ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1996/2
Karar Sayısı : 1996/10
Karar Günü : 16.4.1996
R.G. Tarih-Sayı :06.08.1997-23072
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Alanya Kadastro Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 17.10.1983 günlü, 2924 sayılı Orman KöylülerininKalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun'un 11. maddesinin 30.10.1995günlü, 4127 sayılı Yasa ile değişik üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralarının,Anayasa'nın 44., 56., 169. ve 170. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Orman Tahdit Komisyonu kararının iptali ile payı oranında davacıadına tescili için açılan dâvada, dâvalı Hazine vekilinin 2924 sayılı Yasa'nın11. maddesinin 4127 sayılı Yasa ile değişik üçüncü, dördüncü ve beşincifıkralarının Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını ciddî bulan Mahkeme, iptalistemiyle başvuruda bulunmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralı
17.10.1983 günlü, 2924 sayılı Orman KöylülerininKalkındırılmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun'un 11. maddesinin iptaliistenilen değişik üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkraları şöyledir :
"Madde 11- ...
3042 sayılı Kadastro Kanununa göre bu yerlerin kadastrosuöncelikle yapılır. Kadastro çalışmaları sırasında, fiilî kullanım durumuna göresınırlandırması ve Hazine adına tespit yapılacak bu yerler üzerindeki muhtesatile tasarruf edenlerin isimleri, kadastro tutanağının beyanlar hanesindegösterilir. 3402 sayılı Kanunun 11 inci maddesinde belirtilen askı ilanı hariç,diğer ilanlar yapılmaz. Kadastro çalışmaları sonucunda belirlenen kişilerin, bumaddenin dördüncü fıkrasına göre gerçek hak sahibi olup olmadıkları hususu,ayrıca Orman Bakanlığınca tespit edilir. Hak sahiplerinin bu madde hükmündenyararlandırılmasında, sulu toprakta 40, kuru toprakta 100 dönümlüksınırlamaya uyulur.
Yararlanacak kişilerin hak sahibi olabilmesi için, orman köyünüfusuna kayıtlı olmaları ve bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibarengeriye yönelik en az 5 yıl müddetle o yerde ikâmet etmiş bulunmaları gerekir.
Rayiç bedelin belirlenerek hak sahiplerine tebliğinden itibarenhak sahiplerince bir yıl içinde satın alınmayan yerler, ihale ile hak sahipliğitanımına uygun üçüncü kişilere, birinci fıkradaki şartlarla satılır."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır :
1- "MADDE 44.- Devlet, toprağın verimi olarak işletilmesinikorumak ve geliştirmek, erozyonla kaybedilmesini önlemek ve topraksız olan veyayeter toprağı bulunmayan çiftçilikle uğraşan köylüye toprak sağlamak amacıylagerekli tedbirleri alır. Kanun, bu amaçla, değişik tarım bölgeleri veçeşitlerine göre toprağın genişliğini tespit edebilir. Topraksız olan veyayeter toprağı bulunmayan çiftçiye toprak sağlanması, üretimin düşürülmesi,ormanların küçülmesi ve diğer toprak ve yeraltı servetlerinin azalması sonucunudoğuramaz.
Bu amaçla dağıtılan topraklar bölünemez, miras hükümleri dışındabaşkalarına devredilemez ve ancak dağıtılan çiftçilerle mirasçıları tarafındanişletilebilir. Bu şartların kaybı halinde, dağıtılan toprağın Devletçe gerialınmasına ilişkin esaslar kanunla düzenlenir."
2- "MADDE 56.- Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşamahakkına sahiptir.
Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesiniönlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir.
Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içindesürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak,işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıphizmet vermesini düzenler.
Devlet, bu görevini kamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve sosyalkurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getirir.
Sağlık hizmetlerinin yaygın bir şekilde yerine getirilmesi içinkanunla genel sağlık sigortası kurulabilir."
3- "MADDE 169.- Devlet, ormanların korunması ve sahalarınıngenişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır. Yananormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım vehayvancılık yapılamaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir.
Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanla rıkanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir. Bu ormanlar zamanaşımı ile mülkedinilemez ve kamu yararı dışında irtifak hakkı na konu olamaz.
Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaadeedilemez. Ormanların tahrip edilmesine yol açan siyasî propaganda yapılamaz;münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları yakmak,ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel afkapsamına alınamaz.
Orman olarak muhafazasında bilim ve fen bakımından hiçbir yarargörülmeyen, aksine tarım alanlarına dönüştürülmesinde kesin yarar olduğu tespitedilen yerler ile 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından ormanniteliğini tam olarak kaybetmiş olan tarla, bağ, meyvelik, zeytinlik gibiçeşitli tarım alanlarında veya hayvancılıkta kullanılmasında yarar olduğutespit edilen araziler, şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak bulunduğuyerler dışında, orman sınırlarında daraltma yapılamaz."
4- "MADDE 170.- Ormanlar içinde veya bitişiğindeki köylerhalkının kalkındırılması, ormanların ve bütünlüğünün korunması bakımlarından,ormanın gözetilmesi ve işletilmesinde Devletle bu halkın işbirliğini sağlayıcıtedbirlerle, 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından ormanniteliğini tamamen kaybetmiş yerlerin değerlendirilmesi; bilim ve fenbakımından orman olarak muhafazasında yarar görülmeyen yerlerin tespiti veorman sınırları dışına çıkartılması; orman içindeki köyler halkının kısmen veyatamamen bu yerlere yerleştirilmesi için Devlet eliyle anılan yerlerin ihyaedilerek bu halkın yararlanmasına tahsisi kanunla düzenlenir.
Devlet, bu halkın işletme araç ve gereçleriyle diğer girdilerininsağlanmasını kolaylaştırıcı tedbirleri alır.
Orman içinden nakledilen köyler halkına ait araziler, Devletormanı olarak derhal ağaçlandırılır."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU ve AyselPEKİNER'in katılmalarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, 17.10.1983 günlü,2924 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun'un11. maddesine 4127 sayılı Yasa ile ekelenen dördüncü ve beşinci fıkralarıitiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin bakmakta olduğu dâvada uygulanacak kurallarolmadığından bunlara ilişkin itirazın Mahkeme'nin yetkisizliği yönündenreddine; aynı Yasa'nın üçüncü fıkrasına ilişkin esas incelemenin,"...muhdesat ile tasarruf edenlerin isimleri, kadastro tutanağınınbeyanlar hanesinde gösterilir" sözcükleriyle sınırlı olarak yapılmasına1.2.1996 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, iptaliistenilen Yasa kuralı, aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa maddeleri ilebunların gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğidüşünüldü :
A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı
Türkiye'nin kadastrol topoğrafik haritasına dayalı olarak taşınmazmalların sınırlarını arazi ve harita üzerinde belirterek hukuksal durumlarınısaptamak ve bu suretle Medenî Yasa'da öngörülen tapu sicilini kurmak amacıyla21.6.1987 günlü, 3402 sayılı Kadastro Yasası çıkarılmıştır. Bu Yasa'nın 45.maddesinin tarla, bağ, bahçe, meyvelik gibi yerlerin, 6831 sayılı Yasa'nın 2.maddesinin (B) bendi uyarınca orman dışına çıkarılması ve 31.12.1981'den öncekivergi kaydı ya da geçerli bir belgeye dayanmak koşuluyla aynı Yasa'nın 14.maddesine göre zilyedleri adına tesbiti öngörülen birinci fıkrası ile ikincifıkrası ve üçüncü fıkrasındaki "... tapulu yerlerle ..." ibaresi veikinci fıkrası Anayasa Mahkemesi'nin 1987/31 Esas, 1988/13 Karar sayılı,1.6.1988 günlü kararı ile iptal edilmiştir.
İptal kararından sonra bu kez, Orman Köylülerinin KalkınmalarınınDesteklenmesi Hakkında 2924 sayılı Yasa'da 28.8.1991 günlü, 3763 sayılı Yasaile değişiklik yapılarak, 11. maddenin üçüncü fıkrasına eklenen, "Kadastrosırasında Hazine adına tesbit edilen bu yerler üzerinde sözü geçen Kanunun 14.maddesinde öngörülen 40 ve 100 dönümlük sınırlama gözönünde bulundurularakkullanan kişilerin adları kadastro tutanağının beyanlar hanesinde gösterilir.Bu tesbitlerin kesinleşmesinden sonra, beyanlar hanesindeadı geçen kişilereOrman Bakanlığınca bir arazi kullanma belgesi verilir" kuralı, ormanköylüsü olup olmadıklarına bakılmaksızın bu yerlerin kadastro tutanağınınbeyanlar hanesinde gösterilen kişilere satışını öngörmesi ve madde içeriğinintümlüğü gözetilerek Anayasa Mahkemesi'nin 30.3.1993 günlü, Esas 1992/48, Karar1993/14 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
4127 sayılı Yasa ile 2924 sayılı Yasa'nın iptal edilen kuralıyeniden düzenlenmiştir. Buna göre, kadastro çalışmaları sırasında eylemlikullanım durumuna göre sınırlandırılan ve Hazine adına tesbiti yapılan buyerler üzerindeki yapılar (muhdesat) ile tasarruf edenlerin adlarının kadastro tutanağınınbeyanlar hanesinde gösterilmesi; ayrıca bu kişilerin gerçek hak sahibi olupolmadıklarının Orman Bakanlığı'nca saptanması; bu kişilerin hak sahibiolabilmeleri için Yasa'nın yürürlüğe girdiği günden başlayarak geriye doğru 5yıl süreyle o yerde ikamet etmeleri ve orman köyü nüfusuna kayıtlı olmalarıkoşuluna bağlanmıştır.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, mülkiyetin devrolunması vezamanaşımı ile mülk edinilmesinin, devlet ormanlarına zarar verebilecek çeşitlieylemlere, üretimin düşürülmesine, ormanların küçültülmesine ve yağmalanmasına,çevrenin bozulmasına yol açacağı; orman sanırlarında daraltmadoğurabileceği savlarıyla; 2924 sayılı Yasa'nın 11. maddesinin üçüncü fıkrasına4127 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü fıkrasının sınırlama kararı gereğinceincelenen sözcüklerinin Anayasa'nın 44., 169., 56. ve 170. maddelerine aykırıolduğunu ileri sürmektedir.
1- Anayasa'nın 44. ve 169. Maddeleri Yönünden İnceleme
Anayasa'nın "Toprak mülkiyeti" başlıklı 44. maddesinde,toprağın verimli işletilmesini korumak ve geliştirmek, erozyonla kaybınıönlemek ve topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan, çiftçilikle uğraşanköylüye toprak sağlamak amacıyla gerekli önlemlerin Devletçe alınacağı; buamaçla değişik tarım bölgeleri ve çeşitlerine göre toprağın genişliğinin Yasaile belirleneceği; topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçiye topraksağlanmasının, üretimin düşürülmesi, ormanların küçültülmesi ve diğer toprak veyeraltı servetlerinin azaltılması sonucunu doğuramayacağı öngörülmüştür.
2924 sayılı Yasa'nın 1. maddesinde, bu yasanın amacının ormansınırları dışına çıkarılmış ve çıkarılacak yerlerin değerlendirilmesi suretiyleorman köylülerinin kalkınmalarının desteklenmesi; 2. maddesinde de, 6831 sayılıOrman Yasası'nın 2. maddesi uyarınca kadastro komisyonları tarafından ormansınırları dışına çıkarılan yerlerin orman köylülerine verilmesi olarakbelirtilmiştir.
Bu kurallardan anlaşılacağı gibi, orman niteliğini yitirmesinedeniyle orman sınırları dışına çıkarılan yerlerin orman köylülerineverilmesiyle ilgili düzenlemede Anayasa'nın 44. maddesine aykırılık yoktur.
Bu maddeye ilişkin iptal isteminin reddi gerekir.
Anayasa'nın, "Ormanların korunması ve geliştirilmesi"başlıklı 169. maddesinde, bir yandan Devlete, ormanların korunması vesahalarının genişletilmesi için gerekli yasaları çıkarma ve tedbirleri almagörevi yüklenmekte, diğer yandan, Devlet ormanlarının mülkiyetinindevrolunamayacağı, zamanaşımı ile mülk edinilemeyeceği, kamu yararı dışındairtifak hakkına konu olamayacağı, zarar görmesine izin verilemeyeceği ve ormansuçlarına ilişkin af çıkarılamayacağı açıklığı yer almaktadır.
İtiraz konusu Yasa kuralının, orman üzerinde doğrudan işlemyapmaması ve bu yerlerin daha önce Hazine adına tesbit edilmiş ya da edilecekolması dolayısıyle, 169. maddeye bir aykırılığı yoktur.
İptal isteminin reddi gerekir.
2- Anayasa'nın 170. ve 56. Maddeleri Yönünden İnceleme
Anayasa'nın "Orman köylüsünün korunması" başlıklı 170.maddesinde, orman içinde ya da bitişiğindeki köyler halkının kalkındırılması,ormanların ve bütünlüğünün korunması yönlerinden, ormanın gözetilmesi veişletilmesinde Devletle bu halkın işbirliğini sağlayıcı önlemlerle,31.12.1981'den önce bilim ve fen bakımından orman niteliğini tamamen yitirmişyerlerin değerlendirilmesi, bilim ve fen bakımından da orman olarakkorunmasında yarar görülmeyen yerlerin tesbiti ve orman sınırları dışınaçıkartılması, orman içindeki köyler halkının kısmen veya tamamen bu yerlereyerleştirilmesi için Devlet eliyle bu yerlerin ihya edilerek bu halkınyararlanmasına özgülenmesinin (tahsis edilmesinin) Yasayla düzenleneceğiöngörülmüştür.
Orman alanı dışına çıkarılan yerlerin hak sahiplerine satışınıöngören kural Mahkeme'nin itiraz konusu yaptığı kural olmayıp, 11. maddeninbunu izleyen öbür bölümleridir. Bu durumda itiraz konusu kuralın Anayasa'nın170. maddesiyle bir ilgisi yoktur.
Anayasa'nın "Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması"başlıklı 56. maddesinde, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşamahakkının bulunduğu; çevreyi geliştirme, çevre sağlığını koruma ve çevrekirlenmesini önlemenin Devletin ve vatandaşların ödevi olduğu, herkesinhayatını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak, insan ve maddegücünde tasarruf ve verimi artırarak işbirliğini gerçekleştirmek amacıylasağlık kuruluşlarının tek elden planlanıp hizmet vermesinin Devletçedüzenleneceği ve onun bu görevini kamuda ve özel kesimdeki sağlık vesosyal kurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getireceğibelirtilmiştir. Dava konusu Yasa hükmünün Anayasa'nın 56. maddeleri iledoğrudan ilişkisi bulunmamaktadır.
VI- SONUÇ
17.10.1983 günlü, 2924 sayılı "Orman KöylülerininKalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun"un 4127 sayılı Yasa iledeğişik 11. maddesinin iptali istenen üçüncü fıkrasının sınırlama kararıuyarınca incelenen "... muhdesat ile tasarruf edenlerin isimleri, kadastrotutanağının beyanlar hanesinde gösterilir." bölümünün Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE,
16.4.1996 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Mustafa YAKUPOĞLU
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU