ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1995/1
Karar Sayısı : 1995/42
Karar Günü : 14.9.1995
R.G. Tarih-Sayı :10.01.1996-22519
İPTAL DAVASINI AÇAN : Anamuhalefet (Anavatan) Partisi TürkiyeBüyük Millet Meclisi Grubu Adına, Grup Başkanvekili Hasan KORKMAZCAN.
İPTAL DAVASININ KONUSU : 22.12.1994 günlü, 4060 Sayılı,"Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkında 3046 sayılı Kanunun BirMaddesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un, Anayasa'nın 2., 10., 87.,113. ve 123. maddelerine aykırılığı savıyla yürürlüğünün durdurulması ve iptaliistemidir.
A- İptali İstenen Yasa Kuralları
İptali istenilen 22.12.1994 günlü, 4060 sayılı Yasa aynenşöyledir:
"MADDE 1.- 27.9.1984 tarihli ve 3046 Sayılı Kanunun 4 üncümaddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Başbakan Yardımcıları ve Devlet Bakanları
Madde 4.- Başbakana yardım etmek ve Bakanlar Kurulundakoordinasyonu sağlamak üzere bakanlar arasından en çok ikisi BaşbakanYardımcısı olarak görevlendirilebilir. Ayrıca Başbakana yardım etmek veBaşbakan tarafından verilecek görevleri yerine getirmek, Bakanlar Kurulundakoordinasyonu sağlamak, özel önem ve öncelik taşıyan konularda tecrübe vebilgilerinden istifade edilmekamacıyla Başbakanın teklifi ve Cumhurbaşkanınınonayı ile sayıları yirmiyi geçmemek kaydıyla Devlet Bakanlarıgörevlendirilebilir. Devlet Bakanlarının danışma ve büro hizmetlerini yürütecekpersonele ait kadrolar Başbakanlık kadro cetvelinde gösterilir.
Bu Kanunun 11 inci maddesinde belirtilen bakanlık ilgilikuruluşları, Başbakanın teklifi ve Cumhurbaşkanının onayı ile, Başbakanlıklaveya diğer bakanlıklarla ilgilendirilebilir.
MADDE 2.- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 3.- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür."
B- İlgili Yasa Kuralları
27.9.1984 günlü, 3046 sayılı "Bakanlıkların Kuruluş ve GörevEsasları Hakkında 174 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname İle 13/12/1983 Gün ve 174Sayılı Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkında Kanun HükmündeKararnamenin Bazı Maddelerinin Kaldırılması ve Bazı Maddelerinin DeğiştirilmesiHakkında 202 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü HakkındaKanun"un konu ile ilgili görülen iki maddesi şöyledir :
1- "Madde 11- İlgili kuruluşlar; özel kanun veya statü ilekurulan, iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşları ile bunlarınmüessese ortaklık ve iştirakleri veya özel hukuki, mali ve idari statüye tabi,hizmet bakımından yerinden yönetim kuruluşları şeklinde düzenlenir. Bukuruluşların ilgili olduğu bakanlık bu Kanunun koyduğu usule görebelirlenir."
2- "Madde 19- İlgili kuruluşların görev, yetki vesorumlulukları ile teşkilatlanmalarına ilişkin esaslar bu kuruluşlarla ilgiliözel kanunlarına veya statülerine göre düzenlenir.
Yükseköğretim Kurulu ve bu Kurula bağlı olanlar hariç, ilgilikuruluşların genel müdürlük şeklinde teşkilatlandırılmaları esastır."
C- Dayanılan Anayasa Kuralları
İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır:
1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millîdayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürkmilliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2- "MADDE 10- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasîdüşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
3- "MADDE 87.- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev veyetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu vebakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmündekararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarınıgörüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek;milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anayasanın 14 üncümaddesindeki fiillerden dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere, genel ve özelaf ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerinegetirilmesine karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkilerikullanmak ve görevleri yerine getirmektir."
4- "MADDE 113.- Bakanlıkların kurulması, kaldırılması,görevleri, yetkileri ve teşkilâtı kanunla düzenlenir.
Açık olan bakanlıklarla izinli veya özürlü olan bir bakana, diğerbir bakan geçici olarak vekillik eder. Ancak, bir bakan birden fazlasınavekillik edemez.
Türkiye Büyük Millet Meclisi kararı ile Yüce Divana verilen birbakan bakanlıktan düşer. Başbakanın Yüce Divana sevki halinde hükümet istifaetmiş sayılır.
Herhangi bir sebeple boşalan bakanlığa en geç onbeş gün içindeatama yapılır."
5- "MADDE 123.- İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündürve kanunla düzenlenir.
İdarenin kuruluş ve görevleri, merkezden yönetim ve yerindenyönetim esaslarına dayanır.
Kamu tüzelkişiliği, ancak kanunla veya kanunun açıkca verdiğiyetkiye dayanılarak kurulur."
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N.SEZER, Haşim KILIÇ, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Lütfi F. TUNCEL'inkatılmalarıyla 10.1.1995 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI
22.12.1994 günlü, 4060 sayılı "Bakanlıkların Kuruluş ve GörevEsasları Hakkında 3046 Sayılı Kanunun Bir Maddesinde Değişiklik YapılmasınaDair Kanun"un yürürlüğünün durdurulmasına ilişkin istemin, ileridegiderilmesi güç veya olanaksız durum ve zararların doğma olasılığıbulunmadığından reddine, 10.1.1995 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
İşin esasına ilişkin rapor, dava dilekçesi ve ekleri, iptaliistenilen yasa kurallarıyla, dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçelerive öbür yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- 4060 Sayılı Yasa'nın Anlam ve Kapsamı
4060 sayılı Yasa 3 maddeden oluşmaktadır. Yasa'nın 1. maddesi ile27.9.1984 günlü, 3046 sayılı Yasa'nın 4. maddesinde değişiklik yapılmış ve:
a- Başbakana yardım etmek ve Bakanlar Kurulunda koordinasyonusağlamak üzere bakanlar arasından en çok ikisinin Başbakan Yardımcısı olarak,
b- Başbakana yardım etmek ve Başbakan tarafından verilecekgörevleri yerine getirmek, Bakanlar Kurulunda koordinasyonu sağlamak, özel önemve öncelik taşıyan konularda tecrübe ve bilgilerinden yararlanılmak amacıylaBaşbakanın teklifi ve Cumhurbaşkanının onayı ile sayıları yirmiyi geçmemekkaydıyla Devlet Bakanlarının görevlendirilebileceği;
c- Devlet Bakanlarının danışma ve büro hizmetlerini yürütecekpersonele ait kadroların Başbakanlık kadro cetvelinde gösterileceği;
d- 3046 sayılı Yasanın 11. maddesinde belirtilen bakanlık ilgilikuruluşlarının, Başbakanın teklifi ve Cumhurbaşkanının onayı ile, Başbakanlıklaveya diğer bakanlıklarla ilgilendirilebileceği;
öngörülmüştür.
Böylece 3046 sayılı Yasa'da, "Devlet Bakanlarından en çokikisi Başbakan Yardımcısı olarak görevlendirilebilirler" kuralı 4060sayılı Yasa ile yapılan değişiklikle, "Başbakana yardım etmek ve BakanlarKurulunda koordinasyonu sağlamak üzere bakanlar arasından en çok ikisi BaşbakanYardımcısı olarak görevlendirilebilir" şeklinde değiştirilmiş; BaşbakanYardımcısının Devlet Bakanları arasından görevlendirilmesi zorunluluğu ortadankaldırılarak, diğer Bakanların da Başbakan Yardımcısı olarakgörevlendirilebilecekleri kuralı getirilmiş, ayrıca 3046 sayılı Yasa'daki"Devlet Bakanlarının sayısı onbeşi geçemez" kuralı da 4060 sayılıYasa ile "... sayıları yirmiyi geçmemek üzere Devlet bakanlarıgörevlendirilebilir" biçiminde değiştirilmiştir.
3046 sayılı Yasa'nın 4. maddesinin (d) bendindeki, "Bu Kanunun11. maddesinde belirtilen bakanlık ilgili kuruluşları, Başbakanın teklifi veCumhurbaşkanının onayı ile, Başbakanlıkla veya diğer bakanlıklarlailgilendirilebilir." kuralı, 4060 sayılı Yasa ile yapılan değişikliğin sonfıkrasında aynen korunmuştur.
Yasa'nın 2. maddesi yürürlük, 3. maddesi de yürütmeyle ilgilidir.
B- 4060 sayılı Yasa'nın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu
Yukarıda belirtildiği gibi 4060 sayılı Yasa'nın 1. maddesi ile ikikonuda değişiklik yapılmıştır. Bunlardan birincisi ile onbeş olan DevletBakanlığı sayısı yirmiye yükseltilmekte, ikincisi ile de eskiden DevletBakanları arasından görevlendirilebilecekleri kurala bağlanan BaşbakanYardımcısı ya da yardımcılarının, Devlet Bakanı olması koşulu aranmadan"bakanlar arasından" görevlendirilebilecekleri kurala bağlanmaktadır.
1- Yasa'nın 4. maddesinin Birinci Fıkrasının İncelenmesi
Dava dilekçesinde her iki konunun da öncelikle Anayasa'nın 113.maddesine aykırı olduğu savında bulunulmuştur. Bu nedenle Anayasa'ya aykırılıkincelemesi Devlet Bakanlığı ve Başbakan Yardımcılığı konuları için ayrı ayrıyapılacaktır.
a- Anayasa'nın 113. Maddesi Yönünden İnceleme
aa- Devlet Bakanlığı Yönünden İnceleme
Bakanlıklar, devletin yürüttüğü kamu görevlerinin, konularına göreuzmanlaşmış bölümleridir. Merkezi yönetimin işlevleri ve görevleri Bakanlıklararasında paylaştırılmıştır.
Başlangıçta devletin sınırlı görevlerini yerine getirmek içinkurulan Bakanlıklara, zaman içerisinde üstlenilen görevlerdeki artışa paralelolarak yenileri ilave edilmiştir. Bunun yanısıra kamu görevlerindeki çeşitlenmeve genişleme nedeniyle devlet örgütünün büyümesi sonucunda, Bakanlar Kurulundamerkez ve taşra örgütü olmayan Bakanlara da yer verilmesi gereğiortayaçıkmıştır. Bu Bakanlara Devlet Bakanı denilmektedir.
Devlet yapısında "Devlet Bakanı"na ilk kez 8.2.1937günlü, 3117 sayılı yasayla yer verilmiş, bundan sonra da Bakanlıkların kuruluşuile ilgili yasalarda yapılan çeşitli düzenlemelerle günümüze kadar gelmiştir.Dava konusu 4060 sayılı Yasa'da da bu husus "...Başbakana yardım etmek veBaşbakan tarafından verilecek görevleri yerine getirmek, Bakanlar Kurulundakoordinasyonu sağlamak, özel önem ve öncelik taşıyan konularda tecrübe vebilgilerinden istifade edilmek amacıyla Başbakanın teklifi ve Cumhurbaşkanınınonayı ile sayıları yirmiyi geçmemek kaydıyla Devlet Bakanlarıgörevlendirilebilir." biçiminde düzenlenmiştir. Devlet Bakanlarının sayısızaman içerisinde değişiklik göstermiş, 3046 sayılı Yasaile onbeş olarak tesbitedilmiş olan bu sayı, dava konusu 4060 sayılı Yasa ile yirmiye yükseltilmiştir.
Bakanlıkların kurulması ve Bakanlara ilişkin, Anayasa'nın 113.maddesinin birinci fıkrasına göre, "Bakanlıkların kurulması, kaldırılması,görevleri, yetkileri ve teşkilatı kanunla düzenlenir." Maddede yalnızca"Bakanlıklar"dan söz edilmiş, "hizmet Bakanlığı" ya da"Devlet Bakanlığı" ayrımı yapılmamıştır. Ayrıca Anayasa'da DevletBakanları konusunda emredici ya da yasaklayıcı başkaca bir kural dabulunmamaktadır.
Anayasa'da herhangi bir konuda emredici ya da yasaklayıcı bir kuralkonulmamışsa, bu konunun düzenlenmesi anayasal ilkeler içinde yasakoyucununtakdirine bırakılmış demektir. Dolayısıyle yasama organı siyasî ve idarîgerekleri dikkate alarak, Devlet Bakanlığı kurabilir ve sayısını dabelirleyebilir.
Bu nedenlerle 4060 sayılı Yasa'nın, Devlet, Devlet Bakanlarınınsayısının artırılmasıyla ilgili bölümü Anayasa'nın 113. maddesine aykırılıkoluşturmamaktadır. İptal isteminin reddi gerekir.
bb- Başbakan Yardımcılığı Yönünden İnceleme
Başbakana yardım etmek ve Bakanlar Kurulu'nda koordinasyonusağlamak üzere Bakanlar arasından bir ya da birkaçının Başbakan Yardımcısıolarak görevlendirilmesi ilk kez 13.9.1946 günlü, 4951 sayılı"Bakanlıkların Kuruluşu Hakkında Kanun" ile düzenlenmiştir. BuYasa'da, "Başbakan tarafından verilen işleri yapmak üzere Devlet Bakanlarıtayin olunabileceği ve Devlet Bakanlarından birine Başbakan Yardımcısı göreviverilebileceği" kuralı bulunmaktadır. Yasa'nın gerekçesinde, DevletBakanlarından birine Başbakan Yardımcılığı görevi verilmesinin amacı, ayrı ayrıBakanlıklar tarafından görülmekle birlikte sıkı temas noktaları bulunan işlerikoordine etmek ve Bakanlıklar arası çalışmalara Başbakan adına ahenkli şekilvermek olarak ifade edilmiştir.
Daha sonra "Bakanlıkların kuruluşu" ile ilgili olarakçıkarılan yasalarda da "Başbakan Yardımcılığı"na yer verilmiş vesayıları da birle üç arasında değişmiştir. Dava konusu 4060 sayılı Yasa'nın 1.maddesinde bu konu "Başbakana yardım etmek ve Bakanlar Kurulundakoordinasyonu sağlamak üzere bakanlar arasından en çok ikisi BaşbakanYardımcısı olarak görevlendirilebilir." biçiminde düzenlenmiştir. Budüzenlemede ilk kez, bu tarihe kadar yapılan yasal düzenlemelerdeki DevletBakanları arasından birinin ya da birkaçının Başbakan Yardımcısı olarakatanması kuralı değiştirilerek, Devlet Bakanlığı koşulu kaldırılmış ve"Bakanlar arasından en çok ikisinin Başbakan Yardımcısı olarakgörevlendirilebileceği" kuralı getirilmiştir.
Dava dilekçesinde bu konudaki iptal istemi, Devlet Bakanlarıdışında, bir icracı Bakanın da Başbakan Yardımcısı olarak görevlendirilmesiolanağına yönelik bulunmakta ve bu hususun Anayasa'ya aykırı olduğu ilerisürülmektedir.
Parlamenter sistemle yönetilen birçok ülkede olduğu gibiTürkiye'de de Başbakan Yardımcılığı kurumuna yer verilmiştir. Başbakan Yardımcısıda, Bakanlar Kurulu'nun üyesidir. Başbakanın yokluğunda ona vekâlet etmekte veBaşbakanın yetkilerini kullanmaktadır. Başbakan Yardımcısı da Başbakantarafından atanmaktadır. Hangi bakanı Başbakan Yardımcısı olarak atayacağıkonusunda Başbakanın takdir hakkı bulunmaktadır.
Önceki bölümde de belirtildiği gibi, Anayasa'da ve özellikle"Bakanlıkların kurulması ve bakanlar" başlıklı 113. madde de,Başbakan Yardımcılığı konusunda hiçbir kural bulunmamaktadır. Bu nedenle,Başbakan Yardımcılığı ihdas edip etmeme ve hangi bakan yada bakanların BaşbakanYardımcısı olarak görevlendirileceği konusunda düzenleme yapma, yasamaorganının takdir yetkisi içindedir. Bu nedenlekuralın Başbakan Yardımcılığıylailgili bölümünün Anayasa'nın 113. maddesine aykırı bir yönü bulunmamaktadır.
Dava dilekçesinde ayrıca, Başbakan Yardımcısının adı konulmamışbir Devlet Bakanı olduğu, dolayısıyle eğer icracı Bakanlardan birisi BaşbakanYardımcısı olarak atanırsa, o kişinin üzerinde üç görevin birleşeceği, bununise boş olan bir Bakanlığa başka bir Bakanın vekâletini bile 15 günlesınırlayan, Anayasa'nın 113. maddesine aykırı olacağı savında da bulunulmuştur.
Önceki bölümde de açıklandığı gibi Bakanlar Kurulu'nda, BaşbakanYardımcılığına yer verilmesi bir yasa konusu olup, Başbakan YardımcısınınDevlet Bakanı ya da diğer Bakanlardan birinin olması konusunda anayasal birzorunluluk bulunmamaktadır. Başbakan Yardımcılığına hangi bakan atanırsaatansın Bakanlar Kurulu'nun üyesidir. 4060 sayılı Yasa'ya göre, Bakanlararasından en çok ikisi Başbakan Yardımcısı olarak görevlendirilebilecektir.Koordinasyon makamı olan Başbakan Yardımcılığının, kurumsal bir niteliğibulunmamaktadır. İster DevletBakanı olsun, ister icracı Bakanlardan birisiolsun, Başbakan Yardımcılığına atanan Bakanın görevi, kendi uhdesindekiBakanlığı devam ettirmekle birlikte, Bakanlar Kurulu'nda Başbakana yardım etmekve onun adına koordinasyonu sağlamaktır. Bu arada, dava dilekçesindeki,Başbakan Yardımcısı olan bir icracı Bakanın aynı zamanda bir Devlet Bakanıkonumunda bulunacağı ve adeta bir vekâlet durumunun söz konusu olacağı, böylecebir bakanın uhdesinde üç Bakanlık görevinin birleşeceği bununda Anayasa'nın113. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında sözü edilen; "Açık olanBakanlıklarla izinli veya özürlü olan bir Bakana, diğer bir Bakan geçici olarakvekillik eder. Ancak, bir Bakan birden fazlasına vekillik edemez... Herhangibirsebeple boşalan Bakanlığa en geç onbeş gün içinde atama yapılır." kuralınaaykırılık oluşturacağı yolundaki sav yukarıda açıklanan gerekçelerle dayanaksızkalmaktadır. Dava dilekçesinde dayanak gösterilen Anayasa'nın 123. maddesiidarenin kuruluşu ve kamu tüzel kişiliğiyle ilgilidir. BaşbakanYardımcılığınınkurulması ile ilgili kural ise Anayasa'nın Bakanlıkların kurulması ve bakanlarlailgili 113. maddesidir.
Bu nedenlerle, 4060 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin ilk fıkrasınınbu bölümüyle ilgili olarak ileri sürülen Anayasa'nın 113. maddesine aykırılıksavı da yerinde değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
b- Anayasa'nın 123. Maddesi Yönünden İnceleme
Anayasa'nın 123. maddesinin son fıkrasında, "Kamu tüzelkişiliği, ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarakkurulur" denilmektedir.
Dava dilekçesinde, Başbakan Yardımcısının aynı zamanda adıkonulmamış bir Devlet Bakanı hüviyetinde olduğu belirtildikten sonra, eğerBaşbakan Yardımcılığı sıfatı, Devlet Bakanlığından bağımsız ise, o zaman bugörev ve yetkinin kaynağının olması gerektiği, aksi halde yetkisiz bir kişininBaşbakanı temsil etmesinin söz konusu olacağı, bunun da Anayasa'nın 123.maddesine aykırı düşeceği ileri sürülmüştür.
Önceki bölümlerde açıklandığı gibi Başbakan Yardımcılığı, kimikonularda Başbakana yardım etmek ve Bakanlar Kurulu'nda koordinasyonu sağlamaküzere Bakanlardan en çok ikisi tarafından ayrı ayrı yürütülen bir görevdir. Bukurum, Anayasa'nın 113. maddesine uygun olarak dayanağını 25.12.1994 günlü,4060 sayılı Yasa'dan almaktadır. Dolayısıyle Başbakan Yardımcılığı içinsözkonusu Yasa'dan ayrı bir kuruluş yasası çıkarılmasına gerek bulunmamaktadır.
Bu nedenlerle, konunun Anayasa'nın idarenin bütünlüğü ve kamutüzel kişiliğinin kurulmasına ilişkin 123. maddesiyle doğrudan ilgisibulunmadığı gibi, Bakanlıkların yasayla kurulacağını hükme bağlayan Anayasa'nın113. maddesine de bir aykırılık oluşturmamaktadır. İptal isteminin reddigerekir.
c- Anayasa'nın 2. ve 10. Maddeleri Yönünden İnceleme
Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesi, Devletin bütünorganlarının üzerinde hukukun mutlak bir egemenliğinin olması, yasakoyucununAnayasa ve hukukun üstün kuralları ile bağlı bulunulması anlamına gelmektedir.Anayasa'nın "Kanun önünde eşitlik" başlığını taşıyan 10. maddesindede, herkesin dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din,mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu;hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamayacağı; Devletorganları ve idare makamlarının bütün işlemlerindekanun önünde eşitlik ilkesineuygun olarak hareket etmek zorunda oldukları hükme bağlanmıştır.
Dava dilekçesinde, iptali istenilen yasanın kimi hukuksalzorlamalarla tek kişi için çıkarılmış bulunduğu, bunun da Anayasa'nın 10.maddesinin ikinci fıkrasındaki "hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfaimtiyaz tanınamaz" kuralına ve hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
4060 sayılı Yasa'nın 1. maddesindeki, Başbakana yardım etmek veBakanlar Kurulunda Koordinasyonu sağlamak üzere bakanlar arasından en çokikisinin Başbakan Yardımcısı olarak görevlendirilebileceğine ilişkin kuralgenel olup belirli kişilere ayrıcalık tanıyan bir niteliği bulunmamaktadır.Eşitlik ilkesine ters düşen yanı yoktur.
Bu nedenle,4060 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin ilk fıkrasında,Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılık bulunmamaktadır.
2- Yasa'nın 4. Maddesinin İkinci Fıkrasının İncelenmesi
Dava dilekçesinde, Bakanlıklar ile ilgili düzenlemeler yasa ileyapılmış olduğundan, 4060 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin ikinci fıkrasındaki"Bu Kanunun 11. maddesinde belirtilen bakanlık ilgili kuruluşları, Başbakanınteklifi ve Cumhurbaşkanının onayı ile, Başbakanlıkla veya diğer bakanlıklarlailgilendirilebilir" hükmünün bir yetki devri niteliğinde bulunduğu, böylebirdeğişikliğin ancak yeni bir yasa ile yapılması gerektiği, bu nedenledüzenlemenin Anayasa'nın 113. ve 87. maddelerine aykırı olduğu savındabulunulmuştur.
Anayasa'nın 87. maddesinde, "Kanun koymak, değiştirmek vekaldırmak" Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görevleri arasındasayılmıştır. 113. maddesinde ise, Bakanlıkların kurulmasının, kaldırılmasının,görevleri, yetkileri ve teşkilâtının yasayla düzenleneceği öngörülmüştür.
"Bakanlık ilgili kuruluşları" konusu ilk kez,Bakanlıkların örgütlenmesine ilişkin 27.9.1984 günlü, 3046 sayılı Yasa'nın 11.maddesinde düzenlenmiştir. Bakanlık ilgili kuruluşları, özel yasa ve statü ilekurulan, iktisadî devlet teşekkülleri ve kamu iktisadî kuruluşları ile bunlarınmüessese, ortaklık ve iştirakleri veya özel hukukî, malî ve idarî statüye tâbi,hizmet bakımından yerinden yönetim kuruluşları biçiminde tanımlanmış olup, bukuruluşların ilgili olduğu bakanlığın Yasa'nın koyduğu esaslara görebelirleneceği hükme bağlanmıştır.
4060 sayılı Yasa ile yapılan değişiklikle 3046 sayılı Yasa'nın 4.maddesinin ikinci fıkrasında yar alan "Bu Kanunun 11 inci maddesindebelirtilen bakanlık ilgili kuruluşları, Başbakanın teklifi ve Cumhurbaşkanınınonayı ile, Başbakanlıkla veya diğer bakanlıklarla ilgilendirilebilir."hükmü yinelenmiştir.
Anayasa'nın 113. maddesinde "Bakanlıkların kurulması,kaldırılması, görevleri, yetkileri ve teşkilâtı kanunla düzenlenir."denilmektedir. Bu kural, madde başlığında da belirtildiği gibi"Bakanlıkların kurulması" ile ilgilidir. Bu kurala dayanılarakçıkarılan Bakanlıkların Kuruluşu ve Görev Esasları Hakkında 3046 sayılıYasa'nın 1. maddesinde de "Bu Kanunun amacı, kamu hizmetlerinin düzenli,süratli, etkili, verimli ve ekonomik bir şekilde yürütülmesi için bakanlıklarınkurulmasına, teşkilât, görev ve yetkilerine ilişkin esas ve usulleridüzenlemektir." hükmüne yer verilmiştir.
Bakanlık ilgili kuruluşları, hizmet ve görev alanlarıyla doğrudanbağlı bulunmayıp sadece işlevleri açısından o Bakanlıkla ilgisi kurulankuruluşlar oldukları için, Bakanlık örgütü içinde yer almamaktadır. Kuşkusuzbir ilgili kuruluşun, zamanla ilgilendirildiği Bakanlıkla ilgisi azalabilir veo kuruluşun başka bir Bakanlıkla ilgilendirilmesi gerekebilir. Bu durumda,ilgili kuruluşu Bakanlık örgütü içerisinde bulunması gerekli bir kuruluş olarakanlamak ve onu başka bir Bakanlıkla ilgilendirmenin sadece yasa ileyapılabileceğini söylemek, Anayasa'nın 113. maddesindeki Bakanlıklarınkurulmasının yasayla düzenleneceği yolundaki kuralın amacını aşar.Anayasakoyucunun amacı Bakanlıkların kurulmasını, kaldırılmasını, görevlerini,yetkilerini ve örgütlenmesini yasayla düzenlemektir. Bakanlıkların kuruluşu vegörevleriyle ilgili bir Anayasa kuralını, "İlgili kuruluşlar" için debağlayıcı kural olarak kabul etmek olanaklı değildir. Önceki bölümlerde debelirttiğimiz gibi ilgili kuruluşlar; "Özel kanun ve statü ile kurulan,iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşları ile bunlarınmüessese, ortaklık ve iştirakleri veya özel hukukî, malî ve idarî statüye tabi,hizmet bakımından yerinden yönetim kuruluşları" olup, bir Bakanlığın kendiörgütü içerisinde yer almayıp sadece işlevleri açısından, bir Bakanlıklailgilendirilen kuruluşlardır. Bu kuruluşların Başbakanlıkla ya da diğer birBakanlıkla olan ilgilendirilmelerinin yasaylayapılacağı yolunda bir Anayasakuralı bulunmamaktadır. 3046 sayılı Yasa'nın dava konusu 4060 sayılı Yasa'nın1. maddesi ile değişik 4. maddesinin son fıkrasında, bu ilgilendirmeninBaşbakanın teklifi ve Cumhurbaşkanının onayı ile yapılacağı hükme bağlanmıştır.
Bu nedenlerle, dava konusu Yasa'nın 1. maddesinin son fıkrasıhükmü, Anayasa'nın 87. ve 113. maddelerine aykırı bulunmamıştır. İstemin reddigerekir.
VI- SONUÇ
22.12.1994 günlü, 4060 sayılı Bakanlıkların Kuruluş ve GörevEsasları Hakkında 3046 Sayılı Kanunun Bir Maddesinde Değişiklik YapılmasınaDair Kanun'un Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
14.9.1995 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Mustafa YAKUPOĞLU