ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1993/47
Karar Sayısı : 1993/49
Karar Günü : 25.11.1993
R.G. Tarih-Sayı :24.12.1993-21798
İPTAL DAVASINI AÇAN : Anamuhalefet (Anavatan) Partisi TürkiyeBüyük Millet Meclisi Grubu adına Grup Başkanı A. Mesut YILMAZ.
İPTAL DAVASININ KONUSU : 16.9.1993 günlü Resmî Gazete'nin mükerrersayısında yayımlanan 516 sayılı "Maliye Bakanlığının Teşkilat ve GörevleriHakkında 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına İlişkinKanun Hükmünde Kararname"nin Anayasa'nın 2., 7., 87., 91. ve 153.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
II- YASA METİNLERİ :
A. İptali İstenilen Kurallar :
İptali istenilen 516 sayılı "Maliye Bakanlığının Teşkilat veGörevleri Hakkında 178 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasınaİlişkin Kanun Hükmünde Kararname" şöyledir :
Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında 178 sayılıKanun Hükmünde Kararnamede değişiklik yapılması 24/6/1993 tarih ve 3911 sayılıKanunun verdiği yetkiye dayanılarak Bakanlar Kurulunca 20/8/1993 tarihindekararlaştırılmıştır.
Madde 1- 178 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinin(g) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"g) Devlete ait malları yönetmek, kamu malları ile kamu kurumve kuruluşlarının taşınmaz malları konusundaki yönetim ve tasarruf esaslarınıbelirlemek ve bunlara ilişkin diğer işlemleri yapmak,"
Madde 2- 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 9 uncu maddesiaşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"Madde 9- Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü,8 Ocak 1943 tarih ve 4353 sayılı Kanundaki teşkilat ve hükümler çerçevesindeDevlet hukuk danışmanlığı ve muhakemat hizmetlerini yürütmekle görevlidir.
Başhukuk Müşaviri ve Muhakemat Genel Müdürü, hukuk müşavirleri,müşavir hazine avukatları ve hazine avukatları genel bütçe içindeki kamu kurumve kuruluşlarını her tür ve derecedeki yargı ve icra mercileri ile hakemlernezdinde vekil sıfatıyla temsil ederler.
4353 sayılı Kanunun 22 nci maddesinde esasları belirlenen idaridavalarda temsil yetkisi, idare ve vergi mahkemelerini de kapsar.
Vergi dairesi başkanlıklarının taraf olduğu davaların ilgilimercilerde takip ve savunmasını yapmak üzere, vergi dairesi başkanı emrindeyeterli sayıda hazine avukatı görevlendirilir.
Vergi dairesi başkanlıkları emrinde çalıştırılacak hazineavukatlarının çalışma usul ve esasları Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat GenelMüdürlüğü ve Gelirler Genel Müdürlüğü tarafından müştereken belirlenir.
Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü, mevzuatındabaşkaca bir takip mercii ve usulü öngörülmeyen Hazineye ilişkin diğeralacakları takip etmeye yetkilidir.
4353 sayılı Kanunun 26 ve 34 üncü maddelerinde Bakanlığa tanınanyetkileri, sınırları belirlenmek suretiyle muhakemat müdürlerine devretmeyeMaliye Bakanı yetkilidir."
Madde 3- 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 10 uncu maddesininbirinci fıkrasının (c), (e) ve (f) bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiş,aynı fıkraya aşağıdaki (n) ve (o) bentleri eklenmiş; maddenin son fıkrasıaşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"c) Bütçenin kalkınma planları ve yıllık programlardabelirlenen hedefler doğrultusunda ve takip edilen ekonomi ve maliyepolitikalarıyla uyumlu bir şekilde uygulanmasını sağlamak, uygulamaya ait bütçeişlemlerini yapmak,"
"e) Ödenek, gelir ve nakit verilerini derleyerek bunlarıharcama politikaları açısından değerlendirmek ve uygulamayı yönlendirmek, genelbütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin ve fonların her mali yılınbaşında o yıl için hazine nakit akımını da dikkate alarak ayrıntılı harcamaprogramlarını yapmak, gerekli görülen hallerde bu programları değiştirmek veilgili kuruluşlar nezdinde uygulamaları izlemek,"
"f) Kamu harcamalarında tasarruf sağlanması, tutarlı dengelive etkili bir bütçe politikasının yürütülmesi amacıyla kamu istihdam politikasıve giderlerle ilgili kanun, tüzük, kararname ve yönetmeliklerin uygulanmasınıdüzenlemek, standartları tespit etmek ve sınırlamalar koymak; bu hususlarda tümkamu kurum ve kuruluşları için uyulması zorunlu düzenlemeleri yapmak vetedbirleri almak,"
"n) Kanun, kanun hükmünde kararname, bakanlar kurulu kararı,yönetmelik ve diğer mevzuatla kurulmuş fonlardan gerekli görülenleringelirlerinin toplanmasına, giderlerinin yapılmasına ilişkin esas ve usulleritespit etmek, bütçe ile ilişkilerini düzenlemek, bütçelerinin hazırlanmasınısağlamak ve uygulanmasını izlemek; fonların gelir ve giderleri ilegelirlerinden yapılacak kesintilere ilişkin olarak esas, usul, miktar veoranların belirlenmesi,bunların tasfiyesi veya birleştirilmesi hakkında bütçekanunlarında yer alacak hükümler konusunda teklifler hazırlamak ve uygulamayayönelik tedbirleri almak,"
"o) Kamu personeline sağlanan sosyal servis ve hizmetlerkarşılığında alınacak bedelleri belirlemek; kamu hizmetlerinden bedelikarşılığında verilebileceklerin fiyatlandırma esas ve ilkelerini tesbit etmek;bu suretle elde edilen gelirlerin ilgili bütçelere mal edilmesi ve gerektiğindeödenek şeklinde kullandırılmasına ilişkin esas ve usulleri düzenlemek,"
"Bakanlıklar ile ayrı bütçesi bulunan idare ve kurumlar vekatma bütçeli kuruluşlar nezdindeki Maliye Başkanlıkları ile Bütçe DairesiBaşkanlıkları bu Genel Müdürlüğe bağlıdır."
Madde 4- 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 11 inci maddesiaşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"Madde 11- Muhasebat Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır:
a) Devlet hesaplarının kayıtlarını tutmak, uygulamaları izlemek,dönem sonuçlarını çıkarmak, değerlendirmek ve yayımlamak,
b) Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler ve özelbütçeli dairelerle bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşların Devlet sermayesiile kurulmuş işletmelerin ve fonların muhasebe sistemlerini, gerektiğindeilgili dairelerle birlikte belirlemek, bu konudaki mevzuat düzenlemeleri ileilgili hazırlıkları yapmak,
c) Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idarelerde vegerektiğinde bunlara bağlı döner sermayeli işletmeler ile fonlarda; gelirlerin,giderlerin, değer ve emanetlerin toplanması, ödenmesi, alınması, saklanması,ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve bunların muhasebeleştirilmesi işlemleriniyapmak üzere saymanlıklar kurmak ve kaldırmak, vezneler açmak ve kapamak,sayman mutemetleri görevlendirmek veya görevlendirmeye izin vermek,
d) Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idarelere bağlıdöner sermayeli işletmelerin sermaye kaynaklarına, bütçe ve harcama ilkelerine,muhasebe esas ve usulleri ile mali yönetim ve denetimlerine ilişkin esaslarıdüzenlemek ve uygulamaya yön vermek, nakit varlıkları, gelir ve giderleri iledönemkârları üzerinde tasarrufta bulunmak, yeni kurulacak döner sermayeliişletmelerin kurulmasına izin vermek, tahsis edilecek sermayeyi belirlemek,
e) Saymanlık hizmetlerine ve Devlet muhasebesine ilişkin olarakdoğacak tereddütleri gidermek,
f) Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, bunlarabağlı döner sermayeli işletmeler ve fonların hesaplarına ilişkin Sayıştayilamlarını saymanlıklara tebliğ etmek, bu ilamları ve diğer kişi borçlarınıizlemek, tahsilatını sağlamak ve gerektiğinde terkinişlemlerini yapmak,
g) Devlet muhasebesinin geliştirilmesi, etkin ve verimli birşekilde uygulanması yönünde araştırmalar yapmak veya yaptırmak ve gereklitedbirleri almak,
h) Saymanlıkların ve kurumların hesap ve işlemlerini merkezde vegereken yerlerdeincelemek ve denetlemek,
i) Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idarelerin kesinhesaplarını almak, incelemek, Hazine genel hesabını çıkarmak kesin hesap kanuntasarılarını hazırlamak,
j) Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idarelerebağlıdöner sermayeli işletmelerin hesaplarını almak, incelemek, yıl sonlarındasermayelerine eklenecek tutarları belirlemek ve bunların muhasebe kayıtlarınageçirilmesini sağlamak, gerektiğinde fonların ve özel bütçeli kuruluşlarınhesaplarını almak,
k)Kamu kurum ve kuruluşlarında hizmetin gereği olarak kullanılanmalzeme, ilk ve hammadde, demirbaş, araç ve gereçlerin muhasebeleştirilmesi veidaresine ait konularda düzenlemeler yapmak,
l) Görev alanına giren konularda diğer mevzuat ile Bakanlığaverilengörevleri yapmak,
m) Teşkilat ve görev alanına giren işlemleri kontrolörlerivasıtasıyla incelemek ve denetlemek,
Genel bütçeli daireler nezdindeki merkez saymanlıkları, askeri vemülki tüm nakit saymanlıkları, genel ve katma bütçeli kurum saymanlıkları,kadroları Bakanlıkta olan döner sermaye ve fon saymanlıkları bu Genel Müdürlüğebağlıdır."
Madde 5- 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 12 nci maddesineaşağıdaki (n), (o), (p) ve (r) bentleri eklenmiştir.
"n) Milletlerarası kuruluşlarla vergi ile ilgili konulardaişbirliği yapar, toplantılara katılır ve görüş bildirir,
o) Vergi istihbarat hizmetlerini yürütür,
p) Teşkilat ve görev alanına giren işlemlerin yürütülmesi içinbilgi işlem hizmetlerini tasarlar ve uygular, bu amaçla gerekli örgütlenmeyisağlar,
r) Teşkilat ve görev alanına giren işlemleri kontrolörlerivasıtasıyla inceletir ve denetletir."
Madde 6- 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 13 üncü maddesiaşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"Madde 13- Milli Emlak Genel Müdürlüğünün görevlerişunlardır:
a) Hazinenin özel mülkiyetinde ve Devletin hüküm ve tasarrufualtındaki taşınmaz malların yönetimine ilişkin hizmetleri, gerektiğinde diğerkamu kurum ve kuruluşları ile işbirliği yaparak yürütmek,
b) Orman sınırları dışına çıkarılan taşınmaz mallar da dahil olmaküzere, Devletin özel mülkiyetindeki taşınmaz malların satışı, kiraya verilmesi,trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi, Devletin hüküm ve tasarrufualtındaki yerlerin gerekli görülen hallerde kiraya verilmesi, mülkiyetin gayriayni hak tesisi, ormanlar ve Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki diğer yerlerile Devletin özel mülkiyetindeki yerlerde bulunan su ürünleri üretim yerleri,kaynak suları ve taş, kum, çakıl ve toprak ocaklarının kiraya verilmesiişlemlerini yapmak,
c) Devlete intikali gereken taşınır ve taşınmaz mallar haklarınHazineye maledilmesi işlemlerini yürütmek, taşınmaz malların tescilini, taşınırmalların tasfiyesini sağlamak,
d) Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufualtındaki yerlerden, kamu hizmeti için kullanılması gerekli olanları; genel,katma ve özel bütçeli idarelere tahsis etmek ve tahsis amacının ortadankalkması veya amaç dışı kullanılması halinde tahsisi kaldırmak, tahsisikaldırılan taşınmaz mallar üzerinde Hazine dışındaki kamu kurumve kuruluşlarınaait yapı ve tesisleri tasfiye etmek, tasfiyeye ilişkin esas ve usulleribelirlemek,
e) Devlete ait konutları yönetmek ve kamu kurum ve kuruluşlarınaait konutların yönetimi konusundaki politikaları belirlemek, her yıl yurtiçi veyurtdışındaki kamu konutlarının kira ve yakıt bedelleri ile işletme, bakım veonarım esaslarını tespit etmek,
f) Hazineye ait taşınmaz malların envanter kayıtlarını tutmak vediğer kamu kurum ve kuruluşlarının taşınmaz mallarının envanter kayıtlarının tutulmasınailişkin esas ve usulleri belirlemek,
g) Bakanlık adına yapılacak kamulaştırma işlemlerini yürütmek vediğer genel bütçeli kuruluşların kamulaştırdığı yerlerin Hazine adına tescilinisağlamak,
h) Kanunlar ve antlaşmalar gereğince muayyen zümrelere izafetleelkonulması gereken para, mal ve hakların işlemlerini yapmak ve tasfiyelerinisonuçlandırmak,
i) Genel bütçeye dahil dairelerin hizmet dışı kalan taşınırmallarının satışını yapmak veya Tasfiye İşleri Döner Sermaye İşletmeleri GenelMüdürlüğü aracılığı ile sattırmak,
j) Bakanlık hizmet binaları ve İçişleri Bakanlığının görüşünüalmak suretiyle Hükümet konaklarının yapımını programlamak, satınalmaişlemlerini yürütmek ve bunların onarımlarını yapmak,
k) Kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmaz mallar üzerindekiyönetim ve tasarruf esaslarını tespit etmek,
l) Kamu kurum ve kuruluşlarının taşınmaz mal edinme ve yönetimineilişkin olarak hazırlayacakları kanun, tüzük ve yönetmelik tasarıları hakkındagörüş bildirmek,
m) Kamu mallarına ilişkin politikaları tesbit etmek,
n) Hazine mallarıyla ilgili diğer mevzuatla Bakanlığa verilengörevleri yürütmek,
o) Görev alanına giren konulardaki alacakların süresinde vemevzuata uygun olarak takip edilerek tahsil aşamasına getirilmesi için gereklitedbirleri almak,
p) Teşkilat ve görev alanına giren işlemleri kontrolörlerivasıtasıyla incelemek ve denetlemek."
Madde 7- 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 20 nci maddesinebirinci fıkra olarak aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
"Maliye Teftiş Kurulu, bir Başkan ile Maliye Başmüfettişi,Maliye Müfettişi ve Maliye Müfettiş Yardımcılarından oluşur. Maliye TeftişKurulu Başkanı, Maliye Müfettişi sıfat ve yetkilerini haiz olup, MüfettişlerinBakan adına idaresi ve çalışmalarının düzenlenmesi görevini yerinegetirir."
Madde 8- 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 24 üncü maddesiaşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"Madde 24- Maliye Bakanlığındaki yardımcı birimler şunlardır:
a) Personel Genel Müdürlüğü,
b) İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı,
c) Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı,
d) Savunma Sekreterliği,
e) Özel Kalem Müdürlüğü."
Madde 9- 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 25 inci maddesine(c) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki (d), (e) ve (f) bentleri eklenmiş ve(d) bendi (g) olarak değiştirilmiştir.
"d) Bakanlık merkez ve taşra teşkilatı ile ilgili eğitimplanlarının koordinasyonunu sağlamak, Bakanlık personeli ile ilgili temeleğitim programlarını düzenlemek ve uygulamak,
e) Personel hareketleri ve eğitim faaliyetleri ile ilgili yayımhizmetlerini yürütmek,
f) Bağlı ve ilgili kuruluşların özel kanunları dolayısıylaBakanlığa verilmiş görevlerin yürütülmesinde koordinasyonu sağlamak,"
Madde 10- 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 29 uncu maddesiaşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı
Madde 29- Bilgiİşlem Dairesi Başkanlığının görevleri şunlardır.
a) Bakanlığın bilgisayar hizmetlerini ilgili birimlerle birlikteyürütmek,
b) Bilgi işlem projeleri ile ilgili olarak Bakanlık birimleriarasında koordinasyon ve işbirliği esaslarını belirlemek,
c) Bakanlık merkez ve taşra kuruluşlarının haberleşme ve her nevielektronik sistemlerinin temin, tesis, bakım ve onarımlarına ilişkin esaslarıbelirlemek, gerekli görülen hallerde bakım ve onarım işlerini yapmak veyayaptırmak,
d) Bakanlıkça verilecek benzeri görevleri yapmak."
Madde 11- 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 34 üncü maddesiaşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Madde 34- Bakanlık taşra teşkilatı, defterdarlıklardan oluşur. Ek(3) sayılı cetvelde belirtilen bölgelerde Gelirler Bölge Müdürlükleri dekurulabilir.
Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkında Kanun, GenelKadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve İl İdaresi Kanunuhükümlerine uygun olarak taşra teşkilatında gerekli değişiklik ve düzenlemeleryapılabilir."
Madde 12- 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 35/A maddesineaşağıdaki (d) bendi eklenmiştir.
"d) Kefalet Sandığı."
Madde 13- 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 37 nci maddesineaşağıdaki fıkralar eklenmiştir.
"Devlet gelir ve giderleri ile kamu kurum ve kuruluşlarınıntaşınmaz mal edinme ve yönetimini ilgilendiren hususlar hakkında hazırlanacakkanun, tüzük, yönetmelik ve diğer düzenlemeler ile mahalli idareleringelirlerine ilişkin olarak hazırlanacak tasarılar hakkında Maliye Bakanlığınınuygun görüşünün alınması zorunludur.
Maliye Bakanı, genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeliidareler, döner sermayeli kuruluşlar, bütçenin transfer tertibinden yardım alankuruluşlar, belediyeler, belediyelere bağlı kuruluşlar, özel idareler, kamuiktisadi teşebbüsleri ve benzeri kuruluşlar, fonlar ve fonlara tasarruf edenkuruluşlar ve vergi muafiyeti tanınan vakıflardan her türlü mali işlemleri ileilgili bilgi, belge ve hesap durumlarını almaya; bu belge ve hesap durumlarıile borçlanma ve ödeme imkanları üzerinde inceleme yaptırmaya; bütçe ödenekleriile diğer imkanları en etkin şekilde kullanmak üzere gerekli önlemleri almaya,bu maksatla gereğinde ilgili kurum ve kuruluşlardan alınan önlemlerinuygulanmasını istemeye yetkilidir.
Kuruluşlar, hizmet ve faaliyetlerinde insan, para ve malzeme gibimevcut kaynakların en uygun, verimli ve müessir bir şekilde kullanılmasınısağlamak üzere, bütçelerinin hazırlık ve uygulama safhalarında, MaliyeBaşkanlığı veya Bütçe Dairesi Başkanlıkları ile gerekli işbirliği ve koordinasyonusağlamakzorundadırlar."
Madde 14- 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 43 üncü maddesiaşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"Kontrolör, Uzman ve Denetmen Çalıştırılması
Madde 43- a) Kontrolör çalıştırılması: Bütçe ve Mali Kontrol,Muhasebat, Gelirler, Milli Emlak, Tasfiye İşleri Döner Sermaye İşletmeleriGenel Müdürlükleriyle Bakanlıkça uygun görülecek birimlerde kontrolörçalıştırılabilir.
Kontrolörler, bağlı bulundukları genel müdürlük teşkilatının hertürlü faaliyet ve işlemleriyle ilgili olarak; teftiş, inceleme ve soruşturmaişleriyle kanunlar ve diğer mevzuatla kendilerine verilen görevleri yaparlar.
Bunlar, en az dört yıllık yüksek öğretim kurumlarından mezunolanlar arasından yapılacak özel yarışma sınavı sonucunda mesleğe stajyerkontrolör olarak alınırlar ve en az üç yıl çalıştıktan sonra yapılacak yeterliksınavında başarı olmak şartıyla kontrolör olarak atanırlar.
b) Uzman çalıştırılması: Bakanlık merkez teşkilatında, Bütçe veMali Kontrol Genel Müdürlüğü ve bağlı birimlerinde Devlet Bütçe Uzmanı,Muhasebat Genel Müdürlüğünde Devlet Muhasebe Uzmanı, Gelirler GenelMüdürlüğünde Devlet Gelir Uzmanı, Milli Emlâk Genel Müdürlüğünde Devlet MallarıUzmanı, taşra teşkilatında Gelir Uzmanı ve Milli Emlak Uzmanı çalıştırılabilir.
Bu uzmanlara, bağlı oldukları genel müdürlüklerin görev alanınagiren konularda ilgili kuruluşlar nezdinde araştırma, inceleme (vergiincelemesi hariç) ve analiz yaptırılabilir.
Bunlar en az dört yıllık yükseköğretim kurumlarından mezun olanlararasından, yapılacak özel yarışma sınavı sonucunda mesleğe uzman yardımcısıolarak alınırlar ve en az üç yıl çalışmak ve olumlu sicil almak şartıylaBakanlık merkezinde açılacak yeterlik sınavına girme hakkını kazanırlar.Yeterlik sınavında başarı olanlar kadrolarına uygun uzman ünvanını alırlar.
c) Denetmen Çalıştırılması : Gelirler Genel Müdürlüğünce, bölgedüzeyinde vergi incelemeleri, taşra teşkilatı gelir birimlerinde denetim yapmaküzere gerektiğinde defterdarlıklar ve vergi dairesi başkanlıkları emrinde deçalıştırılabilecek, bölge müdürlüklerine bağlı vergi denetmenleri;
Muhasebat Genel Müdürlüğünce, genel ve katma bütçeli idareler ilebunlara bağlı işletme ve fonlardaki saymanlıklarda denetim yapmak üzeredefterdarlıklara bağlı muhasebe denetmenleri;
Milli Emlak Genel Müdürlüğünce, milli emlak ve Devlet mallarınailişkin olarak inceleme ve araştırmalar; milli emlak birimlerinde denetimyapmak üzere, milli emlak dairesi başkanlıkları emrinde de çalıştırılabilecek,defterdarlıklara bağlı milli emlak denetmenleri; çalıştırılır.
Kanunlarda kontrol memurlarına yapılmış olan atıflar, ilgi sinegöre bu denetmenlere yapılmış sayılır.
Bunlar en az dört yıllık yükseköğretim kurumlarından mezun olanlararasından, yapılacak özel yarışma sınavı sonucunda mesleğe denetmen yardımcısıolarak alınırlar ve en az üç yıl çalışmak, olumlu sicil almak ve Bakanlıkmerkezinde açılacak yeterlik sınavında başarılı olmak şartıyla ilgilibulundukları denetmen kadrolarına atanırlar. Denetmenler yer değiştirmesuretiyle atamaya tabidir.
Kontrolörlerin, Uzmanların ve Denetmenlerin mesleğe giriş veyeterlik sınavları ile çalışma usul ve esasları yönetmelikle düzenlenir."
Madde 15- 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye aşağıdaki ekmaddeler eklenmiştir.
"Maliye Başkanlığı ve Bütçe Dairesi Başkanlığı
Ek Madde 1- Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeliidarelerin her birinde Maliye Bakanlığına bağlı Maliye Başkanlığı veya BütçeDairesi kurulur. Bütçe Dairesi Başkanlıklarını, kurumların hizmet yükü ve işhacimlerini gözönünde bulundurmak suretiyle, birden fazla kuruma hizmetvermeküzere görevlendirmeye Maliye Bakanı yetkilidir.
Hangi kurumlarda Maliye Başkanlığı kurulacağı Ek: 2 sayılıcetvelde gösterilmiştir.
Maliye Başkanlığı, Başkanın emri altında Bütçe Dairesi Başkanı veMerkez Saymanlık Müdürü ile bunlara bağlı servislerden oluşur."
"Maliye Başkanının Görevleri
Ek Madde 2- Maliye Başkanı bulunduğu kurum nezdinde MaliyeBakanlığının temsilcisi olup, görevleri şunlardır:
a) Kendisine bağlı birimlerin işlemlerinin kanun hükümlerine göreyürütülmesini sağlamak,
b) Maliye Bakanlığı ile kurum arasındaki ilişkilerde işbirliği vekoordinasyonu sağlamak,
c) Bulunduğu kurumun harcama, mali işlem, karar ve tasarruflarınıBakanlığın amaç ve politikalarına, kalkınma planlarına ve yıllık programlarauygunluğu açısından izlemek,
d) Görev alanına giren konularda kurumca sorulan hususlarıcevaplandırmak,
e) 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 110 uncu maddesindekigörevi ifa etmek.
Maliye Başkanları, Maliye Bakanlığı merkez denetim elemanlığıgörevinde en az 10 yıl bulunmuş olanlar ile en az Genel Müdürlük DaireBaşkanlığı ve Büyükşehir Belediyesi bulunan illerde görev yapmakta olandefterdarlar arasından ortak kararname ile atanırlar."
"Bütçe Dairesi Başkanlıklarının Görevleri
Ek Madde 3- Bütçe Dairesi Başkanlıklarının görevleri şunlardır:
a) Görevlendirildiği kurumca hazırlanan bütçe teklifleriniBakanlıkça belirlenen ilke ve standartlar açısından inceleyerek, bunlarauygunluğunu sağlamak ve süresi içinde Bakanlığa vermek; kurumun bütçeuygulamasına ilişkin talep ve tekliflerini değerlendirerek görüş belirtmeksuretiyle Bakanlığa iletmek,
b) Kurumun merkez ve taşra teşkilatında kullanılacak ödeneklereait ödeme emirlerini düzenlemek ve göndermek,
c) Bütçe kayıtlarını tutmak,
d) Kurumun kesin hesabını düzenlemek, bu amaçla tüm birimlerininbütçe hesaplarını toplamak ve birleştirmek,
e) Katma bütçeli idarelerin taşınır ve taşınmaz mallarının kirayaverilmesi, trampa edilmesi, satılması, mülkiyetin gayri ayni hak tesis edilmesiile ilgili işlemlerinin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesini sağlamak,bunların gelirlerinin tahakkukunu takip etmek,
f) Kuruma ait memur, sözleşmeli personel, iş ve geçici işçilerinserbest ve tutulu kadro ve pozisyonlarının ve bunlardan fiilen dolu olanlarınünvan, derece, sınıf ve görev yerlerine göre kayıtlarını tutmak; açıktan atamave yeni kadro ve pozisyon ihdas, iptal ve değişikliklerine ilişkin kurumtaleplerinden, uygun bulunanları ayrıntılı bir rapor ekinde Bakanlığaulaştırmak,
g) 6245 sayılı Harcırah Kanununun 48 ve 49 uncu maddelerigereğince Bakanlıkça vize edilen kadro ve görevlerin, merkez ve taşra birimleriitibariyle dağılımına ilişkin kayıtları tutmak ve dağılım listelerini vizeetmek,
h) Kurumun taşıt, lojman, sosyal tesis, hizmet binası ve benzerihususlara ilişkin olarak kayıtlarını tutmakve istatistiki bilgileri toplamak,
i) Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak."
"Merkez Saymanlık Müdürlüklerinin Görevleri
Ek Madde 4- Merkez Saymanlık Müdürlükleri, 1050 sayılı MuhasebeiUmumiye Kanununu ve diğer mevzuatla saymanlara verilen görevleri yapmak,mevzuata uygun bulunmayan giderler hakkında görüşleri ile birlikte MaliyeBaşkanına bilgi vermek ve Bakanlıkça verilen diğer işleri yapmaklagörevlidir."
"Katma Bütçeli İdareler Saymanlık Hizmetleri
Ek Madde 5- Maliye Başkanlığı bulunmayan kurumlarda Bütçe DairesiBaşkanları, Maliye Başkanlarının görevlerini de yerine getirirler.
Maliye Başkanlığı bulunmayan katma bütçeli idarelerde MerkezSaymanlık Müdürlüğü görevleri Bütçe Dairesi Başkanlığınca yürütülür."
"Mali Danışma Kurulu
Ek Madde 6- Mali Danışma Kurulu, Müsteşar veya görevlendireceğiMüsteşar Yardımcılarından birinin başkanlığında Sayıştay üyelerinden iki kişi,Bütçe ve Mali Kontrol, Muhasebat Genel Müdürleri ile Maliye Başkanları, BütçeDairesi Başkanları ve Merkez Saymanlık Müdürleri arasından seçilecek 6 kişidenoluşur.
Ayrıca, zimmetlerin silinmesi ile ilgili hususlarda BaşhukukMüşaviri ve Muhakemat Genel Müdürü; gelir belgelerinin şekil ve çeşitlerinintespiti ile ilgili hususlarda Gelirler Genel Müdürü, milli emlâk ile ilgilikonularda Millî Emlâk Genel Müdürü Kurula katılır.
Kurulun, toplanma ve çalışma esas ve usulleri ile üyelerin seçimi,toplantı ve karar nisabına ilişkin hususlar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklebelirlenir.
Kurulun sekreterya hizmetleri Muhasebat Genel Müdürlüğünceyürütülür."
"Mali Danışma Kurulunun Görevleri
Ek Madde 7- Mali Danışma Kurulunun görevleri şunlardır:
a) Gelir ve gider kanunlarının uygulanmasına ilişkin belgelerinşekil ve türlerini belirlemek,
b) Devlet hesaplarının işleyişi ve değişiklikleri ile ilgilikonularda görüş tespit etmek,
c) Mal ve nakit saymanları ile gelir ve gider memurlarınınzimmetlerinin silinmesi konusundaki talepleri inceleyerek Bakana sunmak,
d) Mücbir sebeplerle takip ve tahsiline imkan kalmayan zimmetlerinsilinmesi hususunda görüş belirlemek,
e) Bakanlık Makamınca, kurulda görüşülüp karara bağlanmasıistenilen hususlarda görüşünü belirleyip Makama sunmak.
Kurulun başkan ve üyelerine ayda ikiden fazla olmamak üzere hertoplantı için 1000 göstergenin memur aylık katsayısı ile çarpımı sonundabulunan miktar üzerinden toplantı ücreti ödenir."
"Gelirler Bölge Müdürlüğü
Ek Madde 8- Gelirler bölge müdürlükleri, Gelirler GenelMüdürlüğünün bilgi işlem, istihbarat ve denetim hizmetlerini bölge düzeyindeyürütmek üzere doğrudan Gelirler Genel Müdürlüğüne bağlı olarak kurulur.
Bölge müdürlüğü teşkilatı; bölge müdürünün yönetimi altında, bölgemüdür yardımcıları, bilgi işlem müdürlüğü, istihbarat müdürlüğü, denetim birimiile eğitim ve yardımcı hizmet birimlerinden oluşur.
Bölgede görevlendirilen personelin özlük işlemleri ve sicillerinintutulması Bakanlıkça yürütülür. Ancak, gerekli görülen hallerde bu işlemlerinyürütülmesi kısmen veya tamamen defterdarlıklara devredilebilir.
Bölge müdürlüklerinin görev, çalışma usul ve esasları ile Bakanlıkve diğer taşra birimleriyle olan ilişkileri yönetmelikle belirlenir."
"Gelirler Bölge Müdürü
Ek Madde 9- Gelirler bölge müdürünün görevleri:
a) Bilgi işlem müdürlüğü vasıtasıyla bölgesindeki bilgi işlemhizmetlerinin belirlenen ilkelere uygun olarak yürütülmesini,
b) İstihbarat müdürlüğü vasıtasıyla bölgesindeki istihbarat veistatistik bilgilerinin toplanıp değerlendirilmesini ve ilgili birimlereaktarılmasını,
c) Denetim birimi vasıtasıyla bölgesindeki vergi denetmenlerininçalışmalarının planlanıp yürütülmesini,
sağlamaktır.
Gelirler bölge müdürleri; Gelirler Genel Müdürlüğü dairebaşkanları, vergi inceleme yetkisini haiz Bakanlık merkez denetim elemanlığıgörevinde en az on yıl bulunmuş olanlar ile en az iki yıl vergi dairesibaşkanlığı yapmış olanlar arasından atanırlar.
Bölge müdür yardımcıları, yukarıdaki birimlerin işbirliği vekoordinasyon içinde çalışması ve verilen görevlerin yerine getirilmesinde bölgemüdürüne yardımcı olurlar. Bölge müdür yardımcıları; vergi dairesi başkanları,vergi inceleme yetkisini haiz Bakanlık merkez denetim elemanlığı görevinde enaz yedi yıl bulunmuş olanlar ile Devlet memuriyetinde en az onbeş yıl bulunmuşolan Gelirler Genel Müdürlüğü şube müdürleri, bilgi işlem merkezi müdürleri,istihbarat müdürleri, vergi dairesimüdürleri, vergi müdürleri, gelir müdürlerive takdir komisyonu başkanları arasından atanırlar. Atama usul ve esaslarıBakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir."
"Vergi İstihbarat Uzmanları
Ek Madde 10- Gelirler Genel Müdürlüğünün taşra teşkilatında vergiistihbarat uzmanları çalıştırılır.
Vergi istihbarat uzmanlarının görevi, gerçek ve tüzelkişilerinvergilendirmeye ilişkin hesap ve işlemleri ile vergi kanunlarına göre suçteşkil eden fiilleri hakkında bilgi ve delil toplamak ve vergi incelemesineyetkili mercilere aktarmaktır.
İlgili bütün kişi ve kurumlar, vergi istihbarat uzmanlarınagörevlerinin ifası sırasında her türlü yardım ve kolaylığı sağlamaklayükümlüdürler.
Vergi istihbarat uzmanlarının mesleğe alınmaları,yetiştirilmeleri, çalışmaları ve yükselmelerine ilişkin usul ve esaslar,İçişleri Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılacakyönetmelikle düzenlenir."
"Defterdar
Ek Madde 11- Defterdar, bulunduğu ilde Maliye Bakanlığının enbüyük memuru ve il ve bağlı ilçeler teşkilatının amiri olup, işlemlerin kanunhükümlerine göre yürütülmesi, denetlenmesi, merkez ve taşradan sorulansoruların cevaplandırılması, kanuna aykırı hareketi görülenler hakkındatakibatta bulunulması, atamaları il'e ait merkez ve bağlı ilçeler maliyememurlarının sicillerinin tutturulması ile görevli ve sorumludur.
Gerek görülen yerlerde defterdara yeterli sayıda yardımcı verilir.
Vergi dairesi başkanları, dairelerinin yetki ve konularıylasınırlı olmak üzere defterdarın gelir idaresine ilişkin yetkilerindenBakanlıkça belirlenenleri kullanırlar.
İl ve ilçe birimlerini defterdar adına kontrol etmek üzeredefterdar emrine denetmenler verilebilir. Kendisine vergi denetmeni bağlıolmayan defterdarların, denetlenmesine gerek gördükleri gelir birimleri ileilgili denetim talepleri gelirler bölge müdürlüklerince karşılanır."
"Defterdarlık Birimleri
Ek Madde 12- Defterdarlık birimleri, defterdarın yönetimi altındagelir, muhasebat, millî emlâk ve muhakemat birimleri ile personel müdürlüğündenoluşur.
Büyükşehir belediye sınırları içinde ayrıca ilçe teşkilatı bulunanil merkezlerindeki ilçe malmüdürlükleri dışındaki birimler doğrudan doğruyadefterdarlığa bağlıdır."
"Gelir Birimleri
Ek Madde 13- Defterdarlık gelir birimleri vergi daireleri ve gelirmüdürlüklerinden oluşur."
"Vergi Daireleri
Ek Madde 14- Vergi daireleri, defterdarlığa bağlı başkanlık,müdürlük veya bağlı vergi dairesi şeklinde kurulur. İl ve ilçe merkezlerindekivergi dairelerinin kuruluş şekli, sayısı, faaliyet bölgeleri, bunların hangivergi, resim ve harçların tahakkuk ve tahsili ile uğraşacakları Bakanlıkçabelirlenir.
Vergi dairelerinde, bir başkan veya müdürün yönetimi altındayeterli sayıda yardımcı, şef ve diğer memurlar; bağlı vergi dairelerinde ise,malmüdürünün yönetimi altında şef ve diğer memurlar çalıştırılır. Gerekligörülen vergi dairelerinde gelir uzmanları ve yardımcıları çalıştırılabilir.
Vergi dairesi başkanlıklarında, bu Kanun Hükmünde Kararname vediğer kanunlarda gelir müdürüne verilen görevleri de ifa eden bir başkanyardımcısı, başkanlık bünyesinde kurulan bölümleri yönetmekle görevli yeterlisayıda vergi müdürü, vergi dairesi başkanı emrinde çalışan vergi denetmenleri,vergi davalarını takip etmekle görevli hazine avukatları bulunur. Ayrıcabaşkanlığın işlemlerini yürütmek üzeretakdir ve uzlaşma komisyonlarıkurulabilir.
Vergi daireleri, vergi kanunları ve özel kanunlar ile bu kanunlaradayanılarak Bakanlıkça belli edilen kamu gelirleriyle ilgili mükellefi tesbit,tarh, tahakkuk, tecil, tahsil, terkin, ödeme, iade ve muhasebe işlemlerini; buişlemlere ilişkin olarak vergi dairesi veya mükelleflerce yaratılanihtilaflarla ilgili yargı mercii nezdinde Hazineyi temsilen dilek vesavunmalarda bulunulması, gerektiğinde temyiz ve tashihi karar talebindebulunulması ve yargı kararlarınınuygulanması işlemlerini yürütür.
Vergi dairelerinde saymanlık işlemlerinden doğan Sayıştaya hesapverme görevi, başkanlık şeklinde kurulan vergi dairelerinde muhasebe vetahsilat işlemlerinden sorumlu vergi müdürü; müdürlük şeklinde kurulan vergidairelerinde vergi dairesi müdürü; bağlı vergi dairelerinde ise malmüdürütarafından yerine getirilir. İcra memuru ve tahsildarlar, Sayıştaya hesapvermekle yükümlü müdüre karşı sorumludurlar.
Tahakkuk hatalarından doğan mali zararlardan bu işlemleri yapanmemurlar; başkanlık şeklinde kurulan vergi dairelerinden sorumlu vergi müdürü,müdürlük şeklinde kurulan vergi dairelerinde ilgili müdür yardımcısı bağlıvergi dairelerinde ilgili şef ile birlikte sorumludurlar.
Bakanlık, vergi, resim, harçlara ilişkin terkin yetkisini kısmenveya tamamen vergi dairesi başkanları ve müdürlerine devredilebilir. Vergidairesi başkanının veya müdürünün yetkilerinden bir kısmı Bakanlığın onayı ilebaşkan yardımcısı veya müdür yardımcılarına devredilebilir. Bu durumdadevredilen işlerden doğacak sorumluluk, yetki verilen yardımcılara aittir. Buyetki, vergi dairesi başkanı veya müdürünün denetim sorumluluğunu kaldırmaz.
Vergi dairesi başkanlığınca yapılacak ödemelere ilişkin olarak itaamirliği yetkisi vergi dairesi başkanına devredilebilir.
Vergi dairelerinin kuruluş, görev, yetki ve çalışmalarına ilişkinusul ve esaslar ile gelirler bölge müdürlükleri ve defterdarlıklarla ilişkileriBakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir."
"Vergi Dairesi Başkanı
Ek Madde 15- Vergi DairesiBaşkanı, vergi dairesi başkanlığınınamiri olup doğrudan defterdara bağlıdır.
Vergi dairesi başkanı ve emrindeki vergi müdürleri, vergi dairesimüdürünün muhtelif kanunlarda yeralan tüm görev, yetki ve sorumluluklarınasahiptirler.
Vergi dairesi başkanları, vergi incelemesi yetkisini haiz Bakanlıkmerkez denetim elemanlığı görevinde en az sekiz yıl veya vergi dairesi başkanyardımcılığı görevinde en az üç yıl bulunmuş olanlar arasından atanırlar.
Vergi dairesi başkan yardımcıları ise, vergi incelemesi yetkisinihaiz bakanlık merkez denetim elemanlığı görevinde en az yedi yıl bulunmuşolanlar ile en az oniki yıl Devlet memuriyetinde bulunmuş olan Gelirler GenelMüdürlüğü şube müdürleri, vergi dairesi müdürleri, vergi müdürleri, gelirmüdürleri ve takdir komisyonu başkanları arasından atanırlar. Atama usul veesasları Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir."
"Gelir Müdürlükleri
Ek Madde 16- İllerde defterdara bağlı olarak iş hacmi dikkatealınmak suretiyle bir veya birden fazla gelir müdürlüğü kurulur.
Gelir müdürlüğünde, gelir müdürünün yönetimi altında yeterlisayıda müdür yardımcısı, şef ve diğer memurlar çalıştırılır.
Gelir müdürlüklerinin görevleri şunlardır:
a) Bulundukları il ve bağlı ilçelerde vergilendirme ile ilgilisoruları defterdar adına cevaplandırmak,
b) Teftişlerde defterdar adına verilecek cevap ve emirlerihazırlamak,
c) Vergi dairelerinden toplanan istatistiki bilgileri il bazındaderleyip, Gelirler Genel Müdürlüğe veya Gelirler Bölge Müdürlüğüne göndermek,
d) Terkini gereken amme alacaklarının terkinini defterdar adınatekemmül ettirerek ilgililere bildirmek,
e) Vergi kanunları ve diğer kanunların gelir müdürlüğüne verdiğiişleri yapmak.
Gelir müdürü, görevlerin tam ve zamanında yapılmamasından veverdiği emirlerden doğan Hazine zararından müdür yardımcı, müdür yardımcısıyoksa servis şefiyle birlikte sorumludur."
"Muhasebat Birimleri
Ek Madde 17- Muhasebat birimleri, muhasebe müdürlükleri, saymanlıkmüdürlükleri ve malmüdürlüklerinden oluşur."
"Muhasebe Müdürlükleri
Ek Madde 18- Muhasebe müdürlükleri, Valiliğin yönetimi altındaki genelbütçeli dairelerin saymanlık hizmetlerini ve Bakanlıkça verilen diğer görevleriyerine getirirler. Ayrıca, il sınırları içindeki saymanlıklar arasındakoordinasyonu ve uygulama birliğini sağlamak üzere defterdar adına belirlenecekgörüş ve önerileri hazırlarlar.
Muhasebe müdürlüğünde bir müdürün yönetimi altında yeterli sayıdamüdür yardımcısı ile şef ve diğer personel çalıştırılır.
Muhasebe müdürleri, sayman sıfatını taşırlar ve Sayıştaya hesapverirler. Ancak, Bakanlıkça belirlenecek esaslar çerçevesinde müdüryardımcılarına saymanlık yetki ve sorumluluğu devredilebilir. Bu durumda damuhasebe müdürleri sayman sıfatı ile saymanlığın hesaplarını bir bütün olarakSayıştaya vermeye devam ederler."
"SaymanlıkMüdürlükleri
Ek Madde 19- Saymanlık müdürlükleri, bulundukları yerde bölgemüdürlüğü ve başmüdürlük şeklinde örgütlenmiş olan daireler ile askeribirimlerin ve diğer dairelerin saymanlık hizmetlerini ve Bakanlıkça verilendiğer görevleri yerine getirirler. Kadroları Maliye Bakanlığına ait olan dönersermaye ve fon saymanlıkları ile bulundukları illerdeki defterdarlıklarabağlıdırlar.
Saymanlık müdürlüğünde, bir müdürün yönetimi altında yeterlisayıda müdür yardımcısı ile şef ve diğer personel çalıştırılır.
Saymanlık müdürleri sayman sıfatı ile Sayıştay'a hesap verirler.Saymanlık yetkisi ve sorumluluğu Bakanlıkça belirlenecek esaslar çerçevesindemüdür yardımcılarına devredilebilir. Bu durumda da saymanlık müdürleri saymansıfatı ile saymanlığın hesabını birbütün olarak Sayıştay'a vermeye devamederler."
"Mal Müdürlükleri
Ek Madde 20- Malmüdürlüğü, vezne ve muhasebe servisleri ilegereken yerlerde tahakkuk, tahsilat, millî emlâk ve muhakemat servislerindenoluşur. İş hacminin gerektirdiği mal müdürlüklerinde yeterli sayıda saymanlıkmüdür yardımcısı çalıştırılabilir.
Malmüdürü, ilçe Maliye teşkilatının amiri olup işlemlerin mevzuatauygun olarak yürütülmesini sağlar. Vezne ve muhasebe servislerinin dışındakiservislerin başında bulunan memurlar işlerin kanunauygun olarak yürütülmesindenbirinci derecede sorumludurlar.
Malmüdürleri sayman sıfatını taşırlar ve Sayıştay'a hesapverirler. Saymanlık yetki ve sorumluluğu Bakanlıkça belirlenecek esaslarçerçevesinde saymanlık müdür yardımcılarına devredilebilir.
Budurumda da malmüdürleri sayman sıfatı ile saymanlığınhesaplarını bir bütün olarak Sayıştay'a vermeye devam ederler."
"Millî Emlâk Birimleri
Ek Madde 21- Millî emlâk birimleri; millî emlâk dairesi başkanlığımillî emlâk müdürlüğü ve başkanlık veya müdürlük olmayan yerlerde demalmüdürlüğü millî emlâk servislerinden oluşur. Millî emlâk birimlerinde millîemlâk uzmanı ve yardımcıları çalıştırılabilir.
Millî emlâk memuru bulunmayan ilçelerde millî emlâk işlemlerigörevlendirilecek memurlar tarafından yürütülür.
Bakanlık gerekli görülen il ve ilçelerde bir veya birden fazlasayıda millî emlâk dairesi başkanlığı ve millî emlâk müdürlüğü kurmayayetkilidir. Millî emlâk birimlerinin kuruluş, görev ve çalışma esaslarıyönetmelikle düzenlenir."
"Millî Emlâk Birimlerinin Görevleri
Ek Madde 22- İl ve ilçe millî emlâk birimleri, Millî Emlâk GenelMüdürlüğünün görevlerinin il ve ilçeye ilişkin olanlarını yürütür.
İl ve ilçe ayniyat kesin hesapları millî emlâk birimlerincehazırlanır. Millî emlâk dairesi başkanlığı millî emlâk müdürlüğü ve bunlarınbulunmadığı yerlerde malmüdürlüğü memurlarından biri ayniyat saymanı olarakgörevlendirilir.
Hazine taşınmaz mallarının tescil ve ferağı ile ilgili olarakçeşitli kanunlarda defterdara verilmiş olan yetkiler, millî emlâk dairesibaşkanına, millî emlâk müdürüne, emlak müdürüne veya diğer memurlaradevredilebilir.
İlçe kamulaştırma kıymet takdiri komisyonunun maliye üyesi; millîemlâk dairesi başkanlığı, millî emlâk müdürlüğü, bunların olmadığı yerlerde demalmüdürlüğü memurları arasından seçilir.
Millî emlâk dairesi başkanı, millî emlâk müdürü ve malmüdürü,millî emlâk işlemlerinin mevzuata uygun olarak yürütülmesini temin etmek, görevalanındaki millî emlâk işlemlerinden doğan hak ve alacakların zamanındatahakkuk ettirilmesini sağlamakla yükümlüdür.
İlgili memur ve şefler, sözü edilen görevlerin tam veya zamanındayerine getirilmemesinden dolayı tahakkuk noksanından veya zamanında takip vetahakkuk ettirilmemesi nedeniyle tahsil edilemez bir hale gelmiş Hazine hak vealacaklarından başkanlık şeklinde kurulan millî emlâk birimlerinde emlâkmüdürü, müdürlük şeklinde kurulan birimlerde müdür yardımcısı,malmüdürlüklerinde malmüdürü ile birlikte sorumludur."
"Millî Emlâk Dairesi Başkanı
Ek Madde 23- Millî emlâk dairesi başkanı doğrudan defterdara bağlıolup, millî emlâk dairesi başkanlığının amiridir. Başkanın emrinde yeteri kadarbaşkan yardımcısı, emlâk müdürü, bilgi işlem müdürü ve millî emlâk denetmenibulunur.
Millî emlâk dairesi başkanı, görev alanına giren idari davalarda,8 Ocak 1943 tarih ve 4353 sayılı Kanunun 22 nci maddesindeki "daireamiri" yetkisini haizdir.
Millî emlâk dairesi başkanları Maliye Bakanlığı merkez denetimelemanlığı görevinde en az sekiz yıl veya millî emlâk daire başkan yardımcılığıgörevinde en az üç yıl bulunmuş olanlar arasından atanır.
Millî emlâk dairesi başkan yardımcıları ise, Bakanlık merkezdenetim elemanlığı görevinde en az yedi yıl bulunmuş olanlar ile en az onikiyıl Devlet memuriyetinde bulunmuş olan Millî Emlâk Genel Müdürlüğü şubemüdürleri, millî emlâk müdürleri ve emlâk müdürleri arasındaki atanırlar."
"Muhakemat Birimleri
Ek Madde 24- İl muhakemat birimlerinde muhakemat müdürlerininyönetiminde, muhakemat müdür yardımcıları, müşavir hazine avukatları, hazineavukatları, şef, raportör ve memurlar çalıştırılır.
İl muhakemat birimleri 4353 sayılı Kanunun 3 üncü maddesindesayılan görevleri yapar. Bakanlıkça verilecek veya devredilecek olan yetkilerikullanırlar."
"Personel Müdürlükleri
Ek Madde 25- Personel müdürlüklerinin görevleri şunlardır:
a) İl atamalı personelin atama, nakil, özlük ve emeklilikişlemlerini yapmak,
b) İl kadrolarının; dağıtım, tahsis, tenkis ve değişiklikleri ileilgili tekliflerde bulunmak,
c) Aday memurların eğitim programlarını hazırlamak ve uygulamak;il teşkilatının hizmet içi eğitim planının hazırlanmasını koordine etmek veuygulanmasına yardımcı olmak,
d) Defterdarlık personelinin her türlü mali ve sosyal haklarınailişkin işlemleri yürütmek,
e) Bakanlıkça (Personel Genel Müdürlüğü) verilecek benzerigörevleri yapmak."
Madde 16- 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki cetvelinMaliye Bakanlığına ait bölümünden ekli (1) sayılı listede yer alan kadrolarçıkarılmış; ekli (2) sayılı listede yer alan kadrolar ihdas edilerek MaliyeBakanlığı bölümüne eklenmiştir.
Madde 17- 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncı maddesi"Ortak Hükümler" başlıklı bölümünün (A) bendinin değişik 11 incifıkrasına "Devlet Bütçe Uzman Yardımcıları," ibaresinden sonra gelmeküzere "Devlet Muhasebe Uzman Yardımcıları, Devlet Gelir UzmanYardımcıları, Devlet Malları Uzman Yardımcıları, Gelir Uzman Yardımcıları,Millî Emlâk Uzman Yardımcıları, Vergi İstihbarat Uzman Yardımcıları, MuhasebeDenetmen Yardımcıları, Vergi Denetmen Yardımcıları, Millî Emlâk DenetmenYardımcıları" ve "Devlet Bütçe Uzmanlığına" ibaresinden sonragelmek üzere "Devlet Muhasebe Uzmanlığına, Devlet Gelir Uzmanlığına,Devlet Malları Uzmanlığına, Gelir Uzmanlığına, Millî Emlâk Uzmanlığına, Vergiİstihbarat Uzmanlığına, Muhasebe Denetmenliğine, Vergi Denetmenliğine, MillîEmlâk Denetmenliğine" ibaresi eklenmiştir.
Madde 18- 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa 418 sayılı KanunHükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesi ile eklenen (I) sayılı cetvelin"I-Genel İdare Hizmetleri Sınıfı" bölümünün "h" fıkrasına, "MaliyeBakanlığı Devlet Bütçe Uzmanları" ibaresinden sonra gelmek üzere"Devlet Muhasebe Uzmanları, Devlet Gelir Uzmanları, Devlet MallarıUzmanları, Gelir Uzmanları, Millî Emlâk Uzmanları, Vergi İstihbarat Uzmanları,Muhasebe Denetmenleri, Vergi Denetmenleri, Millî Emlâk Denetmenleri,"unvanları, (II) sayılı cetvelin "1-Başbakanlık ve Bakanlıklarda"bölümünün sonuna "Maliye Başkanı, Gelirler Genel Müdürü, Vergi DairesiBaşkanı, Millî Emlâk Dairesi Başkanı" unvanları ile "4-Başbakanlık veBakanlıklarda" bölümünün sonuna "GelirlerBölge Müdür Yardımcısı,Vergi Dairesi Başkan Yardımcısı, Millî Emlâk Dairesi Başkan Yardımcısı, Bilgiİşlem Merkezi Müdürü (Maliye Bakanlığı - Bölgede), Vergi İstihbarat Müdürü(Maliye Bakanlığı) Vergi Müdürü (Maliye Bakanlığı), Emlâk Müdürü (MaliyeBakanlığı)," unvanları eklenmiştir.
Madde 19- 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 213 üncümaddesinden sonra gelen "Zam ve Tazminatlar" başlıklı Ek Maddesinin"II- Tazminatlar" kısmının (A) bölümünün (h) bendinde yer alan"Defterdarlık Kontrol Memurları" ibaresi "Maliye BakanlığıMuhasebe, Vergi ve Millî Emlâk Denetmenleri ile bunların yardımcıları"şeklinde değiştirilmiş; aynı bölümün (i) bendine "Devlet BütçeUzmanları" ibaresinden sonra gelmek üzere "Devlet Muhasebe Uzmanları,Devlet Gelir Uzmanları, DevletMalları Uzmanları, Gelir Uzmanları, Millî EmlâkUzmanları, Vergi İstihbarat Uzmanları" ibaresi eklenmiştir.
Geçici Madde 1- Bu Kanun Hükmünde Kararname ile kadrolarıkaldırılanlar, Bakanlıkta boş bulunan durumlarına uygun diğer kadrolaraatanırlar ve bu süre içinde her türlü mali haklarını eski kadrolarına görealmaya devam ederler.
Bunların atandıkları yendi kadrolarına ait her türlü ödemelerdahil maaşlarının net tutarı, eski kadrosunda en son ayda ödenen her türlüödemeler dahil maaşının net tutarından az ise aradaki fark giderilinceye kadarhiç bir vergi ve kesintiye tabi tutulmadan tazminat olarak ödenir.
Geçici Madde 2- Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımlandığıtarihte muhasebe kontrol, vergi kontrol ve millî emlâk kontrol memurluğukadrolarında görev yapmakta olanlar ile bu kadrolara atanmak üzere sınavaalınan ve sınav işlemleri henüz sonuçlanmamış olup, yazılı ve sözlü sınavsonucunda başarılı olacaklardan;
a) Bu kadrolara atandıktan sonra geçen hizmet süreleri üç yıldanaz olanlar ile yeni atanacak olanlar sırasıyla muhasebe denetmen yardımcısı,vergi denetmen yardımcısı ve millî emlâk denetmen yardımcısı kadrolarına,
b) Üç yıldan fazla olanlar sırasıyla muhasebe denetmeni, vergidenetmeni ve millî emlâk denetmeni kadrolarına,
Bu kadrolara atanmak için öngörülen öğrenim ve yeterlik sınavınıbaşarmış olmak şartları aranmaksızın atanmış sayılırlar.
Ancak (b) bendinde belirtilenler hakkında, 657 sayılı DevletMemurları Kanununun 36 ncı maddesinin (A) bendinin bu Kanun Hükmünde Kararnameile değişik 11 inci fıkrası hükmü uygulanmaz, ek gösterge ödenmesinde iseyeterlik sınavı şartı aranmaz.
Muhasebe denetmen yardımcısı, vergi denetmen yardımcısı ve millîemlâk denetmen yardımcısı olarak atananların, kontrol memurluğu kadrosunda geçirdiklerisüreler, yeterlik sınavına girebilmek için öngörülen asgari üç yıllık süreninhesabına dahil edilir.
Geçici Madde 3- Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımlandığıtarihte Muhasebat Genel Müdürlüğü, Gelirler Genel Müdürlüğü ve Millî EmlâkGenel Müdürlüğünde müdür yardımcısı, şef ve uzman kadrolarında görev yapmaktaolanlardan; 30 yaşını doldurmamış ve en az dört yıllık yükseköğrenimkurumlarından mezun olmuş olup, en az 5 yıl bu genel müdürlüklerde görev yapanve bu süre içerisinde olumlu sicil almış olanlar bir defayamahsus olmak üzereBakanlıkça tespit edilecek usul ve esaslara göre yapılacak sınav sonucunda,görev yaptıkları genel müdürlükler için ihdas edilen devlet muhasebe, devletgelir ve devlet malları uzman yardımcılıklarına, taşra teşkilatında da aynışartlarlagelir ve millî emlâk uzman yardımcılıklarına atanabilirler.
Bu şekilde uzman yardımcılığı kadrolarına atananlar, açıktan uzmanyardımcılığına alınanlarla birlikte Bakanlık merkezinde yapılacak yeterliksınavına alınırlar. Bunlar için özel yeterlik sınavı yapılmaz.
Geçici Madde 4- Bakanlık için meslek memurları yetiştirmek üzereaçılmış bulunan Ankara ve İzmir Maliye Meslek Liseleri, Bakanlıkça uygungörülecek tarihe kadar Personel Genel Müdürlüğüne bağlı olarak öğretime devamederler.
Okulların kapatılması halinde, bu okullara tahsis edilmiş olantaşınır ve taşınmaz mallar, Bakanlığın diğer birimlerinde ihtiyaç duyulanhizmetler için kullanılmak üzere tahsis edilir.
Geçici Madde 5- Bu Kanun Hükmünde Kararnamede öngörülen tüzük veyönetmelikler yürürlüğe girinceye kadar, mevcut tüzük ve yönetmeliklerin, buKanun Hükmünde Kararnameye aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devamolunur. Sözü edilen tüzük ve yönetmelikler en geç altı ay içinde çıkartılır.
Geçici Madde 6- Millî Emlâk Genel Müdürlüğünün merkez ve taşrabirimlerinde; 31/12/1998 tarihine kadar zorunlu ve özel durumlara mahsus olmakve kadastro işlemleri, imar uygulamaları, taşınmaz malların mahallitesbitlerinin yapılması, bilgisayar sistemlerinin kurulması, kamu kurum ve kuruluşlarınıntaşınmazmallarının envanterinin yapılması amacıyla genel ve katma bütçeliidarelerde çalışan mühendis, tekniker ve teknisyenler, ilgili kuruluşlarınmuvafakatı alınarak özlük haklarını kendi kurumlarından almak ve maliyememurlarının aldığı ek ücret ve ödemelerdenBakanlıkça uygun görülecek miktar veoranda yararlandırılmak suretiyle, geçici olarak çalıştırılabilirler.
Yürürlükten Kaldırılan Hükümler
Madde 20- a) 29/5/1936 tarihli ve 2996 sayılı Maliye VekaletiTeşkilat ve Vazifeleri Hakkında Kanun ile ek ve değişiklikleri,
b) 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 8 inci maddesinin (k)bendi, 18/A ve 27 nci maddeleri,
c) 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 129, 130, 131 ve 132nci maddeleri,
d) 2946 sayılı Kamu Konutları Kanununun değişik 5 inci maddesininbirinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları,
yürürlükten kaldırılmıştır.
Yürürlük
Madde 21- Bu Kanun Hükmünde Kararname yayımı tarihinde yürürlüğegirer.
Yürütme
Madde 22- Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerini Bakanlar Kuruluyürütür."
B. Dayanılan Anayasa Kuralları :
İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır :
1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millîdayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürkmilliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2- "MADDE 7.- Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye BüyükMillet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez."
3- "MADDE 87.- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev veyetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu vebakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmündekararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarınıgörüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek;milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anayasanın 14 üncümaddesindeki fiillerden dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere, genel ve özelaf ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerinegetirilmesine karar vermekve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkilerikullanmak ve görevleri yerine getirmektir."
4. "MADDE 91.- Türkiye Büyük Millet Meclisi, BakanlarKuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak sıkıyönetimve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci veikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri iledördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemez.
Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin, amacını,kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazlakararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir.
Bakanlar Kurulunun istifası, düşürülmesi veya yasama dönemininbitmesi, belli süre için verilmiş olan yetkinin sona ermesine sebep olmaz.
Kanun hükmünde kararnamenin, Türkiye Büyük Millet Meclisitarafından süre bitiminden önce onaylanması sırasında, yetkinin son bulduğuveya süre bitimine kadar devam ettiği de belirtilir.
Sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde, Cumhurbaşkanının Başkanlığındatoplanan Bakanlar Kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarmasına ilişkinhükümler saklıdır.
Kanun hükmünde kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları günyürürlüğe girerler. Ancak, kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki birtarih de gösterilebilir.
Kararnameler, Resmi Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye BüyükMillet Meclisine sunulur.
Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle veivedilikle görüşülür.
Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayankararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilen kararnamelerbu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlükten kalkar.Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, budeğişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer."
5. "MADDE 153.- Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir.İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz.
Anayasa Mahkemesi bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenintamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni biruygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez.
Kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisiİçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetedeyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesiiptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih,kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılıgeçemez.
İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda,Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukukî boşluğudolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar.
İptal kararları geriye yürümez.
Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazetede hemen yayımlanır veyasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek vetüzelkişileri bağlar."
C. İlgili Yasa Kuralları :
Dava konusu Kanun Hükmünde Kararname'nin dayanağını oluşturan24.6.1993 günlü, 3911 sayılı "Memurlar ve Diğer Kamu GörevlileriHakkındaki Bazı Kanunlar ile Teşkilat Kanunlarında Değişiklik Yapılmasına DairYetki Kanunu" şöyledir:
"Amaç
MADDE 1.- Bu Kanunun amacı, memurlar ve diğer kamu görevlilerininçalışmalarında etkinliği artırmak, kamu hizmetlerinin düzenli, süratli veverimli bir şekilde yürütülmesini sağlamak üzere bunların malî, sosyal ve diğerhaklarında iyileştirmeler yapmak; yürütme organı bünyesindeki kamu kurum vekuruluşlarının (Genelkurmay Başkanlığı hariç) kuruluş, görevve yetkilerineilişkin konularda düzenlemelerde bulunmak ve Genel, Katma, Özel ve Özerkbütçeli bütün kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmaz mallar üzerindekiyönetim ve tasarruf esaslarının tespiti; BAĞ-KUR, SSK ve TC. Emekli SandığıKanunlarında düzenlemelerde bulunmak; özelleştirme kapsamına giren kuruluşlarladiğer kurum ve kuruluşlar arasındaki ihtilafların çözülmesi esaslarınıntespiti; TC. Merkez Bankası ve Bankalar Kanunu ile Sigorta Murakabe Kanunundadüzenlemeler yapılması için ivedi ve zorunluhallere münhasır olmak üzereBakanlar Kuruluna Kanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi vermektir.
Kapsam
MADDE 2.- Bu Kanuna göre çıkarılacak Kanun Hükmünde Kararnameler;
a) Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan memurlarla diğer kamugörevlilerinin malî, sosyal ve diğer haklarıyla ilgili olan kanun ve kanunhükmünde kararnamelerde,
b) Kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmalarına ilişkinolarak, kamu hizmetlerinin bakanlıklar arasında bölünüşüne, bağlı ve ilgilikuruluşlar kurulmasına, mevcut kurum ve kuruluşların birleştirilmesine veyakaldırılmasına, bunların kuruluş biçimlerine, görev, yetki ve yükümlülüklerineait esaslarla bu esaslar çerçevesinde teşkilat ve kadrolarının düzenlenmesineilişkin hükümlerinde,
c) 28.5.1986 tarihli ve 3291 sayılı Kanunun Beşinci Bölümünde,
d) Genel, Katma, Özel ve Özerk bütçeli bütün kamu kurum vekuruluşlarına ait taşınmaz mallar üzerindeki yönetim ve tasarruf esaslarınıntespiti; BAĞ-KUR, SSK ve TC. Emekli Sandığı Kanunlarında düzenlemelerdebulunmak; özelleştirme kapsamına giren kuruluşlarla diğer kamu kurum vekuruluşları arasındaki ihtilafların çözülmesi esaslarının tespiti; TC. MerkezBankası ve Bankalar Kanunu ile Sigorta Murakabe Kanununda,
Yapılacak değişiklik ve yeni düzenlemeleri kapsar.
İlkeler
MADDE 3.- Bakanlar Kurulu, ivedi ve zorunlu durumlara münhasırolmak kaydıyla, 1 inci madde ile verilen yetkiyi kullanırken;
a) Kamu hizmetlerinin verimli ve etkin bir şekilde yürütülmesini;ülkenin ekonomik ve sosyal durumunu dikkate alarak yeterli ve adil bir ücretseviyesini sağlamayı; memurlar ve diğer kamu görevlilerinin malî, sosyal vediğer haklarında, hizmetin özellik ve gereklerine uygun iyileştirmeler yapmayı,
b) Başbakanlık, bakanlıklar ve bunlara bağlı kuruluşlar eliyle,genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken kamu hizmetlerinde iş bölümü vekoordinasyonun sağlanmasını; bağlı ve ilgili kuruluşlar kurulurken benzerhizmetlerin tek kuruluş veya birim tarafından yürütülmesini ve kaynakkullanımında israfın önlenmesini,
c) 28.5.1986 tarihli ve 3291 sayılı Kanunun Beşinci Bölümündedeğişiklik yapılırken ülke ekonomisine yararlılık, verimlilik ve kârlılıkesaslarını,
Gözönünde bulundurur.
Yetki Süresi
MADDE 4.- Bu Kanunla Bakanlar Kuruluna verilen yetki, bir yıl süreile geçerlidir. Bu süre içinde Bakanlar Kurulu birden fazla kanun hükmündekararname çıkartabilir.
MADDE 5.- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 6.- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür."
III. İLK İNCELEME ve ESASIN İNCELENMESİ :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta GüngörÖZDEN, Mustafa GÖNÜL, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ,Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Lütfü F. TUNCEL'inkatılmalarıyla 25.11.1993 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, konununözelliği nedeniyle başka hususlar üzerinde durulmaksızın işin esasına geçilerekincelemenin sürdürülmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
İşin esasına ilişkin rapor, dava dilekçesi ve ekleri, iptaliistenilen Kanun Hükmünde Kararname kurallarıyla dayanılan Anayasa kuralları,bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü :
A- Kanun Hükmünde Kararname Hakkında Genel Açıklama :
Kanun Hükmünde Kararname (KHK) Kurumu, 22.9.1971 günlü ve 1488sayılı Yasa ile 1961 Anayasası'nın 64. maddesinde yapılan değişiklik sonucuhukukumuza girmiştir. Bu değişikliğin gerekçesinde "Parlamenterrejimlerde, kanun yapmanın belli usullere uyulmak zorunluluğu sebebiyle zamanaldığı ve gecikmeler meydana getirdiği bir gerçektir. Değişen iktisadî vesosyal şartların gereği olarak bazı hukuk kurallarının bu usuller dışındayürürlüğe konulabilmesi çağdaş devlet anlayışının tabiî sonucu olarak karşımızaçıkmaktadır.
Anayasa'nın 5. maddesi hükmünün prensibini bozmamak ve her haldeönceden yasama meclislerince esasları bir kanunla tesbit olunan sınırlariçerisinde kalmak kaydıyla hükümete KHK'ler çıkarma yetkisinin verilmesi ve buyetkiyi düzenleyen hükmün TBMM.nin genel olarak görev ve yetkilerini belirleyen64. maddesine eklenmesi uygun görülmüştür." denilmektedir. KHK'ler,temelde 1961 Anayasası'ndan çok farklı olmamakla birlikte 1982 Anayasası'ndakimi yeniliklerle ve fakat benzer gerekçelerle 91. maddede düzenlenmiştir.Böylece, hem yürütme organını güçlendirmek hem de değişen ekonomik ve sosyalkonuların ortaya çıkardığı sorunlara ivedi çözümler bulmak amacına ulaşılmakistenilmiştir.
Olağan dönemlerde çıkarılan KHK'lerin mutlaka bir yetki yasasınadayanması zorunludur. Yetki Yasası'nın içeriği ve öğeleri de Anayasa'nın 91.maddesinde belirlenmiştir. 87. maddede ise Bakanlar Kurulu'na "bellikonularda" KHK çıkarma yetkisi vermek TBMM'nin görev ve yetkileri arasındasayılmıştır.
Bakanlar Kurulu'nun belli bir konuda KHK çıkarabilmesi içinöncelikle TBMM tarafından kendisine bu konuda yasa ile bir yetkinin verilmişolması gerekir. Bakanlar Kurulu, bir yasa ile önceden yetkilendirilmedikçe,kendiliğinden KHK çıkartamaz. Yasa ile verilen yetkiye dayanılarak çıkartılanKHK, yürürlükteki yasa hükümlerini kaldırabilmekte ve değiştirebilmekte, başkabiranlatımla yasanın hukuksal gücüne sahip bulunmaktadır. Yasama yetkisinin,"kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak" öğelerini içerdiğikuşkusuzdur. KHK, yürürlükteki yasa hükümlerini kaldırabilmekte vedeğiştirebilmektedir.
Anayasa'da öngörüldüğü biçimi ile KHK'ler yapısal (organik-uzvî)bakımdan yürütme organı işlemi, işlevsel (fonksiyonel) yönden ise yasama işleminiteliğindedirler. Ancak, Türkiye Büyük Millet Meclisi verdiği yetkiyi bir yasaile her zaman geri alabileceği gibi kendisine sunulan KHK'leri aynen kabuletmek ya da reddetmek zorunda olmayıp dilediğinde değiştirerek de kabuledebilir. Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarma yetkisinin verilmesi, yasayladüzenlemesi gereken konuların yasama alanından çıkarılıp yürütme organınındüzenleme alanına sokulmasısonucunu doğurmaz. Bu nedenle, Bakanlar Kurulu'naKHK çıkarma yetkisinin verilmiş olması Anayasa'nın 7. maddesinde öngörülen"Yasama yetkisinin devredilmezliği" ilkesini ortadan kaldırmaz.
Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarılabilmesine yetki veren yasada yeralması zorunlu öğeler Anayasa'nın bu konuya ilişkin 91. maddesinin ikincifıkrasında gösterilmiştir. Buna göre :
"Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnameninamacını, kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazlakararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir." Bundan anlaşılacağı gibiyetki yasası, yürürlüğe konulacak KHK'nin amacını, kapsamını, ilkelerini, kullanmasüresini ve bu süre içinde birden çok kararname yürürlüğe konulupkonulamayacağını belirtmek zorundadır. Bakanlar Kurulu'na verilen türevselyetki, yasada öngörülen amaç, ilke, kapsam ve süre ile sınırlı bir yetkidir. Ohalde, yetki yasasında Anayasa'nın belirlediği öğelerin belli bir içeriğekavuşturularak somutlaştırılması gerekir.
Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarma yetkisinin "bellikonularda" verilebileceği 1961 Anayasası'nın 64. maddesinde açıkçabelirtildiği halde, 1982 Anayasası'nın yetki yasasının sahip olması gerekenöğelerini gösteren 91. maddesinde bu koşul yer almamaktadır. Ancak, 1982Anayasası'nın 87. maddesinde "... Bakanlar Kuruluna belli konularda KanunHükmünde Kararname çıkarma yetkisi vermek..." TBMM'nin görev ve yetkileriarasında sayılmış bulunmaktadır. Bu nedenle, 91. maddede "bellikonularda" ifadesinin yer almaması bir noksanlık sayılamaz. Çünkü, 87.maddede, Bakanlar Kurulu'na verilecek KHK çıkarma yetkisinin ancak bellikonularda olabileceği açıkça gösterilmektedir. Bu durumda, Türkiye Büyük MilletMeclisi, Bakanlar Kurulu'na ancak belli konularda bu yetkiyi verebilir; herkonuyu kapsayacak biçimde bir KHK çıkarma yetkisi veremez. KHK'nin konusununyetki yasasında belirlenmesi zorunludur. Yetki, somutlaştırılmış ve belli birkonuda tanınmalıdır. Bakanlar Kuruluna sınırları belirsiz bir konuda KHKçıkarma yetkisi verilemez. KHK'nin konusu da yetki yasasında belirlenençerçevenin dışına çıkamaz. KHK'nin yetki yasasında belirtilen amaç, kapsam veilkelere de uygun olması gerekir.
Verilen yetkinin konusunun yasada gösterilmesi zorunluluğunun buyasaya dayanılarak yürürlüğe konulan KHK'lerin yetki yasası kapsamı içindekalıp kalmadıklarının hem yargısal hem de siyasal denetimlerinin yapılmasıyönünden çok büyük bir önemi vardır. Yetki Yasası'nın kapsamı dışında yürürlüğekonulan veya başka bir anlatımla yasanın öngörmediği bir konuda düzenleme yapanbirKHK'nin Anayasa'ya aykırı olacağı kuşkusuzdur.
Anayasa'da kimi konuların KHK'lerle düzenlenmesi yasaklanmaktadır.91. maddenin birinci fıkrasında "Türkiye Büyük Millet Meclisi, BakanlarKuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak, sıkıyönetimve olağanüstü haller saklı almak üzere, Anayasa'nın ikinci kısmının birinci veikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri iledördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemez." denilmektedir.
Buna göre, Anayasa'nın KHK'lerle düzenlenemeyeceğini belirlediğikonularda TBMM tarafından Bakanlar Kurulu'na düzenlemede bulunması için biryetki verilmesi de olanaksızdır. Verilen yetkinin konusunun belli olmasının,Anayasa'nın 91. maddesindeki "yetki verilemeyecek konular"ı dakapsayıp kapsamadığının incelenebilmesi yönünden de önemi büyüktür.
Bu nedenlerle, Bakanlar Kurulu'nun hangi konularda KHKçıkarabileceği Yetki Yasası'nda açıkça belirtilmeli ve verilen yetki konuyönünden mutlaka belirgin olmalıdır. Anayasa'nın 91. maddesine göre YetkiYasası'nda çıkarılacak KHK'nin "amacı", "kapsamı" ve"ilkeleri"nin de belirtilmesi gerekir. Amaç, Bakanlar Kurulu'nunkendisine verilen yetki ile neleri gerçekleştirmesinin istendiğinibelirlediğinden yetki yasasında KHK'nin amacı da somut olarak açıklanmalıdır.KHK'nin amacı ve kapsamı da konusu gibi geniş içerikli her yöne çekilebilecekbiçimde genel anlatımlarla gösterilmemeli; değişik yorumlamaya elverişli olmamalıdır.KHK'nin yetki yasasındagösterilen amaç ve kapsam doğrultusunda, verilenilkelere uygun çıkarılıp çıkarılmadığının saptanması hem yargısal hem desiyasal denetim yönünden zorunludur. KHK, yasada gösterilen amacı dışındayürürlüğe konulmuşsa ya da yetkinin kapsamını aşıyorsa veyailkelere uygundeğilse bu durumu onu yetki yasasına ve dolayısıyla Anayasa'ya aykırı düşürür.
Anayasa'ya göre yetki yasasında, Bakanlar Kurulu'na verilenyetkinin süresinin de gösterilmesi zorunludur. Bu zorunluluk, Türkiye BüyükMillet Meclisi'nin yetkilerini çok uzun bir süre yürütme organına vermektenalıkoymaktadır.
Yasada öngörülen sürenin bitiminden sonra çıkarılan KHK'ninAnayasa'ya aykırı düşeceği kuşkusuzdur. Ancak, yetki süresi içerisindeçıkarılmış olan KHK'ler yasadaki sürenin bitiminden sonra da Türkiye BüyükMillet Meclisi'nce onaylanmış olmasalar da geçerliliklerini korurlar.
Anayasa'nın 91. maddesinde ayrıca "Kanun hükmündekararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün yürürlüğe girerler. Ancak,kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki bir tarih de gösterilebilir.
Kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye BüyükMillet Meclisine sunulur.
Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle veivedilikle görüşülür.
Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayankararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilenkararnameler bu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlüktenkalkar. Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, budeğişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer."denilmektedir.
B- KHK'nin Yargısal Denetimi :
Anayasa'ya göre KHK'ler Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin denetiminebağlıdırlar. Anayasa'nın 91. maddesinde "Kararnameler, Resmî Gazete'deyayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur.
Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelik veivedilikle görüşülür." denilmektedir. Öncelik ve ivedilik koşuluyla, yetkiyasalarının gecikmeden çıkarılabilmesi ve çıkarıldıktan sonra da yürürlüğekonulan KHK'lerin aynı biçimde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kararabağlanması istenilmiştir.
Anayasa'da KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimi deöngörülmüştür. KHK'ler, işlevsel (fonksiyonel) yönden yasama işlemi niteliğindeolduklarında bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve yetkisi deAnayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Anayasa'nın 148., 150., 151., 152. ve 153.maddeleri hükümlerine göre, KHK'lerin Anayasa'ya biçim ve esas bakımlarındanuygunluğunu Anayasa Mahkemesi denetler.
KHK'nin yargısal denetiminin sözkonusu olduğunda KHK'nin dayandığıyetki yasasının öncelikle Anayasa'ya daha sonra da KHK'nin kendisinin hem yetkiyasasına hemde Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir.Hernekadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetki yasalarına uygunluğunundenetlemesinden değil yalnızca Anayasa'ya biçim ve esas bakımlarındanuygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de, Anayasa'ya uygunlukdenetiminin içerisine öncelikle KHK'nin yetki yasasına uygunluğunun denetimigirer. Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kuruluna ancak yetki yasasında belirtilensınırlar içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmiştir. Yetki yasası olmazsa(Anayasa mad. 121 dışında) KHK olamaz. Bu yetkinin dışına çıkılması KHK'yiAnayasa'ya aykırı duruma getirir. Böylece, KHK'nin yetki yasasına aykırı olmasıAnayasa'ya aykırı olması ile özdeşleşir. Nitekim, 3268, 3347ve 3479 sayılıYetki Yasalarına dayanılarak yürürlüğe konulan 335 ve 347 sayılı KHK'lerdayandırıldıkları Yetki Yasalarının kapsamı dışında kalmaları nedeniyle AnayasaMahkemesi'nin 8.2.1989 gün E. 1988/38, K. 1989/7 ve 16.5.1989 gün E. 1989/4, K.1989/23sayılı kararlarıyla iptal edilmiştir.
Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan(mad. 121) alırlar. Bu tür KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması gereklideğildir. Buna karşın, olağan KHK'lerin bir yetki yasasına dayanmalarızorunludur. KHK'ler, yasa gücünü dayandıkları yetki yasasından alırlar. Bunedenle KHK'ler ile dayandıkları yetki yasası arasında çok sıkı bir bağ vardır.
Yetki Yasası, KHK ve KHK'nin Türkiye Büyük Millet Meclisi'nceaynen ya da değiştirilerek kabulü birbirinden bağımsız işlemler olmayıpAnayasa'da öngörülen bir sürecin değişik aşamalarıdır. KHK'nin yetki yasası ileolan bağı, KHK'yi aynen ya da değiştirerek kabul eden yasa ile kesilir. Buyasa, KHK'yi kendi bünyesine alarak genel anlamda bir yasa niteliğinedönüştürür. Bu nedenle, KHK ile dayandığı yetki yasası arasındaki bağ KHK'ninaynen ya da değiştirilerek yasaya dönüşmesine kadar devam etmektedir. KHK, yasagücünü, dayandığı yetki yasası ile konulan esaslara uygunluğu ve yetki yasasınında Anayasa'ya uygunluğu varsayıldığı için kazanmaktadır. Yetki yasasınınAnayasa'ya aykırılığının saptanması ya da bu nedenle iptaline karar verilmesidurumunda, bu varsayım gerçekleşmediğinden, bu yasaya dayanılarak çıkartılanKHK Anayasal dayanaktan yoksun kalır. Bu durumdaKHK, Anayasa'nın uygun gördüğüölçünün ötesinde verilen bir yetkinin kullanılması sonucu çıkartılmış olmasınedeniyle Anayasa'ya aykırılık oluşturur. KHK; yetki yasasına ve içeriğiyönünden de Anayasa'ya aykırı bulunmasa bile dayandığı yetki yasası Anayasa'yaaykırı ise bu nedenle iptali gerekir.
KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasına dayanması geçerliliğinön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya dayandığı yetkiyasası Anayasa'ya aykırı olan bir KHK'nin kuralları, içerikleri yönündenAnayasa'ya aykırılık oluşturmasalar bile, Anayasa'ya uygunluğundan sözedilemez.
Öbür yönden, KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri yasalarındenetimlerinden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde; "Kanunlar Anayasayaaykırı olamaz." denilmektedir. Bu nedenle yasaların denetimde, onlarınyalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu,amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem deAnayasa'ya uygun olmak zorundadırlar. Bu nedenlerle, KHK kurallarının içerikleryönünden de Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılabilmesi için öncelikle ortadaAnayasa'ya uygun bir yetki yasasının varlığı gerekir.
KHK'lerin Anayasa'ya aykırılığı saptanmış ya da bu nedenle iptaledilmiş bir yetki yasasına uygun olup olmadığının incelenmesi ise denetimianlamsız kalır. Çünkü Anayasa'ya aykırı bir yetki yasasına dayanılarakçıkartılan KHK'lerin Anayasa'ya uygun görülmesi olanaksızdır.
Yetki yasasının iptalinin, bu yasaya dayanılarak çıkartılan KHK'lereetkisinin Anayasa'nın 153. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesi uygundeğildir. Çünkü, Anayasa'nın 153. maddesindeki "İptal kararları geriyeyürümez." kuralına dayanarak, yetki yasasının iptaline ilişkin kararın,Resmî Gazetede yayımı gününe kadar çıkarılan KHK'lerin etkilenmeyeceğibiçiminde bir ilke de konulamaz.
Bütün bu nedenlerle dayandığı yetki yasasının Anayasa'yaaykırılığı saptanan ya da iptaline karar verilen KHK'lerin, Anayasa'nınBaşlangıç'ındaki "Hiçbir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilenhürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışınaçıkamayacağı", 2. maddesindeki "Hukuk devleti" ilkeleriyle 6.maddesindeki "Hiç kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devletyetkisi kullanamaz." kuralı ve KHK çıkarma yetkisine ilişkin 91.maddesiyle bağdaştırılmaları olanaksızdır.
Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan, yetki yasasının kapsamıdışında kalan, dayandığı yetki yasasının Anayasa'ya aykırılığı saptanan ya daAnayasa'ya aykırılığı nedeniyle iptal edilen KHK'lerin anayasal konumlarıbirbirinden farksızdır. Böyle durumlarda KHK'ler anayasal dayanaktan yoksunbulunduklarından içerikleri Anayasa'ya aykırı bulunmasa bile dava açıldığındaiptalleri gerekir.
C- 516 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Anayasa'ya AykırılığıSorunu :
Dava dilekçesinde 516 sayılı Kanun Hükmünde Kararname"ninAnayasa'nın 2., 6., 7., 87., 91. ve 153. maddelerine aykırı olması nedeniyleiptaline karar verilmesi istenilmiştir. Ancak, 2949 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesi hükmü gereğinceAnayasa Mahkemesi, Anayasa'ya aykırılık konusunda ilgililer tarafından ilerisürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir. İstemle bağlı kalmak koşuluylabaşka bir gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir.
Dava konusu edilen 516 sayılı Kanun Hükmünde Kararname 24.6.1993gün ve 3911 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır. KHK'nindayandığı 3911 sayılı Yetki Yasası ise bir bölümünün Anayasa'nın 153.maddesine, kalan bölümünün de Anayasa'nın 7., 87. ve91. maddelerine aykırılığınedeniyle Anayasa Mahkemesi'nin 16.9.1993 gün ve Esas 1993/26, Karar 1993/28sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
Böylece, 516 sayılı KHK anayasal dayanaktan yoksun kalmıştır.
KHK'lerin yargısal denetimi bölümünde açıklanan nedenlerleAnayasa'ya aykırı görülerek iptal edilen 3911 sayılı Yetki Yasası'nadayanılarak çıkarılmış bulunan 516 sayılı KHK Anayasa'nın Başlangıç'ında yeralan egemenliği "Millet adına kullanmağa yetkili kılınan hiçbir kişi vekuruluşun, bu Anayasada gösterilenhürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıylabelirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı", 2. maddesindeki "hukukdevleti", 6. maddesindeki "Hiçbir kimse veya organ kaynağınıAnayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz.", ilkeleriyle, KHKçıkarma yetkisine ilişkin 91. maddesine aykırıdır. Bu gerekçe karşısında davadilekçesinde ileri sürülen diğer aykırılık nedenlerinin üzerinde durulmaksızınKHK'nin iptali gerekir.
Haşim KILIÇ ve Sacit ADALI bu görüşe katılmamışlardır.
D- İptal Hükmünün Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu:
Anayasa'nın 153. maddesi ve 2949 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesi hükümleriuyarınca, yasa, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğüya da bunların belirli madde veya hükümleri iptal kararının Resmî Gazete'deyayımlandığı gün yürürlükten kalkar. Ancak, Anayasa Mahkemesi, iptal kararı ilemeydana gelecek olan hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu yararınıihlal edici nitelikte görürse, boşluğun doldurulması için iptal kararınınyürürlüğe gireceği günü ayrıca kararlaştırabilir.
Dava konusu 516 sayılı KHK'nin iptaline karar verilmesi ilemeydana gelen hukuksal boşluk kamu yararını olumsuz yönde etkileyecek nitelikteolduğundan, gerekli göreceği yeni düzenlemeleri yapması için Yasama organınasüre tanımak amacıyla iptal kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasındanbaşlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi uygun bulunmuştur.
IV- SONUÇ :
A. 20.8.1993 günlü, 516 sayılı "Maliye Bakanlığının Teşkilatve Görevleri Hakkında 178 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede DeğişiklikYapılmasına İlişkin Kanun Hükmünde Kararname"nin, dayanağını oluşturan24.6.1993 günlü, 3911 sayılı Yetki Yasası'nın Anayasa Mahkemesi'nin 16.9.1993günlü, Esas 1993/26, Karar 1993/28 sayılı kararıyla iptal edilmiş bulunmasınedeniyle Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Haşim KILIÇ ile SacitADALI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
B. İptal nedeniyle oluşan hukuki boşluğun doldurulması içinAnayasa'nın 153. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddeleri gereğince iptal kararının ResmîGazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine,OYBİRLİĞİYLE,
25.11.1993 gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Üye
Mustafa GÖNÜL
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL