ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1995/16
Karar Sayısı : 1995/48
Karar Günü : 21.9.1995
R.G. Tarih-Sayı :11.04.1996-22608
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Zonguldak İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı İdarî YargılamaUsulü Kanunu'nun 10.6.1994 günlü, 4001 sayılı Yasa'nın 1. maddesi ile değişik2. maddesinin 1. bendinin (a) alt bendinde yer alan "... kişisel haklarıihlâl edilenler ..." sözcükleri ile geçici 2. maddesinin; Anayasa'nın 2.,11., 36. ve 125. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
B. G. tarafından MT.'ye verilen "ustalık belgesi"niniptali istemiyle Zonguldak İdare Mahkemesi'nde açılan davada Mahkeme, davacınındava ehliyetinin saptanması yönünden uygulayacağı kural olan 2577 sayılı İdarîYargılama Usulü Yasası'nın 4001 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin 1.bendinin (a) alt bendinde yer alan "kişisel hakları ihlâl edilenler..." sözcükleriyle geçici 2. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısınavararak iptali isteminde bulunmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralları
İptali istenilen sözcüklerin de yer aldığı 2577 sayılı İdarîYargılama Usulû Kanunu'nun 4001 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin 1.bendinin (a) alt bendi aynen şöyledir :
1- "MADDE 2- 1. İdarî dava türleri şunlardır:
a) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için, çevre,tarihi ve kültürel değerlerin korunması, imar uygulamaları gibi kamu yararınıyakından ilgilendiren hususlar hariç olmak üzere, kişisel hakları ihlaledilenler tarafından açılan iptal davaları,"
2- "GEÇİCİ MADDE 2- Değiştirilmiş olan 2 nci maddenin hükmübu Kanunun yürürlüğünden evvel açılmış olup devam eden veya hükme bağlanmışolup da kesinleşmemiş bulunan davalarda da uygulanır."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır:
1- "MADDE 2- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millîdayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğinebağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik vesosyal bir hukuk Devletidir."
2- "MADDE 11- Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargıorganlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukukkurallarıdır.
Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz."
3- "MADDE 36- Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmaksuretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunmahakkına sahiptir.
Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindekidavaya bakmaktankaçınamaz."
4- "MADDE 125- İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşıyargı yolu açıktır.
Cumhurbaşkanının tek başına yapacağı işlemler ile Yüksek AskerîŞûranın kararları yargı denetimi dışındadır.
İdarî işlemlere karşı açılacak davalarda süre, yazılı bildirimtarihinden başlar.
Yargı yetkisi, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunundenetimi ile sınırlıdır. Yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil veesaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idarî eylem ve işlemniteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez.
İdarî işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsızzararların doğması ve idarî işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarınınbirlikte gerçekleşmesi durumunda gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasınakarar verilebilir.
Kanun, olağanüstü hallerde, sıkıyönetim, seferberlik ve savaşhalinde ayrıca millî güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık nedenleri ileyürütmenin durdurulması kararı verilmesini sınırlayabilir.
İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, İhsan PEKEL, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ,Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Lütfi F. TUNCEL'inkatılmalarıyla 28.3.1995 günü yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikledavada uygulanacak kural sorunu ele alınmıştır.
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 28. maddesine göre, itiraz yoluyla AnayasaMahkemesi'ne yapılan başvurularda, Mahkemenin görev alanı, Anayasa Mahkemesi'nebaşvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanacak yasa kuralı ilesınırlıdır.
Uygulanacak yasa kuralından amaç, bir davanın değişik evrelerindeortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya daolumsuz yönden etki yapacak nitelikte bulunan ya da tarafların istek vesavunmaları çerçevesinde bir karar vermek için gözönündetutulması gerekenkurallardır.
İtiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu dava, Belediyetarafından verilen "ustalık belgesi"nin iptaline ilişkindir. Bu davanedeniyle uygulanacak yasa kuralı, 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Yasası'nın14. maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendi ve 15. maddesinin birinci fıkrasının(b) bendinin yaptığı yollama nedeniyle 4001 sayılı Yasa ile değişik 2.maddesinin 1. bendinin (a) alt bendidir.
2577 sayılı Yasa'ya 4001 sayılı Yasa ile getirilen geçici 2.madde, 4001 sayılı Yasa'nın yürürlüğünden önce açılmış olup, devam eden veyahükme bağlanmış olup da kesinleşmemiş bulunan davalarda da 2577 sayılı Yasa'nındeğişik 2. maddesinin uygulanacağına ilişkindir.
İtiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu dava, 4.10.1994günü, başka bir anlatımla, 4001 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girmesinden sonraaçılmıştır. Bu durumda, Yasa'nın geçici 2. maddesinin dâvada uygulanmasısözkonusu değildir.
4001 sayılı Yasa'nın geçici 2. maddesi davada uygulanacak kuralolmadığından bu maddeye yönelik itirazın, başvuran mahkemenin yetkisizliğiyönünden reddi gerekmiştir.
Bu durumda:
"1- 10.6.1994 günlü, 4001 sayılı Yasa'nın geçici 2. maddesidavada uygulanacak kural olmadığından bu maddeye yönelik itirazın, başvuranmahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
2- Dosyada eksiklik bulunmadığından 10.6.1994 günlü, 4001 sayılıYasa'nın 1. maddesi ile değişik 6.1.1982 günlü, 2577 sayılı "İdarîYargılama Usulü Kanunu"nun 2. maddesinin 1. bendinin (a) alt bendinin"... kişisel hakları ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları..."yönünden işin esasının incelenmesine" oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, iptaliistenilen Yasa kuralıyla, dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri veöteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, yasa kuralının, idari işlemlerden büyük birbölümü aleyhine yargı yoluna başvurma olanağını kaldırması nedeniyleAnayasa'nın 2. maddesindeki "hukuk devleti", 11. maddesindeki"Anayasa'nın bağlayıcılığı ve üstünlüğü" 36. maddesindeki "hakarama hürriyeti" ve 125. maddesindeki, "İdarenin her türlü eylem veişlemlerine karşı yargı yolu açıktır." ilkesine aykırı olduğu ilerisürülerek iptali istenilmiştir.
İtiraz konusu 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasası'nın 4001sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin 1. bendinin (a) alt bendi, AnayasaMahkemesi'nin 21.9.1995 günlü, Esas: 1995/27, Karar: 1995/47 sayılı kararıylaiptal edilmiştir. Bu nedenle, işin esası üzerinde durulmasına ve bu konuda yenibir karar verilmesine gerek görülmemiştir.
VI- SONUÇ
6.1.1982 günlü, 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu'nun,10.6.1994 günlü, 4001 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle değiştirilen 2. maddesinin1. bendinin ilk inceleme evresinde alınan sınırlama kararı gereğince incelenen(a) altbendi, Anayasa Mahkemesi'nin 21.9.1995 günlü, Esas 1995/27, Karar1995/47 sayılı kararıyla iptal edildiğinden bu konuda bir karar alınmasına yerolmadığına,
21.9.1995 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Nurettin TURAN