ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1996/45
Karar Sayısı : 1996/44
Karar Günü : 20.11.1996
R.G. Tarih-Sayı :17.06.1998-23375
İPTAL DAVASINI AÇAN : Cumhurbaşkanı Süleyman DEMİREL
İPTAL DAVASININ KONUSU : 26.6.1996 günlü, 4149 sayılı "832sayılı Sayıştay Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Kanuna BazıMaddeler Eklenmesine Dair Kanun"un, 5. maddesinin birinci fıkrasının, 6.maddesinin üçüncü fıkrasının son tümcesi ile dördüncü fıkrasının, 7. maddesininbirinci fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen fıkranın, EK MADDE 8'in birincifıkrasındaki "... aday belirlemek..." sözcükleri ile üçüncü vedördüncü fıkralarının, geçici 2. maddesinin birinci fıkrasının ikinci tümcesive son tümceyle 832 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin dördüncü fıkrasınayapılan yollamanın; Anayasa'nın 87., 153. ve 160. maddelerine aykırılığı savıylaiptallerine karar verilmesi istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralları
4149 sayılı Yasa ile değiştirilen ve ek ve geçici maddeler eklenen832 sayılı Sayıştay Yasası'nın iptalleri istenilen sözcüklerini de içeren kimimaddeleri şöyledir:
1- "Madde 5.- Sayıştay Birinci Başkanı, bu Kanunda yazılıniteliklere sahip isteklilerden Ek 8 inci madde esaslarına göre Sayıştay Başkanve Üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonunca belirlenecek iki aday arasından TürkiyeBüyük Millet Meclisi Genel Kurulunca gizli oyla seçilir...................................................."
2- "MADDE 6.- .....................................
Sayıştay Genel Kurulunca, Sayıştay'a başvuranların sicilleriüzerinde yapılacak inceleme sonucunda, bu Kanunda yazılı niteliklere sahipoldukları anlaşılanlar arasından mevcut üye sayısının salt çoğunluğunun gizlioyu ile her boş yer için dörder aday seçilir. Aday seçimi, başvuru süresininbitiminden itibaren otuz iş günü içerisinde sonuçlandırılır. Seçim sonuçları,seçimi takip eden üç iş günü içerisinde Sayıştay Başkanlığınca Türkiye BüyükMillet Meclisi Başkanlığına sunulur. Otuz iş günlük sürede seçimtamamlanamadığı takdirde Sayıştay Başkanlığı aday adaylıkları kabul edilmişolanların tümünü kontenjan gruplarını da belirtmek suretiyle Türkiye BüyükMillet Meclisi Başkanlığına sunar. Bu durumda, aday seçimi müteakip fıkradabelirtilen usule göre yapılır.
Sayıştay Başkanlığınca bildirilenler arasından bu maddenin birincifıkrasındaki dağılım oranları dahilinde Ek 8 inci madde esaslarına göre boşüyelik sayısının iki katı kadar belirlenen adaylar, Türkiye Büyük MilletMeclisi Genel Kuruluna sunulur. Dağılım oranları dahilinde gösterilen adaylariçin ayrı ayrı listeler halinde, birleşik oy pusulası düzenlenir. Adaylarınadlarının karşısındaki özel yer işaretlenmek suretiyle oy kullanılır. Seçileceküyelerin sayısından fazla verilen oylar geçersiz sayılır. Seçimde,kontenjan gruplarının oranları dahilinde en çok oyu alan adaylar seçilmişsayılır."
3- "MADDE 7.- .............................................
Ancak Sayıştay Birinci Başkanı ve üyeleri, Türkiye Büyük MilletMeclisi Başkanının önerisi üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun gizli oyu ile görevden alınabilir.
..."
4- "EK MADDE 8.- Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulundayapılacak Sayıştay Birinci Başkanlığı ve Sayıştay üyeliği seçimleri içingerekli değerlendirmeleri yapmak ve aday belirlemek üzere Sayıştay Başkanı veÜyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonu kurulur.
............................................................
Ön Seçim Geçici Komisyonu mevcudun salt çoğunluğu ile toplanır.Sayıştay Birinci Başkan adaylarının seçiminde aday listesi, Sayıştay üyeadaylarının seçiminde ise kontenjan gruplarına göre düzenlenen birleşik oypusulası kullanılır. Aday seçimleri gizli oyla yapılır. Aday seçilebilmek içinilk turda üye tam sayısının salt çoğunluğu, ikinci turda oylamaya katılanlarınsalt çoğunluğu aranır. İlk iki oylamada sonuç alınamadığı takdirde, geçerlioyların en yükseğini alanlar seçilmiş sayılır. Adayların belirlenmesi sırasındaoylarda eşitlik olması halinde, eşit oy alanlar arasında yeniden oylamayapılır.
Ön Seçim Geçici Komisyonu gerekli gördüğü hallerde adaylarlamülakat yapabilir."
5- "GEÇİCİ MADDE 2.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte boşbulunan Sayıştay üyelikleri için müracaatlar, Türkiye Büyük Millet MeclisiBaşkanlığınca yapılacak ilk ilanı müteakip 15 gün içinde Türkiye Büyük MilletMeclisi Başkanlığına yapılır. 832 Sayılı Sayıştay Kanununun Ek 8 nci maddesiesaslarına göre 4 üncü maddesinde belirtilen niteliklere sahip olanlararasından, aynı Kanunun 6 ncı maddesinde yazılı oranlar dahilinde boş üyeliksayısının iki katı kadar belirlenen adaylar Türkiye Büyük Millet Meclisi GenelKuruluna sunulur. Sayıştay üyeleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi GenelKurulunda 832 sayılı Kanunun, bu Kanunla değişik 6 ncı maddesinin dördüncüfıkrasındaki usule uygun şekilde seçilir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır :
1- "MADDE 87.- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev veyetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu vebakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmündekararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarınıgörüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek;milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anayasanın 14 üncümaddesindeki fiillerden dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere, genel ve özelaf ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerinegetirilmesine karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülenyetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmektir."
2- "MADDE 153.- ..........................................
Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazetede hemen yayımlanır veyasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek vetüzelkişileri bağlar."
3- "MADDE 160.- ...........................................
Sayıştayın kuruluşu, işleyişi, denetim usulleri, mensuplarınınnitelikleri, atanmaları, ödev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri ve diğerözlük işleri, Başkan ve üyelerinin teminatı kanunla düzenlenir.
..."
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ,Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER ve Lütfi F. TUNCEL'inkatılmalarıyla 10.7.1996 günü yapılan toplantıda, dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi, iptali istenilen yasa kurallarıyla dayanılanAnayasa kuralları, bunların gerekçeleri, öbür yasama belgeleri okunupincelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü :
A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
1- Anayasa'nın 153. Maddesi Yönünden İnceleme
Dava dilekçesinde, 4149 sayılı Yasa'yla "Sayıştay Başkanı veÜyeleri Önseçim Geçici Komisyonu" kurularak; Sayıştay Birinci Başkanlığıseçimlerinde iki aday belirleme yetkisinin bu komisyona verilmesinin; AnayasaMahkemesi'nin 11.7.1991 günlü, Esas 1990/39; Karar : 1991/21 sayılı kararınaaykırı olduğu ileri sürülerek; 832 sayılı Yasa'nın 5. maddesinin birinci, 6.maddesinin üçüncü, Ek Madde 8'de yer alan "aday belirlemek"sözcüklerinin ve geçici madde 2'nin ilk tümcesi dışında kalan kısmının,Anayasa'nın 153. maddesi uyarınca iptali istenilmiştir.
Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasında, Anayasa Mahkemesikararlarının yasama, yürütme ve yargı organları ile yönetim makamlarını, gerçekve tüzelkişileri bağlayacağı öngörülmüştür. Bu kural gereğince, yasama organıyapacağı düzenlemelerde daha önce aynı konuda verilen Anayasa Mahkemesikararlarını gözönünde bulundurmak, bu kararları etkisiz kılacak biçimde yasaçıkarmamak, Anayasa'ya aykırı bulunarak iptal edilen kuralları tekraryasalaştırmamak yükümlülüğündedir. Başta yasama organı olmak üzere tüm organlarkararların yalnız sonuçları ile değil, bir bütünlük içinde gerekçeleri ile debağlıdır. Kararlar gerekçeleriyle, yasama etkinliklerini yönlendirme işlevi de görürler.Bu nedenle, yasakoyucu kararların sonuçları ile birlikte gerekçelerini degözönünde bulundurmak zorundadır. İptal edilen yasalarla sözcükleri farklı daolsa aynı doğrultu, içerik ya da nitelikte yeni yasa çıkarılması Anayasa'nın153. maddesine aykırılık oluşturur.
Bir yasa kuralının Anayasa'nın 153. maddesine aykırılığından sözedilebilmesi için, iptal edilen önceki kuralla "aynı" ya da"benzer" nitelikte olması gerekir. Bunların saptanabilmesi içinöncelikle aralarında "özdeşlik" yani amaç, anlam ve kapsamyönlerinden benzerlik olup olmadığı incelenmelidir.
Sayıştay Yasası'nın 3677 sayılı Yasa ile değiştirilen 5. ve 6.maddelerindeki, Sayıştay Birinci Başkanı ve Üyeleri seçiminin TBMM Plan veBütçe Komisyonu'nca yapılarak onay için Genel Kurula sunulacağına ve sunulduğutarihten itibaren iki ay içinde onaylanmadığı takdirde Plan ve Bütçe Komisyonukararının kesinleşeceğine ilişkin kural, TBMM'ne ait yetkinin komisyonabırakılmasının Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle 11.7.1991 günlü, Esas:1990/39; Karar: 1991/21 sayılı kararla iptal edilmiştir.
4149 sayılı Yasa ile değiştirilen 832 sayılı Sayıştay Yasası'nın5. maddesinin birinci fıkrasında, Sayıştay Birinci Başkanının; 6. maddesininüçüncü fıkrasında, üyelerin seçiminde izlenecek yöntem belirtilmiştir. 832sayılı Yasa'ya eklenen Ek Madde 8'de, TBMM Genel Kuruluna sunulacak adaylarınbelirlenmesi için görevlendirilen "Sayıştay Başkan ve Üyeleri Ön SeçimGeçici Komisyonu"nun oluşumu ve çalışma biçimi gösterilmiş; 4149 sayılıYasa'nın Geçici 2. maddesinde de, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte boş olanSayıştay üyelikleri için Ek madde 8 esaslarına göre ve 6. maddesinde yazılıoran ve usule uygun şekilde seçim yapılacağı öngörülmüştür.
Böylece Sayıştay Birinci Başkanı ve üyelerinin seçimi konusunda iptaledilenlerden farklı kurallar getirilmiş; oluşturulan "Sayıştay Başkanı veÜyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonun"na TBMM Genel Kuruluna sunulmak üzereadayları belirleme yetkisi tanınmıştır.
İptal edilen kurallarla dava konusu Yasa kuralları arasında"özdeşlik" ya da "benzerlik" bulunmamaktadır. Bu nedenle,Anayasa'nın 153. maddesine aykırılık savı yerinde görülmediğinden istemin reddigerekir.
2- Sayıştay Yasası'nın 5. Maddesinin Birinci Fıkrasınınİncelenmesi
Dava dilekçesinde, Sayıştay Yasası'nın 5. maddesiyle yapılandüzenlemenin Anayasa'nın 87. maddesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptaliistenilmiştir.
Yasa'nın 5. maddesinin birinci fıkrasında, "Sayıştay BirinciBaşkanı, bu kanunda yazılı niteliklere sahip isteklilerden Ek 8 inci maddeesaslarına göre Sayıştay Başkan ve Üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonuncabelirlenecek iki aday arasından Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluncagizli oyla seçilir" denilmektedir.
Ek Madde 8'de de, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulundayapılacak Sayıştay Birinci Başkanlığı ve Sayıştay Üyeliği seçimleri içingerekli değerlendirmeleri yapmak ve aday belirlemek üzere Sayıştay Başkanı veÜyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonu kurulması öngörülmüştür. Bu durumda komisyon,maddede belirtilen usule göre TBMM'ne sunacağı iki adayı belirleyecektir.
Anayasa'nın 87. maddesinin son fıkrasında, Anayasa'nın diğermaddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak TBMM'nin görevleri arasındasayılmış; 160. maddesinde de, Sayıştay'ın genel ve katma bütçeli kuruluşlarıngelir, gider ve mallarını TBMM adına denetlemesi ve sorumluların hesap veişlemlerini kesin hükme bağlaması öngörülmüştür. TBMM; Yürütme Organınagelirlerin toplanması ve giderlerin yapılması iznini bütçe yasalarıylavermektedir. Genel ve katma bütçeli kuruluşların gelir ve gider işlemlerinindenetimi Meclis adına Sayıştay tarafından yapıldıktan sonra Anayasa'nın 164.maddesine göre, Genel Uygunluk Bildirimi ile sonuçlar TBMM'ne sunulmaktaböylece, genel ve katma bütçeli dairelerin gelir ve giderleriyle malları Meclistarafından denetlenmiş olmaktadır. TBMM adına denetleme ve sorumluların hesapve işlemlerini kesin hükme bağlamakla görevli Sayıştay'ın Başkan ve üyeseçiminin TBMM'de yapılması bu görevin doğal sonucudur. Bu nedenle Sayıştay'ınBaşkan seçiminin, Ön Seçim Geçici Komisyonunca gösterilen adaylar arasındanTBMM Genel Kurulunca yapılmasında ve seçimin Genel Kurulda kolay vesüratli bir biçimde sonuçlandırılmasını sağlamak amacıyla bir komisyonoluşturularak seçim öncesi hazırlık işlemlerinin bu komisyona yaptırılmasında(aday belirleme) Anayasa'nın 87. ve 160. maddelerine aykırılık yoktur. İptalisteminin reddi gerekir.
Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ veYalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamışlardır.
3- 6. Maddenin İncelenmesi
a- Üçüncü Fıkrasının Son Tümcesinin İncelenmesi
İptal başvurusunda, Sayıştay Genel Kurulunca belirlenen adaylarıngeçici komisyonca yarıya indirilmesinde hiçbir haklı neden bulunmadığı, üçüncüfıkranın Anayasa'nın 87. maddesine aykırı olduğu savıyla iptali istenilmiştir.
Üyelerin seçimi başlıklı 6. maddenin üçüncü fıkrasında, SayıştayÜyeliği için başvuranlar ve yasada yazılı nitelikleri taşıdığı anlaşılanlararasından mevcut üye sayısının salt çoğunluğunun gizli oyu ile her boş yer içindörder adayın Sayıştay Genel Kurulu tarafından seçileceği, aday seçimininbaşvuru süresinin bitiminden itibaren otuz iş günü içindesonuçlandırılacağı, sonuçların seçimi izleyen üç iş günü içinde TBMMBaşkanlığına sunulacağı, otuz günlük sürede seçim tamamlanamadığı takdirdekontenjan grupları da belirtilmek suretiyle aday adaylıkları kabul edilenlerintümünün Sayıştay Başkanlığınca TBMM Başkanlığına sunulacağı belirtilmekte,itiraz konusu son tümcede de, "Bu durumda, aday seçimi müteakip fıkradabelirtilen usule göre yapılır" denilmektedir.
Sayıştay üyelerinin seçimi konusunda Anayasa'da herhangi bir kuralyoktur. 160. maddenin üçüncü fıkrasında "Sayıştayın kuruluşu, işleyişi,denetim usulleri, mensuplarının nitelikleri, atanmaları, ödev ve yetkileri,hakları ve yükümlülükleri ve diğer özlük işleri, Başkan ve üyelerinin teminatıkanunla düzenlenir" kuralına yer verilmiştir.
Anayasa'nın 87. maddesinin son fıkrasında, Anayasa'nın diğermaddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak TBMM'nin görevleri arasındasayılmıştır. 160. maddesinde de, Sayıştay'ın genel ve katma bütçelikuruluşların gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetlemesi ve sorumlularınhesap ve işlemlerini kesin hükme bağlaması öngörülmüştür. TBMM; YürütmeOrganına gelirlerin toplanması ve giderlerin yapılması iznini bütçe yasalarıylavermektedir. Genel ve katma bütçeli kuruluşların gelir ve gider işlemlerinindenetimi Meclis adına Sayıştay tarafından yapıldıktan sonra Anayasa'nın 164.maddesine göre, Genel Uygunluk Bildirimi ile sonuçlar TBMM'ne sunulmaktaböylece, genel ve katma bütçeli dairelerin gelir ve giderleriyle mallarıMeclis tarafından denetlenmiş olmaktadır. TBMM adına denetleme vesorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamakla görevli Sayıştay'ınBaşkan ve üye seçiminin TBMM'de yapılması bu görevin doğal sonucudur. Bunedenle Sayıştay'a üye seçiminin, Ön Seçim Geçici Komisyonunca gösterilenadaylar arasından TBMM Genel Kurulunca yapılmasında ve seçimin Genel Kuruldakolay ve süratli bir biçimde sonuçlandırılmasını sağlamak amacıyla bir komisyonoluşturularak seçim öncesi hazırlık işlemlerinin bu komisyona yaptırılmasında(aday belirleme) Anayasa'nın 87. ve 160. maddelerine aykırılık yoktur. İptalisteminin reddi gerekir.
Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ veYalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamışlardır.
b- Dördüncü Fıkranın İncelenmesi
aa- Birinci, İkinci, Üçüncü ve Dördüncü Tümcelerin İncelenmesi
Dördüncü fıkranın ilk dört tümcesinde, "SayıştayBaşkanlığınca bildirilenler arasından bu maddenin birinci fıkrasındaki dağılımoranları dahilinde Ek 8'inci madde esaslarına göre boş üyelik sayısının ikikatı kadar belirlenen adaylar, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunasunulur. Dağılım oranları dahilinde gösterilen adaylar için ayrı ayrı listelerhalinde, birleşik oy pusulası düzenlenir. Adayların adlarının karşısındaki özelyer işaretlenmek suretiyle oy kullanılır. Seçilecek üyelerin sayısındanfazla verilen oylar geçersiz sayılır" denilmektedir.
Dördüncü fıkraya göre, Sayıştay Genel Kurulu'nca her boş yer içingösterilen dört aday arasından Sayıştay Başkanı ve üyeleri Ön Seçim GeçiciKomisyonu'nca iki aday seçilerek TBMM Genel Kurulu'na sunulacak, Genel Kurul dabunlardan birini seçecektir.
832 sayılı Sayıştay Yasası'nın "Birinci Başkanın Seçimi"başlıklı değişik 5. maddesinin birinci fıkrasında da Birinci Başkan seçimi içinaynı kurallar getirilmiş, bu kuralların Anayasa'nın 87. ve 160. maddelerineaykırı olmadığı gerekçeleriyle açıklanmıştır.
Aynı gerekçeler Sayıştay üyelerinin seçimini düzenleyen davakonusu kurallar için de geçerli olduğundan, bu kurallara ilişkin iptalisteminin aynı nedenlerle reddi gerekir.
Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ veYalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamıştır.
bb- Son Tümcenin İncelenmesi
İptali istenilen 832 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin dördüncüfıkrasının son tümcesi, Anayasa Mahkemesi'nin 20.11.1996 günlü, Esas : 1996/58;Karar : 1996/43 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle aynı kuralhakkında yeniden karar verilmesine gerek bulunmamaktadır.
4- Sayıştay Yasası'nın 7. Maddesine Birinci Fıkradan Sonra GelmekÜzere Eklenen Fıkranın İncelenmesi
Dava dilekçesinde, Sayıştay Başkanı ve Üyelerinin, TBMM Başkanınınönerisi üzerine TBMM üye tam sayısının beşte üçünün gizli oyu ile görevdenalınmasına olanak veren dava konusu kuralın Anayasa'nın 160. maddesineaykırılığı savıyla iptali istenilmiştir.
İptali istenilen kural, Anayasa Mahkemesi'nin 20.11.1996 günlü,Esas : 1996/58; Karar : 1996/43 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenleaynı kural hakkında yeniden karar verilmesine gerek bulunmamaktadır.
5- Ek Madde 8'in Birinci, Üçüncü ve Son Fıkrasında Yer Alan"...aday belirlemek..." Sözcüklerinin İncelenmesi
Başvuru dilekçesinde, Ek Madde 8 ile Sayıştay Birinci Başkanı veÜyeleri Seçimi konusunda "aday belirleme" yetkisinin Ön Seçim GeçiciKomisyonu'na tanınmasının Anayasa'nın 87. maddesine aykırı olduğu savıylamaddede yer alan "...aday belirlemek..." sözcüklerinin iptaliistenilmiştir.
Ek Madde 8'de, Sayıştay Birinci Başkan ve üyelerinin seçimi içingereken değerlendirmeleri yapmak ve aday belirlemek üzere "SayıştayBaşkanı ve Üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonu"nun kurulması, oluşumu veçalışmalarında bağlı olacağı kurallar gösterilmiştir.
Buna göre komisyon, Plan ve Bütçe Komisyonu'nun üyeleri arasındansiyasî partiler ile bağımsızların TBMM'ndeki temsil güçleri oranında ve adçekme usulü ile belirlenen onbeş kişiden oluşacak, mevcudun salt çoğunluğu iletoplanarak gizli oyla karar verecektir. TBMM kimi konuların ön incelemesinikuracağı komisyonlara yaptırır. Bu durum, toplu çalışmanın doğal sonucudur.Komisyonlar çalışmalarında TBMM'ne yardımcı olmakla görevlidirler.
TBMM'nin bu yetkisini kullanırken seçimin genel kurulda kolay vesüratli bir biçimde sonuçlandırılmasını sağlamak amacıyla oluşturulan birkomisyona hazırlık işlemlerini yaptırmasında (aday belirleme) Anayasa'nın 87.maddesine aykırılık yoktur. Sayıştay Birinci Başkanı ve üyeleri, ön seçimgeçici komisyonunca seçilmediğine ve bu komisyonca belirlenen iki adaydan birinihaî olarak TBMM genel kurulunca seçildiğine göre, genel kurula ait biryetkinin komisyonca kullanıldığından söz edilemez.
Ek Madde 8'in üçüncü ve son fıkrasında yer alan "...adaybelirlemek..." sözcüklerinin iptaline ilişkin istemin reddi gerekir.
Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ veYalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamışlardır.
6- Geçici Madde 2'nin Birinci Fıkrasının İncelenmesi
Başvuru dilekçesinde, Geçici madde 2'nin birinci fıkrasının ikincive son tümcesiyle getirilen kuralın, Anayasa'nın 87. maddesine aykırı olduğuileri sürülerek iptali istenilmiştir.
Geçici Madde 2'de, "Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte boşbulunan Sayıştay üyelikleri için müracaatlar Türkiye Büyük Millet MeclisiBaşkanlığınca yapılacak ilk ilanı müteakip 15 gün içinde Türkiye Büyük MilletMeclisi Başkanlığına yapılır. 832 sayılı Sayıştay Kanununun Ek 8'incimaddesi esaslarına göre 4'üncü maddesinde belirtilen niteliklere sahip olanlararasından, aynı Kanunun 6 ncı maddesinde yazılı oranlar dahilinde boş üyeliksayısının iki katı kadar belirlenen adaylar Türkiye Büyük Millet Meclisi GenelKuruluna sunulur. Sayıştay üyeleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi GenelKurulunda 832 sayılı Kanunun, bu Kanunla değişik 6 ncı maddesinin dördüncüfıkrasındaki usule uygun şekilde seçilir.
Seçim yapılacak boş üyelik sayısına, bu Kanunun yürürlüğe girdiğitarihte boş bulunan Daire Başkanlıkları sayısı da dahil edilir. Bu üyeleringöreve başlamasında kadro şartı aranmaz. Daire Başkanı seçimi ile boşalacak üyekadroları kendilerine tahsis edilir" denilmektedir.
Madde gerekçesinde, Sayıştay'da halen 15 üyeliğin boş olduğu, budurumun Sayıştay Genel Kurulunun toplanmasını ve dolayısıyla üye adayıseçimlerinin tamamlanmasını zorlaştırdığı, kaldıki birkaç üyeliğin dahaboşalması halinde Sayıştay Genel Kurulu toplantı nisabının sağlanamamasıdolayısıyla söz konusu seçimlerin yapılmasının olanaksız hale geleceği, ayrıcanormal prosedürün izlenmesi halinde, seçim Sayıştay Genel Kurulunda ve TBMMGenel Kurulunda uzun zaman alabileceğinden, seçimin kısa süredetamamlanabilmesi amacıyla bu maddenin düzenlendiği belirtilmektedir.
a- Birinci Fıkranın İncelenmesi
aa- İkinci Tümcenin İncelenmesi
Fıkranın ikinci tümcesinde, Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihte boşbulunan Sayıştay üyeliğine yapılacak seçimin esasları gösterilmiştir.
Sayıştay'a uzun zamandır üye seçimi yapılamadığı ve boş üyeliksayısının 15'e kadar yükselmesi nedeniyle Dairelerde ve Genel Kurulda kararalmakta zorluk çekildiği bilinen gerçeklerdendir.
Geçici madde 2'nin gerekçesinde de belirtildiği gibi, birkaçüyeliğin daha boşalması halinde Sayıştay Genel Kurulu'nca üye adayıbelirlenmesi dahi olanaksız hale geleceğinden, bu üye boşluğunun kısa sürededoldurulmasında zaruret vardır.
İşte bu lüzum gereği, bir defaya özgü olmak üzere, boş üyelikleriçin yapılacak üye adayı belirlenmesinde, Sayıştay Genel Kurulu devredençıkarılmış, aday belirleme görevi doğrudan "Sayıştay Başkanı ve Üyeleri ÖnSeçim Geçici Komisyonu"na verilmiştir. Ancak bu Komisyon adayı belirlerken832 sayılı Yasa'nın 4. maddesinde öngörülen nitelikleri arayacak ve 6.maddedeki oranlara bağlı kalacaktır.
832 sayılı Sayıştay Yasası'nın Ek madde 8'ine ilişkin bölümde üyeadayı belirlemek üzere ön seçim geçici komisyonu oluşturulmasında, Anayasa'nın87. maddesine aykırılık bulunmadığı açıklanmıştır.
Aynı gerekçeler Ek madde 8'in son fıkrası dışında kalan kısımlarbakımından Geçici Madde 2'nin ikinci tümcesi için de geçerli olduğundan, butümceye ilişkin iptal isteminin reddi gerekir.
Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ veYalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamışlardır.
b- Son Tümcenin İncelenmesi
Geçici Madde 2'nin birinci fıkrasının son tümcesiyle 832 sayılıYasa'nın 6. maddesinin dördüncü fıkrasına yapılan yollama, AnayasaMahkemesi'nin 20.11.1996 günlü, Esas : 1996/58; Karar : 1996/43 sayılıkararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle aynı kural hakkında yeniden kararverilmesine gerek bulunmamaktadır.
V- SONUÇ
26.6.1996 günlü, 4149 sayılı "832 Sayılı Sayıştay KanunununBazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Kanuna Bazı Maddeler Eklenmesine DairKanun"un :
A- 2. maddesiyle yeniden düzenlenen 832 sayılı Yasa'nın 5.maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ile YalçınACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
B- 3. maddesiyle değiştirilen 832 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin,
1- Üçüncü fıkrasının son tümcesinin Anayasa'ya aykırı olmadığınave iptal isteminin REDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN,Haşim KILIÇ ile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2-Dördüncü fıkrasının,
a- Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü tümcelerinin Anayasa'yaaykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER,Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
b- Son tümcesi Anayasa Mahkemesi'nin 20.11.1996 günlü, Esas:1996/58, Karar: 1996/43 sayılı kararıyla iptal edildiğinden BU KONUDA YENİDENKARAR VERİLMESİNE GEREK OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE,
C- 4. maddesiyle, 832 sayılı Yasa'nın yedinci maddesine eklenenfıkra, Anayasa Mahkemesi'nin 20.11.1996 günlü, Esas : 1996/58, Karar : 1996/43sayılı kararıyla iptal edildiğinden BU KONUDA KARAR VERİLMESİNE GEREKOLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE,
D- 8. maddesiyle 832 sayılı Yasa'ya eklenen EK MADDE 8'in,
1- Birinci fıkrasındaki "...aday belirlemek..."sözcüklerinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, YektaGüngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ile Yalçın ACARGÜN'ünkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- Üçüncü ve dördüncü fıkralarının Anayasa'ya aykırı olmadığına veiptal isteminin REDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, HaşimKILIÇ ile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
E- Geçici 2. Maddesinin birinci fıkrasının,
1- İkinci tümcesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇile Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- Son tümcesiyle 832 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin dördüncüfıkrasına yapılan yollama, yollama yapılan fıkranın son tümcesi AnayasaMahkemesi'nin 20.11.1996 günlü, Esas : 1996/58, Karar : 1996/43 sayılıkararıyla iptal edildiğinden BU KONUDA KARAR VERİLMESİNE GEREK OLMADIĞINA,OYBİRLİĞİYLE,
20.11.1996 gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
KARŞIOYYAZISI
Esas Sayısı : 1996/45
Karar Sayısı : 1996/44
Anayasa Mahkemesi'nin 20.11.1996 günlü, Esas 1996/58, Karar1996/43 sayılı kararında kullandığım karşıoylarımın gerekçelerini, konu aynıolduğu için bu karar için de yineliyorum. 20.11.1996
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN