Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1994/72, K.1994/68 Sayılı Karar - 20/09/1994

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 1994/72

Karar Sayısı : 1994/68

Karar Günü : 20.9.1994

R.G. Tarih-Sayısı :19/10/1994-22086

İPTAL İSTEMİNDE BULUNAN: Tunceli Milletvekili Kamer GENÇ.

İPTAL İSTEMİNİN KONUSU: Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı’nın Genel Kurul’unbilgisine de sunularak üstü kapalı bir Meclis kararı durumuna getirildiğindensözedilen, Ankara Milletvekili İ. Melih GÖKÇEK’in TBMM üyeliğinin kendiliğindendüştüğüne ilişkin 7.9.1994 günlü, 77 sayılı kararının, Anayasa’nın 84. maddesiile TBMM İçtüzüğü’ne aykırı olduğu savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Ankara Milletvekili İ. Melih GÖKÇEK 27 Mart 1994’deyapılan yerel seçimler sonucunda Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı’naseçilmiştir. Adıgeçen Milletvekili, 2972 sayılı “Mahalli İdareler ile MahalleMuhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçim Hakkında Kanun”un 3959 sayılı Yasa iledeğişik 17. maddesine göre seçim sonuçlarının kendisine tebliğ edilmesindenbaşlayarak 15 gün içerisinde, tercih hakkını kullanarak Ankara BüyükşehirBelediye Başkanlığı’nı tercih ettiğini bildirmiş ve kendisine Ankara İl SeçimKurulu Başkanlığı’nca 31 Mart 1994 günlü bir tutanakla mazbatası verilmiştir.

TBMM Başkanlık Divanı, Millet Meclisi İçtüğüzü’nün 113.maddesine göre İ. Melih GÖKÇEK’in hukuksal durumunu açıklığa kavuşturmak ve Anayasa’nın84. maddesinin gereğini yerine getirmek üzere yaptığı toplantıda; konunun,İçtüzüğün 113. maddesi kapsamında ele alınamayacağına, bu nedenle bir kararalınmasına gerek bulunmadığına, İ. Melih GÖKÇEK’in yasama dokunulmazlığınınkaldırılmasıyla ilgili 3/1304 ve 3/1305 esas numaralı dosyaları görüşen Anayasave Adalet Komisyonlarından kurulu karma komisyonun Meclis Başkanlığı’na sunduğu2.5.1994 günlü, 192 karar numaralı raporunda belirttiği görüşlerin hukuksaldurumu açıklığa kavuşturduğuna, bu rapordaki görüşler doğrultusunda hiçbirişleme gerek kalmadan İ. Melih GÖKÇEK’in TBMM üyeliğinin kendiliğinden düşmüşbulunduğuna, buna göre Meclis kayıtlarında Başkanlıkça düzeltme yapılmasına vebu hususların gündemin sonuçlar bölümünde Genel Kurul’un bilgisine sunulmasına,7.9.1994 gününde karar vermiştir.

TBMM Başkanlık Divanı’nın bu kararı 8.9.1994 günlütoplantısında TBMM’nin sadece bilgisine sunulmuş; İ. Melih Gökçek’in üyeliğinindüşütüğüne ilişkin TBMM Genel Kurulu’nca ayrıca bir karar alınmamıştır.

İptal isteminde bulunan Tunceli Milletvekili Kamer GENÇ,Anayasa’nın 85. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun’un 34. maddesine göre başvurarark, Başkanlık Divanıkararını üstü kapalı biçimde uygun bulan Meclis kararının iptalini istemiştir.

II- İPTAL İSTEMİNİN GEREKÇESİ

Anayasa’nın 85. maddesi gereğince iptal isteminde bulunanTunceli Milletvekili Kamer GENÇ’in 14.9.1994 günlü başvuru dilekçesi aynenşöyledir:

 “İptal konusu; Türkiye Büyük Millet Meclisi BaşkanlıkDivanınca alınan 7 Eylül 1994 günlü ve 77 sayılı karar gereğince 8 Eylül 1994günlü Genel Kurula sunulan ve Ankara Milletvekili İ. Melih GÖKÇEK’in üyeliğininkendiliğinden düşmüş bulunduğuna, buna göre Meclis kayıtlarında Başkanlıkçadüzeltme yapılması biçimindeki kararı zımnen kabul etmek suretiyle onayanTBMM.’nin bu tasarrufu ve zımmî kararı Anayasa’nın 84 ve Meclis İçtüzüğüneaykırı bulunduğundan Anayasa’nın 85. maddesi uyarınca iptali istediğidir.

Olaylar: Ankara Milletvekili İ. Melih GÖKÇEK, 27 Mart1994 tarihinde yapılan mahalli seçimler sonucu Ankara Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı’na seçilmiş ve yapılan itirazlar Yüksek Seçim Kurulunca yerindegörülmediğinden Milletvekilliğinden de istifa etmediği halde kendisinemazbatası verilmiş ve 31 Mart 1994 tarihinden beri hem Ankara Milletvekilliğinive hem de Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı görevlerini birlikteyapmaktadır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı uzun süre buAnayasa ve yasalara aykırı duruma müdahale edememiş ancak 7 Eylül 1994 günüMeclis Başkanlık Divanını; yalnız bu kişinin hukuki durumunu açıklığakavuşturmak ve Anayasa’nın 84. maddesinin gereğini yerine getirmek üzereİçtüzüğün 113. maddesine göre karar almak için toplantıya çağırmıştır.

Başkanlık Divanı aynı günde aldığı 77 sayılı Kararla;

a) Konununİçtüzüğün 113. maddesi kapsamında olmadığına ve bu nedenle de bir kararalınmasına gerek bulunmadığına,

b) Ancak konunundaha önce bu Milletvekilinin Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılması Hakkındakidosyaları görüşen Anayasa ve Adalet Komisyonlarından kurulu Karma KomisyonununMeclis Başkanlığına sunduğu 2 Mayıs 1994 tarihli ve (192 karar numaralıraporunda belirttiği görüşlerin hukuki durumu açıklığa kavuşturduğu görülmüş vebir örneği ilişik bu rapordaki görüşler doğrultusunda hiçbir işleme gerekkalmadan İ. Melih GÖKÇEK’in TBMM. üyeliğinin kendiliğinden düşmüş bulunduğuna,buna göre Meclis kayıtlarında Başkanlıkça düzeltme yapılmasına ve bu hususlarıngündemin sunuşlar kısmında Genel Kurulun Bilgisine sunulmasına) oyçokluğu ilekarar vermiş ve Başkanlık divanının bu raporu 8.9.1994 günü Türkiye BüyükMillet Meclisine sunulmuş.

Bu sunuş üzerine Birleşim Başkanı bu sunuş için İçtüzüğün64. maddesi uyarınca usul tartışması açmış 2 leh ve 2 aleyhte söz vermiş ancakGenel Kurulun oyuna başvurmadan olayı kapatmıştır.

Böylece de İ. Melih GÖKÇEK’in Milletvekilliği sona ermişkabul edilmiş ve ismi yoklama listesinden çıkartılarak meclis kayıtları dadüzeltilmiştir.

İptal Nedenleri:

1) Anayasabakımından:

a) Anayasa’nın 85.maddesi bakımından olay incelendiğinde, ortada Meclisce verilmiş bir kararolmadığına göre böyle bir davanın da açılması olanaklı değildir denilebilir.Ancak 85. madde de iptal konusu olan Milletvekilinin Milletvekilliğindendüşürülmesi fiili durumudur. Olayda İ. Melih GÖKÇEK’in Milletvekilliğindendüşürüldüğüne ve Milletvekillerinin düşürülmesine de ancak TBMM Genel Kuruluyetkili olduğuna göre, olayda TBMM’nin zımni bir kararının var olduğunu kabuletmek gerekir.

Kaldı ki, Başkanlık Divanı Kararı Genel Kurulasunulduktan sonra Oturum Başkanı İçtüzüğün 64. maddesine göre görüşme açtırmışve görüşmede lehte ve aleyhte üyelere söz vermişse de görüşmelerin sonunda oyabaşvurması gerekirken kasıtlı olarak bu hususta oya başvurmamış ve bir Mecliskararının oluşmasını Oturum Başkanı engellemiştir. Anak Genel Kurulda BaşkanlıkDivanı Kararı oya sunulmamış ise de Genel Kurul bu kararı zımnen kabul etmişsayılır. Dolayısıyla İ. Melih GÖKÇEK’in Milletvekilliğinden düştüğü yolundakiBaşkanlık divanı tasarrufu Genel Kurulca zımnen onaylandığından İ. Melih GÖKÇEKMilletvekilliğinden düşmüştür. Bu nedenle olayda verilmiş zimni bir Mecliskararının var olduğunu kabul etmek gerekir. Gerçi Anayasa’ya göreMilletvekilleri ancak Genel Kurulda yapılacak açık oylama sonucunda saltçoğunlukla düşürülebilir.

b) Anayasa’nın 84.maddesi ile içtüzük bakımından konunun incelenmesi:

Üyeliğin Düşmesi başlıklı Anayasa’nın 84. maddesinde,Milletvekillerinin Milletvekilliği hangi hallerde ve nasıl düşeceği açıkçahükme bağlanmıştır.

İ. Melih GÖKÇEK Ankara Büyükşehir Belediye BaşkanlığıSeçimini kazandığı ve Belediye Başkanlığı ile Milletvekilliğini birlikteyürüttüğü ve böylece Milletvekilliği ile bağdaşmayan iş kabul ettiği içinAnayasa’nın 84. maddesinin birinci fıkrası ile İçtüzüğün 113. maddesi uyarıncahakkında işlem yapılması için Meclis Başkanı olayı Meclis Başkanlık Divanınaintikal ettiriyor. Başkanlık Divanının bu durumda alması gereken kararİçtüzüğün 113. maddesinde belirtildiği gibi konuyu Anayasa ve AdaletKomisyonlarından Kurulu Karma Komisyona sevketmesi ve bu Komisyonunhazırlayacağı raporun Meclis Genel Kurulunda açık oya sunulması gerekirdi.

Ayrıca Milletvekilliğinden düşürülebilmesi için de 226Milletvekilinin bunu kabul etmesi zoruludur. Oysa Başkanlık Divanı olayı buyönüyle ele almamış ve daha önce bu Milletvekilinin yasama dokunulmazlığınınkaldırılmasına ilişkin olarak Anayasa ve Adalet Komisyonlarından kurulu karmakomisyonun verdiği 2.5.1994 günlü ve 192 sayılı kararı esas alarak konuyukendisi re’sen karara bağlamıştır.

Başkanlık Divanının böyle bir karar alma yetkisi neAnayasa ne de İçtüzük bakımından mümkün değildir. İçtüzüğün 113. maddesi gayetaçıktır. Ayırca Anayasa ve Adalet Komisyonlarından kurulu karma komisyonun2.5.1994 günü verdiği kararın yeni yasama yılında oluşacak karma komisyoncaaynen benimseneceğini kabul etmek de mümkün değildir. İçtüzüğün 109-110 ve 113.maddeleri incelendiğinde, görülecektir ki, karma komisyon ya dokunulmazlığınkaldırılmasına veya kovuşturmanın milletvekilliği sıfatının sona ermesine kadarertelenmesine karar verir. Bunlar dışında karar verme olanağı yoktur.

Başkanlık Divanının kararının atıfta bulunduğu 2.5.1994günlü ve 192 sayılı karma komisyon raporunun sonuç kısmında “...seçildikleriyeni görevleri kabulleri içinde bu doğrultuda salt tercih haklarını yeterlisayan 2972 sayılı Kanun’un 3959 sayılı Kanunla değişik 17. maddesidoğrultusunda ve ortaya çıkan fiili durum karşısında yasama dokunulmazlığınınsöz konusu olamayacağı...” denilerek ilgilinin yasama dokunulmazlığınınkalktığına karar veriyor. Bu karar Genel Kurula sunulmamış ve kabuledilmemiştir. Bu itibarla bu karar içtüzük gereği Genel Kurul’da tartışılarakkabul edilmiş ve kesinleşmiş bir karar olmadığına göre Başkanlık Divanı bukararı baz alarak karar veremez. Ayrıca bu kararda “ortaya çıkan fiili durumkarşısında yasama dokunulmazlığının söz konusu olamıyacağı” denilmiştir. Birmilletvekilinin yasama dokunulmazlığı fiili durumla değil, ancak Türkiye BüyükMillet Meclisinin üye tamsayısının salt çoğunluğunun kararı ile kalkabilirböyle bir kabulun ne Anayasa’da ve ne de içtüzükte yeri yoktur.

Diğer taraftan karma komisyon; Yüksek Seçim Kuruluncailgilinin Belediye Başkanlığına seçilmesi sırasında Seçim Kurulunca verilenmazbatanın; ilgilinin Milletvekili olduğu ve Milletvekilliğinden istifa etmedenkendisine Belediye Başkanlığı görevine başlamasını sağlayacak mazbatanınverilmemesi gerektiği, aksi halde milletvekilliği ile bağdaşmayan BelediyeBaşkanlığı sıfatının uhtesinde birleşeçeği iddiaları öne sürülerek iptaliistemiyle yapılan itirazı reddeden Yüksek Seçim Kurulu’nun 12.4.1994 günlü ve917 sayılı kararına atıfta bulunmuş ve aynı görüş Başkanlık Divanı ve sonuçitibarıyla da Genel Kurulca da kabul edilmiş ise de Yüksek Seçim Kurulukararında Milletvekili iken Belediye Başkanlığı görevini de kabul eden kişininMilletvekilliğinden düşüp düşmeyeceğinin takdirinin Türkiye Büyük MilletMeclisi’ne ait olacağı açıkça belirtilmiştir.

Öte yandan gerek Yüksek Seçim Kurulu kararında ve gereksekonunun Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde tartışılması sırasında, İ. MelihGÖKÇEK’in 2972 sayılı Yasa’nın 3959 sayılı Yasa ile değişik 17. maddesine göreBelediye Başkanlığını tercih etmekle Milletvekilliği sıfatının sona ereceğiyolunda kabuller öne sürülmüş ise de; Anayasa’nın 84. maddesinde hangi hallerdeve ne şekilde Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinin düşeceği açıkçabelirtilmiş ve Milletvekilliği ile bağdaşmayan görev kabul eden Milletvekiliningörevinin Meclisin alacağı salt çoğunluk kararı ile sona ereceği açıklanmıştır.Anayasa’nın hükümleri yasama, yürütme ve yargı organlarını bağlayan temel hukukkurallarıdır. Anayasa’nın bu temel hükümleri varken ve bu temel hükme aykırıhiçbir yasa hükmü yoktur. 3959 sayılı Yasa’nın 17. maddesindenin belidiyeBaşkanlığı kazanan kişinin 15 gün içinde tercih hakkını kullanacağı yolundakihükmü esas alınırak Anayasa’nın 84. maddesinin yok sayılması mümkünbulunmamaktadır. Kaldı ki 3959 sayılı Yasa’nın 17. maddesindeki “TercihHakkından” amaç Anayasa ve yasalardaki usullere uygun olacak şekilde kullanılantercih hakkıdır. Milletvekilliğinden istifa eden kişinin Milletvekilliğindendüşmesi için Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin salt çoğunluğu olan 226 oy ilekabul edilmesi zorunludur. Aksi halde Milletvekilliği devam eder. Belediye Başkanlığınıkazanan Milletvekilinin Belediye Başkanlığını tercih edilebilmesi için TürkiyeBüyük Millet Meclisi’nce öncelikle istifasının usulü dairesinde kabulü şarttır.

Özetlemek gerekirse;

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinin düşmesi,Anayasa’nın 84. maddesinin açık ve âmir hükmü uyarınca Türkiye Büyük MilletMeclisi’nin karar vermesi ile mümkündür. Bu amaçla Meclis Başkanlığı’ncaİçtüzüğün 113. maddesine göre işlem yürütülmesi için Başkanlık Divanıtoplantıya çağrılmış, ancak Divan 113’e göre işleme gerek görmeyerek, Anayasave Adalet Komisyonlarından kurulu karma komisyonun dokunulmazlık dosyasınailişkin olarak verdiği rapordaki gerekçeye dayalı olarak Ankara Milletvekili İ.Melih GÖKÇEK’in üyeliğinin kendiliğinden düştüğüne karar vermiş ve bu Divankararını Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nun bilgisine sunmaksuretiyle üyeliğin düşmesi kesinleştirilmiştir.

Görüldüğü gibi; üyeliğin düşmesi için Anayasa veİçtüzüğün istediği biçimde sarih bir Meclis kararı alınmamış, buna lüzumgörülmemiş, ancak üyeliğin düştüğüne dair Başkanlık Divanı kararı GenelKurul’un bilgisine sunulmak suretiyle ve bir üyenin aleyhte konuşması dışındagenel bir benimseme ile zımnî bir Meclis kararı oluşturulmuştur. Açıklanannedenlerle Ankara Milletvekili İ. Melih GÖKÇEK’in Türkiye Büyük Millet Meclisiüyeliğinin düştüğü yolunda verilen kararın Anayasa’nın 85. maddesine göre iptalinekarar verilmesini saygılarımla arz ederim.”

III- İLGİLİ ANAYASA VE YASA KURALLARI

Başvuru dilekçesinde dayanılan Anayasa kurallarışunlardır :

1. “MADDE 84.-İstifa eden, Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne seçilmeye engel bir suçtan dolayıhüküm giyen, kısıtlanan, partisinden istifa ederek; başka bir partiye girenveya seçim hükümetleri hariç Bakanlar Kurulu’nda görev alan, üyeliklebağdaşmayan bir hizmet kabul eden, Meclis çalışmalarına özürsüz olarak bir ayiçinde toplam beş birleşim günü katılmayanların üyeliğinin düşmesine, üyetamsayının salt çoğunluğu ile karar verilir.

Partisinden istifa eden milletvekili bir sonraki seçimde,istifa tarihinde mevcut herhangi bir partinin genel merkez organlarınca adaygösterilemez.

Anayasa Mahkemesinin kararında partinin kapatılmasınaeylem ve sözleri ile sebebiyet verdiği belirtilen milletvekilinin üyeliği iletemelli olarak kapatılan siyasî partinin, kapatılmasına ilişkin dâvanınaçıldığı tarihte, parti üyesi olan diğer milletvekillerinin üyeliği, kapatmakararının Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına tebliğ edildiği tarihtesona erer.”

2. “MADDE 85.-Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına veya üyeliğin düştüğüne Meclis’ce kararverilmesi hallerinde, karar tarihinden başlanarak bir hafta içinde, ilgili üyeveya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelirinden herhangi biri, bu kararın Anayasave İçtüzük hükümlerine aykırılığı iddiasıyla iptali için Anayasa Mahkemesi’nebaşvurabilir. Anayasa Mahkemesi, iptal istemini onbeş gün içinde kararabağlar.”

A. İLGİLİ ANAYASA KURALLARI

1. “MADDE 82.- TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri, Devlet veya diğer kamu tüzelkişilerinde vebunlara bağlı kuruluşlarda; Devletin veya diğer kamu tüzelkişilerinin doğrudandoğruya ya da dolaylı olarak katıldığı teşebbüs ve ortaklıklarda; özel gelirkaynakları ve özel imkânları kanunla sağlanmış kamu yararına çalışanderneklerin ve Devletten yardım sağlayan ve vergi muafiyeti olan vakıfların,kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile sendikalar ve bunların üstkuruluşlarının ve katıldıkları teşebbüs veya ortaklıkların yönetim ve denetimkurallarında görev alamazlar, vekili olamazlar, herhangi bir taahhüt işinidoğrudan veya dolaylı olarak kabul edemezler, temsilcilik ve hakemlikyapamazlar.

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, yürütme organınınteklif, inha, atama veya onamasına bağlı resmî veya özel herhangi bir işlegörevlendirilemezler. Bir üyenin belli konuda ve altı ayı aşmamak üzereBakanlar Kurulu’nca verilecek geçici bir görev kabul etmesi, Meclis’in kararınabağlıdır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği ile bağdaşmayandiğer görev ve işler kanunla düzenlenir.”

2. “MADDE 148.-(1. Fıkrası) Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin veTürkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün Anayasa’ya şekil ve esasbakımlarından uygunluğunu denetler. Anayasa değişikliklerini ise sadece şekilbakımından inceler ve denetler. Ancak, olağanüstü hallerde, sıkıyönetim vesavaş hallerinde çıkarılan kanun hükmünde kararnamelerin şekil ve esasbakımından Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla, Anayasa Mahkemesinde dâvaaçılamaz.”

B. YASA KURALLARI

1- 2949 sayılıYasa’nın 18. maddesinin birinci ve altıncı fıkraları şöyledir:

 “Kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin, TürkiyeBüyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün veya bunların belirli madde ve hükümlerininşekil ve esas bakımından Anayasa’ya aykırılıkları iddiasıyla açılan iptaldavalarına bakmak;

....

Milletvekillerinin yasama dokunulmazlıklarınınkaldırılmasına veya üyeliğin düştüğüne veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyesi olmayanbakanların dokunulmazlığının kaldırılmasına Türkiye Büyük Millet Meclisincekarar verilmesi hallerinde, ilgililerin Anayasa veya İçtüzük hükümlerineaykırılık iddiasına dayanan iptal istemlerini karar bağlamak;”

2. Aynı Yasa’nın34. maddesi de şöyledir.

 “Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına veya üyeliğindüştüğüne dair Türkiye Büyük Millet Meclisi kararlarına karşı, dokunulmazlığıkaldırılan milletvekili veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyesi olmayan bakanveya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinden herhangi biri tarafından yapılaniptal istemleri, Anayasa Mahkemesince onbeş gün içinde karar bağlanır.

İptal istemlerine konu teşkil eden Türkiye Büyük MilletMeclisi kararları aleyhine Anayasa Mahkemesine başvurma hakkı, karar tarihindenitibaren bir hafta sonra düşer.

27 nci maddenin birinci ve ikinci, 30 uncu ve 31 incimaddelerin birinci fıkraları ve 32 nci madde hükümleri bu halde de uygulanır.

Söz konusu iptal istemlerinde, Anayasa MahkemesiBaşkanlığı, ilgilinin ibraz etmesini beklemeksizin gerekli evrakı doğrudangetirir.”

IV- İLK İNCELEME:

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. maddesi uyarıncayapılan ilk inceleme toplantısında, konunun niteliği gereği bu evrede başka birhusus üzerinde durulmadan işin esasına geçilerek iptal istemine ilişkin rapor,başvuru dilekçesi ve ekleri ile dayanılan yasa, İçtüzük ve Anayasa kurallarıylabunların gerekçeleri ve diğer belgeler okunup incelendikten sonra gereğidüşünüldü:

Tunceli Milletvekili Kamer GENÇ, başvurusunda özetle, birmilletvekilinin Türkiye Büyük Millet meclisi üyeliğinin düşmesinin Anayasa’nın84. maddesinin açık ve buyurucu kuralı uyarınca TBMM’nin kararıyla olanaklıbulunduğunu, oysa Ankara Milletvekili İ. Melih GÖKÇEK’le ilgili olayda MeclisBaşkanlığı’nca İçtüzüğün 113. maddesine göre işlem yürütülmesi için toplantıyaçağrılan Başkanlık Divanı’nın işleme gerek görmeyerek, Anayasa ve AdaletKomisyanlarından kurulu Karma Komisyon’un dokunulmazlık dosyasına ilişkinraporundaki gerekçeye dayalı olarak İ. Melih GÖKÇEK’in üyeliğinin kendiliğindendüşmüş olduğuna karar verdiğini, bu kararın TBMM Genel Kurulu’nun bilgisinesunulmak suretiyle üyeliğin düşmesinin kesinleştirildiğini, üyeliğin düşmesiiçin Anayasa ve İçtüzüğün istediği biçimde sarih bir meclis kararıalınmadığını, sadece üyeliğin düştüğüne ilişkin Başkanlık Divanı Kararı’nınGenel Kurul’un bilgisine sunulması ve bir üyenin aleyhte konuşması suretiylegenel bir benimseme ile zımnî bir Meclis kararı oluşturulduğunu, bu nedenlerlede Ankara Milletvekili İ. Melih GÖKÇEK’in TBMM üyeliğinin düştüğü yolundaverilen kararın, Anayasa’nın 84. maddesine aykırı olduğu savıyla iptaline kararverilmesini istemiştir.

Anayasa’nın 85. maddesine göre, Yasama Dokunulmazlığı’nınkaldırılmasına veya üyeliğin düştüğüne Meclisce karar verilmesi hallerindeilgili üye veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinden herhangi biri, bukararın, Anayasa veya İçtüzük hükümlerine aykırılığı iddiasıyla iptali içinAnayasa Mahkemesine başvurabilir.

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında 2949 sayılı Yasa’nın 34. maddesinde de “...üyeliğin düştüğüne dairTürkiye Büyük Millet Meclisi kararlarına karşı,... Türkiye Büyük Millet Meclisiüyesi olmayan bakan veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinden herhangi biritarafından yapılan iptal istemleri, Anasaya Mahkemesince... karar bağlanır.”denilerek Anayasa’nın 85. maddesi doğrultusunda uygulamaya ilişkin açıklık yeralmaktadır.

Anayasa Mahkemesi’nin TBMM’nin bir üyesinin üyeliğinindüşmesiyle ilgili iptal istemlerini inceleyip karara bağlayabilmesi Anayasa’nın84. ve 2949 sayılı Yasa’nın 18. maddesinin 6. bendi ile 34. maddesi uyarınca“... TBMM’nin üyeliğinin düştüğüne ilişkin bir karar vermesi” durumundaolanaklıdır.

Anayasa’nın 148. ve 2949 sayılı Yasa’nın 18. maddesinegöre Anayasa Mahkemesi, genelde yasaların, KHK’lerin ve TBMM İçztüzüğü’nünbiçim ve öz yönünden Anayasa’ya uygunluğunu denetler. Özelde ise Anayasa’nın84. ve 85. maddeleriyle, 2949 sayılı Yasa’nın 18. maddesinin 6. bendi gereğincedokunulmazlığın kaldırılmasına ya da üyeliğin düştüğüne ilişkin TBMM GenelKurul kararlarına yapılan iptal istemlerini inceler. TBMM Genel Kurulkararlarından içtüzük değişikliği niteliğinde olanlar, bu nedenlebaşvurulduğunda, ele alabilir. Olayda, bu durumlar söz konusu değildir.Üyeliğin düştüğüne ilişkin kararların inelenmesi bu konuda bir TBMM GenelKurulu kararının varlığına bağlıdır. İ. Melih GÖKÇEK hakkında Anayasa’nınilgili maddeleri gereğince bu konuda alınmış ya da alınmış sayılacak bir TBMMGenel Kurul kararı yoktur. Başkanlık Divanı’nın İ. Melih GÖKÇEK’in TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeliğinin kendiliğinden düştüğüne ilişkin kararını GenelKurul kararı saymak da olanaksızdır. Divan kararının kabûlü yönünde TBMM GenelKurul kararı olmadıkça yapılan başvuru dinlenemez.

Bu nedenle, ortada dava konusu yapılabilecek bir TBMMkararı bulunmadığından iptal isteminin reddedilmesi gerekir.

V- SONUÇ

İptal istemine konu olabilecek bir TBMM kararıbulunmadığından istemin REDDİNE,

20.9.1994 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

DEĞİŞİK GEREKÇE

Kararda konu yalnız biçimsel açıdan ele alınmamışAnayasa’nın 84. maddesi gereğince verilmiş TBMM kararı bulunmadığından isteminreddi yolunda sonuca varılmıştır. Bu nedenle kararın sonucuna aşağıdakigerekçelerle katılıyoruz:

 TBMM üyeliği ve Belediye Başkanlığı sıfatını kazanmamilli iradenin doğrudan doğruya aracısız olarak yaptığı belirlemedir.

 Başta TBMM olmak üzere halk tarafından seçimlebelirlenen görevlere seçilenler hiçbir organın ek bir irade belirtmesineihtiyaç olmaksızın görevlerine başlarlar. Milli irade ve seçim yoluylabelirlenen organlar seçim sonunda kendiliğinden oluşurlar. TBMM üyeliği veBelediye Başkanlığı gibi görevlere başlama, kimsenin iznine tabi değildir.İzin, karar v.s. gibi ek bir irade söz konusu olamaz.

 Merkezi ve yerel yönetimlerde halkın iradesi ve seçimyoluyla bu görevlere gelen kişilere seçim kurulları eliyle verilen “mazbata”larhukuki yapılarıyla idari ve “beyan edici” nitelikte belgeler olup, “inşai”nitelikleri yoktur.

 Uyuşmazlık konusu olayda Ankara ili halkının seçtiği birmilletvekili daha sonra Ankara şehri hemşerileri tarafından Ankara BüyükşehirBelediye Başkanlığı’na seçilmiştir.

 Milli iradenin seçimle belirlediği bu görevlerdenikisinin bir kişi uhdesinde birleşmesi veya bunlar arasında birinin ilgilinintercihine bırakılması Anayasamızca özel olarak düzenlenmemiş ve konu haliylekanunla düzenlenecek alana ait olmuştur. Bu konu 2972 sayılı Yasa’nın 3959sayılı Yasa ile değişik 17. maddesi ile düzenlenmiş ve milli irade ile seçilenbu görevler arasında bir tercih yapılması zorunlu kılınmıştır.

 Ankara Milletvekili İ. Melih GÖKÇEK bu kanun gereğincetercihini kullanarak milletvekilliği görevini bırakmıştır.

 Yapılan bu tercih TBMM dahil hiçbir organınirdelenmesine ve tasdikine tabi tutulamaz. Bu tercih Anayasa’nın 84. maddesinegöre düzenlenen konuların arasında bulunmamaktadır. TBMM Başkanlık Divanı’nınaldığı karar Anayasa’nın 84. maddesiyle ilgili bir TBMM Genel Kurulu Kararıolmayıp, yukarıda belirlenen olguyu saptayan TBMM Başkanlık Divanı kararıdır.

 Milletvekilliği düşmesi gibi temel bir Anayasal konuda84. maddenin genişletilerek yorumlanmasına imkan yoktur. 84. maddede yazılıüyeliğin düşmesi, ancak maddede açıkça düzenlenen hallerde uygulanır. Bu hallerise şunlardır:

1. Milletvekilliğindenistifa,

2. Hüküm giyme,

3. Kısıtlanma,

4. Partiden istifaederek başka partiye girme,

5. Üyeliklebağdaşmayan hizmet kabul etme,

Buna göre, milli irade tarafından seçimle belirlenengörevler arasında yapılan “tercih” 84. madde uygulaması ile ilgilendirilemez.