ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 1996/32
Karar Sayısı : 1996/30
Karar Günü : 10.7.1996
R.G. Tarih-Sayı :25.12.1996-22858
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Antalya Vergi Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 31.12.1960 günlü, 193 sayılı "Gelir VergisiKanunu"na 4108 sayılı Yasa'nın 24. maddesi ile eklenen mükerrer 111.maddenin üçüncü fıkrasındaki "...mahsup edilemeyen vergiler ise red veiade edilmez" kuralının Anayasa'nın 73. maddesine aykırılığı savıylaiptali istemidir.
I- OLAY
1995 Temmuz dönemi için ihtirazî kayıtla verilen asgarî kurumlarvergisi beyannamesi üzerine tahakkuk ettirilen verginin terkini istemiyleaçılan dâvada ileri sürülen Anayasa'ya aykırılık savının ciddî olduğu kanısınavaran Mahkeme, 193 sayılı Gelir Vergisi Yasası'na 4108 sayılı Yasa ile eklenenmükerrer 111. maddenin üçüncü fıkrasındaki "...mahsup edilemeyen vergilerise red ve iade edilmez" kuralının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'nebaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
İtiraz konusu bölümü de içeren kural şöyledir :
"Mükerrer Madde 111- (Ek: 25/5/1995 - 4108/24 md.)
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununa göre talih oyunları, salonlarıişletmeciliği faaliyetinde bulunan gerçek usulde gelir vergisine tabi ticarikazanç sahipleri; cari vergilendirme döneminin gelir vergisine mahsup edilmeküzere, talih oyunları salonlarında bulundurdukları ilk 6 oyun masasının herbiri için aylık 100 000 000 (200.000.000) lira, sonra gelen her oyun masasıiçin ise 75 000 000 (150.000.000) lira ve ilk 60 oyun makinesinin her biri için10 000 0000 (20.000.000) lira, sonra gelen her oyun makinesi için ise 7 500 000(15.000.000) lira asgari vergi öderler.
Yukarıda yer alan tutarlar, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre oyıl için belirlenen yeniden değerleme oranı ile çarpılmak suretiyle yenidentespit edilir ve izleyen yılda bu tutarlar esas alınır. Bakanlar Kurulu bututarları 10 katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu yetki, talih oyunlarısalonlarının bulunduğu turizm bölge, alan ve merkezleri itibariyle farklımiktarlar tespit edilmek suretiyle de kullanılabilir.
Aylık dönemler itibariyle hesaplanan bu vergi, müteakip ayın 20nci günü akşamına kadar gelir vergisi bakımından bağlı bulunulan vergidairesine bir beyanname ile beyan edilir ve aynı süre içinde ödenir. Bir öncekiyıl içinde tahakkuk eden bu vergiler, yıllık beyanname üzerinden bu faaliyeteilişkin olarak hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilir, mahsup edilemeyenvergiler ise red ve iade edilmez.
Cari vergilendirme dönemine ilişkin ödenmemiş geçici verginintalih oyunları salonlarından elde edilen kazanca isabet eden kısmının; bu maddegereğince ödenen asgari vergi kadarki kısmı terkin edilir. Geçici verginintalih oyunları salonlarından elde edilen kazanca isabet eden kısmı, talihoyunları salonlarından sağlanan hâsılatın toplam hâsılat içindeki payına görehesaplanır.
Yapılan incelemeler sonucunda bu madde gereğince ödenmesi gereken,geçmiş dönemlere ait asgari verginin eksik beyan edildiğinin tespit edilmesihalinde, eksik beyan edilen bu kısım için re'sen veya ikmalen asgari vergi tarhedilir ve tarh edilen bu vergiye ceza ve gecikme faizi tatbik edilir. Yıllıkbeyanname verme süresi geçtikten sonra bu tarhiyat, yıllık beyannamedebeyan edilen kazanç üzerinden hesaplanan vergiyi aşan vergi farkı için yapılır.Bir önceki dönemde ödenmesi gereken verginin yıllık beyannamede mahsup edilentutarı içi ise ceza ve mahsup tarihine kadar gecikme faizi aranır.
Talih oyunları salonları işletmeciliği faaliyetinde bulunankurumlar vergisi mükellefleri de cari vergilendirme döneminin kurumlarvergisine mahsup edilmek üzere bu maddede belirtilen esaslar çerçevesindeasgari vergi öderler.
Bu uygulamanın usul ve esasları Maliye Bakanlığınca tayin vetespit olunur."
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa maddesi şöyledir:
"MADDE 73.- Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, malîgücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.
Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasınınsosyal amacıdır.
Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur,değiştirilir veya kaldırılır.
Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflık,istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiğiyukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kurulunaverilebilir."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca 10.7.1996 günüyapılan ilk inceleme toplantısında, itiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin iptaliniistediği 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 111. maddesinin üçüncüfıkrasındaki "mahsup edilmeyen vergiler ise red ve iade edilmez"kuralının bakılmakta olduğu davada uygulanıp uygulanmayacağı sorunu önceliktaşıdığından, ilk inceleme raporu, dava dosyası ve ekleri, iptali istenen yasakuralı ve dayanılan Anayasa kuralı ile bunların gerekçeleri ve öbür yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa'nın 152. maddesi gereğince, bir davaya bakmakta olanmahkemenin, uygulanacak bir kanun ya da kanun hükmünde kararname hükümleriniAnayasa'ya aykırı görmesi ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılıksavının ciddî olduğu kanısına vararak iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'nebaşvurulabilmesi için öncelikle iptali istenen kuralın, o davada uygulanacakkural olmalıdır.
Davada uygulanacak yasa kuralı, bakılmakta olan davayı yürütmeye, uyuşmazlığıçözmeye, davayı sona erdirmeye ya da kararın dayanağını oluşturmaya yarayacakkuraldır.
Kurumlar Vergisi yükümlüsü olan davacının isteminin özü, turistiktesisler işletmesinin bünyesindeki talih oyunları salonu nedeniyle ödediğiasgarî kurumlar vergisinin, elde edilen gerçek kazanca görevergilendirilebilmesi için mahsup olanağının sağlanmasıdır.
Davacı, Gelir Vergisi Yasası'nın mükerrer 111. maddesine göre 1995yılı Temmuz ayı dönemine ilişkin asgarî vergiyi ihtirazî kayıtla beyan ederek,yasal süresi içinde ödemiştir. Ancak, yükümlü lehine herhangi bir mahsup işlemyapılmasını önleyen ilgili kuralın Anayasa'ya aykırılığı savında bulunmuştur.
193 sayılı Yasa'nın 111. maddesinin 3. fıkrasına göre, aylıkdönemler itibariyle tahakkuk ettirilen asgarî vergiler ertesi ayın 20'sinekadar ilgili vergi dairelerine bir beyanname ile beyan edilerek yatırılacak vetahakkuk ettirilen vergiler ise ertesi yıl verilen yıllık gelir (kurumlar)vergisi beyannamesi içinde yer alacak ve aylık beyanname ile verilen vergilerinmahsubu ancak yıllık beyanname sırasında söz konusu olabilecektir. Oysa davacı,1995 yılı geliri belli olmadan tarhiyatı vergi mahkemesinde dava konusu yapmışve mahkemece de yükümlünün Anayasa'ya aykırılık savı ciddî görülerek itirazyoluna başvurulmuştur.
Dava konusu kuralın, Yıllık kurumlar vergisine esas gelir giderhesapları ortaya çıkmadan ve beyanname verilmeden vergi mahkemesinceuygulanması olanağı bulunmayan dava konusu kuralın açıklanan nedenlerlebaşvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
V- SONUÇ
31.12.1960 günlü, 193 sayılı "Gelir VergisiKanunu"na 4108 sayılı Yasa ile eklenen Mükerrer 111. maddenin üçüncüfıkrasındaki "... mahsup edilemeyen vergiler ise red ve iadeedilmez." kuralı bu aşamada davada uygulanma durumunda olmadığından, iptalisteminin başvuran mahkemenin yetkisizliği yönünden REDDİNE, Selçuk TÜZÜN ileAysel PEKİNER'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
10.7.1996 gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Aysel PEKİNER
KARŞIOYYAZISI
Esas Sayısı : 1996/32
Karar Sayısı : 1996/30
Talih oyunları salonu işleticisi olan mükellefin, 193 sayılı GelirVergisi Kanunu'na 4108 sayılı Yasa'nın 24. maddesiyle eklenen mükerrer 111.madde hükmü uyarınca Temmuz 1995 dönemi için ihtirazı kayıtla verdiği beyannameüzerinden ödediği verginin terkini ve iadesi istemiyle açtığı davada, ilerisürdüğü Anayasa'ya aykırılık savı Mahkeme'ce ciddi bulunarak dosyasıgönderilmiştir.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 111. maddesininbirinci fıkrası ile ödenmesi gereken asgari vergi miktarları saptanmış, üçüncüfıkrada aylık dönemler halinde hesaplanan verginin takip eden ayın 20. günüakşamına kadar beyan edilerek ödeneceği, üçüncü fıkranın son cümlesi ile deaylık ödemelerle tahakkuk eden verginin yıllık beyanname üzerinden hesaplananvergiden mahsup edileceği, mahsup edilemeyen verginin ise ret ve iadeedilmeyeceğine ilişkin kural düzenlenmiştir.
"Talih Oyunları Salonlarından Elde Edilen Kazançlarda AsgariVergi" başlıklı mükerrer 111. madde hükmü ile getirilen düzenleme ile vergininpeşin tahsilinin amaçlandığı ve yıllık beyannamede peşin tahsil edilen asgarivergiden daha az kazanç beyan edilmesi durumunda da mahsup olanağıbulunmadığından ret ve iade yoluna gidilmeyeceği öngörülmüştür. Talih oyunlarısalonları işletmeciliği faaliyetinde bulunanların gerçek kazançları aylıkolarak ödedikleri asgari peşin vergiden fazla olduğu takdirde mahsup işlemiyapılacak aksi halde ödenilen vergilerin ödenmesi gereken asgari ve peşin vergiolduğu kabul edilerek mükellefe iade edilmeyecektir.
Yukarıda sözü edilen yasa kuralının, Anayasa'nın herkesin malîgücüne göre vergi ödemekle yükümlü bulunduğu ve vergi yükünün adaletli vedengeli dağılımının maliye politikasının sosyal amacı olduğuna ilişkin kuralınaaykırı olduğu savıyla açılan bir davada, henüz yıllık beyanname verilmediğindenmükellefin mahsup işleminden yararlanıp yararlanmayacağının belli olmadığı dahaaçık bir deyişle bu davanın ancak mahsup olanağı bulunmaması halindeaçılabileceğini kabul etmek davayı yasalarda öngörülmeyen bir koşula bağlısaymak gibi bir sonuç doğurur.
Oysaki bu tür faaliyet alanında kurumlar vergisi yükümlüsü olandavacı, anılan yasa kuralı ile tahakkuk ve tahsil edilen asgari peşin verginin,mahsup edilememesi durumunda, yıllık gerçek kazancının üzerindevergilendirileceğini ileri sürmektedir.
Kaldıki davacı, ihtirazı kayıtla beyan ederek oyun masaları veoyun makinaları nedeniyle ödediği: 1.717.500.000.- TL. asgari kurum vergisininterkini ile anılan meblağın iadesi istemiyle açtığı bu davada ödediği asgarîverginin peşin ödemesini de içeren Yasa kuralının tümünün Anayasa'ya aykırılıkiddiasında bulunmaktadır.
Uyuşmazlığın çözümünün, Anayasa kuralları doğrultusunda elealınarak davanın sonuçlandırılabilmesi amacıyla Anayasa'ya aykırılık savıMahkeme'ce ciddî görülmüştür.
Belirtilen nedenlerle başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği yönündendavanın reddine ilişkin çoğunluk görüşüne karşıyız.
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Aysel PEKİNER