ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1995/26
Karar Sayısı: 1995/13
Karar Günü : 20.6.1995
R.G. Tarih-Sayı :28.12.1995-22507
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Hatay 2. Asliye Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 6.12.1984 günlü, 3100 sayılı "Katma DeğerVergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları MecburiyetiHakkında Kanun"un mükerrer 8. maddesi 5. bendinin Anayasa'nın 2., 7., 8.,38. ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Vergi Dairesi Müdürlüğü'nce düzenlenen Vergi Suçu Raporu'nda,ödeme kaydedici cihaz kullanması gereken sanık, bu yükümlülüğü süresi içersindeyerine getirmediğinden, 3100 sayılı Yasa'nın mükerrer 8. maddesi 1. bendinegöre kaçakçılığa teşebbüs etmiş sayılarak hakkında 213 sayılı Vergi UsulüYasası'nın 360. maddesi uyarınca işlem yapılması ve durumun CumhuriyetBaşsavcılığı'na iletilmesi gerektiği bildirilmiştir.
Defterdarlığın uygun görmesi üzerine durum Hatay CumhuriyetBaşsavcılığı'na yansıtılmış, hazırlanan İddianame ile de sanık hakkında kamudâvâsı açılmıştır.
Sanık vekili müvekkilinin su tesisatçısı olduğunu, malzemesatmadığını, dolayısıyla ödeme kaydedici cihaz kullanma zorunda bulunmadığınıbeyân etmiştir.
Vergi Dairesi Müdürlüğü mahkemeye gönderdiği yazısında sanığın1991-92 yıllarına ilişkin Gelir Vergisi Beyannameleri'nde "Ortalama KârHaddi Esası" bildirimini de doldurduğunu, bu bildirimlerde perakendesatışının olduğunu belirttiğini, bu yüzden 1.1.1993'den itibaren ödeme kaydedicicihaz kullanması gerektiğini vurgulamıştır.
Mahkeme, 3100 sayılı Yasa'nın mükerrer 8. maddesi 5. bendininiptali istemiyle doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına karar vermiştir.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
3100 sayılı Yasa'ya 3482 sayılı Yasa'yla eklenen mükerrer 8. maddeşöyledir:
"Madde 8- 1. (Değişik: 24/6/1994-4008-38 md.) Onaylananmodele uygun üretim veya ithalat yapmayan, cihazları satışa sunmadan önceMaliye Bakanlığı'nın özel mühürü ile mühürlettirmeyen, servis teşkilatını(satış, bakım-onarım) kurmayan, satışına yaptığı her cihazın yedek parça dadahil olmak üzere en az 10yıllık bakım ve onarımını sağlayamayan üretici veyaithalatçı kuruluşlar ile süresi içerisinde ödeme kaydedici cihazları almayan,cihazları bozan, bozuk cihazları kullanan veya başkalarının kullanmasına izinveren mükellefler, kaçakçılığa teşebbüs etmiş sayılırlar. Bu mükelleflerhakkında Vergi Usul Kanunu'nun 360 ıncı maddesinde yer alan ceza uygulanır.
Üretici veya ithalatçı kuruluşlar, Maliye Bakanlığı'nın özelmühürü ile mühürlenen her 500 cihaz için en az bir eleman bulunduracak şekildeyurt sathına yayılmış bakım ve onarım teşkilatlarını kurmak zorundadırlar.
2. Maliye ve Gümrük Bakanlığınca belirlenip açıklanan usul veesaslara uymayan, üretici veya ithalatçı kuruluşlar, bunların satış,bakım-onarım servislerinde görevli elemanları ile ödeme kaydedici cihazlarıkullanma mecburiyeti bulunan mükellefler hakkında; her bir tespit için ayrıayrı olmak üzere, Vergi Usul Kanununa bağlı "Usulsüzlük Cezalarına AitCetvel"de yer alan birinci derece usulsüzlük cezalarının beş katıuygulanır.
3. Bu Kanunun uygulanması ile ilgili olarak Maliye ve GümrükBakanlığından onay alan üretici veya ithalatçı kuruluşlar, kurmuş olduklarısatış ve bakım-onarım servisleri ile birlikte müteselsilen sorumludurlar.
4. Satışını yaptığı cihazları, (daha önce satılan ve halenmükelleflerce kullanılanlar da dahil) Maliye ve Gümrük Bakanlığınca uygungörülen şekilde düzenlemeyen veya arızalandığı halde çalışır hale getirmeyenüretici veya ithalatçı kuruluşlar, düzenlemedikleri veya çalışır halegetirmedikleri cihazların rayiçveya emsal bedelini ilgili mükellefe ödemekzorundadırlar.
5. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esasları Maliye veGümrük Bakanlığınca belirlenir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin dayandığı Anayasa kurallarışunlardır :
1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millîdayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürkmilliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2- "MADDE 7.- Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye BüyükMillet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez."
3- "MADDE 8.- Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı veBakanlar Kurulu tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır veyerine getirilir."
4- "MADDE 38.- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunankanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçuişlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir cezaverilemez.
Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkûmiyetinin sonuçları konusundada yukarıdaki fıkra uygulanır.
Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunlakonulur.
Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz.
Hiç kimse kendisini veya kanunda gösterilen yakınlarını suçlayanbir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz.
Ceza sorumluluğu şahsidir.
Genel müsadere cezası verilemez.
İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran birmüeyyide uygulayamaz. Silahlı kuvvetlerin iç düzeni bakımından bu hükme kanunlaistisnalar getirilebilir.
Vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye geri verilemez."
5- "MADDE 138.- Hakimler, görevlerinde bağımsızdırlar;Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hükümverirler.
Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisininkullanılmasında mahkemelere ve hakimlere emir ve talimat veremez; genelgegönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz.
Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargıyetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veyaherhangi bir beyanda bulunulamaz.
Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymakzorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretledeğiştiremez ve bunlarınyerine getirilmesini geciktiremez."
IV- İLK VE ESASIN İNCELENMESİ
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca 20.6.1995 günüyapılan ilk inceleme toplantısında, 3100 sayılı Katma Değer VergisiMükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti HakkındaKanun'un mükerrer 8. maddesi 5. bendinin iptali istemini içeren başvuruyailişkin itirazın esasının dosyada eksiklik bulunmadığından bu aşamada başkahususlar üzerinde durulmaksızın incelenmesine oybirliğiyle karar verilerek, ilkincelemeraporu, dâva dosyası ve ekleri, iptali istenen Yasa hükmü ve dayanılan Anayasakuralları ile bunların gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Uygulanacak yasa kuralı, bakılmakta olan davayı yürütmeye,uyuşmazlığı çözmeye, davayı sona erdirmeye veya kararın dayanağını oluşturmayayarayacak kurallardır.
Olayda, itiraz konusu kuralın, başvuran Mahkeme'nin elindekidâvada uygulanacak yasa kuralı olup olmadığını saptayabilmek için, önceliklesanığa yüklenen suçun açık biçimde belirlenmesi gerekir. Sanığa yüklenen suç,ödeme kaydedici cihaz kullanmayarak kaçakçılığa teşebbüs suçudur.
Süresi içinde ödeme kaydedici cihazları almayan yükümlülerineylemlerini kaçakçılığa teşebbüs suçu olarak niteleyen bent, mükerrer 8.maddenin 1. bendidir. Mükerrer 8. maddenin getiriliş amacı gerekçede şöylebelirtilmiştir: "Ödeme kaydedici cihazların kullanımından sonra Vergi UsulKanununda öngörülmeyen ve fakat cezai müeyyide uygulanmasını gerektiren fiillerdoğmuştur. Bu düzenleme ile ödeme kaydedici cihaz uygulamasının sağlıklı birbaza oturtulması amaçlanmıştır"
Nitekim Yasa'nın 6. maddesinde öngörülen süreler, ödeme kaydedicicihazların "alımı"na değil, "kullanım" zorunluluğununbaşlangıcına ilişkin sürelerdir. Yasada ödeme kaydedici cihazların alımı içinsüre getiren bir başka düzenleme de bulunmamaktadır.
Sanığa yüklenen suç, öngörülen tarihten itibaren ödeme kaydedicicihazları kullanmama olduğuna göre, mükerrer 8. maddenin 1. bendi kapsamınagirmektedir.
Mükerrer 8. maddenin itiraz konusu 5. bendinde ise, "bumaddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esasları belirleme yetkisi" MaliyeBakanlığı'na verilmektedir.
Oysa, ödeme kaydedici cihazların kullanılmaya başlanılması ileilgili süreler, Yasa'nın 6. ve geçici 1. maddeleri ile 3482 sayılı Yasa'nıngeçici 2. maddelerinden kaynaklanan yetkilerle Maliye Bakanlığı'nca 1992 yılısonuna kadar saptanmıştır. Yetki süresi sona ermiş ve yeni yetki deverilmemiştir. Bu durumda tüm yükümlülerin, 1.1.1993'den itibaren ödemekaydedici cihaz kullanmaları zorunlu hâle gelmiştir. Bu nedenle, mükerrer 8.maddenin itiraz konusu 5. bendiyle verilen yetkinin konuyla ilgisi ve sonuca etkisibulunmamaktadır.
Yasa tasarısının Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu'ndagörüşülmesi sırasında verilen bir önerge ile 4. ve 5. bentler metneeklenmiştir. Önergede, 5. bent için yazılan gerekçede aynen şöyledenilmektedir:
"Yapılan diğer bir ilâve ile de maddenin uygulanmasınailişkin usul ve esasların Maliye ve Gümrük Bakanlığınca tespit edileceğibelirtilmiştir. Buna göre, ödeme kaydedici cihazları kullanan mükelleflerinüretici veya ithalatçı kuruluşlardan hangi hâllerde ve ne şekilde talepte bulunabilecekleriMaliye ve Gümrük Bakanlığınca belirlenecek ve mükellefler bu esaslarçerçevesinde haklarını arayabileceklerdir".
Belirtildiği gibi 5. bent kuralı, maddenin tümünü değil, yalnızödeme kaydedici cihazların üretici ve ithalatçılarının kimi sorumluluklarınıdüzenleyen 3. ve 4. bentlerinin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslarınsaptanması amacıyla getirilmiştir. Böyle bir düzenlemenin cezalara ilişkinkuralları etkilemeyeceği ve bu kuralların dayanağını oluşturamayacağı açıktır.
Bu nedenlerle, mükerrer 8. maddenin 5. bendi Mahkeme'nin bakmaktaolduğu davada uygulanacak kural olmadığından, başvurunun, Mahkeme'ninyetkisizliği yönünden reddi gerekir.
V- SONUÇ
6.12.1984 günlü, 3100 sayılı Katma Değer Vergisi MükelleflerininÖdeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanun'un mükerrer8. maddesinin 5. bendi, iptal isteminde bulunan Mahkemenin bakmakta olduğudavada uygulanacak kural olmadığından itiraz başvurusunun Mahkemeninyetkisizliği yönünden REDDİNE,
20.6.1995 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
GüvenDİNÇER
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL