biri üniversite öğretim elemanlarından olmakkaydıyla aile ile ilgili konularda çalışmalarıyla temayüz etmiş kişilerarasından seçilecek dört üye,
c) Adalet Bakanı tarafından, aile hukuku sahasında temayüz etmişkişiler arasından seçilecek bir üye,
d) Milli Eğitim Bakanı tarafından, Talim ve Terbiye Kurulu üyeleriarasında seçilecek bir üye,
e) Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığınca görevlendirilecek birüye,
f) Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Sosyal Planlama GenelMüdürü,
g) Müsteşarlık ana hizmet birimleri ve bağlı kuruluşların GenelMüdürlerinden oluşur.
Kurulun Görevleri
Madde 29- Aile Araştırma Kurulunun görevleri şunlardır :
a) Aile ve Sosyal Araştırma Genel Müdürlüğünün görevleri içindeyer alan araştırma projelerinin önceliklerini tesbit etmek, uygulanacakprojeler konusunda önerilerde bulunmak,
b) Sosyal amaçlı vakıf, dernek, federasyonlarla ve gönüllükuruluşlarla işbirliği yapılması konusunda görüş bildirmek ve önerilerdebulunmak,
c) Sosyal, ekonomik ve kültürel faktörleri itibariyle aileyapısına etkili olabilecek yayınlar konusunda ilgili kuruluşlara görüşbildirmek,
d) Görev alanına giren mevzuat konusunda görüş bildirmek.
Sürekli Kurullarla İlgili Yönetmelik Düzenlenmesi
Madde 30- Kadının Statüsü Yüksek Danışma Kurulu ve Aile AraştırmaKurulunun çalışma usul ve esasları, Müsteşarlıkça hazırlanacak ve Başbakanınonayı ile yürürlüğe konulacak bir yönetmelikle belirlenir.
Özel İhtisas Komisyonları
Madde 31- Araştırma, etüt ve projelerin ön değerlendirmesininyapılması, izlenmesi ve kabulü aşamalarında, uzman yardımcılarının tezlerinindeğerlendirilmesinde ve ihtisası gerektiren diğer konularda görev yapmak üzereözel ihtisas komisyonları kurulabilir. Özel ihtisas komisyonlarının oluşumu,çalışma usul ve esasları ve diğer hususlar Başbakanın onayı ile yürürlüğekonulacak bir yönetmelikle belirlenir.
Taşra Teşkilatı
Madde 32- Müsteşarlık, bakanlıkların kuruluş ve görev esaslarınıdüzenleyen 3046 sayılı Kanun, Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun HükmündeKararname ve İl İdaresi Kanunu hükümlerine uygun olarak taşra teşkilatı kurmayayetkilidir.
Bağlı Kuruluş
Madde 33- Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu GenelMüdürlüğü, Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığının bağlı kuruluşudur.
Atama
Madde 34- 23/4/1981 tarihli ve 2451 sayılı Kanun hükümleri dışındakalan memurların atamaları Başbakan veya görevlendireceği Bakan tarafındanyapılır. Başbakan veya Devlet Bakanı bu yetkisini, Müsteşar veya MüsteşarYardımcılarından birine devredebilir.
Üst Yönetim Kadrolarına Atamada Aranacak Nitelikler
Madde 35- Müsteşar Yardımcıları ile Genel Müdürler; sosyal ilimleralanında öğretim yapan dört yıllık fakülte mezunları veya bu alanda lisansüstüöğrenim yapmış, görev ve hizmetlerin gerektirdiği deneyim ve niteliklere sahip olanlararasından atanır.
Sosyal Araştırma Uzman Yardımcılığı
Madde 36- Sosyal Araştırma Uzman Yardımcılığına atanabilmek için,657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinde sayılan koşullara ekolarak aşağıdaki nitelikler aranır.
a) Hukuk, iktisat, siyasal bilgiler fakülteleri ile sosyal ilimleralanında eğitim veren diğer dört yıllık fakülte ve yüksek okullar ile bunlaradenkliği Yüksek Öğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurt içi ve yurtdışındaki öğretim kurumlarından mezun olmak,
b) Yapılacak yarışma sınavında başarılı olmak,
c) Sınavın yapıldığı yılın Ocak ayının ilk gününde 30 yaşınıdoldurmamış olmak.
Sosyal Araştırma Uzman Yardımcılığına atananlar, en az üç yılçalışmak ve olumlu sicil almak kaydıyla açılacak yeterlik sınavına girmek hakkınıelde ederler. Sınavda başarılı olanlar Sosyal Araştırma Uzmanı unvanınıkazanırlar.
Yeterlik sınavında iki defa başarı gösteremeyenler, durumlarınauygun memur kadrolarına atanırlar.
Sosyal Araştırma Uzman Yardımcısı ve Sosyal Araştırma Uzmanlarınınmesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri, yeterlik sınavı ve diğer hususlaryönetmelikle düzenlenir.
Kadrolar
Madde 37- Kadroların tesbit, ihdas, kullanımı ve iptali ilekadrolara ilişkin diğer hususlar genel hükümlere göre düzenlenir.
Kamu Kurumlarının Yükümlülüğü
Madde 38- Müsteşarlık, kendi görev alanı ile ilgili olarak lüzumlugördüğü bilgileri, kamu kurum ve kuruluşlarından ve diğer gerçek ve tüzelkişilerden doğrudan istemeye yetkilidir. Kendilerinden bilgi istenen bütün kamukurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişiler bu bilgileri mümkün olanen kısa zamanda vermekle yükümlüdürler.
Sözleşme ile Araştırma, Etüd ve Proje Yaptırma
Madde 39- Müsteşarlık görev alanına giren konularda araştırma,etüd ve proje hazırlama işlerini üniversite öğretim üyeleri ile yerli veyabancı gerçek ve tüzel kişilere sözleşme ile yaptırabilir. Bu hususta 1050sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu ve 2886 sayılı Devlet İhaleKanunu ile 832sayılı Sayıştay Kanununun vizeye ilişkin hükümleri uygulanmaz.
Bu ihalelere ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
Yönetmelikler
Madde 40- Bu Kanun Hükmünde Kararnamede öngörülen yönetmelikler,bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç altıay içinde hazırlanarak yürürlüğe konulur.
İntikal Eden Görevler
Madde 41- Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girmesindenönce kadın, aile ve sosyal hizmetlerle ilgili konulardan sorumlu DevletBakanına verilen görevler, yetkiler, sorumluluklar ve haklar Kadın ve SosyalHizmet Müsteşarlığının bağlı olduğu Devlet Bakanına intikal eder.
Diğer mevzuatta, Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı, Kadının Statüsüve Sorunları Genel Müdürlüğüne yapılan atıflar bu Kanun Hükmünde Kararnameninilgili hükümlerine yapılmış sayılır.
Yürürlükten Kaldırılan Hükümler
Madde 42- Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğününkurulmasını düzenleyen 25/10/1990 tarihli ve 3670 sayılı Kanunun, bu GenelMüdürlükle ilgili 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 uncu maddeleri ile 6/12/1989tarihli ve 396 sayılı Aile Araştırma Kurumu Kurulması Hakkında Kanun HükmündeKararname yürürlükten kaldırılmıştır.
Sosyal Araştırma Uzmanı Unvanı Eklenmesi
Madde 43- 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun, 36 ncımaddesinin, ortak hükümler bölümünün A-11 numaralı bendine "Kadın veSosyal Hizmetler Müsteşarlığı Sosyal Araştırma Uzmanı" unvanı eklenmiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun "zam vetazminatlar" başlıklı ek maddesinin (a) Özel Hizmet Tazminatı bölümünün(i) bendine "Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı Sosyal AraştırmaUzmanı" ünvanı eklenmiştir.
Geçici Madde 1- Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü ileAile Araştırma Kurumu Başkanlığına ait kadrolar iptal edilerek, 190 sayılıKanun Hükmünde Kararnameye ekli (1) sayılı cetvellerin ilgili bölümlerindençıkarılmış ve ekli 1 sayılı cetvellerde yeralan kadrolar ihdas edilerek 190sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye bağlı (1) sayılı cetvele Kadın ve SosyalHizmetler Müsteşarlığı bölümü olarak eklenmiştir. Ekli (2) sayılı listedeyeralan şahsa bağlı kadrolar 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli IVsayılı cetvele Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı bölümü olarakeklenmiştir.
Bu düzenleme sebebiyle kadroları iptal edilen personel yeni birgöreve atanıncaya kadar durumlarına uygun işlerde görevlendirilir. Bunlarıneski kadrolarına ait aylık ek gösterge ve her türlü zam, tazminat ve diğerözlük hakları devam eder. Ancak, bunların atandıkları yeni kadroların aylık, ekgösterge ile zam ve tazminatlarınıntoplamının, almakta olduğu aylık, ekgösterge, zam ve tazminatların toplamından az olması halinde, aradaki farktazminat olarak ödenir.
Geçici Madde 2- Aile Araştırma Kurumu Başkanlığında kadrokarşılığı sözleşmeli olarak çalışanların sözleşmeleri 31/12/1993 tarihine kadargeçerlidir. Ancak, bunların yeni kadrolara atanmaları durumunda kadroaylıklarının almakta oldukları sözleşme ücretinden (ikramiye dahil) az olmasıhalinde aradaki fark 31/12/1993 tarihine kadar tazminat şeklinde ödenir.
Geçici Madde 3-Aile Araştırma Uzman Yardımcıları, Sosyal AraştırmaUzman Yardımcılığı kadrolarına atanmış sayılırlar.
Bunlar, bu Kanun Hükmünde Kararnamede Sosyal Araştırma UzmanYardımcılığı için öngörülen 3 yıllık süreyle diğer niteliklere (yaş sınırıhariç) sahip olmak koşulu ile açılacak yeterlik sınavına katılabilirler.Yeterlik sınavında başarılı olanlar Sosyal Araştırma Uzmanlığı kadrolarınaatanırlar. Sınavda başarılı olamayanlar veya katılmayanlar durumlarına uygunmemur kadrolarına atanırlar.
Geçici Madde 4- Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı'nın 1993yılı harcamaları, Kadının Statüsü ve Sorunları, Genel Müdürlüğü ile AileAraştırma Kurumu Başkanlığının 1993 yılı bütçesinden karşılanır. Bu husustaMaliye Bakanlığı düzenleme yapmaya yetkilidir.
Geçici Madde 5-Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiğitarihte, Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü ile Aile AraştırmaKurumunun taşınır ve taşınmaz malları, döşeme ve demirbaşları, taşıtları ile bukuruluşlara ait her türlü hak ve vecibeler başka birişleme gerek kalmaksızın,Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığına devredilmiş sayılır.
Geçici Madde 6- Müsteşarlığın il teşkilatının kurulmadığı illerdeve ilçelerde Müsteşarlığa ait hizmetler Sosyal Hizmetler ve Çocuk EsirgemeKurumunun il müdürlükleri eliyle yürütülür.
Geçici Madde 7- Müsteşarlık ve bağlı kuruluşlarının daimikadrolarında görevli (kadro karşılığı sözleşmeli çalışanlar hariç) memurlara10/10/1984 tarihli ve 3056 sayılı Kanunun değişik 31 inci maddesinde yer alanfazla çalışma ücreti aynıesas ve usullere göre ödenir.
Geçici Madde 8- Bu Kanun Hükmünde Kararnamede öngörülenyönetmelikler altı ay içinde yürürlüğe konulur. Bu süre içinde mevcutyönetmeliklerin bu Kanun Hükmünde Kararnameye aykırı olmayan hükümlerininuygulanmasına devam olunur.
Yürürlük
Madde 44- Bu Kanun Hükmünde Kararname yayımı tarihinde yürürlüğegirer.
Yürütme
Madde 45- Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerini Bakanlar Kuruluyürütür.
EK: Cetvel 1
KADIN VE SOSYAL HİZMETLER MÜSTEŞARLIĞI
Müsteşar
Müsteşar Yardımcısı
Ana Hizmet Birimleri
Danışma Birimleri
Yardımcı Birimler
Müsteşar
Müsteşar Yardımcısı
Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü
Hukuk Müşavirliği
Personel ve Eğitim Dairesi Başkanlığı
Müsteşar Yardımcısı
Aile ve Sosyal Araştırma Genel Müdürlüğü
Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı
Müsteşarlık Müşavirleri
İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı
Savunma Uzmanlığı
1 SAYILI LİSTE
İHDAS EDİLEN KADROLAR
KURUMU : KADIN VE SOSYAL HİZMETLER MÜSTEŞARLIĞI
TEŞKİLATI : MERKEZ
Sınıfı
UNVANI
Kadro Derecesi
Serbest Kadro Adedi
Tutulan Kadro Adedi
Toplam
GİH
Müsteşar
1
1
-
1
GİH
Müsteşar Yardımcısı
1
2
-
2
GİH
Kadının Statüsü ve Sor. Genel Müdürlüğü
1
1
-
1
GİH
Aile ve Sosyal Araştırma Gn. Müdürlüğü
1
1
-
1
GİH
Dış İlişkiler Dairesi Başkanı
1
1
-
1
GİH
Gene Müdür Yardımcısı
1
4
-
4
GİH
Müsteşarlık Müşaviri
1
20
-
20
GİH
1. Hukuk Müşaviri
1
1
-
1
GİH
Personel ve Eğitim Dairesi Başkanı
1
1
-
1
GİH
İdari ve Mali İşler Daire Başkanı
1
1
-
1
GİH
Daire Başkanı
1
8
-
8
GİH
Hukuk Müşaviri
2
1
-
1
GİH
Hukuk Müşaviri
3
2
-
2
GİH
Savunma Uzmanı
2
1
-
1
GİH
Şube Müdürü
1
11
-
11
GİH
Şube Müdürü
2
11
-
11
GİH
Şube Müdürü
3
13
-
13
GİH
İdari İşler Şube Müdürü
1
1
-
1
GİH
Bilgi İşlem Şube Müdürü
1
1
-
1
GİH
Uzman
1
2
-
2
GİH
Uzman
2
4
-
4
GİH
Uzman
3
5
-
5
GİH
Uzman
4
2
-
2
GİH
Sosyal Araştırma Uzmanı
4
10
-
10
GİH
Sosyal Araştırma Uzmanı
5
12
-
12
GİH
Sosyal Araştırma Uzmanı
6
8
-
8
GİH
Sosyal Araştırma Uzmanı
7
10
-
10
GİH
Sosyal Araştırma Uzman Yard.
5
10
-
10
GİH
Sosyal Araştırma Uzman Yard.
6
12
-
12
GİH
SosyalAraştırma Uzman Yard.
7
8
-
8
GİH
Sosyal Araştırma Uzman Yard.
8
10
-
10
GİH
Şef
3
20
-
20
GİH
Şef
4
13
-
13
GİH
Şef
5
20
-
20
GİH
Şef
6
4
-
4
GİH
Şef
7
10
-
10
GİH
Memur
5
15
-
15
GİH
Memur
6
15
-
15
GİH
Memur
7
10
-
10
GİH
Memur
8
10
-
10
GİH
Memur
11
20
-
20
GİH
Memur
12
20
-
20
GİH
Sosyal Çalışmacı
7
9
-
9
GİH
Sosyal Çalışmacı
8
12
-
12
GİH
Psikolog
3
2
-
2
GİH
Psikolog
5
3
-
3
GİH
Psikolog
7
6
-
6
GİH
Sosyolog
6
5
-
5
GİH
Sosyolog
8
5
-
5
THS
İstatistikçi
3
2
-
2
THS
İstatistikçi
4
2
-
2
THS
İstatistikçi
5
2
-
2
THS
Ekonomist
5
1
-
1
SHS
Tabip
1
3
-
2
SHS
Tabip
5
1
-
1
SHS
Hemşire
5
1
-
1
SHS
Hemşire
7
1
-
1
GİH
Mütercim
3
1
-
1
GİH
Mütercim
4
1
-
1
GİH
Mütercim
5
2
-
2
GİH
Kütüphaneci
6
2
-
2
GİH
Çözümleyici
7
5
-
5
GİH
Programcı
5
3
-
3
GİH
Programcı
4
2
-
2
GİH
Veri Hazırl. ve Kontrol İşletmeni
7
4
-
4
GİH
Veri Hazırl. ve Kontrol İşletmeni
9
4
-
4
GİH
Veri Hazırl. ve Kontrol İşletmeni
10
4
-
4
GİH
Bilgisayar İşletmeni
7
4
-
4
GİH
Bilgisayar İşletmeni
8
4
-
4
GİH
Santral Memuru
8
1
-
1
GİH
Santral Memuru
9
1
-
1
GİH
Santral Memuru
10
1
-
1
GİH
Santral Memuru
11
1
-
1
Gİ-H
Kameraman
9
2
-
2
GİH
Fotoğrafçı
10
2
-
2
GİH
Sekreter
5
5
-
5
GİH
Sekreter
7
5
-
5
GİH
Sekreter
9
5
-
5
GİH
Mutemet
10
1
-
1
GİH
Ayniyat Saymanı
6
2
-
2
GİH
Ambar Memuru
10
2
-
2
GİH
Daktilograf
8
10
-
10
GİH
Daktilograf
9
10
-
10
GİH
Daktilograf
11
12
-
12
GİH
Şoför
8
6
-
6
GİH
Şoför
10
8
-
8
GİH
Şoför
12
10
-
10
THS
Teknisyen
9
3
-
3
THS
Teknisyen
11
3
-
3
YHS
Hizmetli
6
2
-
2
YHS
Hizmetli
7
3
-
3
YHS
Hizmetli
8
5
-
5
YHS
Hizmetli
9
5
-
5
YHS
Hizmetli
10
5
-
5
YHS
Hizmetli
11
5
-
5
YHS
Hizmetli
12
10
-
10
YHS
Teknisyen Yardımcısı
11
3
-
3
YHS
Dağıtıcı
11
3
-
3
YHS
Bekçi
11
2
-
2
YHS
Bekçi
12
2
-
2
YHS
Kaloriferci
10
1
-
1
YHS
Kaloriferci
11
2
-
2
YHS
Aşçı
9
1
-
1
YHS
Aşçı
11
2
-
2
KURUMU : KADIN VE SOSYAL HİZMETLER MÜSTEŞARLIĞI
TEŞKİLATI : TAŞRA
İHDAS EDİLEN KADROLAR
Sınıfı
UNVANI
Kadro Derecesi
Serbest Kadro Adedi
Tutulan Kadro Adedi
Toplam
GİH
İlMüdürü
1
20
-
20
GİH
İl Müdür Yardımcısı
1
20
-
20
GİH
Müdür
1
20
-
20
GİH
Şef
3
10
-
10
GİH
Şef
4
5
-
5
GİH
Şef
7
5
-
5
GİH
Memur
8
10
-
10
GİH
Memur
10
15
-
15
GİH
Memur
11
5
-
5
GİH
Memur
12
10
-
10
GİH
Daktilograf
5
2
-
2
GİH
Daktilograf
7
3
-
3
GİH
Daktilograf
10
10
-
10
GİH
Daktilograf
12
10
-
10
GİH
Santral Memuru
10
10
-
10
GİH
Santral Memuru
11
5
-
5
GİH
Santral Memuru
12
5
-
5
GİH
Uzman
1
5
-
5
GİH
Uzman
2
5
-
5
GİH
Uzman
3
5
-
5
GİH
Uzman
4
5
-
5
SHS
Psikolog
1
3
-
3
SHS
Psikolog
2
2
-
2
SHS
Psikolog
6
10
-
10
SHS
Psikolog
7
15
-
15
GİH
Sosyolog
1
4
-
4
GİH
Sosyolog
2
4
-
4
GİH
Sosyolog
3
6
-
6
GİH
Sosyolog
6
5
-
5
GİH
Sosyolog
7
10
-
10
SHS
Sosyal Çalışmacı
4
4
-
4
SHS
Sosyal Çalışmacı
5
14
-
14
SHS
Sosyal Çalışmacı
6
10
-
10
SHS
Sosyal Çalışmacı
7
20
-
20
GİH
Şoför
6
2
-
2
GİH
Şoför
8
2
-
2
GİH
Şoför
11
7
-
7
GİH
Şoför
12
10
-
10
GİH
Hizmetli
6
2
-
2
GİH
Hizmetli
8
5
-
5
GİH
Hizmetli
10
3
-
3
GİH
Hizmetli
12
5
-
5
GİH
Hizmetli
13
10
-
10
GİH
Bekçi
10
2
-
2
GİH
Bekçi
12
3
-
3
GİH
Bekçi
13
5
-
5
2 SAYILI LİSTE
KURUMU : KADIN VE SOSYAL HİZMETLER MÜSTEŞARLIĞI
TEŞKİLATI : MERKEZ
(ŞAHSA BAĞLI KADROLAR)
Sınıfı
Unvanı
Derecesi
Adedi
GİH
Başkan
1
1
GİH
Başkan Yardımcısı
1
2
GİH
Aile Eğitimi Dairesi Başkanı
1
1
GİH
Araştırma Dairesi Başkanı
1
1
GİH
Personel Dairesi Başkanı
1
1
GİH
İdari ve Malî İşler Daire Başkanı
1
1
GİH
Koordinasyon Dairesi Başkanı
1
1
B. Dayanılan Anayasa Kuralları:
İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır:
1- "MADDE 6.- Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir.
Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre,yetkili organları eliyle kullanır.
Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreyeveya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayanbir Devlet yetki kullanamaz."
2- "MADDE 7.- Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye BüyükMillet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez."
3- "MADDE 87.- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev veyetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu vebakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmündekararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarınıgörüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek;milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anayasanın 14 üncümaddesindeki fiillerden dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere genel ve özelaf ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerinegetirilmesine karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkilerikullanmak ve görevleri yerine getirmektir."
4. "MADDE 91.- Türkiye Büyük Millet Meclisi, BakanlarKuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak sıkıyönetimve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci iveikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri iledördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemez.
Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin, amacını,kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazlakararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir.
Bakanlar Kurulunun istifası, düşürülmesi veya yasama dönemininbitmesi, belli süre için verilmiş olan yetkinin sona ermesine sebep olmaz.
Kanun hükmünde kararnamenin, Türkiye Büyük Millet Meclisitarafından süre bitiminden önce onaylanması sırasında, yetkinin son bulduğuveya süre bitimine kadar devam ettiği de belirtilir.
Sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde, Cumhurbaşkanının Başkanlığındatoplanan Bakanlar Kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarmasına ilişkinhükümler saklıdır.
Kanun hükmünde kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları günyürürlüğe girerler. Ancak, kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki birtarih de gösterilebilir.
Kararnameler, Resmi Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye BüyükMillet Meclisine sunulur.
Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle veivedilikle görüşülür.
Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayankararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilenkararnameler bu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlüktenkalkar. Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, budeğişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer."
5. "MADDE 153.- Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir.
İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz.
Anayasa Mahkemesi bir kanun veyakanun hükmünde kararnamenintamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle yeni biruygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez.
Kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisiİçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetedeyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesiiptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih,kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.
İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda,Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukukî boşluğudolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar.
İptal kararları geriye yürümez.
Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazetede hemen yayımlanır veyasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek vetüzelkişileri bağlar."
C. İlgili Yasa Kuralları :
Dava konusu Kanun Hükmünde Kararname'nin dayanağını oluşturan24.6.1993 günlü, 3911 sayılı "Memurlar ve Diğer Kamu GörevlileriHakkındaki Bazı Kanunlar ile Teşkilat Kanunlarında Değişiklik Yapılmasına DairYetki Kanunu"
Amaç
MADDE 1.- Bu Kanunun amacı, memurlar ve diğer kamu görevlilerininçalışmalarında etkinliği artırmak, kamu hizmetlerinin düzenli, süratli veverimli bir şekilde yürütülmesini sağlamak üzere bunların malî, sosyal ve diğerhaklarında iyileştirmeler yapmak; yürütme organı bünyesindeki kamu kurum vekuruluşlarının (Genelkurmay Başkanlığı hariç) kuruluş, görev ve yetkilerineilişkinkonularda düzenlemelerde bulunmak ve Genel, Katma, Özel ve Özerk bütçeli bütünkamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmaz mallar üzerindeki yönetim ve tasarrufesaslarının tespiti; BAĞ-KUR, SSK ve T.C. Emekli Sandığı Kanunlarındadüzenlemelerde bulunmak; özelleştirme kapsamına giren kuruluşlarla diğer kurumve kuruluşlar arasındaki ihtilafların çözülmesi esaslarının tespiti; T.C.Merkez Bankası ve Bankalar Kanunu ile Sigorta Murakabe Kanununda düzenlemeleryapılması için ivedi ve zorunlu hallere münhasır olmak üzere Bakanlar KurulunaKanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi vermektir.
Kapsam
MADDE 2.- Bu Kanuna göre çıkarılacak Kanun Hükmünde Kararnameler;
a) Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan memurlarla diğer kamugörevlilerinin malî, sosyal ve diğer haklarıyla ilgili olan kanun ve kanunhükmünde kararnamelerde,
b) Kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmalarına ilişkinolarak, kamu hizmetlerinin bakanlıklar arasında bölünüşüne, bağlı ve ilgilikuruluşlar kurulmasına, mevcut kurum ve kuruluşların birleştirilmesine veyakaldırılmasına, bunların kuruluş biçimlerine, görev, yetki ve yükümlülüklerineait esaslarla bu esaslar çerçevesinde teşkilat ve kadrolarının düzenlenmesineilişkin hükümlerinde,
c) 28.5.1986 tarihli ve 3291 sayılı Kanunun Beşinci Bölümünde,
d) Genel, Katma, Özel ve Özerk bütçeli bütün kamu kurum vekuruluşlarına ait taşınmaz mallar üzerindeki yönetim ve tasarruf esaslarınıntespiti; BAĞ-KUR, SSK ve T.C. Emekli Sandığı Kanunlarında düzenlemelerdebulunmak; özelleştirme kapsamına giren kuruluşlarla diğer kamu kurum vekuruluşları arasındaki ihtilafların çözülmesi esaslarının tespiti; T.C. MerkezBankası ve Bankalar Kanunu ile Sigorta Murakabe Kanununda,
Yapılacak değişiklik ve yeni düzenlemeleri kapsar.
İlkeler
MADDE 3.- Bakanlar Kurulu,ivedi ve zorunlu durumlara münhasırolmak kaydıyla, 1 inci madde ile verilen yetkiyi kullanırken;
a) Kamu hizmetlerinin verimli ve etkin bir şekilde yürütülmesini; ülkeninekonomik ve sosyal durumunu dikkate alarak yeterli ve adil bir ücret seviyesinisağlamayı; memurlar ve diğer kamu görevlilerinin malî, sosyal ve diğerhaklarında, hizmetin özellik ve gereklerine uygun iyileştirmeler yapmayı,
b) Başbakanlık, bakanlıklar ve bunlara bağlı kuruluşlar eliyle,genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken kamu hizmetlerinde iş bölümü vekoordinasyonun sağlanmasını; bağlı ve ilgili kuruluşlar kurulurken benzerhizmetlerin tek kuruluş veya birim tarafından yürütülmesini ve kaynakkullanımında israfın önlenmesini,
c) 28.5.1986 tarihli ve 3291 sayılı Kanunun Beşinci Bölümündedeğişiklik yapılırken ülke ekonomisine yararlılık, verimlilik ve kârlılıkesaslarını,
Gözönünde bulundurur.
Yetki Süresi
MADDE 4.- Bu Kanunla Bakanlar Kuruluna verilen yetki, bir yıl süreile geçerlidir. Bu süre içinde Bakanlar Kurulu birden fazla kanun hükmündekararname çıkartabilir.
MADDE 5.- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 6.- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
III. İLK İNCELEME ve ESASIN İNCELENMESİ :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Güven DİNÇER,Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, Mustafa GÖNÜL, Oğuz AKDOĞANLI, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN,Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN ve Sacit ADALI'nın katılmalarıyla6.10.1993 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, konunun özelliği nedeniylebaşkahususlar üzerinde durulmaksızın işin esasına geçilerek incelemeninsürdürülmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
İşin esasına ilişkin rapor, dava dilekçesi ve ekleri, iptaliistenilen Kanun Hükmünde Kararname kurallarıyla dayanılan Anayasa kuralları,bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü :
A- Kanun Hükmünde Kararname Hakkında Genel Açıklama :
Kanun Hükmünde Kararname (KHK) Kurumu, 22.9.1971 günlü ve 1488sayılı Yasa ile 1961 Anayasası'nın 64. maddesinde yapılan değişiklik sonucuhukukumuza girmiştir. Bu değişikliğin gerekçesinde "Parlamenterrejimlerde, kanun yapmanın belli usullere uyulmak zorunluluğu sebebiyle zamanaldığı ve gecikmeler meydana getirdiği bir gerçektir. Değişen iktisadîve sosyalşartların gereği olarak bazı hukuk kurallarının bu usuller dışında yürürlüğekonulabilmesi çağdaş devlet anlayışının tabiî sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır.
Anayasa'nın 5. maddesi hükmünün prensibini bozmamak ve her haldeönceden yasama meclislerince esasları bir kanunla tesbit olunan sınırlariçerisinde kalmak kaydıyla hükümete KHK'ler çıkarma yetkisinin verilmesi ve buyetkiyi düzenleyen hükmün T.B.M.M.nin genel olarak görev ve yetkilerinibelirleyen 64. maddesine eklenmesi uygun görülmüştür." denilmektedir.KHK'ler, temelde 1961 Anayasası'ndan çok farklı olmamakla birlikte 1982Anayasası'nda kimi yeniliklerle ve fakat benzer gerekçelerle 91. maddede düzenlenmiştir.Böylece, hem yürütme organını güçlendirmek hem de değişen ekonomik ve sosyalkonularınortaya çıkardığı sorunlara ivedi çözümler bulmak amacına ulaşılmakistenilmiştir.
Olağan dönemlerde çıkarılan KHK'lerin mutlaka bir yetki yasasınadayanması zorunludur. Yetki Yasası'nın içeriği ve öğeleri de Anayasa'nın 91.maddesinde belirlenmiştir. 87. maddede ise Bakanlar Kurulu'na "bellikonularda" KHK çıkarma yetkisi vermek TBMM'nin görev ve yetkileri arasındasayılmıştır.
Bakanlar Kurulu'nun belli bir konuda KHK çıkarabilmesi içinöncelikle TBMM tarafından kendisine bu konuda yasa ile bir yetkinin verilmişolması gerekir. Bakanlar Kurulu, bir yasa ile önceden yetkilendirilmedikçe,kendiliğinden KHK çıkartamaz. Yasa ile verilen yetkiye dayanılarak çıkartılanKHK, yürürlükteki yasa hükümlerini kaldırabilmekte ve değiştirebilmekte, başkabir anlatımla yasanın hukuksal gücüne sahip bulunmaktadır. Yasama yetkisinin,"kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak" öğelerini içerdiğikuşkusuzdur. KHK, yürürlükteki yasa hükümlerini kaldırabilmekte vedeğiştirebilmektedir.
Anayasa'da öngörüldüğü biçimi ile KHK'ler yapısal (organik-uzvî)bakımdan yürütme organı işlemi, işlevsel (fonksiyonel) yönden ise yasama işleminiteliğindedirler. Ancak, Türkiye Büyük Millet Meclisi verdiği yetkiyi bir yasaile her zaman geri alabileceği gibi kendisine sunulan KHK'leri aynenkabul etmekya da reddetmek zorunda olmayıp dilediğinde değiştirerek de kabul edebilir.Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarma yetkisinin verilmesi, yasayla düzenlemesi gerekenkonuların yasama alanından çıkarılıp yürütme organının düzenleme alanınasokulması sonucunu doğurmaz. Bu nedenle, Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarmayetkisinin verilmiş olması Anayasa'nın 7. maddesinde öngörülen "Yasamayetkisinin devredilmezliği" ilkesini ortadan kaldırmaz.
Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarılabilmesine yetki veren yasada yeralması zorunlu öğeler Anayasa'nın bu konuya ilişkin 91. maddesinin ikincifıkrasında gösterilmiştir. Buna göre :
"Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin amacını,kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazlakararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir." Bundan anlaşılacağı gibiyetki yasası, yürürlüğe konulacak KHK'nin amacını, kapsamını, ilkelerini,kullanma süresini ve bu süre içinde birden çok kararname yürürlüğe konulupkonulamayacağını belirtmek zorundadır. Bakanlar Kurulu'na verilen türevselyetki, yasada öngörülen amaç, ilke, kapsam ve süre ile sınırlı bir yetkidir. Ohalde, yetki yasasında Anayasa'nın belirlediği öğelerin belli bir içeriğekavuşturularak somutlaştırılması gerekir.
Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarma yetkisinin "bellikonularda" verilebileceği 1961 Anayasası'nın 64. maddesinde açıkçabelirtildiği halde, 1982 Anayasası'nın yetki yasasının sahip olması gerekenöğelerini gösteren 91. maddesinde bu koşul yer almamaktadır. Ancak, 1982Anayasası'nın 87. maddesinde "... Bakanlar Kuruluna belli konularda KanunHükmünde Kararname çıkarma yetkisi vermek..." TBMM'nin görev ve yetkileriarasında sayılmış bulunmaktadır. Bu nedenle, 91. maddede "bellikonularda" ifadesinin yer almaması bir noksanlık sayılamaz. Çünkü,87.maddede, Bakanlar Kurulu'na verilecek KHK çıkarma yetkisinin ancak bellikonularda olabileceği açıkça gösterilmektedir. Bu durumda, Türkiye Büyük MilletMeclisi, Bakanlar Kurulu'na ancak belli konularda bu yetkiyi verebilir; herkonuyu kapsayacak biçimde bir KHK çıkarma yetkisi veremez. KHK'nin konusununyetki yasasında belirlenmesi zorunludur. Yetki, somutlaştırılmış ve belli birkonuda tanınmalıdır. Bakanlar Kuruluna sınırları belirsiz bir konuda KHKçıkarma yetkisi verilemez. KHK'nin konusu da yetkiyasasında belirlenençerçevenin dışına çıkamaz. KHK'nin yetki yasasında belirtilen amaç, kapsam veilkelere de uygun olması gerekir. Verilen yetkinin konusunun yasadagösterilmesi zorunluluğunun bu yasaya dayanılarak yürürlüğe konulan KHK'lerinyetki yasası kapsamı içinde kalıp kalmadıklarının hem yargısal hem de siyasaldenetimlerinin yapılması yönünden çok büyük bir önemi vardır. Yetki Yasası'nınkapsamı dışında yürürlüğe konulan veya başka bir anlatımla yasanın öngörmediğibir konuda düzenleme yapan birKHK'nin Anayasa'ya aykırı olacağı kuşkusuzdur.
Anayasa'da kimi konuların KHK'lerle düzenlenmesi yasaklanmaktadır.91. maddenin birinci fıkrasında "Türkiye Büyük Millet Meclisi, BakanlarKuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak, sıkıyönetimve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasa'nın ikinci kısmının birinci veikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri iledördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemez." denilmektedir.
Buna göre, Anayasa'nın KHK'lerle düzenlenemeyeceğini belirlediğikonularda TBMM tarafından Bakanlar Kurulu'na düzenlemede bulunması için biryetki verilmesi de olanaksızdır. Verilen yetkinin konusunun belli olmasının,Anayasa'nın 91. maddesindeki "yetki verilemeyecek konular"ı dakapsayıp kapsamadığının incelenebilmesi yönünden de önemi büyüktür.
Bu nedenlerle, Bakanlar Kurulu'nun hangi konularda KHKçıkarabileceği Yetki Yasası'nda açıkça belirtilmeli ve verilen yetki konuyönünden mutlaka belirgin olmalıdır. Anayasa'nın 91. maddesine göre YetkiYasası'nda çıkarılacak KHK'nin "amacı", "kapsamı" ve"ilkeleri"nin de belirtilmesi gerekir. Amaç, Bakanlar Kurulu'nunkendisine verilen yetki ile neleri gerçekleştirmesinin istendiğinibelirlediğinden yetki yasasında KHK'nin amacı da somut olarak açıklanmalıdır.KHK'nin amacı ve kapsamı da konusu gibi geniş içerikli her yöne çekilebilecekbiçimde genel anlatımlarla gösterilmemeli; değişik yorumlamaya elverişli olmamalıdır.KHK'nin yetki yasasında gösterilen amaç ve kapsam doğrultusunda, verilenilkelere uygun çıkarılıp çıkarılmadığının saptanması hem yargısal hem desiyasal denetim yönünden zorunludur. KHK, yasada gösterilen amacı dışındayürürlüğe konulmuşsa ya da yetkinin kapsamını aşıyorsa veya ilkelere uygundeğilse bu durumu onu yetki yasasına ve dolayısıyla Anayasa'ya aykırı düşürür.
Anayasa'ya göre yetki yasasında, Bakanlar Kurulu'na verilenyetkinin süresinin de gösterilmesi zorunludur. Bu zorunluluk, Türkiye BüyükMillet Meclisi'nin yetkilerini çok uzun bir süre yürütme organına vermektenalıkoymaktadır.
Yasada öngörülen sürenin bitiminden sonra çıkarılan KHK'ninAnayasa'ya aykırı düşeceği kuşkusuzdur. Ancak, yetki süresi içerisindeçıkarılmış olan KHK'ler yasadaki sürenin bitiminden sonra da Türkiye BüyükMillet Meclisi'nce onaylanmış olmasalar da geçerliliklerini korurlar.
Anayasa'nın 91. maddesinde ayrıca "Kanun hükmündekararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün yürürlüğe girerler. Ancak,kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki bir tarih de gösterilebilir.
Kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye BüyükMillet Meclisine sunulur.
Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle veivedilikle görüşülür.
Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayankararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilenkararnameler bu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlüktenkalkar. Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, budeğişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer."denilmektedir.
B- KHK'nin Yargısal Denetimi :
Anayasa'ya göre KHK'ler Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin denetiminebağlıdırlar. Anayasa'nın 91. maddesinde "Kararnameler, Resmî Gazete'deyayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur.
Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelik veivedilikle görüşülür." denilmektedir. Öncelik ve ivedilik koşuluyla, yetkiyasalarının gecikmeden çıkarılabilmesi ve çıkarıldıktan sonra da yürürlüğekonulan KHK'lerin aynı biçimde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde karara bağlanmasıistenilmiştir.
Anayasa'da KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimi deöngörülmüştür. KHK'ler, işlevsel (fonksiyonel) yönden yasama işlemi niteliğindeolduklarında bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve yetkisi deAnayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Anayasa'nın 148., 150., 151., 152. ve 153.maddeleri hükümlerine göre, KHK'lerin Anayasa'ya biçim ve esas bakımlarındanuygunluğunu Anayasa Mahkemesi denetler.
KHK'nin yargısal denetiminin sözkonusu olduğunda KHK'nin dayandığıyetki yasasının öncelikle Anayasa'ya daha sonra da KHK'nin kendisinin hem yetkiyasasına hemde Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir.Hernekadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetki yasalarına uygunluğunundenetlemesinden değil yalnızca Anayasa'ya biçim ve esas bakımlarındanuygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de, Anayasa'ya uygunlukdenetiminin içerisine öncelikle KHK'nin yetki yasasına uygunluğunun denetimigirer. Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kuruluna ancak yetki yasasında belirtilen sınırlariçerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmiştir. Yetki yasası olmazsa (Anayasa mad.121 dışında) KHK olamaz. Bu yetkinin dışına çıkılması KHK'yi Anayasa'ya aykırıduruma getirir. Böylece, KHK'nin yetki yasasına aykırı olması Anayasa'ya aykırıolması ile özdeşleşir. Nitekim, 3268, 3347 ve3479 sayılı Yetki Yasalarınadayanılarak yürürlüğe konulan 335 ve 347 sayılı KHK'ler dayandırıldıkları YetkiYasalarının kapsamı dışında kalmaları nedeniyle Anayasa Mahkemesi'nin 8.2.1989gün E.1988/38, K.1989/7 ve 16.5.1989 gün E.1989/4, K.1989/23 sayılıkararlarıyla iptal edilmiştir.
Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan(mad. 121) alırlar. Bu tür KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması gereklideğildir. Buna karşın, olağan KHK'lerin bir yetki yasasına dayanmalarızorunludur. KHK'ler, yasa gücünü dayandıkları yetki yasasından alırlar. Bunedenle KHK'ler ile dayandıkları yetki yasası arasında çok sıkı bir bağ vardır.
Yetki Yasası, KHK ve KHK'nin Türkiye Büyük Millet Meclisi'nceaynen ya da değiştirilerek kabulü birbirinden bağımsız işlemler olmayıpAnayasa'da öngörülen bir sürecin değişik aşamalarıdır. KHK'nin yetki yasası ileolan bağı, KHK'yi aynen ya da değiştirerek kabul eden yasa ile kesilir. Buyasa, KHK'yi kendi bünyesine alarak genel anlamda bir yasa niteliğinedönüştürür. Bu nedenle, KHK ile dayandığı yetki yasası arasındaki bağ KHK'ninaynen ya da değiştirilerek yasaya dönüşmesine kadar devam etmektedir. KHK, yasagücünü, dayandığı yetki yasası ile konulan esaslara uygunluğu ve yetki yasasınında Anayasa'ya uygunluğu varsayıldığı için kazanmaktadır. Yetki yasasınınAnayasa'ya aykırılığının saptanması ya da bu nedenle iptaline karar verilmesidurumunda, bu varsayım gerçekleşmediğinden, bu yasaya dayanılarak çıkartılanKHK Anayasal dayanaktan yoksun kalır. Bu durumda KHK,Anayasa'nın uygun gördüğüölçünün ötesinde verilen bir yetkinin kullanılması sonucu çıkartılmış olmasınedeniyle Anayasa'ya aykırılık oluşturur. KHK; yetki yasasına ve içeriğiyönünden de Anayasa'ya aykırı bulunmasa bile dayandığı yetki yasası Anayasa'yaaykırı ise bu nedenle iptali gerekir.
KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasına dayanması geçerliliğinön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya dayandığı yetkiyasası Anayasa'ya aykırı olan bir KHK'nin kuralları, içerikleri yönündenAnayasa'ya aykırılık oluşturmasalar bile, Anayasa'ya uygunluğundan sözedilemez.
Öbür yönden, KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri yasalarındenetimlerinden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde; "Kanunlar Anayasayaaykırı olamaz." denilmektedir. Bu nedenle yasaların denetimde, onlarınyalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu,amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem deAnayasa'ya uygun olmak zorundadırlar. Bu nedenlerle, KHK kurallarınıniçerikleryönünden de Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılabilmesi için öncelikle ortadaAnayasa'ya uygun bir yetki yasasının varlığı gerekir.
KHK'lerin Anayasa'ya aykırılığı saptanmış ya da bu nedenle iptaledilmiş bir yetki yasasına uygun olup olmadığının incelenmesi ise denetimianlamsız kalır. Çünkü Anayasa'ya aykırı bir yetki yasasına dayanılarakçıkartılan KHK'lerin Anayasa'ya uygun görülmesi olanaksızdır.
Yetki yasasının iptalinin, bu yasaya dayanılarak çıkartılan KHK'lereetkisinin Anayasa'nın 153. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesi uygundeğildir. Çünkü, Anayasa'nın 153. maddesindeki "İptal kararları geriyeyürümez." kuralına dayanarak, yetki yasasının iptaline ilişkin kararın,Resmî Gazetede yayımı gününe kadar çıkarılan KHK'lerin etkilenmeyeceğibiçiminde bir ilke de konulamaz.
Bütün bu nedenlerle dayandığı yetki yasasının Anayasa'yaaykırılığı saptanan ya da iptaline karar verilen KHK'lerin, Anayasa'nınBaşlangıç'ındaki "Hiçbir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilenhürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışınaçıkamayacağı", 2. maddesindeki "Hukuk devleti" ilkeleriyle 6.maddesindeki "Hiç kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devletyetkisi kullanamaz." kuralı ve KHK çıkarma yetkisine ilişkin 91.maddesiyle bağdaştırılmaları olanaksızdır.
Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan, yetki yasasının kapsamıdışında kalan, dayandığı yetki yasasının Anayasa'ya aykırılığı saptanan ya daAnayasa'ya aykırılığı nedeniyle iptal edilen KHK'lerin anayasal konumlarıbirbirinden farksızdır. Böyle durumlarda KHK'ler anayasal dayanaktan yoksunbulunduklarından içerikleri Anayasa'ya aykırı bulunmasa bile dava açıldığındaiptal leri gerekir.
C- 514 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Anayasa'ya AykırılığıSorunu :
Dava dilekçesinde 514 sayılı "Kadın ve Sosyal HizmetlerMüsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun HükmündeKararname"nin Anayasa'nın 6., 7., 87., 91. ve 153. maddelerine aykırıolması nedeniyle iptaline karar verilmesi istenilmiştir.
Ancak, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesi hükmü gereğince Anayasa Mahkemesi,Anayasa'ya aykırılık konusunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçeleredayanmak zorunda değildir. İstemle bağlı kalmak koşuluylabaşka bir gerekçe ilede Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir.
Dava konusu edilen 514 sayılı Kanun Hükmünde Kararname 24.6.1993gün ve 3911 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır. KHK'nindayandığı 3911 sayılı Yetki Yasası ise bir bölümünün Anayasa'nın 153.maddesine, kalan bölümünün de Anayasa'nın 7., 87. ve 91. maddelerine aykırılığınedeniyle Anayasa Mahkemesi'nin 16.9.1993 gün ve Esas 1993/26, Karar 1993/28sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
Böylece, 514 sayılı KHK anayasal dayanaktan yoksun kalmıştır.
KHK'lerin yargısal denetimi bölümünde açıklanan nedenlerleAnayasa'ya aykırı görülerek iptal edilen 3911 sayılı Yetki Yasası'nadayanılarak çıkarılmış bulunan 514 sayılı KHK Anayasa'nın Başlangıç'ında yeralan egemenliği "Millet adına kullanmağa yetkili kılınan hiçbir kişi vekuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıylabelirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı", 2. maddesindeki "hukukdevleti", 6. maddesindeki "Hiçbir kimse veya organ kaynağınıAnayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz.", ilkeleriyle, KHKçıkarma yetkisine ilişkin 91. maddesine aykırıdır. Bu gerekçe karşısında davadilekçesinde ileri sürülen diğer aykırılık nedenlerin üzerinde durulmaksızınKHK'nin 1. maddesinin iptali gerekir.
Güven DİNÇER, Haşim KILIÇ ve Sacit ADALI bu görüşekatılmamışlardır.
D- İptal Hükmünün Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu:
Anayasa'nın 153. maddesi ve 2949 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesi hükümleriuyarınca, yasa, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisiİçtüzüğü yada bunların belirli madde veya hükümleri iptal kararının ResmîGazete'de yayımlandığı gün yürürlükten kalkar. Ancak, Anayasa Mahkemesi, iptalkararı ile meydana gelecek olan hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamuyararını ihlal edici nitelikte görürse, boşluğun doldurulması için iptalkararının yürürlüğe gireceği günü ayrıca kararlaştırabilir.
Dava konusu 514 sayılı KHK'nin iptaline karar verilmesi ilemeydana gelen hukuksal boşluk kamu yararını olumsuz yönde etkileyecek nitelikteolduğundan, gerekli göreceği yeni düzenlemeleri yapması için Yasama organınasüre tanımak amacıyla iptal kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasındanbaşlayarak altı ay sonra yürürlüğe girme si uygun bulunmuştur.
IV- SONUÇ :
A. 16.8.1993 günlü, 514 sayılı "Kadın ve Sosyal HizmetlerMüsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun HükmündeKararname"nin, dayanağını oluşturan 24.6.1993 günlü, 3911 sayılı YetkiYasası'nın Anayasa Mahkemesi'nin 16.9.1993 günlü, Esas 1993/26, Karar 1993/28sayılı kararıyla iptal edilmiş bulunması nedeniyle Anayasa'ya aykırı olduğunave İPTALİNE, Güven DİNÇER'in "Kanun Hükmünde Kararname'nin Anayasa'nın153. maddesindeki Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığı ilkesineaykırılığınedeniyle iptali gerekir." yolundaki gerekçede değişik oyu, Haşim KILIÇile Sacit ADALI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
B. İptal nedeniyle oluşan hukukî boşluğun yasama organıncadoldurulması için Anayasa'nın 153. ve 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddelerigereğince iptal kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altı aysonra yürürlüğe girmesine, OYBİRLİĞİYLE,
6.10.1993 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Mustafa GÖNÜL
Üye
Oğuz AKDOĞANLI
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
KARŞIOYYAZISI
Esas Sayısı : 1993/41
Karar Sayısı : 1993/39
10.11.1993 günlü, 21754 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Esas1993/32, Karar 1993/32 sayılı karar nedeniyle yazdığımız Karşıoy Gerekçesini bukarar için de tekrarlıyoruz.
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI