ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1996/13
Karar Sayısı : 1998/40
Karar Günü : 23.6.1998
R.G. Tarih-Sayı :24.05.2000-24058
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 7. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 23.2.1995 günlü, 4077 sayılı TüketicininKorunması Hakkında Kanun'un 26. maddesinin ikinci fıkrasının üçüncü tümcesindeyer alan "... zaruret görülmeyen hallerde ..." sözcükleri ile aynıfıkranın "İtiraz üzerine idare mahkemesince verilen kararlarkesindir" biçimindeki son tümcesinin Anayasa'nın 2., 36. ve 125.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Belediye Encümenince verilen para cezasına ilişkin işlemin iptaliistemiyle açılan davada, Mahkeme, 4077 sayılı Yasa'nın 26. maddesinin ikincifıkrasının üçüncü tümcesinde yer alan "zaruret görülmeyen hallerde"sözcükleri ile "İtiraz üzerine idare mahkemesince verilen kararlarkesindir" biçimindeki son tümcenin, Anayasa'ya aykırılığı savıyla doğrudanbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Kural
23.2.1995 günlü, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması HakkındaKanun'un iptali istenilen sözcükleri ve tümceyi içeren 26. maddesinin ikincifıkrası şöyledir :
"Bu Kanunda düzenlenen her türlü para cezası, idarîniteliktedir. Bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi güniçerisinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz, idarece verilencezanın yerine getirilmesini durdurmaz ve zaruret görülmeyen hallerde evraküzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılır. İtiraz üzerineidare mahkemesince verilen kararlar kesindir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralları şunlardır :
1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru,millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürkmilliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2-"MADDE 36.- Herkes, meşrû vasıta ve yollardanfaydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia vesavunma hakkına sahiptir.
Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktankaçınamaz."
3- "MADDE 125.- İdarenin her türlü eylem ve işlemlerinekarşı yargı yolu açıktır.
Cumhurbaşkanının tek başına yapacağı işlemler ile Yüksek AskerîŞûranın kararları yargı denetimi dışındadır.
İdarî işlemlere karşı açılacak davalarda süre, yazılı bildirim tarihindenbaşlar.
Yargı yetkisi, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunundenetimi ile sınırlıdır. Yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil veesaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idarî eylem ve işlemniteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez.
İdarî işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsızzararların doğması ve idarî işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarınınbirlikte gerçekleşmesi durumunda gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasınakarar verilebilir.
Kanun, olağanüstü hallerde, sıkıyönetim, seferberlik ve savaşhalinde ayrıca millî güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık nedenleri ileyürütmenin durdurulması kararı verilmesini sınırlayabilir.
İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet Necdet SEZER, Haşim KILIÇ, YalçınACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve FulyaKANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 26.3.1996 günü yapılan toplantıda, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine; Ahmet Necdet SEZER, AliHÜNER ve Fulya KANTARCIOĞLU'nun "İtiraz üzerine idare mahkemesince verilenkararlar kesindir" tümcesinin "bakılmakta olan davada uygulanacakkural olmadığından bu tümceye yönelik itirazın başvuran mahkemeninyetkisizliği nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir" yolundakikarşıoyları ve oyçokluğuyla karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenen Yasa kuralı ile dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralı ile bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A-Uygulanacak Kural Sorunu
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'neitiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlı tutulmuştur.
Uygulanan yasa kurallarından amaç, davanın değişik evrelerindeortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya daolumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan yahut tarafların istek vesavunmaları çerçevesinde bir karar vermek için ön planda tutulması gerekenkurallardır.
İtiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu dava, 4077sayılı Yasa uyarınca belediye encümeni tarafından verilen para cezasına ilişkinişlemin iptali istemidir.
Dava sonuçlanmamış ve henüz temyiz aşamasına gelmemiştir. Bunedenle, 26. maddenin ikinci fıkrasının itiraz konusu son tümcesi bakılmaktaolan davada uygulanacak kural niteliğinde değildir. Bu tümceye yönelik itirazınMahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI ve LütfiF. TUNCEL bu görüşe katılmamışlardır.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuran Mahkeme özetle, getirilen düzenlemede yer alan"zaruret görülmeyen hallerde" sözcüklerinin, yargıcın takdirinizorladığını hak arama özgürlüğünü, işlemin yargısal denetimini ve yargılamausulünü belirsiz hale getiren ve bunların tam anlamıyla gerçekleşmesini önleyenbir nitelik taşıdığını ve bu nedenle de hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmadığınıileri sürmüştür.
Anayasa'nın 36. maddesinde, "Herkes, meşru vasıta veyollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarakiddia ve savunma hakkına sahiptir", 125. maddesinde, "İdarenin hertürlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır"; denilmiş; 2. maddesindede, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir.
Hukuk devleti idarenin, tüm eylem ve işlemlerinin hukukkurallarına bağlı olduğu devlettir. Hukuk devletinin temel özelliği, devletiçinde tüm kamusal yaşamın ve yönetimin yargı denetimi altında olmasıdır. Bunedenle, Anayasa idarî işlemlere ve eylemlere karşı yargı yolunu açıktutmuştur.
İdarî para cezaları, Yasa'nın açıkça izin verdiği durumlarda,idarenin yargı organına başvurmadan, uyguladığı malî nitelikli yaptırımlardır.4077 sayılı Yasa'nın 11. ve 25. maddelerinde cezayı gerektiren eylemler, 26.maddenin birinci fıkrasında da bu cezaları vermeye yetkili idarî mercilerbelirtilmiştir. İtiraz konusu sözcüklerin yer aldığı ikinci fıkrada ise, bucezalara karşı idare mahkemesine itiraz edilebileceği, zaruret görülmeyenhallerde evrak üzerinde inceleme yapılarak en kısasürede sonuçlandırılacağı ve itiraz üzerine verilen kararların kesinolduğu açıklanmıştır.
Bu düzenlemeyle, 4077 sayılı Yasa uyarınca verilen idarî paracezalarına itiraz edilmesi durumunda ilke olarak idare mahkemesinin evraküzerinde inceleme yaparak karar vermesi benimsenmiş, ancak zorunlu görülüyorsaduruşmaya da olanak tanınmıştır.
Böylece yargıç takdir yetkisini kullanarak davanın niteliğine vesomut olaylara göre kendisini sağlıklı sonuca ulaştıracağına inandığı incelemeyöntemlerinden birini seçecektir. Hukuksal gerçekliğe ulaşmak bu bağlamdayargıcın adil bir karar verebilmesine elverişli ortam yaratmak amacıylagetirildiği anlaşılan itiraz konusu düzenlemenin hak arama özgürlüğünükısıtladığı ya da belirsiz hale getirdiği kabul edilemez.
Bu nedenlerle, duruşma yapılıp yapılmaması hususunun yargıcıntakdirine bırakılmasının Anayasa'nın hak arama özgürlüğünü düzenleyen 36. vehukuk devletine ilişkin 2. maddesi ile çelişen bir yönü de bulunmamaktadır.
Konunun Anayasa'nın 125. maddesiyle ilgisi görülmemiştir. İtirazınreddi gerekir.
VI- SONUÇ
23.2.1995 günlü, 4077 sayılı "Tüketicinin Korunması HakkındaKanun"un 26. maddesinin ikinci fıkrasının üçüncü tümcesinde yer alan"...zaruret görülmeyen hallerde..." sözcüklerinin, Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, 23.6.1998 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ