ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1993/44
Karar Sayısı : 1993/45
Karar Günü : 25.11.1993
R.G. Tarih-Sayı :21.12.1993-21795
İPTAL DAVASINI AÇAN : Anamuhalefet (Anavatan) Partisi TürkiyeBüyük Millet Meclisi Grubu adına Grup Başkanı A. Mesut YILMAZ.
İPTAL DAVASININ KONUSU : 13.9.1993 günlü, Resmî Gazete'deyayımlanan 513 sayılı "1211 Sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez BankasıKanunu, 3182 Sayılı Bankalar Kanunu, 2983 Sayılı Tasarrufların Teşviki ve KamuYatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun, 2985 Sayılı Toplu Konut Kanunu,7.11.1985 Tarihli ve 3238 Sayılı Kanun, 2499 Sayılı Sermaye Piyasası KanunundaDeğişiklik Yapılması ve 1177 Sayılı Tütün Tekeli Kanununun Bazı MaddelerininYürürlükten Kaldırılması ve Kamu İktisadi Teşebbüslerinin ÖzelleştirilmesiHakkında Kanuna Ek Maddeler Eklenmesine İlişkin Kanun HükmündeKararname"nin Anayasa'nın 2., 7., 87., 91 ve 153. maddelerine aykırılığısavıyla iptali istemidir.
II- YASA METİNLERİ:
A. İptali İstenilen Kurallar :
İptali istenilen 513 sayılı "1211 Sayılı Türkiye CumhuriyetMerkez Bankası Kanunu, 3182 Sayılı Bankalar Kanunu, 2983 Sayılı TasarruflarınTeşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun, 2985 SayılıToplu Konut Kanunu, 7/11/1985 Tarihli ve 3238 Sayılı Kanun, 2499 Sayılı SermayePiyasası Kanununda Değişiklik Yapılması ve 1177 Sayılı Tütün Tekeli KanunununBazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılması ve Kamu İktisadi TeşebbüslerininÖzelleştirilmesi Hakkında KanunaEk Maddeler Eklenmesine İlişkin Kanun HükmündeKararname" şöyledir :
" 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu, 3182sayılı Bankalar Kanunu, 2983 sayılı Tasarrufların Teşviki ve KamuYatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun, 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu,7/11/1985 tarihli ve 3238 sayılı Kanun, 2499 sayılı Sermaye Piyasası KanunundaDeğişiklik Yapılması ve 1177 sayılı Tütün Tekeli Kanununun Bazı MaddelerininYürürlükten Kaldırılması ve Kamu İktisadi Teşebbüslerinin ÖzelleştirilmesiHakkında Kanuna Ek Maddeler Eklenmesi: 24/6/1993 tarihli ve 3911 sayılı Kanununverdiği yetkiye dayanılarak Bakanlar Kurulunca 13/8/1993 tarihindekararlaştırılmıştır.
Madde 1- 28/5/1986 tarihli ve 3291 sayılı "1211 sayılıTürkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu, 3182 sayılı Bankalar Kanunu, 2983sayılı Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması HakkındaKanun, 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu, 7/11/1985 tarihli ve 3238 sayılı Kanun,2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılması ve1177 sayılı TütünTekeli Kanununun Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılması ve Kamu İktisadiTeşebbüslerinin Özelleştirilmesi Hakkında Kanun"a aşağıdaki ek maddelereklenmiştir.
Ek Madde l- Türkiye Elektrik Kurumu'nun mevcut veya yenidenyapılanma sonucu oluşacak teşebbüslerinin özelleştirilmesine Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığı'nın önerisi ile Bakanlar Kurulunca; Kurum'un mevcut veyayeniden yapılanma sonucu oluşacak müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletme veişletme birimlerinin özelleştirilmesine ise yine Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığı'nın önerisi ile Yüksek Planlama Kurulunca karar verilir.
Bu şekilde özelleştirilmesine karar verilen teşekkül, kuruluş,müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletme ve işletme birimleri tamamenözelleştirilinceye kadar 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre Enerji veTabii Kaynaklar Bakanlığı ile ilgileri devam eder.
Bunların hisse ve varlıklarının satılmasına ilişkin işlemler 3291sayılı Kanun hükümlerine göre Kamu Ortaklığı İdaresince yapılır.
Ek Madde 2-Özelleştirilmesine karar verilen teşekkül, müessese,kuruluş, iştirak, bağlı ortaklık, işletme ve işletme birimleri, Türk TicaretKanunu, Sermaye Piyasası Kanunu ve ilgili diğer kanunlardaki şartlararanmaksızın anonim ortaklığa dönüşmüş sayılır.
Sermayelerindeki kamu payı % 50'nin altına düşünceye kadarkuruluşları, faaliyetleri, organları, yönetimi, denetimi, sermaye miktarınıtespite, bu işlemleri kolaylaştırıcı tedbirleri almaya, Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığı yetkilidir.
Türkiye Elektrik Kurumu'nun mevcut veya yeniden yapılanma sonucuoluşacak teşekkül, kuruluş, müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletme veişletme birimlerinin özelleştirilmesi ile ilgili masraflar düşüldükten sonraelde edilecek gelir, oranları Yüksek Planlama Kurulu tarafından tespit edilmeksuretiyle Elektrik Enerjisi Fonu ile elektrik üretim, iletim ve dağıtımyatırımlarında kullanılmak üzere bu alanda faaliyet gösteren teşebbüslereEnerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından tahsis edilir.
Elektrik enerjisi dağıtımı alanında faaliyet gösteren kamu ve özelsektör kuruluşlarının Elektrik Enerjisi Fonu'nda toplanmak üzere sektör altyapıgiderlerine katkı paylarını, bunların enerji satış tarifelerinin % 10'unugeçmeyecek şekilde tesbite, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yetkilidir.
Ek Madde 3- Özelleştirilmesine karar verilen teşebbüs, müessese, bağlıortaklık, işletme ve işletme birimlerince ihraç edilen tahviller ile Devletkefaletini haiz iç ve dış borçlar üzerindeki Devlet garantisi devam edebilir.Bunun şartlarını ve diğer hususları düzenlemeye, Yüksek Planlama Kuruluyetkilidir.
Ek Madde 4- Türkiye Elektrik Kurumu'nun mevcut veya yenidenyapılanma sonucu oluşacak teşebbüs, müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletmeve işletme birimlerinin özelleştirilmesinde, 3291 sayılı Kanun'un bu KanunHükmünde Kararname'ye aykırı olmayan hükümleri uygulanır.
Madde 2- Bu Kanun Hükmünde Kararname yayımı tarihinde yürürlüğegirer.
Madde 3- Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerini Bakanlar Kuruluyürütür."
B. Dayanılan Anayasa Kuralları :
İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır :
1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millîdayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürkmilliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik,lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2- "MADDE 7.- Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye BüyükMillet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez."
3- "MADDE 87.- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev veyetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu vebakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmündekararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarınıgörüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek;milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anayasanın 14 üncü maddesindekifiiller den dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere, genel ve özel af ilânına,mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesine kararvermek ve Anayasanındiğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak vegörevleri yerine getirmektir."
4. "MADDE 91.- Türkiye Büyük Millet Meclisi, BakanlarKuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak sıkıyönetimve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci veikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri iledördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemez.
Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin, amacını,kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazlakararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir. Bakanlar Kurulunun istifası,düşürülmesi veya yasama döneminin bitmesi, belli süre için verilmiş olanyetkinin sona ermesine sebep olmaz.
Kanun hükmünde kararnamenin, Türkiye Büyük Millet Meclisitarafından süre bitiminden önce onaylanması sırasında, yetkinin son bulduğuveya süre bitimine kadar devam ettiği de belirtilir.
Sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde, Cumhurbaşkanının Başkanlığındatoplanan Bakanlar Kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarmasına ilişkinhükümler saklıdır.
Kanun hükmünde kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları günyürürlüğe girerler. Ancak, kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki birtarihde gösterilebilir.
Kararnameler, Resmi Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye BüyükMillet Meclisine sunulur.
Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle veivedilikle görüşülür.
Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayankararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilenkararnameler bu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlüktenkalkar. Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, budeğişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer."
5. "MADDE 153.- Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir.İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz.
Anayasa Mahkemesi bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenintamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni biruygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez.
Kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisiİçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetedeyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesiiptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih,kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.
İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda,Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukukî boşluğudolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar.
İptal kararları geriye yürümez.
Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazetede hemen yayımlanır veyasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek vetüzelkişileri bağlar."
C. İlgili Yasa Kuralları :
Dava konusu Kanun Hükmünde Kararname'nin dayanağını oluşturan24.6.1993 günlü, 3911 sayılı "Memurlar ve Diğer Kamu GörevlileriHakkındaki Bazı Kanunlar ile Teşkilat Kanunlarında Değişiklik Yapılmasına DairYetki Kanunu" şöyledir :
"Amaç
MADDE 1.- Bu Kanunun amacı, memurlar ve diğer kamu görevlilerininçalışmalarında etkinliği artırmak, kamu hizmetlerinin düzenli, süratli veverimli bir şekilde yürütülmesini sağlamak üzere bunların malî, sosyal ve diğerhaklarında iyileştirmeler yapmak; yürütme organı bünyesindeki kamu kurum vekuruluşlarının (Genelkurmay Başkanlığı hariç) kuruluş, görev ve yetkilerineilişkinkonularda düzenlemelerde bulunmak ve Genel, Katma, Özel ve Özerk bütçeli bütünkamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmaz mallar üzerindeki yönetim ve tasarrufesaslarının tespiti; BAĞ-KUR, SSK ve TC. Emekli Sandığı Kanunlarındadüzenlemelerde bulunmak; özelleştirme kapsamına giren kuruluşlarla diğer kurumve kuruluşlar arasındaki ihtilafların çözülmesi esaslarının tespiti; TC. MerkezBankası ve Bankalar Kanunu ile Sigorta Murakabe Kanununda düzenlemeleryapılması için ivedi ve zorunlu hallere münhasır olmak üzere Bakanlar KurulunaKanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi vermektir.
Kapsam
MADDE 2.- Bu Kanuna göre çıkarılacak Kanun Hükmünde Kararnameler;
a) Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan memurlarla diğer kamugörevlilerinin malî, sosyal ve diğer haklarıyla ilgili olan kanun ve kanunhükmünde kararnamelerde,
b) Kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmalarına ilişkinolarak, kamu hizmetlerinin bakanlıklar arasında bölünüşüne, bağlı ve ilgilikuruluşlar kurulmasına, mevcut kurum ve kuruluşların birleştirilmesine veyakaldırılmasına, bunların kuruluş biçimlerine, görev, yetki ve yükümlülüklerineait esaslarla bu esaslar çerçevesinde teşkilat ve kadrolarının düzenlenmesineilişkin hükümlerinde,
c) 28.5.1986 tarihli ve 3291 sayılı Kanunun Beşinci Bölümünde,
d) Genel, Katma, Özel ve Özerk bütçeli bütün kamu kurum vekuruluşlarına ait taşınmaz mallar üzerindeki yönetim ve tasarruf esaslarınıntespiti; BAĞ-KUR, SSK ve TC. Emekli Sandığı Kanunlarında düzenlemelerdebulunmak; özelleştirme kapsamına giren kuruluşlarla diğer kamu kurum vekuruluşları arasındaki ihtilafların çözülmesi esaslarının tespiti; TC. MerkezBankası ve Bankalar Kanunu ile Sigorta Murakabe Kanununda,
Yapılacak değişiklik ve yeni düzenlemeleri kapsar.
İlkeler
MADDE 3.- Bakanlar Kurulu, ivedi ve zorunlu durumlara münhasırolmak kaydıyla, 1 inci madde ile verilen yetkiyi kullanırken;
a) Kamu hizmetlerinin verimli ve etkin bir şekilde yürütülmesini;ülkenin ekonomik ve sosyal durumunu dikkate alarak yeterli ve adil bir ücretseviyesini sağlamayı; memurlar ve diğer kamu görevlilerinin malî, sosyal vediğer haklarında, hizmetin özellik ve gereklerine uygun iyileştirmeler yapmayı,
b) Başbakanlık, bakanlıklar ve bunlara bağlı kuruluşlar eliyle,genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken kamu hizmetlerinde iş bölümü vekoordinasyonun sağlanmasını; bağlı ve ilgili kuruluşlar kurulurken benzerhizmetlerin tek kuruluş veya birim tarafından yürütülmesini ve kaynakkullanımında israfın önlenmesini,
c) 28.5.1986 tarihli ve 3291 sayılı Kanunun Beşinci Bölümün dedeğişiklik yapılırken ülke ekonomisine yararlılık, verimlilik ve kârlılıkesaslarını,
Gözönünde bulundurur.
Yetki Süresi
MADDE 4.- Bu Kanunla Bakanlar Kuruluna verilen yetki, bir yıl süreile geçerlidir. Bu süre içinde Bakanlar Kurulu birden fazla kanun hükmündekararname çıkartabilir.
MADDE 5.- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 6.- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür."
III- İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında, ilk inceleme raporu, dava dosyası ve ekleri, iptaliistenilen Kanun Hükmünde Kararname ve dayanılan Anayasa kuralları ile bunlarıngerekçeleri ve öbür yasama belgeleri incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü :
Anayasa'nın 151. maddesinde "Anayasa Mahkemesinde doğrudandoğruya iptal davası açma hakkı, iptali istenen kanun, kanun hükmünde kararnameveya içtüzüğün Resmî Gazetede yayımlanmasından başlayarak altmış gün sonradüşer." denilmektedir.
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 22. maddesinde ise Anayasa'nın bu hükmüne koşut olarak kanunhükmünde kararnamelerin veya bunların belli madde ve hükümlerinin şekil ve esasyönlerinden Anayasa'ya aykırılıkları savıyla doğrudan doğruya iptal davasıaçmak hakkının, bunların Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altmış günsonra düşeceği öngörülmüştür.
Aynı Yasa'nın 27. maddesi birinci fıkrası hükmü gereğince de iptaldavası, dava dilekçesinin Anayasa Mahkemesi Genel Sekreterliği'nce kalemehavale edildiği tarihte açılmış sayılır.
Dava konusu 513 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, 13.9.1993 günlüResmî Gazete'de yayımlanmıştır. Doğrudan doğruya iptal davası açmak içinAnayasa ve 2949 sayılı Yasa'da öngörülen altmış günlük süre 11.11.1993 günüsona ermiştir. Dava ise, dava açmak hakkı düştükten sonra 12.11.1993 gününde açılmıştır.
Şu durumda, süresinde yapılmayan başvurunun reddi gerekir.
IV- SONUÇ :
13.8.1993 günlü, 513 sayılı "1211 Sayılı Türkiye CumhuriyetMerkez Bankası Kanunu, 3182 Sayılı Bankalar Kanunu, 2983 Sayılı TasarruflarınTeşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun, 2985 SayılıToplu Konut Kanunu, 7/11/1985 Tarihli ve 3238 Sayılı Kanun, 2499 Sayılı SermayePiyasası Kanununda Değişiklik Yapılması ve 1177 Sayılı Tütün Tekeli KanunununBazıMaddelerinin Yürürlükten Kaldırılması ve Kamu İktisadi TeşebbüslerininÖzelleştirilmesi Hakkında Kanuna Ek Maddeler Eklenmesine İlişkin Kanun HükmündeKararname"nin iptaline ilişkin istem, Anayasa'nın 151., AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 22. maddesindeöngörülen süreden sonra yapıldığından başvurunun REDDİNE,
25.11.1993 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Üye
Mustafa GÖNÜL
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL