ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1993/50
Karar Sayısı : 1993/52
Karar Günü : 25.11.1993
R.G. Tarih-Sayı :27.12.1993-21801
İPTAL DAVASINI AÇAN : Anamuhalefet (Anavatan) Partisi TürkiyeBüyük Millet Meclisi Grubu adına Grup Başkanı A. Mesut Yılmaz.
İPTAL DAVASININ KONUSU : 16.9.1993 günlü Resmî Gazete'nin Mükerrersayısında yayımlanan 511 sayılı "Devlet Planlama Teşkilatı Kuruluş veGörevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname"nin Anayasa'nın 2., 7., 87.,91. ve 153. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
II- YASA METİNLERİ :
A. İptali İstenilen Kurallar :
İptali istenilen 511 sayılı "Devlet Planlama TeşkilatıKuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname" şöyledir:
"Devlet Planlama Teşkilatının yeniden düzenlenmesi; 24/6/1993tarihli ve 3911 sayılı Kanunun verdiği yetkiye dayanılarak, Bakanlar Kurulunca10/8/1993 tarihinde kararlaştırılmıştır.
Amaç
MADDE 1.- Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin amacı, kaynaklarınverimli kullanılması ve kalkınmanın hızlandırılması amacıyla ülkenin ekonomik,sosyal ve kültürel planlama hizmetlerinin bir bütünlük içerisinde etkin,düzenli ve süratli olarak görülebilmesi için Devlet Planlama Teşkilatınınkurulmasına, teşkilat ve görevlerinedair esasları düzenlemektir.
Devlet Planlama Teşkilatı Başbakana bağlı olup, Başbakan buteşkilatın yönetimi ile ilgili yetkilerini gerekli gördüğü takdirde bir DevletBakanı vasıtasıyla kullanabilir.
Görev
MADDE 2.- Devlet Planlama Teşkilatının görevleri şunlardır:
a) Ülkenin doğal, beşeri ve iktisadi her türlü kaynak ve imkanlarınıtespit ederek, takip edilecek iktisadi, sosyal ve kültürel politika vehedefleri belirlemekte Hükümete müşavirlik yapmak,
b) Hükümetçe belirlenen amaçlar doğrultusunda kalkınma planlarıile yıllık programları hazırlamak,
c) Bakanlıkların ve kamu kurum ve kuruluşlarının iktisadi, sosyalve kültürel politikayı ilgilendiren faaliyetlerinde koordinasyonu sağlamak,uygulamayı etkin bir biçimde yönlendirmek ve bu konularda Hükümete müşavirlikyapmak,
d) Uluslararası kuruluşlarla iletişim içerisinde çalışarak ileriyedönük stratejiler geliştirmek ve topluma perspektif sağlayan politikaönerilerini katılımcı bir yaklaşımla belirleyerek özel kesim için orta ve uzundönemde belirsizlikleri giderici genel bir yönlendirme görevini yerinegetirmek,
e) Kalkınma planlarının ve yıllık programların başarı ileuygulanabilmesi için ilgili kurum ve kuruluşların ve mahalli idarelerin kuruluşve işleyişlerinin iyileştirilmesi konusunda görüş ve tekliflerde bulunmak,
f) Kalkınma planlarının ve yıllık programların uygulanmasınıizlemek ve koordine etmek, değerlendirmek ve gerektiğinde kalkınma planlarındave yıllık programlarda usulüne uygun değişiklikler yapmak,
g) Maliye, para, dış ticaret ve kambiyo politikalarının kalkınmaplanı ve yıllık programların hedefleriyle uyum içinde uygulanması konusundaHükümete müşavirlik yapmak,
h) Özel sektör ve yabancı sermaye faaliyetlerinin plan hedef veamaçlarına uygun bir şekilde yürütülmesini düzenleyecek teşvik ve yönlendirmepolitikalarının genel çerçevesini hazırlamak ve Hükümete teklif etmek,
ı) Kalkınmada öncelikli yörelerin daha hızlı bir şekildegelişmesini sağlayacak tedbirleri tespit ve teklif etmek, uygulamayı izlemek vekoordine etmek,
j) Kalkınma planı ve yıllık programlardaki ilke ve hedeflere uygunolarak, uluslararası ekonomik kuruluşlarla ilişkilerin geliştirilmesinde, temasve müzakerelerin yürütülmesinde gerekli görüş ve tekliflerde bulunmak,
k) Bölgesel veya sektörel bazda gelişme programları hazırlamak vebu amaçla Müsteşarın teklifi ve Başbakanın onayı ile geçici çalışma gruplarıkurmak,
Teşkilat
MADDE 3.- Devlet Planlama Teşkilatı, Yüksek Planlama Kurulu ileDevlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığından meydana gelir.
Müsteşarlığın merkez teşkilatı ekli (1) sayılı cetveldegösterilmiştir.
Yüksek Planlama Kurulu
MADDE 4.- Yüksek Planlama Kurulu, Başbakanın başkanlığında,Başbakanın belirleyeceği sayıda Bakanlar ile Devlet Planlama TeşkilatıMüsteşarından meydana gelir. Başbakanın bulunmadığı toplantılara Başbakanınuygun göreceği Devlet Bakanlarından biri başkanlık eder.
Kurulun görüşeceği konuların mahiyet ve özelliğinin gerektirdiğidurumlarda, Kurula Başkan tarafından diğer Bakanlar ve Kamu görevlileri deçağrılabilir.
Kurulun sekreterya hizmetleriDevlet Planlama TeşkilatıMüsteşarlığınca yürütülür.
Yüksek Planlama Kurulunun Görevleri
MADDE 5.- Yüksek Planlama Kurulunun görevleri şunlardır:
a) İktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı planlamada ve politikahedeflerinin tayininde Bakanlar Kuruluna yardımcı olmak ve hazırlanacakkalkınma planları ile yıllık programları, Bakanlar Kuruluna sunulmadan önce,belirlenen amaçlara uygunluk ve yeterlik bakımından incelemek,
b) Ülkenin yurt içi ve yurt dışı ekonomik hayatıyla ilgilikonularda yüksek düzeyde kararlar almak,
c) Kalkınma planı ve yıllık programlar çerçevesinde kamu iktisaditeşebbüsleri ile ilgili her türlü kararları almak,
d) Yatırım ve ihracatın teşvikine ilişkin esasları tespit etmek,
e) Kanunlarla ve diğer mevzuatla verilen işleri karara bağlamak,
f) Toplu Konut İdaresinin gelecek yıl programları ile yıl içindeprogramların uygulanmasını değerlendirerek varsa aksaklıkları giderecektedbirleri almak, yıl sonunda da o yıl içinde yapılan uygulamalarıdeğerlendirmek amacıyla yılda en az iki defa Başbakanın uygun göreceğitarihlerde toplanmak,
Müsteşarlık Teşkilatı
MADDE 6.- Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı; merkez teşkilatıile yurtdışı teşkilatından meydana gelir.
Müsteşar
MADDE 7.- Müsteşar, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığının enüst amiridir. Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarı, Başbakana veya görevlendireceğiDevlet Bakanına bağlı olup, Müsteşarlığın faaliyetlerini sevk ve idare ilegörevlidir.
Müsteşarlık Müsteşara yardımcı olmak üzere üç Müsteşar Yardımcısıile bir Genel Sekreter görevlendirilebilir.
Anahizmet Birimleri
MADDE 8.- Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığındaki ana hizmetbirimleri şunlardır:
a) Yıllık Programlar ve Konjoktür Değerlendirme Genel Müdürlüğü,
b) Ekonomik Modeller ve Stratejik Araştırmalar Genel Müdürlüğü,
c)Yatırımlar Sektör Programları ve Koordinasyonu Genel Müdürlüğü,
d) Yapısal Uyum Sosyal Politikalar ve Koordinasyon GenelMüdürlüğü,
e) Kalkınmada Öncelikli Yöreler ve Bölgesel Gelişme GenelMüdürlüğü,
f) Avrupa Topluluğu ile İlişkiler Genel Müdürlüğü,
g) Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü,
h) Ekonomik ve Sosyal Yönetim Bilgi Merkezi Dairesi Başkanlığı,
Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı anahizmet birimlerindegerektiğinde sürekli veya geçici özel ihtisas komisyonları kurulabilir.
Yıllık Programlar ve Konjoktür Değerlendirme Genel Müdürlüğü
MADDE 9.- Yıllık Programlar ve Konjoktür Değerlendirme GenelMüdürlüğü; konjoktür, kamu maliyesi, ödemeler dengesi, para, banka ve malipiyasalar konularında gerekli araştırmaları yapmak suretiyle yıllıkprogramların makro dengelerini oluşturmak, kalkınma planlarının hazırlanmasınakatkıda bulunmak; konjoktürel gelişmeleri izlemek, değerlendirmek ve buçerçevede gerekli politika önerilerindebulunmak, uluslararası kuruluşlarlatemas ve müzakerelerde görev alanına giren konularda görüş vermek vetekliflerde bulunmakla görevlidir.
Ekonomik Modeller ve Stratejik Araştırmalar Genel Müdürlüğü
MADDE 10.- Ekonomik Modeller ve Stratejik Araştırmalar GenelMüdürlüğü; ekonomik modeller, dünya ekonomisi, ulusal ve uluslararasıstratejiler konusunda araştırmalar yapmak, geliştirdiği makro modelleri ileekonomik ve sosyal politikaların uzun dönemli etkilerini tahmin etmek, dünyaekonomisi ve bölgesel entegrasyonlara ilişkin gelişmeleri ve stratejileriizlemek ve bunlara yönelik alternatif hazırlamak suretiyle kalkınma planlarınınmakro dengelerini oluşturmak, yıllık programların hazırlanmasına katkıdabulunmak, kalkınma planlarının uygulanmasını izlemek ve değerlendirmek, bukonularla ilgili uluslararası kuruluşlarla temas ve müzakerelerde görüş vetekliflerde bulunmakla görevlidir.
Yatırımlar Sektör Programları ve Koordinasyonu Genel Müdürlüğü
MADDE 11.- Yatırımlar Sektör Programları ve Koordinasyonu GenelMüdürlüğü; tarım, madencilik ve enerji, imalat sanayii, ulaştırma-haberleşme,hizmetler, insan kaynakları, eğitim ve kültür, sağlık ve sosyal güvenlik,yerleşme ve şehirleşme, diğer ekonomik ve sosyal sektörler ile proje geliştirmeve değerlendirme konularında çalışma ve araştırmalar yapmak suretiyle kalkınmaplanları ve yıllık programların hazırlanmasına katkıda bulunmak, bu sektörlerleilgili olarak ileriye dönük stratejiler geliştirmek, kamu yatırım programınınhazırlanması, izlenmesi ve yıl içinde revizyonu ile ilgili tüm işlemleriyapmak, uygulamayı yönlendirmek, plan ve programların uygulanması sırasındakamu ve özel kesim kuruluşları arasında gerekli koordinasyonu sağlamak ve buamaçla kurum ve kuruluşların üst düzey yetkili temsilcilerinin katılacağımuhtelif komisyonlar kurmak, uluslararası kuruluşlarla temas ve müzakerelerdegörüş ve tekliflerde bulunmakla görevlidir.
Yapısal Uyum Sosyal Politikalar ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü
MADDE 12.- Yapısal Uyum Sosyal Politikalar ve Koordinasyon GenelMüdürlüğü; sanayileşme, dış ticaret, teşvik ve yönlendirme, ekonomik ve sosyaluyum, kurumsal ve hukuki düzenlemeler konularında gerekli çalışma vearaştırmaları yapmak suretiyle kalkınma planları ve yıllık programlarınhazırlanmasına katkıda bulunur. Bu çerçevede, ekonomide genel olarakverimliliği artırmak ve sürdürülebilir bir büyüme ortamını sağlayabilmekamacıyla bilim ve teknoloji, çevre, rekabet politikaları, küçük ve orta ölçeklisanayi, esnaf ve sanatkar, kırsal kesime yönelik politikaları, çalışma hayatı,gelir dağılımı ve refah politikaları ve diğer yapısal konularda araştırmalaryaparak politika önerilerini geliştirmek, yapısal uyum politikalarınınuygulanması sırasında ortaya çıkabilecek sosyal sorunların çözümü amacıylaprojeler geliştirmek, uygulamayı yönlendirmek, kurumsal ve hukukidüzenlemelerle ilgili görüş vermek, görevi ile ilgili alanlarda kamu ve özelkesim kuruluşları arasında gerekli koordinasyonu sağlamak ve bu amaçla kurum vekuruluşların üst düzey yetkili temsilcilerinin katılacağı muhtelif komisyonlarkurmak, uluslararası kuruluşlarla temas ve müzakerelerdegörüş ve tekliflerdebulunmakla görevlidir.
Kalkınmada Öncelikli Yöreler ve Bölgesel Geliştirme PolitikalarıGenel Müdürlüğü
MADDE 13.- Kalkınmada Öncelikli Yöreler ve Bölgesel GeliştirmePolitikaları Genel Müdürlüğü; il ve ilçe bazında araştırma ve planlamaçalışmaları yapmak, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının bu konularda yapacaklarıçalışmaların kalkınma planları ve yıllık programlarla tutarlılığını sağlamak,uygulamayı yönlendirmek, kalkınmada öncelikli yöreleri ve ihtiyaçlarını tespitetmek, bu yörelerin özelliklerini dikkate alarak daha hızlı gelişme sağlanmasıamacıyla gerekli çalışmaları yapmak ve görev alanına giren konularda görüşvermek ve öneriler geliştirmekle görevlidir.
Avrupa Topluluğu İle İlişkiler Genel Müdürlüğü
MADDE 14.- Avrupa Topluluğu ile İlişkiler Genel Müdürlüğü; AvrupaTopluluğu ile ilişkilerde ekonomik, sosyal, hukuki ve diğer konularda Hükümettarafından tespit edilecek hedef ve politikalarla ilgili çalışmaları yapmak veönerilerde bulunmak, ihtiyaç duyulan inceleme ve araştırmaları yapmak veyayaptırmakla görevlidir.
Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü
MADDE 15.- Dış Ekonomik İlişkiler Genel müdürlüğü; İslam ülkeleriarasında ekonomik ve ticari işbirliği amacıyla kurulan teşkilatlarla ilgiligerekli çalışmaları yapmak, bu teşkilatların daimi nitelikteki kurullarınıngerektiğinde sekreterya hizmetlerini yürütmek, bölgesel, çok taraflı ve ikiliilişkilerin kalkınma planları ve yıllık programlarda belirtilen ilke, hedef vepolitikalarla uyumlu ve etkili bir şekilde yürütülmesi içingerekli çalışmalarıyapmak, gelişmekte olan ülkelerin kalkınma çabalarına yardımcı olmak amacıylabu ülkelere yönelik teknik yardım faaliyetlerini yürütmekle görevlidir.
Ekonomik ve Sosyal Yönetim Bilgi Merkezi Dairesi Başkanlığı
MADDE 16.- Ekonomik, sosyal ve kültürel politikaları ve hedefleribelirlemekte Hükümete müşavirlik görevinin etkin bir şekilde yerine getirilmesiamacıyla Müsteşarlık bünyesinde, bilgilerin daha hızlı bir şekildekullanıcılara sunulmasını sağlayacak Ekonomik ve Sosyal Yönetim Bilgi Merkezikurulur.
Merkezin çalışma esasları Müsteşarlıkça düzenlenir.
Ekonomik ve Sosyal Yönetim Bilgi Merkezi Dairesi Başkanlığı;kalkınma planları ve yıllık programların ekonomik, sosyal ve kültürel politikave hedeflerinin etkin bir şekilde belirlenmesi amacıyla gerekli bilgileriulusal ve uluslararası kuruluşlardan sağlamak, bu bilgileri kullanıcılarasunmak, Müsteşarlık bilgisayar sistemlerinin etkin olarak kullanılması içingerekli tedbirleri almakla görevlidir.
Yurtdışı Teşkilatı
MADDE 17.- DevletPlanlama Teşkilatı Müsteşarlığı, görevi ileilgili olarak uluslararası ekonomik kuruluşlar ile ekonomik açıdan önemli dışmerkezlerde yurtdışı teşkilatı kurabilir.
Müsteşarlığın yurtdışı teşkilatında görevlendirilecek personelinunvanları ile kadro dereceleri Ek-2 sayılı listede gösterilmiştir. Yurtdışıbirimlerin ihdası, cetvelde kayıtlı unvanların derecesi ve hangi temsilciliklernezdinde kurulacağı Başbakan tarafından tespit edilir. Yeni yurtdışı birimlerikurulması gerektiğinde ilgili mevzuat hükümleriuygulanır.
Danışma Birimleri
MADDE 18.- Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığındaki danışmabirimleri şunlardır:
a) Müsteşarlık Müşavirleri,
b) Hukuk Müşavirliği,
Müsteşarlık Müşavirleri
MADDE 19.- Teşkilatta özel önem ve öncelik taşıyan konulardaçalıştırılmak üzere en fazla otuz Müşavir görevlendirilebilir.
Hukuk Müşavirliği
MADDE 20.- Hukuk Müşavirliğinin görevleri şunlardır:
a) Müsteşarlık birimlerinden sorulan hukuki konular ile hukuki,mali, cezai sonuçlar doğuracak işlemler hakkında görüş bildirmek,
b) Müsteşarlığın menfaatlerini koruyucu, anlaşmazlıkları önleyicihukuki tedbirleri zamanında almak, anlaşma ve sözleşmelerin bu esaslara uygunolarak yapılmasına yardımcı olmak,
c) 8 Ocak 1943 tarihli 4353 sayılı Kanun hükümlerine göre adli veidari davalarda gerekli bilgileri hazırlamak ve Hazineyi ilgilendirmeyen idaridavalarda Müsteşarlığı temsil etmek,
Yardımcı Birimler
MADDE 21.- Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığında destekhizmetleri, Personel, İdari ve Mali İşler, Yayın ve Temsil Daire Bakanlıklarıtarafından yerine getirilir.
Savunma uzmanlığı, özel Kanunda ve diğer kanunlarda gösterilengörevleri yerine getirir.
Bilgi Toplama
MADDE 22.- Devlet Planlama Teşkilatı, görevleri ile ilgili olarakgerekli gördüğü bilgileri bütün kamu kurum ve kuruluşlarından ve diğer gerçekve tüzel kişilerden doğrudan istemeye yetkilidir. Kendilerinden bilgi istenenbütün kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek tüzel kişiler bu bilgilerizamanında vermekle yükümlüdür.
Bu şekilde elde edilen bilgilerden ticari sır niteliğindeolanların gizliliğine uyulur.
İşbirliği
MADDE 23.- Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı bilgi toplamada,planların hazırlanmasında ve uygulamanın izlenmesinde, bakanlıklar, kamu kurumve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve kamu kurumu niteliğindekikuruluşlar ve özel kesim üst düzey kuruluşları ile yakın işbirliği içindebulunur.
Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, kalkınma planlarının veyıllık programların hazırlanması, uygulanması ve izlenmesi safhalarında gerekliolan verileri, bunların toplanmasında ve değerlendirilmesindeki amaç ve zamanaralıkları ile bu verilerin sunulma şeklini tespit eder.
Devlet İstatistik Enstitüsü, plan ve programların hazırlanmasındagerek duyulan bilgileri zamanında ve yeterli kapsamda sağlamak amacıyla DevletPlanlama Teşkilatı Müsteşarlığı ile yakın işbirliği içinde çalışır.
İktisadi, Sosyal ve Kültürel Hedefler İle Politikaların Tespiti
MADDE 24.- İktisadi, sosyal ve kültürel hedefler ile politikalarınbelirlenmesine esas teşkil edecek hususlar Yüksek Planlama Kurulundagörüşülerek tespit edilir.
Bu suretle tespit edilen esaslar Bakanlar Kurulunda önceliklegörüşülerek karara bağlanır.
Kalkınma Planının Hazırlanması
MADDE 25.- Başbakan veya ilgili Bakan, Bakanlar Kurulununonayladığı esaslar ve hedefler çerçevesinde kalkınma planı ve yıllıkprogramların hazırlanması konusunda Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığınadirektif verir.
Kalkınma Planının Kabulü
MADDE 26.- Kalkınma planının Başbakanlığa sunulmasından itibarenbir hafta içinde Yüksek Planlama Kurulu toplanır. Kurul bu planı inceleyerek,planın kabul edilmiş bulunan ana hedeflere uygun olup olmadığını bir raporlaBakanlar Kuruluna bildirir. Plan Bakanlar Kurulunda incelenerek kabuledildikten sonra TBMM'nin onayına arz olunur.
Yıllık Programların Hazırlanması ve Kabulü
MADDE 27.- Yıllık Programlar Devlet Planlama TeşkilatıMüsteşarlığınca hazırlanarak Yüksek Planlama Kuruluna sunulur. Bu Kurulprogramları inceleyerek bir raporla Bakanlar Kuruluna sunar. Bakanlar Kurulundakabul edilen yıllık programlar kesinleşmiş olur. Yıllık programlar ile birlikteorta vadeli tahminler de sunulur.
Yıllık programlar, bütçeler ile iş programlarından öncehazırlanır. Bütçelerle iş programlarının hazırlanmasında yıllık programlardakabul edilmiş olan esaslar dikkate alınır.
Bütçelerin TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşülmesi sırasında,birden fazla yılı kapsayan ve Kalkınma Planı ve Yıllık Programların bütünlüğünüilgilendiren yatırım projelerinin Programa ilave edilmesinde, KalkınmaPlanlarının Yürürlüğü Konması ve Bütünlüğünün Korunması Hakkında 3067 sayılıKanunun 2' nci maddesinde yer alan esas ve usullere uyulur.
Yıllık programlarda yer alan makro politikaların uyum içindeyürütülmesini sağlamak amacıyla Bakanlar Kuruluna değerlendirme raporlarısunulur.
Koordinasyon
MADDE 28.- Müsteşarlık, kabul edilen planların, yıllıkprogramların ve projelerin uygulanmasındaki uyum ve işbirliğini sağlar.
Plan, yıllık program ve proje uygulaması, Teşkilatça zaman zamangözden geçirilerek elde edilen sonuçlar değerlendirilir ve alınması gereklitamamlayıcı tedbirler, belirli devrelerde hazırlanacak raporlarla BakanlarKuruluna sunulur.
Yetki Devri
MADDE 29.- Müsteşar ve her kademedeki teşkilat yöneticileri,sınırlarını açıkça belirlemek kaydıyla yetkilerinden bir kısmını yazılı olarakastlarına devredebilir. Yetki devri, yetki devreden amirin sorumluluğunukaldırmaz.
Sözleşmeli Personel
MADDE 30.- Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığında Müsteşar,Müsteşar Yardımcısı, Genel Sekreter, Genel Müdür, Müsteşar Müşaviri, GenelSekreter Yardımcısı, Genel Müdür Yardımcısı, Daire Başkanı, MüsteşarlıkMüşaviri, Hukuk Müşaviri, Planlama Uzmanı, Şube Müdürü, Planlama UzmanYardımcısı kadroları karşılık gösterilmek kaydıyla 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu ve diğer kanunların sözleşmeli personel çalıştırılması hakkındakihükümlerine bağlı olmaksızın sözleşmeli personel istihdam edilebilir.
Yabancı uzmanlarda sözleşmeli olarak istihdam edilebilir.
Bu suretle çalıştırılacakların sözleşme usul ve esasları ile ücretmiktarı ve her çeşit ödemeler Bakanlar Kurulunca tespit edilir.
Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı personeli Başbakanlıkmerkez teşkilatında çalışan personelin maaş ve ücretleri dışında yararlandığıfazla çalışma ücreti ve benzeri diğer mali haklardan aynen yararlanır.
Planlama Uzman Yardımcılığına Atama
MADDE 31.- Planlama Uzman Yardımcılığına atanabilmek için 657sayılı Devlet Memurları Kanununda sayılanlara ilave olarak aşağıdaki nitelikleraranır;
a) Planlama hizmetlerinin gerektirdiği niteliklere sahip olmak,
b) En az dört yıllık yükseköğretim kurumlarından veya bunlaradenkliği kabul edilen yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olmak,
c) Yapılacak yarışma ve yeterlik sınavında başarılı olmak,
d) Sınavın yapıldığı yılın Ocak ayının ilk gününde 30 yaşınıdoldurmamış olmak,
Uzman Yardımcılığı giriş sınavında İngilizce, Fransızca veyaAlmanca dillerinin birinden yapılacak yabancı dil sınavında alınacak dereceağırlıklı olarak dikkate alınır.
Planlama Uzman Yardımcılığı giriş sınavında iki kez başarılıolamayanlar bir daha sınava alınmazlar.
Planlama Uzmanlığı
MADDE 32.- 31'inci maddeye göre Planlama Uzman Yardımcılığınaatananlar, en az 3 yıl çalışmak ve olumlu sicil almak kaydıyla açılacak meslekiyeterlik ve lisan sınavına girmek hakkını kazanırlar. Mesleki yeterlik ve lisansınavında başarılı olanlar "Planlama Uzmanı" unvanını alırlar.
Planlama uzmanlık sınavında iki kez başarılı olamayanlar PlanlamaUzman Yardımcılığı unvanını kaybederler.
Planlama uzman yardımcılığı sınavı ile planlama uzmanlığısınavının şekli ve uygulama esasları ile uzmanlık kademelerinin süre; esas veusulleri yönetmelikle düzenlenir.
Kamu Kurum ve Kuruluşlarındaki Personelin Görevlendirilmesi
MADDE 33.- Genel ve katma bütçeli daireler, döner sermayelikuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunlara bağlı kuruluşlar vemüesseselerde çalışanlardan durumları yönetmelikteki şartlara uygun olanlar,kurumlarının muvafakatı ile Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığındasözleşmeli olarak çalıştırılabilirler.
Müsteşarlığın bu konudaki talepleri, ilgili kurum ve kuruluşlarcaöncelikle sonuçlandırılır. Bu personel kurumundan aylıksız izinli sayılır.İzinli oldukları sürece memuriyetleri ile ilgili özlük hakları devam ettiğigibi, bu süreler kendi kurumlarında çalışmış gibi değerlendirilerek terfi veemekliliklerindehesaba katılır ve herhangi bir işleme gerek kalmaksızın terfileri süresindeyapılır.
Ayrıca, birinci fıkrada belirtilen kurum ve kuruluşlarda görevlipersonel; aylık, ödenek, her türlü zam ve tazminatlar ile diğer sosyal hak veyardımları kurum ve kuruluşlarınca ödenmek kaydıyla geçici olarak DevletPlanlama Teşkilatı Müsteşarlığında görevlendirilebilir. Devlet PlanlamaTeşkilatı Müsteşarlığının bu konudaki talepleri, kurum ve kuruluşlarcaöncelikle sonuçlandırılır.
Üniversite Öğretim Elemanlarının Görevlendirilmesi
MADDE 34.- Uzmanlık isteyen işlerde durumları, bu Kanun HükmündeKararnameye göre çıkarılacak yönetmelikteki şartlara uygun olan üniversiteöğretim elemanları, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanununun 38' inci maddesinegöre görevlendirilebilir.
Sözleşme İle Araştırma, Etüt ve Proje Yaptırma
MADDE 35.- Müsteşarlık, görevleri ile ilgili olarak ihtiyaçduyduğu konularda araştırma, etüt ve proje ile uluslararası ikili ve çoktaraflı temas ve toplantılar düzenleme ve bunlarla ilgili her türlü mal vehizmetlerin sağlanması gibi işleri yerli ve yabancı gerçek ve tüzel kişileresözleşme veya pazarlık suretiyle yaptırabilir ve bu konularla ilgili mal vehizmet satın alabilir.
Bu hususta 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümleri uygulanmaz.
YurtDışına Gönderilecek Personel
MADDE 36.- Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, Teşkilattagörevli elemanlarını uzmanlık alanlarındaki mesleki bilgi ve tecrübelerinigeliştirmek ve ihtisas yapmak üzere 657 sayılı Kanundaki kısıtlamalara tabiolmadan yurt dışına gönderebilir.
Yurt dışına eleman gönderilmesinin usul ve esasları Müsteşarlıkçahazırlanacak yönetmelikle düzenlenir.
Atama
MADDE 37.- 23.4.1981 gün ve 2451 sayılı Kanunun hükümleri dışındakalan memurların atanmaları Başbakan veya ilgili Bakan tarafından yapılır.Ancak Başbakan veya ilgili Bakan atama yetkisinin bir bölümünü Müsteşaradevredebilir.
Yurt dışı kadrolara sürekli görevle atanabilmek için Müsteşarlıkbirimlerinde en az üç yıl fiilen çalışmış olmak şarttır.
Yurt dışı kadrolara atamaya ilişkin esaslar Müsteşarlıkçahazırlanacak yönetmelikle tespit edilir.
Kadrolar
MADDE 38.- Kadroların tespit, ihdas, kullanma ve iptali ilekadrolara ait diğer hususlar 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında KanunHükmünde Kararname hükümlerine göre düzenlenir.
Döner Sermaye İşletmesi Kurulması
MADDE 39.- Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığında,Müsteşarlığın faaliyet alanına giren konularda gerçek ve tüzel kişilereverilecek hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla döner sermaye işletmesikurulabilir.
a) Döner sermaye işletmesinin kuruluş sermayesi 1.500.000.000 TL.'dır.Bu meblağın 750.000.000 TL.'sı Genel Bütçeden, geri kalan kısmı da elde edilenkârlardan karşılanır. Sermaye miktarının beş katına kadar artırılmasınaBakanlar Kurulu yetkilidir. Bu suretleartırılan sermaye elde edilen kârlardankarşılanır.
b) Döner sermayenin gelirleri:
1. Müsteşarlık bütçesinin özel bir bölümüne konulacaködeneklerden,
2. Döner sermaye işletmesi tarafından yapılacak faaliyetlerdenelde edilecek kârlardan,
3. Her türlü ayni ve nakdi yardımlardan, oluşur, bu gelirlerden kullanılmayanmiktarlar ertesi yılın döner sermaye gelirlerine eklenir.
c) Döner sermaye işleri 1050 ve 832 sayılı Kanunların vizeyeilişkin hükümlerine tabi değildir. Ancak gelir ve giderler için bütçe yılısonundan itibaren 3 ay içinde düzenlenecek yıllık bilançolar ve ekleri gelir vegider belgeleri ile birlikte Sayıştay Başkanlığına, tasdikli birer sureti deMaliye Bakanlığına gönderilir.
d) Döner sermayenin hesap usulleri, alım-satım ve işletmeişlemleri ile abone ve sipariş işleri, döner sermayenin faaliyet alanları, bualanlarda bulunan döşeme ve demirbaş malzeme ile yatırım mallarının kullanmaşekli ve bunlardan nasıl istifade edileceği, gelir kaynakları, mali işlemleri,harcama usul ve esasları ile diğer hususlar Başbakanlık ve Maliye Bakanlığıncabirlikte hazırlanarak Başbakan onayı ile yürürlüğe konulacak yönetmelikledüzenlenir.
Yürürlükten Kaldırılan Hükümler
MADDE 40.- 17.7.1991 tarihli ve 437 sayılı Kanun HükmündeKararname ile 20.12.1991 tarihli ve 470 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyürürlükten kaldırılmıştır.
EK MADDE 1.- 2451 sayılı Bakanlıklar ve Bağlı Kuruluşlarda AtamaUsulüne İlişkin Kanunun (2) Sayılı Cetveline Devlet Planlama Teşkilatı PlanlamaUzmanı ilave edilmiştir.
GEÇİCİ MADDE 1.- Ek-1 sayılı listede yer alan kadrolar iptaledilerek 190 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye bağlı cetvelin Devlet PlanlamaTeşkilatı Müsteşarlığı bölümünden çıkarılmıştır. Ek-2 sayılı listede yer alankadrolar ihdas edilerek 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye bağlı (I) sayılıcetvelin Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı bölümünü eklenmiştir.
GEÇİCİ MADDE 2.- Bu Kanun Hükmünde Kararname ile yapılan yenidüzenleme ile kadro ve görev unvanları değişmeyenler yeni kadrolarına atanmışsayılırlar.
Kadro ve görev unvanları değişenler veya kaldırılanlar yeni kadrolaraatanıncaya kadar, durumlarına uygun işlerde görevlendirilirler ve eskikadrolarına ait aylık, ek gösterge ve her türlü hakları, bu görevlerindekaldıkları sürece şahıslarına bağlı olarak saklı tutulur. Sözleşmeliçalıştırılanların sözleşmeleri devam eder.
GEÇİCİ MADDE 3.- Bu Kanun Hükmünde Kararnamede öngörülendüzenlemeler yürürlüğe girinceye kadar, mevcut mevzuatın bu Kanun HükmündeKararnameye aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam olunur. Budüzenlemeler altı ay içerisinde yürürlüğe konulur.
GEÇİCİ MADDE 4.- Bu Kanun Hükmünde Kararnameye göre yenidendüzenleme yapılıncaya kadar Devlet Planlama Teşkilatında değişen veya yenidenkurulan birimlere verilen görevler daha önce bu görevleri yapmakta olanbirimler tarafından yapılmaya devam edilir. Müsteşarlık, teşkilat vekadrolarını en geç altı ay içinde bu Kanun Hükmünde Kararnameye uygun halegetirir.
GEÇİCİ MADDE 5.- Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiğitarihte Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığında görevli personelden, en azdört yıllık yüksek öğretim kurumlarından veya bunlara denkliği kabul edilenyurt dışındaki yüksek öğretim kurumlarından mezun olduktan sonra Müsteşarlıktaihtisas gerektiren işlerde en az altı yıl çalışmış olanlar, açılacak ilkPlanlama Uzmanlığı yeterlik sınavına yaş sınırına tabi olmaksızın girmehakkından iki defaya mahsus olmak üzere yararlanırlar. Bu haktan istifade etmekistemeyenler ile hizmeti altı yıldan az olanlar Uzman Yardımcılığı girişsınavına girme hakkından iki defaya mahsus olmak üzere yararlanırlar.
Yürürlük
MADDE 41.- Bu Kanun Hükmünde Kararname yayımı tarihinde yürürlüğegirer.
Yürütme
MADDE 42. Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerini Bakanlar Kuruluyürütür."
B. Dayanılan Anayasa Kuralları :
İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır :
1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millîdayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürkmilliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2- "MADDE 7.- Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye BüyükMillet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez."
3- "MADDE 87.- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev veyetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu vebakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmündekararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarınıgörüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek; milletlerarasıandlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anayasanın 14 üncü maddesindekifiiller den dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere, genel ve özel af ilânına,mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesine kararvermekve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak vegörevleri yerine getirmektir."
4. "MADDE 91.- Türkiye Büyük Millet Meclisi, BakanlarKuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak sıkıyönetimve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci veikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri iledördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemez.
Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin, amacını,kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazlakararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir. Bakanlar Kurulunun istifası,düşürülmesi veya yasama döneminin bitmesi, belli süre için verilmiş olanyetkinin sona ermesine sebep olmaz.
Kanun hükmünde kararnamenin, Türkiye Büyük Millet Meclisitarafından süre bitiminden önce onaylanması sırasında, yetkinin son bulduğuveya süre bitimine kadar devam ettiği de belirtilir.
Sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde, Cumhurbaşkanının Başkanlığındatoplanan Bakanlar Kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarmasına ilişkinhükümler saklıdır.
Kanun hükmünde kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları günyürürlüğe girerler. Ancak, kararnamede yürürlük tarihi olarak dahasonraki birtarih de gösterilebilir.
Kararnameler, Resmi Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye BüyükMillet Meclisine sunulur.
Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle ve ivediliklegörüşülür.
Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulma yankararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince redde dilenkararnameler bu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlüktenkalkar. Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, budeğişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer."
5. "MADDE 153.- Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir.İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz.
Anayasa Mahkemesibir kanun veya kanun hükmünde kararnamenintamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni biruygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez.
Kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisiİçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetedeyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesiiptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih,kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.
İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda,Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukukî boşluğudolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar.
İptal kararları geriyeyürümez.
Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazetede hemen yayımlanır veyasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek vetüzelkişileri bağlar."
C. İlgili Yasa Kuralları :
Dava konusu Kanun Hükmünde Kararname'nin dayanağını oluşturan24.6.1993 günlü, 3911 sayılı "Memurlar ve Diğer Kamu GörevlileriHakkındaki Bazı Kanunlar ile Teşkilat Kanunlarında Değişiklik Yapılmasına DairYetki Kanunu" şöyledir :
"Amaç
MADDE 1.- Bu Kanunun amacı, memurlar ve diğer kamu görevlilerininçalışmalarında etkinliği artırmak, kamu hizmetlerinin düzenli, süratli veverimli bir şekilde yürütülmesini sağlamak üzere bunların malî, sosyal ve diğerhaklarında iyileştirmeler yapmak; yürütme organı bünyesindeki kamu kurum vekuruluşlarının (Genelkurmay Başkanlığı hariç) kuruluş, görev ve yetkilerineilişkin konularda düzenlemelerde bulunmak ve Genel, Katma, Özel ve Özerkbütçeli bütün kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmaz mallar üzerindekiyönetim ve tasarruf esaslarının tespiti; BAĞ-KUR, SSK ve TC. Emekli SandığıKanunlarında düzenlemelerde bulunmak; özelleştirme kapsamına giren kuruluşlarladiğer kurum ve kuruluşlar arasındaki ihtilafların çözülmesi esaslarınıntespiti; TC. Merkez Bankası ve Bankalar Kanunu ile Sigorta Murakabe Kanunundadüzenlemeler yapılması içinivedi ve zorunlu hallere münhasır olmak üzereBakanlar Kuruluna Kanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi vermektir.
Kapsam
MADDE 2.- Bu Kanuna göre çıkarılacak Kanun Hükmünde Kararnameler;
a) Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan memurlarla diğer kamugörevlilerinin malî, sosyal ve diğer haklarıyla ilgili olan kanun ve kanunhükmünde kararnamelerde,
b) Kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmalarına ilişkinolarak, kamu hizmetlerinin bakanlıklar arasında bölünüşüne, bağlı ve ilgilikuruluşlar kurulmasına, mevcut kurum ve kuruluşların birleştirilmesine veyakaldırılmasına, bunların kuruluş biçimlerine, görev, yetki ve yükümlülüklerineait esaslarla bu esaslar çerçevesinde teşkilat ve kadrolarının düzenlenmesineilişkin hükümlerinde,
c) 28.5.1986 tarihli ve3291 sayılı Kanunun Beşinci Bölümün de,
d) Genel, Katma, Özel ve Özerk bütçeli bütün kamu kurum vekuruluşlarına ait taşınmaz mallar üzerindeki yönetim ve tasarruf esaslarınıntespiti; BAĞ-KUR, SSK ve TC. Emekli Sandığı Kanunlarında düzenlemelerdebulunmak; özelleştirme kapsamına giren kuruluşlarla diğer kamu kurum vekuruluşları arasındaki ihtilafların çözülmesi esaslarının tespiti; TC. MerkezBankası ve Bankalar Kanunu ile Sigorta Murakabe Kanununda,
Yapılacak değişiklik ve yeni düzenlemeleri kapsar.
İlkeler
a) Kamu hizmetlerinin verimli ve etkin bir şekilde yürütülmesini;ülkenin ekonomik ve sosyal durumunu dikkate alarak yeterli ve adil bir ücretseviyesini sağlamayı; memurlar ve diğer kamu görevlilerinin malî, sosyal vediğer haklarında, hizmetin özellik ve gereklerine uygun iyileştirmeler yapmayı,
b) Başbakanlık, bakanlıklar ve bunlara bağlı kuruluşlar eliyle,genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken kamu hizmetlerinde iş bölümü vekoordinasyonun sağlanmasını; bağlı ve ilgili kuruluşlar kurulurken benzerhizmetlerin tek kuruluş veya birim tarafından yürütülmesini ve kaynakkullanımında israfın önlenmesini,
c) 28.5.1986 tarihli ve 3291 sayılı Kanunun Beşinci Bölümün dedeğişiklik yapılırken ülke ekonomisine yararlılık, verimlilik ve kârlılıkesaslarını,
Gözönünde bulundurur.
Yetki Süresi
MADDE 4.- Bu Kanunla Bakanlar Kuruluna verilen yetki, bir yıl süreile geçerlidir. Bu süre içinde Bakanlar Kurulu birden fazla kanun hükmündekararname çıkartabilir.
MADDE 5.- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 6.- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür."
III. İLK İNCELEME ve ESASIN İNCELENMESİ :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta GüngörÖZDEN, Mustafa GÖNÜL, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ,Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Lütfü F. TUNCEL'inkatılmalarıyla 25.11.1993 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, konununözelliği nedeniyle başka hususlar üzerinde durulmaksızın işin esasına geçilerekincelemenin sürdürülmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
İşin esasına ilişkin rapor, dava dilekçesi ve ekleri, iptaliistenilen Kanun Hükmünde Kararname kurallarıyla dayanılan Anayasa kuralları,bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü :
A- Kanun Hükmünde Kararname Hakkında Genel Açıklama :
Kanun Hükmünde Kararname (KHK) Kurumu, 22.9.1971 günlü ve 1488sayılı Yasa ile 1961 Anayasası'nın 64. maddesinde yapılan değişiklik sonucuhukukumuza girmiştir. Bu değişikliğin gerekçesinde "Parlamenterrejimlerde, kanun yapmanın belli usullere uyulmak zorunluluğu sebebiyle zamanaldığı ve gecikmeler meydana getirdiği bir gerçektir. Değişen iktisadî vesosyal şartların gereği olarak bazı hukuk kurallarının bu usuller dışındayürürlüğekonulabilmesi çağdaş devlet anlayışının tabiî sonucu olarak karşımızaçıkmaktadır.
Anayasa'nın 5. maddesi hükmünün prensibini bozmamak ve her haldeönceden yasama meclislerince esasları bir kanunla tesbit olunan sınırlariçerisinde kalmak kaydıyla hükümete KHK'ler çıkarma yetkisinin verilmesi ve buyetkiyi düzenleyen hükmün TB.MM.nin genel olarak görev ve yetkilerinibelirleyen 64. maddesine eklenme si uygun görülmüştür." denilmektedir.KHK'ler, temelde 1961 Anayasası'ndan çok farklı olmamakla birlikte 1982Anayasası'ndakimi yeniliklerle ve fakat benzer gerekçelerle 91. maddede düzenlenmiştir.Böylece, hem yürütme organını güçlendirmek hem de değişen ekonomik ve sosyalkonuların ortaya çıkardığı sorunlara ivedi çözümler bulmak amacına ulaşılmakistenilmiştir.
Bakanlar Kurulu'nun belli bir konuda KHK çıkarabilmesi içinöncelikle TBMM tarafından kendisine bu konuda yasa ile bir yetkinin verilmişolması gerekir. Bakanlar Kurulu, bir yasa ile önceden yetkilendirilmedikçe,kendiliğinden KHK çıkartamaz. Yasa ile verilen yetkiye dayanılarak çıkartılanKHK, yürürlükteki yasa hükümlerini kaldırabilmekte ve değiştirebilmekte, başkabir anlatımla yasanın hukuksal gücüne sahip bulunmaktadır. Yasama yetkisinin,"kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak" öğelerini içerdiğikuşkusuzdur.KHK, yürürlükteki yasa hükümlerini kaldırabilmekte ve değiştirebilmektedir.
Anayasa'da öngörüldüğü biçimi ile KHK'ler yapısal (organik-uzvî)bakımdan yürütme organı işlemi, işlevsel (fonksiyonel) yönden ise yasama işleminiteliğindedirler. Ancak, Türkiye Büyük Millet Meclisi verdiği yetkiyi bir yasaile her zaman geri alabileceği gibi kendisine sunulan KHK'leri aynen kabuletmek ya da reddetmek zorunda olmayıp dilediğinde değiştirerek de kabuledebilir. Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarma yetkisinin verilmesi, yasayladüzenlemesi gereken konuların yasama alanından çıkarılıp yürütme organınındüzenleme alanına sokulması sonucunu doğurmaz. Bu nedenle, Bakanlar Kurulu'naKHK çıkarma yetkisinin verilmiş olması Anayasa'nın 7. maddesinde öngörülen"Yasamayetkisinin devredilmezliği" ilkesini ortadan kaldırmaz.
Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarılabilmesine yetki veren yasada yeralması zorunlu öğeler Anayasa'nın bu konuya ilişkin 91. madde sinin ikincifıkrasında gösterilmiştir. Buna göre :
"Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin amacını,kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazlakararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir." Bun dan anlaşılacağıgibi yetki yasası, yürürlüğe konulacak KHK'nin amacını, kapsamını, ilkelerini,kullanma süresini ve bu süre içinde birden çok kararname yürürlüğe konulupkonulamayacağını belirtmek zorundadır. Bakanlar Kurulu'na verilen türevselyetki, yasada öngörülen amaç, ilke, kapsam ve süre ile sınırlı bir yetkidir. Ohalde, yetki yasasında Anayasa'nın belirlediği öğelerin belli bir içeriğekavuşturularak somutlaştırılması gerekir.
Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarma yetkisinin "bellikonularda" verilebileceği 1961 Anayasası'nın 64. maddesinde açıkçabelirtildiği halde, 1982 Anayasası'nın yetki yasasının sahip olması gereken öğelerinigösteren 91. maddesinde bu koşul yer almamaktadır. Ancak, 1982 Anayasası'nın87. maddesinde "... Bakanlar Kuruluna belli konularda Kanun HükmündeKararname çıkarma yetkisi vermek..." TBMM'nin görev ve yetkileriarasındasayılmış bulunmaktadır. Bu nedenle, 91. maddede "belli konularda"ifadesinin yer almaması bir noksanlık sayılamaz. Çünkü, 87. maddede, BakanlarKurulu'na verilecek KHK çıkarma yetkisinin ancak belli konularda olabileceğiaçıkça gösterilmektedir.Bu durumda, Türkiye Büyük Millet Meclisi, BakanlarKurulu'na ancak belli konularda bu yetkiyi verebilir; her konuyu kapsayacakbiçimde bir KHK çıkarma yetkisi veremez. KHK'nin konusunun yetki yasasındabelirlenmesi zorunludur. Yetki, somutlaştırılmış ve belli bir konudatanınmalıdır. Bakanlar Kuruluna sınırları belirsiz bir konuda KHK çıkarmayetkisi verilemez. KHK'nin konusu da yetki yasasında belirlenen çerçevenindışına çıkamaz. KHK'nin yetki yasasında belirtilen amaç, kapsam ve ilkelere deuygun olmasıgerekir. Verilen yetkinin konusunun yasada gösterilmesizorunluluğunun bu yasaya dayanılarak yürürlüğe konulan KHK'lerin yetki yasasıkapsamı içinde kalıp kalmadıklarının hem yargısal hem de siyasal denetimlerininyapılması yönünden çok büyük bir önemi vardır. Yetki Yasası'nın kapsamı dışındayürürlüğe konulan veya başka bir anlatımla yasanın öngörmediği bir konudadüzenleme yapan bir KHK'nin Anayasa'ya aykırı olacağı kuşkusuzdur.
Anayasa'da kimi konuların KHK'lerle düzenlenmesi yasaklanmaktadır.91. maddenin birinci fıkrasında "Türkiye Büyük Millet Meclisi, BakanlarKuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak, sıkıyönetimve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasa'nın ikinci kısmının birinci veikinci bölümle rinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri iledördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemez." denilmektedir.
Buna göre, Anayasa'nın KHK'lerle düzenlenemeyeceğini belirlediğikonularda TBMM tarafından Bakanlar Kurulu'na düzenlemede bulunması için bir yetkiverilmesi de olanaksızdır. Verilen yetkinin konusunun belli olmasının,Anayasa'nın 91. maddesindeki "yetki verilemeyecek konular"ı dakapsayıp kapsamadığının incelenebilmesi yönünden de önemi büyüktür.
Bu nedenlerle, Bakanlar Kurulu'nun hangi konularda KHKçıkarabileceği Yetki Yasası'nda açıkça belirtilmeli ve verilen yetki konuyönünden mutlaka belirgin olmalıdır. Anayasa'nın 91. maddesi ne göre YetkiYasası'nda çıkarılacak KHK'nin "amacı", "kapsamı" ve"ilkeleri"nin de belirtilmesi gerekir. Amaç, Bakanlar Kurulu'nunkendisine verilen yetki ile neleri gerçekleştirmesinin istendiğinibelirlediğinden yetki yasasında KHK'nin amacı da somut olarak açıklanmalıdır.KHK'nin amacı ve kapsamı da konusu gibi geniş içerikli her yöne çekilebilecekbiçimde genel anlatımlarla gösterilmemeli; değişik yorumlamaya elverişliolmamalıdır. KHK'nin yetki yasasında gösterilen amaç ve kapsam doğrultusunda,verilen ilkelere uygun çıkarılıp çıkarılmadığının saptanması hem yargısal hemdesiyasal denetim yönünden zorunludur. KHK, yasada gösterilen amacı dışındayürürlüğe konulmuşsa ya da yetkinin kapsamını aşıyorsa veya ilkelere uygundeğilse bu durumu onu yetki yasasına ve dolayısıyla Anayasa'ya aykırı düşürür.
Anayasa'ya göre yetki yasasında, Bakanlar Kurulu'na verilenyetkinin süresinin de gösterilmesi zorunludur. Bu zorunluluk, Türkiye BüyükMillet Meclisi'nin yetkilerini çok uzun bir süre yürütme organına vermektenalıkoymaktadır.
Yasada öngörülen sürenin bitiminden sonra çıkarılan KHK'ninAnayasa'ya aykırı düşeceği kuşkusuzdur. Ancak, yetki süresi içerisindeçıkarılmış olan KHK'ler yasadaki sürenin bitiminden sonra da Türkiye BüyükMillet Meclisi'nce onaylanmış olmasalar da geçerliliklerini korurlar.
Anayasa'nın 91. maddesinde ayrıca "Kanun hükmündekararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün yürürlüğe girerler. Ancak,kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki bir tarih de gösterilebilir.
Kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye BüyükMillet Meclisine sunulur.
Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle veivedilikle görüşülür.
Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulma yankararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince redde dilen kararnamelerbu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlükten kalkar.Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, budeğişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer."denilmektedir.
B- KHK'nin Yargısal Denetimi :
Anayasa'ya göre KHK'ler Türkiye Büyük Millet Meclisi'nindenetimine bağlıdırlar. Anayasa'nın 91. maddesinde "Kararnameler, ResmîGazete'de yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur.
Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelik veivedilikle görüşülür." denilmektedir. Öncelik ve ivedilik koşuluyla, yetkiyasalarının gecikmeden çıkarılabilmesi ve çıkarıldıktan sonra da yürürlüğekonulan KHK'lerin aynı biçimde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kararabağlanması istenilmiştir.
Anayasa'da KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal dene timide öngörülmüştür. KHK'ler, işlevsel (fonksiyonel) yönden yasama işleminiteliğinde olduklarında bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev veyetkisi de Anayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Anayasa'nın 148., 150., 151., 152.ve 153. maddeleri hükümlerine göre, KHK'lerin Anayasa'ya biçim ve esasbakımlarından uygunluğunu Anayasa Mahkemesi denetler.
KHK'nin yargısal denetiminin sözkonusu olduğunda KHK'nin dayandığıyetki yasasının öncelikle Anayasa'ya daha sonra da KHK'nin kendisinin hem yetkiyasasına hemde Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir.Hernekadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetki yasalarına uygunluğunundenetlemesinden değil yalnızca Anayasa'ya biçim ve esas bakımlarındanuygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de, Anayasa'ya uygunlukdenetiminin içerisine öncelikle KHK'ninyetki yasasına uygunluğunun denetimigirer. Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kuruluna ancak yetki yasasında belirtilensınırlar içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmiştir. Yetki yasası olmazsa(Anayasa mad. 121 dışında) KHK olamaz. Bu yetkinin dışına çıkılmasıKHK'yiAnayasa'ya aykırı duruma getirir. Böylece, KHK'nin yetki yasasına aykırı olmasıAnayasa'ya aykırı olması ile özdeşleşir. Nitekim, 3268, 3347 ve 3479 sayılıYetki Yasalarına dayanılarak yürürlüğe konulan 335 ve 347 sayılı KHK'lerdayandırıldıkları Yetki Yasalarının kapsamı dışında kalmaları nedeniyle AnayasaMahkemesi'nin 8.2.1989 gün E. 1988/38, K. 1989/7 ve 16.5.1989 gün E. 1989/4, K.1989/23 sayılı kararlarıyla iptal edilmiştir.
Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan(mad. 121) alırlar. Bu tür KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması gereklideğildir. Buna karşın, olağan KHK'lerin bir yetki yasasına dayanmalarızorunludur. KHK'ler, yasa gücünü dayandıkları yetki yasasından alırlar. Bunedenle KHK'ler ile dayandıkları yetkiyasası arasında çok sıkı bir bağ vardır.
Yetki Yasası, KHK ve KHK'nin Türkiye Büyük Millet Meclisi'nceaynen ya da değiştirilerek kabulü birbirinden bağımsız işlemler olmayıpAnayasa'da öngörülen bir sürecin değişik aşamalarıdır. KHK'nin yetki yasası ileolan bağı, KHK'yi aynen ya da değiştirerek kabul eden yasa ile kesilir. Buyasa, KHK'yi kendi bünyesine alarak genel anlamda bir yasa niteliğinedönüştürür. Bu nedenle, KHK ile dayandığı yetki yasası arasındaki bağ KHK'ninaynen ya da değiştirilerek yasayadönüşmesine kadar devam etmektedir. KHK, yasagücünü, dayandığı yetki yasası ile konulan esaslara uygunluğu ve yetkiyasasının da Anayasa'ya uygunluğu varsayıldığı için kazanmaktadır. Yetkiyasasının Anayasa'ya aykırılığının saptanması ya da bu nedenle iptaline kararverilmesi durumunda, bu varsayım gerçekleşmediğinden, bu yasaya dayanılarakçıkartılan KHK Anayasal dayanaktan yoksun kalır. Bu durumda KHK, Anayasa'nınuygun gördüğü ölçünün ötesinde verilen bir yetkinin kullanılması sonucuçıkartılmış olması nedeniyle Anayasa'ya aykırılık oluşturur. KHK; yetkiyasasına ve içeriği yönünden de Anayasa'ya aykırı bulunmasa bile dayandığıyetki yasası Anayasa'ya aykırı ise bu nedenle iptali gerekir.
KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasına dayanması geçerliliğinön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya dayandığı yetkiyasası Anayasa'ya aykırı olan bir KHK'nin kuralları, içerikleri yönündenAnayasa'ya aykırılık oluşturmasalar bile, Anayasa'ya uygunluğundan sözedilemez.
Öbür yönden, KHK'lerinAnayasa'ya uygunluk denetimleri yasalarındenetimlerinden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde; "Kanunlar Anayasayaaykırı olamaz." denilmektedir. Bu nedenle yasaların denetimde, onlarınyalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu,amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem deAnayasa'ya uygun olmak zorundadırlar. Bu nedenlerle, KHK kurallarının içerikleryönünden de Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılabilmesi için öncelikle ortadaAnayasa'yauygun bir yetki yasasının varlığı gerekir.
KHK'lerin Anayasa'ya aykırılığı saptanmış ya da bu nedenle iptaledilmiş bir yetki yasasına uygun olup olmadığının incelenmesi ise denetimianlamsız kalır. Çünkü Anayasa'ya aykırı bir yetki yasasına dayanılarakçıkartılan KHK'lerin Anayasa'ya uygun görülmesi olanaksızdır.
Yetki yasasının iptalinin, bu yasaya dayanılarak çıkartılanKHK'lere etkisinin Anayasa'nın 153. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesiuygun değildir. Çünkü, Anayasa'nın 153. maddesindeki "İptal kararlarıgeriye yürümez." kuralına dayanarak, yetki yasasının iptaline ilişkinkararın, Resmî Gazetede yayımı gününe kadar çıkarılan KHK'lerin etkilenmeyeceğibiçiminde bir ilke de konulamaz.
Bütün bu nedenlerle dayandığı yetki yasasının Anayasa'yaaykırılığı saptanan ya da iptaline karar verilen KHK'lerin, Anayasa'nınBaşlangıç'ındaki "Hiçbir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilenhürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışınaçıkamayacağı", 2. maddesindeki "Hukuk devleti" ilkeleriyle 6.maddesindeki "Hiç kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devletyetkisi kullanamaz." kuralı ve KHK çıkarma yetkisine ilişkin 91.maddesiyle bağdaştırılmaları olanaksızdır.
Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan, yetki yasasının kapsamıdışında kalan, dayandığı yetki yasasının Anayasa'ya aykırılığı saptanan ya daAnayasa'ya aykırılığı nedeniyle iptal edilen KHK'lerin anayasal konumlarıbirbirinden farksızdır. Böyle durumlarda KHK'ler anayasal dayanaktan yoksunbulunduklarındaniçerikleri Anayasa'ya aykırı bulunmasa bile dava açıldığındaiptalleri gerekir.
C- 511 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Anayasa'ya AykırılığıSorunu :
Dava dilekçesinde 511 sayılı Kanun Hükmünde Kararname"ninAnayasa'nın 2., 6., 7., 87., 91. ve 153. maddelerine aykırı olması nedeniyleiptaline karar verilmesi istenilmiştir. Ancak, 2949 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesi hükmü gereğinceAnayasa Mahkemesi, Anayasa'ya aykırılık konusunda ilgililer tarafından ilerisürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir. İstemle bağlı kalmak koşuluylabaşka bir gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir.
Dava konusu edilen 511 sayılı Kanun Hükmünde Kararname 24.6.1993gün ve 3911 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır. KHK'nindayandığı 3911 sayılı Yetki Yasası ise bir bölümünün Anayasa'nın 153.maddesine, kalan bölümünün de Anayasa'nın 7., 87. ve 91. maddelerine aykırılığınedeniyle Anayasa Mahkemesi'nin 16.9.1993 gün ve Esas 1993/26, Karar 1993/28sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
Böylece, 511 sayılı KHK anayasal dayanaktan yoksun kalmıştır.
KHK'lerin yargısal denetimi bölümünde açıklanan nedenlerleAnayasa'ya aykırı görülerek iptal edilen 3911 sayılı Yetki Yasası'nadayanılarak çıkarılmış bulunan 511 sayılı KHK Anayasa'nın Başlangıç'ında yeralan egemenliği "Millet adına kullanmağa yetkili kılınan hiçbir kişi vekuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıylabelirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı", 2. maddesindeki "hukukdevleti", 6. maddesindeki "Hiçbir kimse veya organ kaynağınıAnayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz.", ilkeleriyle, KHKçıkarma yetkisine ilişkin 91. maddesine aykırıdır. Bu gerekçe karşısında davadilekçesinde ileri sürülen diğeraykırılık nedenlerinin üzerinde durulmaksızınKHK'nin iptali gerekir.
Haşim KILIÇ ve Sacit ADALI bu görüşe katılmamışlardır.
D- İptal Hükmünün Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu:
Anayasa'nın 153. maddesi ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesi ninKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesi hükümleriuyarınca, yasa, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisiİçtüzüğü ya da bunların belirli madde veya hükümleri iptal kararının ResmîGazete'de yayımlandığı gün yürürlük ten kalkar. Ancak, Anayasa Mahkemesi, iptalkararı ile meydana gelecek olan hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamuyararını ihlal edici nitelikte görürse, boşluğun doldurulması için iptalkararının yürürlüğe gireceği günü ayrıca kararlaştırabilir.
Dava konusu 511sayılı KHK'nin iptaline karar verilmesi ile meydanagelen hukuksal boşluk kamu yararını olumsuz yönde etkileyecek nitelikteolduğundan, gerekli göreceği yeni düzenlemeleri yapma sı için Yasama organınasüre tanımak amacıyla iptal kararının Resmî Gazete'deyayımlanmasındanbaşlayarak altı ay sonra yürürlüğe girme si uygun bulunmuştur.
IV- SONUÇ :
A. 10.8.1993 günlü, 511 sayılı "Devlet Planlama TeşkilatıKuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname"nin dayanağınıoluşturan 24.6.1993 günlü, 3911 sayılı Yetki Yasası'nın Anayasa Mahkemesinin16.9.1993 günlü, Esas 1993/26, Karar 1993/28 sayılı kararıyla iptal edilmişbulunması nedeniyle Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Haşim KILIÇ ileSacit ADALI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
B. İptal nedeniyle oluşan hukuki boşluğun doldurulması içinAnayasa'nın 153. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddeleri gereğince iptal kararının ResmîGazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğegirmesine,OYBİRLİĞİYLE,
25.11.1993 gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Üye
Mustafa GÖNÜL
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N.SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfü FTUNCEL