Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1995/3, K.1995/2 Sayılı Karar - 12/01/1995

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı: 1995/3

Karar Sayısı: 1995/2

Karar Günü: 12.1.1995

R.G. Tarih-Sayı :R.G.'de yayımlanmamıştır. (Red)

Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr.ŞE. tarafından; 1994 Malî Yılı Bütçe Yasası'nın 28. maddesi uyarınca MaliyeBakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü'nce çıkartılan ve 2547 sayılı YüksekÖğretim Yasası'nın 58. maddesine göre kurulan döner sermaye işletmelerini dekapsayacak biçimde genel ve katma bütçeli idarelere bağlı tüm döner sermayeişletmelerinin kullanmadıkları yıl sonu kârları ile aylık gayrisafîhâsılatından %10 nisbetinde peşin gelir kesintisi yapılarak Hazine'yeyatırılmasını öngören 512 sıra sayılı Tebliğin "Üniversitelerin 2547sayılı Kanunun 58'nci maddesine göre faaliyette bulunan döner sermayeişletmeleri" yönünden iptali için Danıştay'da dava açılmıştır.

Davaya bakan Danıştay 10. Dairesi, davacının dava konusu tebliğindayanağını oluşturan 1994 Malî Yılı Bütçe Yasası'nın 28. maddesinin Anayasa'yaaykırılığı iddiasının ciddî olduğu kanısına vararak iptali için başvurudabulunmuştur.

Danıştay 10. Dairesi'nin başvurusu, Anayasa Mahkemesi'nin13.7.1994 günlü, Esas 1994/6, Karar 1994/54 sayılı kararıyla ve 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Yasası'nın değişik 2. maddesi ile Geçici 2. maddesigereğince dava konusu idari işlemle davacının kişisel hakkı ihlâledilmediğinden ve bu nedenle de Anayasa'nın 152. maddesinde öngörülen itirazyoluna başvuran mahkemede bakılmakta olan bir dava bulunmadığından 2949 sayılıYasa'nın 28. maddesinin üçüncü fıkrasına göre başvuran mahkemenin yetkisizliğigerekçesiyle reddedilmiştir. Bu karar, itiraz yoluna başvuran Danıştay 10.Dairesi'ne tebliğ edildikten sonra ilgili Daire'nin önceki başvurununyinelenmesi niteliğindeki işbubaşvuruyu yaptığı anlaşılmaktadır.

Anayasa Mahkemesi'nin görev ve yetkilerini belirleyen Anayasa'nın149-153. maddeleri ile 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Yasa'nın Anayasa'ya uygunluk denetimine ilişkin 19-31.maddelerinde, yargılama yöntemi özgün biçimde düzenlenmiştir. Anayasa'nın 153.maddesinde Anayasa Mahkemesi kararlarının kesin olduğu; yasama, yürütme veyargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağladığıaçıklıkla belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi kararlarının, adlî ve idarîyargıdaki gibi, ikinci kez incelenmesine olanak veren bir kuralbulunmamaktadır.

Bu nedenlerle, daha önce karara bağlanan, tarafları ve konusu aynıolan uyuşmazlıkta direnme niteliğinde yinelenen Anayasa'ya aykırılık savınınele alınması sonucunu doğuracak istemin ilk incelemeye geçilmeksizin reddigerekir.

Yekta Güngör ÖZDEN, İhsan PEKEL, Ahmet N. SEZER, Yalçın ACARGÜN veAli HÜNER bu görüşe katılmamışlardır.

SONUÇ :

24.12.1993 günlü, 3941 sayılı "1994 Malî Yılı BütçeKanunu"nun 28. maddesinin Anayasa'ya aykırılığı savıyla iptaline ilişkinitirazın;

Danıştay 10. Dairesi'nce daha önce aynı olay, konu ve dosya içinyapılan başvuru, Anayasa Mahkemesi'nin 13.7.1994 günlü, Esas 1994/60, Karar1994/54 sayılı kararıyla reddedildiğinden, eski başvurunun yinelenmesiniteliğinde olması nedeniyle ilk incelemesine geçilmeksizin REDDİNE, YektaGüngör ÖZDEN, İhsan PEKEL, Ahmet N. SEZER, Yalçın ACARGÜN ile Ali HÜNER'inkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

12.1.1995 gününde karar verildi.

KARŞIOYGEREKÇESİ

Esas Sayısı : 1995/3

Karar Sayısı : 1995/2

Anayasa'nın 148. ve 150. maddeleriyle 2949 sayılı Yasa'nın 18.maddesinde sözü edilen "Biçim" ve "Öz" yönünden denetim,yine 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesiyle Anayasa'nın 149. maddesinin üçüncüfıkrası gereğince düzenlenen Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün "İlkİnceleme" başlıklı 8. maddesinin birinci fıkrasının (b) bölümünün üçüncükesiminde anlatıldığı gibi "İlk İnceleme" ve "Esasİnceleme" evrelerinden oluşan bir süreçte yapılmaktadır.

Eldeki iş bir yönetsel konu ya da sorun değildir. Bu konularAnayasa Mahkemesi Kurulu'nun işlevi dışında kalmaktadır. Kurula "İlkİnceleme Raporu"yla sunulan, yukarda belirtilen dayanakların doğruladığıbir yargısal çalışma konusudur. Çoğunluk oyunun benimsediği gibi "İlkİnceleme yapılmaksızın geri çevrilmelidir" yargısına katılmakolanaksızdır. Çünkü Kurulun görüşerek karara bağladığı konu, tümüyle ilkincelemedir. Yapılmakta olan çalışmayı özel görüşlerimizle ilk inceleme dışındaya dabaşka bir çalışma saymak yetkisini taşımamaktayız. Alınan karar da ilkinceleme evresinde alınmıştır. Bu nedenle de karşıoyda kalanlar "Esasageçilmelidir" görüşünü savunmuşlardır. Esas incelemeden önceki evre ilkinceleme evresidir. Başvuruları, koşulları varsa, Kurula sunmadan ve ilkinceleme konusu yapmadan yanıtlamak - karşılamak Başkanlığın görevidir.

Olayda bir yüksek mahkemenin başvurusu vardır. Bu başvuru öncekiaşaması gözetilmeden değerlendirilip sonuçlandırılması gereken bir yeni itirazıiçermektedir. Anayasa Mahkemesi nasıl ilk inceleme evresini geçerek öz yönündenyaptığı inceleme sırasında ilk inceleme evresinde alması gereken bir kararıalabiliyorsa, daha açık bir anlatımla kendisi ilk inceleme kararına ters, onudeğiştiren bir karar alabiliyorsa, itiraz yolunu izleyen mahkemeler de konuyuyeniden getirebilir. Bu durumda yapılacak ilk iş, ilgili rapor gözetilerekkonuyu değerlendirmektir. Önceki karar doğrultusunda görüş ve kararaçıklanabileceği gibi tersine görüş ve kararlar da açıklanıp alınabilir. Amahiç ele almamak ya da ilk incelemeye alınmadan geri çevirmek gibi bir yol veyöntem izlenemez.

Anayasa Mahkemesi'nin önceki kararı doğrultusunda ya da yenideğişik bir karar çıkması olasılığı inceleme zorunluluğunu ortadan kaldırmanıngerekçesi olamaz. Mahkeme görevinden kaçınamaz. İnceleme yapıp olumlu ya daolumsuz bir kararla sonuçlandırmak, öz yönünden inceleme gereğine ya dayetkisizlik nedeniyle reddi karar vermek durumundadır. Haklı bir neden yoksa,önceki karardaki gerekçeler yinelenerek ve yenileri de eklenerek yetkisizliktenred kararı verilebilir. İtiraz yolunu izleyen mahkemenin tutumu ve karardabulunmaması gereken anlatımlara değinilip gerekli değerlendirme yapılıpyanıtlar da verilebilir. Anayasa Mahkemesi'nin ilk inceleme kararlarının sonuçdoğurması anayasal bağlamda ona göre işlem yapacak mahkemeninsorumluluğundadır.

Konunun öz yönünden incelemesi gerektiğine ilişkin daha önce Esas.1994/60 sayılı dosyadaki ilk inceleme kararına karşıoyumun gerekçesini burda dayineliyorum. Danıştay Yasası'ndaki değişiklik anayasal denetimi engellemez.Anayasal yargı denetiminin amacı ve sorunun dâva açan öğretim üyesini doğrudanilgilendiren özelliği, Anayasa Mahkemesi'nin incelemesini gerektirmektedir. Bunedenle ilk inceleme kararının niteliğini gözardı eden, kayıtta no. alarakKurula getirilen işin esasına geçilmeyi engelleyen çoğunluk görüşünekatılamıyorum. 12.1.1995

KARŞIOYGEREKÇESİ

Esas Sayısı : 1995/3

Karar Sayısı : 1995/2

Bu konuda Başkan Yekta Güngör ÖZDEN'in karşıoy gerekçesinekatılıyorum. 16.8.1995

KARŞIOYYAZISI

Esas Sayısı : 1995/3

Karar Sayısı : 1995/2

Anayasa'nın 148. maddesinde "Anayasa Mahkemesi, kanunların,kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğününAnayasa'ya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetler." denilerekAnayasa Mahkemesi'nin asıl görevi belirlenmiştir. Mahkemeye verilen bu görevleAnayasa'ya aykırı kurallar iptal edilerek hukuksal düzen arıtılmakta ve Anayasa'nın11. maddesinde öngörülen "Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü"ilkesinin uygulamada gerçekleşmesine çalışılmaktadır. Bu nedenle, AnayasaMahkemesi'nin yöntemine uygun yapılan bir itiraz başvurusunu inceleyip kararabağlaması zorunludur.

Anayasa'nın 153. maddesinin birinci fıkrasında AnayasaMahkemesi'nin kararlarının kesin olduğu belirtilmiştir. Ancak, bu kesinlikmahkemenin ilk inceleme sonuucu verdiği kararlara ilişkin olmayıp, işin esasınagirerek başka bir anlatımla yaptığı Anayasa'ya uygunluk denetimi sonucu verdiğiiptal veya red kararlarına ilişkindir. Kaldı ki, bir kuralın Anayasa'ya aykırıolmadığına ilişkin verilen red kararları yönünden mutlak bir kesinlikten de sözedilemez. Çünkü, Anayasa'nın 152. maddesinin son fıkrasında "AnayasaMahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetedeyayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasayaaykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz." denilerek bu kesinliksüre ile sınırlandırılmıştır. Şu durumda, işin esasına girilerek verilen redkararları hakkında dahi mutlak bir kesinlik söz konusu değilken işin esasınagirilmeden ilk inceleme evresinde verilen bir kararın kesinliğinden ise hiç sözedilemez. Tersi bir anlayış geçerli kabul edildiğinde, Anayasa Mahkemesi'ninesas inceleme evresinde ilk inceleme sonunda verdiği bir karara aykırı birkarar vermemesi gerekir. Oysa, Mahkeme ilk inceleme sonucu davada uygulanacakkural kabul ederek Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılmasına karar verdiğikimi durumlarda esas inceleme evresinde ilk inceleme sonucu verdiği kararaaykırı karar verebilmektedir. Böylece, ilk inceleme sonucu verilen kararlarınkesin olmadığı kabul edilmektedir. Anayasa Mahkemesi Anayasa'nın 153. maddesinedayanarak itiraz başvurusu hakkında ilk inceleme yapmaktan kaçınamaz. Bunedenlerle ve 12.1.1995 günlü, E. 1995/3, K.1995/2 sayılı karardaki karşıoyumdabelirttiğim gerekçelerle işin esasının incelenmesi gerekir.

KARŞIOYGEREKÇESİ

Esas Sayısı: 1995/3

Karar Sayısı : 1995/2

Bu konuda Başkan Yekta Güngör ÖZDEN'in karşıoy gerekçesinekatılıyorum. 16.8.1995

KARŞIOYGEREKÇESİ

Esas Sayısı : 1995/3

Karar Sayısı : 1995/2

Bu konuda Başkan Yekta Güngör ÖZDEN'in karşıoy gerekçesinekatılıyorum. 16.8.1995