Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1996/58, K.1996/43 Sayılı Karar - 20/11/1996

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

 

Esas Sayısı : 1996/58

Karar Sayısı : 1996/43

Karar Tarihi : 20/11/1996

 

 

İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Oya ARASLI, Önder SAV ve 108 Milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU: 26.6.1996 günlü, 4149 sayılı “832 sayılı SayıştayKanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Kanuna Bazı MaddelerEklenmesine Dair Kanun’un 2. maddesiyle değiştirilen Sayıştay Yasası’nın 5.maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının; 3. maddesiyle değiştirilen 6.maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarının; 4. maddesiyle 832 sayılı Yasa'nın7. maddesine eklenen fıkranın; 7. maddesiyle 832 sayılı Yasa’nın 94. maddesininbirinci ve ikinci fıkralarında yapılan değişikliğin; 8. maddesiyle eklenen ekmadde 8, 9 ve 11’in; Geçici 1. ve 2. maddelerinin; Anayasa’nın 2., 6., 7., 10.,87., 90., 127., 153., 160. ve 161. maddelerine aykırılığı savıyla iptali veyürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi istemidir.

I- İPTALİ İSTENEN KANUNHÜKÜMLERİ

20.8.1996 günlü dava dilekçesiningerekçe bölümü şöyledir:

“4149 sayılı, 832 Sayılı SayıştayKanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Kanuna Bazı MaddelerEklenmesine Dair Kanun, 4 Temmuz 1996 gün ve 22686 sayılı Resmî Gazete’deyayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Söz konusu yasa, öncelikle,1.11.1990 gün ve 3677 sayılı “21.2.1967 Tarih ve 832 sayılı Sayıştay Kanunu’nunBazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Kanuna Bir Ek Madde Eklenmesine DairKanun”un bazı maddelerinin Anayasa Mahkemesince iptal edilmesine ve AnayasaMahkemesince yasama organına verilen süreye karşın zamanında yasal düzenlemeninyapılmaması nedeniyle doğan yasal boşluğu doldurmaya yöneliktir.

3677 sayılı Kanunu’nun bazımaddeleri Anayasa’ya aykırı bulunarak iptal edildiği için yeni düzenlemelerinAnayasa Mahkemesi kararlarına uygun olması beklenirken, tam aksi olmuş veaşağıda ayrıntılarıyla belirtilen nedenlerle yine Anayasa’ya ve AnayasaMahkemesi kararlarına aykırı hükümler getirilmiş; öte yandan Sayıştayla ilgilidüzenlemeler hakkında, Sayıştay Yasası’nın 19. maddesi gereğince alınmasızorunlu Sayıştay Genel Kurulu görüşü de alınmamıştır.

Bu nedenle, 4149 sayılı Kanun'unbazı maddeleri hakkında Anayasa Mahkemesi’nce iptal davası açılması gerekliolmuş ve söz konusu maddelerin Anayasa’ya aykırılık nedenleri aşağıdasunulmuştur.

1- 4149 Sayılı Kanun'un 2.Maddesinin Anayasa’ya Aykırılık Nedenleri:

4149 sayılı Kanun'un 2.maddesiyle, 832 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 5. maddesi “yeniden düzenlenmiştir.”

2. maddenin birinci fıkrasında,söz konusu düzenlemenin 11.7.1991 tarih ve E:1990/39, K:1991/21 sayılı AnayasaMahkemesi kararı doğrultusunda yapıldığı söylenmiştir. Ancak aşağıdaayrıntılarıyla belirtilen nedenlerle Anayasa’ya ve Anayasa Mahkemesikararlarına aykırılık sürmektedir.

a) 2. Madde ile Yeniden DüzenlenenSayıştay Kanunu’nun 5. Maddesinin Birinci Fıkrasının Anayasa’ya AykırılıkNedenleri:

4149 sayılı Kanun’un 2. maddesiyle832 sayılı Kanun’un 5. maddesinin 1. fıkrası değiştirilmiş ancak yine dahaönceki Anayasa Mahkemesi kararında yer alan hiçbir komisyonun Meclis iradesiüzerine çıkamayacağına ilişkin hükme aykırı bir düzenleme getirilmiştir.

Daha önce, Bütçe Plan Komisyonunaverilen aday belirleme yetkisi, bu kez yine Plan ve Bütçe Komisyonuüyelerinden, Meclis'teki temsil oranlarına göre oluşturulan bir komisyonaverilmiştir.

Oysa Anayasa Mahkemesinin kararıson derece açıktır ve:

“TBMM komisyonlarının çalışmaları,yasa tasarı ve tekliflerini meclis genel kurulu adına inceleyerek bu konudakidüşüncelerini belirtmekten ibarettir.”

“Anayasa’nın 162. ve 164.maddeleri bütçe yasası tasarıları ile kesin hesap kanun tasarılarını incelemeyetkisini Bütçe Komisyonuna vermiştir. Bütçe Komisyonunun görevleri buçerçeveyle sınırlıdır. Sayıştay ile ilgili seçimler TBMM’nin istisnai olarakkullandığı ve maddi anlamda, idari nitelikte olan bir yetkidir. TBMM’ye ait biryetki, Bütçe Komisyonu dâhil, hiçbir Meclis Komisyonunca kullanılamaz.”

Hâl böyle olunca, Anayasa veyaTBMM İç Tüzüğü ile de kurulmuş olsa hiçbir komisyona, TBMM Genel Kurulununyetkilerini sınırlayacak bir yetki tanınamaz.

Üstelik bu komisyonun “geçici” yada “kalıcı”, Anayasa ya da TBMM İç Tüzüğü ile ya da herhangi bir biçimde TBMMtarafından kurulmuş olması sonucu değiştirmez.

Tüm bu gerekçelere karşın, iptaliistenen hüküm ile TBMM’nin yetkileri sınırlanmış ve TBMM’ye “Ön Seçim GeçiciKomisyonu” tarafından belirlenecek iki aday arasından seçim yapma sınırıgetirilmiştir.

Bu durum, TBMM’ye ait biryetkinin, Ön Seçim Geçici Komisyonu tarafından kullanılmasına olanak vermekanlamını taşır. Böyle bir yetkilendirmenin Anayasa’nın 7. maddesinde ifadeedilen yasama yetkisinin devredilemeyeceği yolundaki hükümle ve Anayasa’nın 6. maddesindeyer alan, hiçbir kimsenin veya organın kaynağını Anayasa’dan almayan bir devletyetkisini kullanamayacağı ilkesi ile bağdaşmayacağı açıktır. Anayasa’nın 6. ve7. maddelerine aykırı bir düzenleme, Anayasa’nın Başlangıç kısmında ve 2. maddesindeifadesini bulan hukuk devleti ilkesine de aykırı düşer. Kaldı ki buradaAnayasa’nın TBMM’nin yetkileri de sınırlandırılmakta ve bu doğrultulardayapılan düzenleme ile aynı zamanda Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığıilkesini ifade eden Anayasa’nın 153. maddesi de çiğnenmektedir.

Sonuç olarak 4149 sayılı Kanun’un2. Maddesiyle değiştirilen Sayıştay Kanunu’nun 5. maddesinin 1. Fıkrasının,Anayasa’nın Başlangıcına, 2., 6., 7., 87., 160. ve 153. maddelerine aykırıolduğu için iptali gerekmektedir.

b) 2. maddenin YenidenDüzenlendiği Sayıştay Kanunu’nun 5. Maddesinin 2. Fıkrasının Anayasa’yaAykırılık Nedenleri:

4149 sayılı Kanun’un 2. maddesininikinci fıkrası ile yeniden düzenlenen Sayıştay Kanunu’nun 5. maddesi; Sayıştay birincibaşkanının seçimini, ilk turda TBMM üye sayısının dörtte birinden birfazlasına, ikinci oylamada da en fazla oy almaya bağlamıştır.

Bunun karşılığının “görevden alma”olması ve bu nedenle de görevden almanın da benzer, hatta aynı biçimdedüzenlenmiş olması gerekir.

4149 sayılı Kanun’un 4. MaddesiyleSayıştay Kanunu’nun 7. maddesine birinci fıkradan sonra gelmek üzere bir fıkraeklenmiş ve görevden alma için TBMM üye tam sayısının beşte üç çoğunluğununaranacağı belirtilmiştir.

İki düzenleme birlikte elealındığında, Sayıştay başkanı 139 ile seçilebilecek ancak 330 oy ile görevdenalınabilecektir.

 Konu, Sayıştay başkanına Anayasa’nın160. maddesi uyarınca tanınması zorunlu olan güvence açısındandeğerlendirildiğinde, gerçek bir güvencenin, görevlilerin, hem görevingereğinden başka hiçbir kişi ya da kuruluşun etkisi altında kalmadan, gerçekbir bağımsızlık ve yansızlık içinde görev yapmalarını sağlayacak koşullarınyaratılmasını; hem de iktidar kanadını oluşturan parti ya da partilerin TBMM’dekiçoğunluğunun etkisi altına girmelerinin önlenmesini gerektirdiği açıktır.

Oysa yasa, Sayıştay Başkanı’nınseçiminde, iktidar partilerinin TBMM’de rahatça ulaşabileceği bir sayıyı, hattabunun da altında bir çoğunluğu yeterli görmektedir.

Ek olarak, “yöntemde paralellik”ilkesi gereğince bir kişinin, göreve gelme biçimiyle görevden alınma biçimiarasında paralellik olmalıdır. İptali istenen düzenleme, Anayasa’nın bileyüksek yargı yerleri arasında saymadığı hâlde özel bir biçimde düzenlediği vedüzenlenmesini emrettiği Sayıştay Başkanı’nın seçiminde iktidar partilerinekolaylık sağlayacak bir usul getirerek, Sayıştayı ve Sayıştayın yapısı düşünüldüğündeözel bir konuma sahip Sayıştay Başkanı’nı, siyasi tercihlere ve etkilere açıkbir hale getirmektedir.

Bu, Anayasa’nın 160. maddesineaykırıdır.

2- 4149 sayılı Kanun’un 3.Maddesinin Anayasa’ya Aykırılık Nedenleri:

4149 sayılı Kanun’un 3. maddesiile 832 sayılı Kanun’un 6. maddesinde bir düzenleme yapılmıştır. Ancak budüzenleme incelendiğinde 4149 sayılı Kanun’un 3. maddesinin üçüncü ve dördüncüfıkralarının Anayasa’nın 160. maddesi ve Anayasa Mahkemesi’nin 11.7.1991 tarihve E: 1990/39, K: 1991/21 sayılı kararı ile uyum halinde olmadığıgörülmektedir.

a) 3. Fıkranın Anayasa’yaAykırılık Nedenleri:

Anayasa Mahkemesi 11.7.1991 tarih;E.1990/39, K:1991/21 sayılı kararında TBMM adına denetim görevini yerinegetiren Sayıştay’ın Başkan ve üyelerinin TBMM Genel Kurulunca seçilmesigerektiğini bildirmiştir.

Aday gösterme de seçimin birparçasıdır ve yapılan düzenlemeye göre aday gösterilmeyenler açısından, dahaTBMM’nin iradesi ortaya konulmadan “seçilmemiş olma” durumu kesinleşmektedir.Aynı zamanda TBMM’nin Anayasa’nın 87. maddesinde gösterilen yetkileri, Anayasa’yaaykırı bir biçimde sınırlandırılmış, hatta Sayıştay’a devredilmiş olmaktadır.Bu yapılırken de Anayasa’nın yasama yetkisinin devredilemeyeceğine ilişkin 7.ve hiçbir kimse veya organın kaynağını Anayasa’dan almayan bir devlet yetkisikullanamayacağına ilişkin 6. maddelerine uyulmamaktadır. Böyle bir durumunAnayasa’nın Başlangıçında ve 2. maddesinde dile getirilen hukuk devletiilkesine aykırı düşeceği açıktır. Kaldı ki söz konusu fıkra ile yapılandüzenlemede Anayasa Mahkemesi kararı da gözetilmeyerek Anayasa’nın 153. maddesiçiğnenmektedir.

Bu nedenle söz konusu fıkranınAnayasa’nın Başlangıç’ına, 2., 6., 7., 87., 153. ve 160. maddelerine aykırıolduğu için iptali gerekmektedir.

b) 4. Fıkranın Anayasa'yaAykırılık Nedenleri:

4149 sayılı Kanun’un 3. maddesinin4. fıkrasında, 4149 sayılı Kanun'un Ek 8. maddesindeki esaslara göre kurulacak ÖnSeçim Geçici Komisyonuna, Sayıştayın bildirdiği adaylar arasından bir elemeyaparak, TBMM’nin oyuna sunulmak üzere her boş üyelik sayısının iki katı kadarisim belirleme yetkisini vermektedir. Bu düzenlemeye göre Sayıştayın gösterdiğiadaylardan Ön Seçim Geçici Komisyonunun TBMM’ye sunmadığı kimseler için TBMMiradesini belirtmeden sonuç doğmaktadır.

Anayasa Mahkemesinin 11.7.1991tarih, E.1990/39, K.1991/21 sayılı kararma bakıldığında ise, Sayıştay Başkanı’nıve üyelerini seçme yetkisinin TBMM’de olduğu; herhangi bir komisyonun buyetkiyi kullanamayacağı anlaşılmaktadır.

Bu durumda Anayasa Mahkemesininsöz konusu kararından ve Anayasa’nın 160. maddesinden yola çıkıldığında, ÖnSeçim Geçici Komisyonuna, Anayasa’nın vermediği ve TBMM’ye ait bir yetkinintanındığını söylemek gerekmektedir. Böyle bir yetkiyi tanıyan bir düzenlemeninise Anayasa’nın 6. ve 7. maddeleriyle bağdaşamayacağı açıktır. ÇünküAnayasamızın 6. maddesine göre hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasa’danalmayan bir devlet yetkisini kullanamaz; Anayasamızın 7. maddesine göre iseyasama yetkisi devredilemez ve Anayasa’nın 87. maddesinde sıralanan yetkilerinTBMM’den alınması söz konusu olamaz.

4149 sayılı Kanun'un 3. maddesinindördüncü fıkrası bu açılardan olduğu gibi Anayasa’nın 160. maddesi ve AnayasaMahkemesi kararlarının bağlayıcılığı ilkesini ifade eden 153. maddesibakımından da Anayasa’ya aykırı bir görünüm içerisindedir. Aynı görünümnedeniyle Anayasamızın hukuk devleti ilkesini ifade eden Başlangıç’ı ve 2.maddesi ile de çelişmektedir.

Bu nedenlerle söz konusu fıkranınAnayasa’nın Başlangıç'ına, 2., 6., 7., 153. ve 160. maddelerine aykırı olduğuiçin iptali istenmektedir.

3- 4149 sayılı Kanun’un 4.Maddesinin Anayasa’ya Aykırılık Nedenleri: 

4149 sayılı Kanun’un 4. maddesiyleSayıştay Kanunu’nun 7. maddesine 1. fıkrasından sonra bir ek fıkra getirilerekSayıştay birinci başkanı ve üyelerinin görevden alınma koşulları “TBMMBaşkanlığının önerisi üzerine TBMM üye tam sayısının beşte üç çoğunluğunungizli oyu” biçiminde değiştirilmiştir.

Bilindiği gibi bu çoğunluk,Anayasa değişiklikleri için aranan çoğunluktur.

Sayıştay Kanunu’nun 7. maddesinegöre:

“Sayıştay başkan ve üyeleriazlolunamaz. Kendileri istemedikçe 65 yaşından önce emekliye ayrılamaz. (95’incimadde hükümleri saklıdır).

Memuriyetten çıkarılmayıgerektiren bir suçtan giyenlerin görevleri kendiliğinden, görevi sağlıkbakımından yerine getiremeyeceği sağlık kurulu raporuyla kesin olarakanlaşılanların da Sayıştay Genel Kurulu kararıyla görevleri sona erer.”

Değişiklik ile bu iki fıkraarasına iptali istenen eklenmiştir.

Sayıştay Yasası’nın 5. maddesininikinci paragrafına göre: “Sayıştay başkanı seçilebilmek için TBMM üye birindenbir fazla oy almak” yeterli ve bu sayı 139'dur.

Eğer bu sayı, Sayıştay başkanınınseçilebilmesi için “yeterli” bir “çoğunluk” ise; “yöntemde paralellik” ilkesigereğince, görevden alınabilmek için de aynı “çoğunluk”un yeterli görülmesigerekirken; Anayasa değişikliği için aranan ve Anayasamızın “sert anayasa”lararasında sayılmasına nenden olan sayının getirilmesi de, düzenlemenin hukukideğil, siyasi bir tercihin eseri olduğunu göstermektedir.

 Sayıştay başkanının seçilmesiiçin yeterli sayı 139, görevden alınması için gerekli sayı 331’dir.

TBMM başkanının, Sayıştay başkanınıngörevden alınmasını hangi koşullarda isteyebileceği belli olduğuna göre  başkanıngöreve seçilmesiyle görevden alınması arasında 2,5 kat fark koymanın hukuksalbir gerekçesi olamaz.

Bu nedenle 4149 sayılı Yasa’nın 4.maddesi, Anayasa’nın 2. maddesine aykırıdır.

Ancak konu yalnızca başkan veüyelerin göreve seçilme ve görevden alınma sayıları ile ilgili sorun değildir.Getirilen hüküm, aynı maddenin bir önceki fıkrası ile çelişmektedir.

7. maddenin ilk fıkrası, Sayıştay başkanve üyelerinin azlolunamayacağını ve kendileri istemedikçe 65 yaşından önceemekli edilemeyeceklerini öngörürken ikinci fıkrası bunun tam tersi birdüzenleme getirmiştir. Üstelik yapılan düzenleme, birinci fıkradaki “azil”düzenlemesi de değildir. Çünkü Türkiye bir Cumhuriyettir, devlet bir hukukdevletidir ve “hukuk devleti”nde “azil” olmaz, olsa olsa yasanın aradığıgerekler bulunduğunda göreve son verme ya da görevden uzaklaştırma olabilir kibu da zaten bir sonraki paragrafta düzenlenmiştir.

Bunun dışında, hele TürkiyeCumhuriyeti’nin kurucusu olan T.C.’den daha eski bir geçmişe sahip olan vepadişahlığı yıkan TBMM’ye “azil” yetkisi verilmesi, TBMM’nin varlık ve kuruluşnedenlerine aykırıdır.

Bu düzenlemenin amacı, başkan veüyeler TBMM tarafından seçildiği için, yine görevden alınmalarına da TBMM’ninkarar vermesi ise, hüküm “yöntemde paralellik” ilkesi açısından ve 2. maddedeki“hukuk devleti ilkesi” gereğince; yok eğer amaç yalnızca “istisnai” durumlardaBaşkan ve üyelerin görevden alınması ise Anayasa’nın 2. maddesindeki “hukukdevleti ilkesi”, 87. ve 160. maddeleri gereği Anayasa’ya aykırıdır.

Çünkü Anayasa’nın 160. maddesiyleTBMM’ye tanınan Sayıştay ile ilgili düzenleme yapma yetkisi, sınırsız vekoşulsuz bir yetki değildir ve Anayasa’nın Başlangıç Bölümü’nün 3. paragrafındabelirtildiği gibi “egemenliği ... millet adına kullanmaya yetkili kılınanhiçbir kuruluş ... hukuk düzeni dışına çıkamaz.”

Bu nedenle, 4. maddenin iptaliistenmektedir.

4- 4149 Sayılı Kanun'un 7.Maddesinin Anayasa'ya Aykırılık Nedenleri:

4149 sayılı Kanun'un 7.maddesiyle, Sayıştay Kanunu’nun 94. maddesinin ikinci fıkrasında gösterilensicil amirlerini değiştirmiştir.

İkinci fıkranın eski ve yenibiçimi şöyledir:

“A) Birim ve grup şefleri hakkındailk derecede bir üye, ikinci derecede bir daire başkanı;

A) Genel sekreter yardımcıları ve grupşefleri hakkında ilk derecede genel sekreter, ikinci derecede birinci başkan,

B) Raportörler, denetçiler vedenetçi yardımcılarıyla denetçi yardımcısı adayları hakkında ilk derecede bağlıbulunduğu birim veya grup şefi, ikinci derecede bir üye;

B) Başraportörler ve raportörlerhakkında ilk derecede ilgili kurul veya daire başkanı, ikinci derecede birinci başkan,

C) Genel sekreter yardımcılarıhakkında ilk derecede genel sekreter, ikinci derecede birinci başkan tarafındandüzenlenir.

C) Denetçiler, denetçiyardımcıları ile denetçi yardımcı adayları hakkında, ilk derecede ilgili olduğugrup şefi veya başraportör veya raportör; ikinci derecede dairelerde görevliolanlar için ilgili daire başkanı, diğerleri için genel sekreter

tarafından düzenlenir.

Daha önce sayısı üç olan genelsekreter yardımcıları için ilk derece sicil amiri olan ve başka sicil vermeyen genelsekreter, yapılan düzenleme ile:

1- “Grup şefleri” (eskidüzenlemede ilk derecede bir üye, ikinci derecede bir daire başkanı tarafındandüzenleniyordu) için ilk derece sicil amiri,

2- “Denetçiler, denetçiyardımcıları ile denetçi yardımcısı adaylarından dairelerde görevliolmayanlar" için de ikinci derece sicil amiri haline getirilmiştir.

Düzenlemenin pratikteki anlamışudur.

Bilindiği gibi Sayıştay Yasası’nın10. maddesine göre genel sekreter doğrudan birinci başkan tarafından seçilir.Bu durumda Sayıştay başkanı ve onun atadığı genel sekreter Sayıştayda görevyapanların çok büyük bölümünün doğrudan sicil amiri olacaklar ve onlarınkaderlerini ellerinde tutacaklardır.

Bu Anayasal bir kuruluş olanSayıştayın görevini, Anayasa'nın 160. maddesinde belirtilen biçimde yapmasıiçin ciddi bir engeldir.

Düzenleme ile göreve yeni başlayandenetçi yardımcısı adayları denetçi yardımcıları ve denetçilerin birinci derecesicil amiri, Sayıştay genel sekreterinin atadığı ve her zaman görevden almasıolanaklı grup şefi; ikinci sicil amiri doğrudan genel sekreter yapılmıştır. BuSayıştayın gelecekteki yapısının, genel sekreterin vereceği nota bağımlıkalınması demektir.

Şu anda Sayıştay’da “Denetçi”olarak görev yapan (302 uzman denetçi, 47 başdenetçi, 185 denetçi ve 44 denetçiyardımcısı) personel sayısı 578’dir. Bunlardan yasada tanımlanan biçimiyle genelsekreterin sicil amiri olmadığı personel sayısı yalnızca 40’tır.

Önceki düzenlemede, sicilamirlerinin hangi üye olacağı önceden belli olmadığı için, “denetçiler”herhangi bir etki altında kalmadan, tam bir güvence içinde görevyapabiliyorken, şimdi ister istemez bir tedirginlik içinde görev yapacak durumasokulmuşlardır. Artık denetimlerini, TBMM adına değil, genel sekreter adınayapacaklardır ki, bu Anayasa’nın 160. maddesine aykırıdır.

Anayasa Mahkemesi kararlarında yeraldığı gibi Sayıştay’ın, “yargısal değil, özel yöntemler kullan (..)arak ...özü itibariyle İdarî nitelikte bir denetim” yaptığı; ancak Anayasa’nın 160.maddesinde belirtildiği gibi, bu kararlar aleyhine “idare yargı yolunabaşvurulama”yacağı yani “kesin” olduğu da göz önünde tutulduğunda düzenlemeninAnayasa’ya aykırılığı daha da kesinlik kazanmış olur.

Çünkü sonuç itibariyle “idari”denetim yapan, yani yargıç güvencesine sahip olmayan Sayıştay elemanlarının,denetimlerini, doğrudan böyle bir talep olmasa bile idari açıdan bağlıbulundukları kişiden etkilenmeden yapmaları olanaksızdır. Üstelik, işlemlerkesinleştiği için, hatadan veya hukuk dışı bir işlemden dönülmesi deolanaksızdır.

Bu, Anayasa’nın 160. maddesininyanı sıra Başlangıç Bölümü’nün 3.paragrafındaki “egemenliği … millet adınakullanmaya yetkili kılınan hiçbir kuruluşun … hukuk düzeni dışına çıkamayacağı”hükmüne de aykırıdır. Çünkü yapılan düzenleme ile TBMM adına genel ve katmabütçeli dairelerin bütün gelir ve giderleri ile mallarını denetleyen,sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlayan Sayıştay, Başkan ve onunatayacağı genel sekreterin kuracağı düzenin dışına çıkmayacak durumadüşürülmüştür.

Bu nedenle, maddenin iptaliistenmektedir.

5- 4149 Sayılı Kanun’un 8.Maddesinin Anayasa’ya Aykırılık Nedenleri:

4149 sayılı Yasa’nın 8. maddesiyleSayıştay Yasası’na, Ek 8, Ek 9 ve Ek 11 olmak üzere 3 ek madde eklenmiştir.

a) Ek Madde 8’in Anayasa’yaAykırılık Nedenleri:

“Ek Madde 8”, Sayıştay Başkanlığıve üyeliği adaylarının belirlenmesi için bir komisyon kurulmasına ilişkindir.

Daha önce Anayasa Mahkemesitarafından iptal edilen hüküm nedeniyle ve Anayasa’ya aykırılığı gidermek içinçıkarıldığı öne sürülen bu hükümle Plan ve Bütçe Komisyonu bu kez doğrudandeğil, dolaylı biçimde işin içine sokulmuş, ancak iktidar partisinin ya dapartilerinin “karar verici” konumunda bir değişiklik yapılmamıştır.

Plan ve Bütçe Komisyonu Başkanı,yine bu komisyonun başkanlığına getirilmiş, ayrıca oylamada ilk iki turdayeterli oyun çıkmaması durumunda yine iktidar çoğunluğunun dilediği adayıseçebileceği bir düzenleme yapılmıştır.

Anayasa Mahkemesinin 11.7.1991 günve E.1990/39, K.1991/21 sayılı kararında daha önceki Anayasa Mahkemesikararlarına da atıf yaparak belirtildiği gibi; “TBMM komisyonlarının,çalışmaları, yasa tasarı ve tekliflerini meclis genel kurulu adına inceleyerekbu konudaki düşüncelerini belirtmekten ibarettir.”

“Anayasa'nın 162. ve 164.maddeleri bütçe yasası tasarıları ile kesin hesap kanun tasarılarını incelemeyetkisini Bütçe Komisyonuna vermiştir. Bütçe Komisyonu’nun görevleri buçerçeveyle sınırlıdır. Sayıştay ile ilgili seçimler TBMM’nin istisnai olarakkullandığı ve maddi anlamda, idari nitelikte olan bir yetkidir. TBMM’ye ait biryetki Bütçe Komisyonu dâhil hiçbir Meclis Komisyonunca kullanılamaz.

Hâl böyle iken, çıkarılan yasaylabu kez “geçici bir komisyon” oluşturularak, daha önce Anayasa Mahkemesitarafından iptal edilen hükme benzer bir hüküm getirilmesi hem Anayasa’nın 87.maddesine hem de 153. maddesine aykırıdır.

Çünkü yapılan düzenleme, yine “geçicikomisyon”a ön seçim hakkı tanımakta ve TBMM iradesine sınır getirmektedir.Bunun daha önce anayasal bir meclis komisyonu tarafından yapılması ile yasaylakurulan geçici bir meclis komisyonu tarafından yapılması arasında bir farkyoktur. Her iki durumda da Anayasa’nın 7. maddesindeki “yasama yetkisinindevredilemeyeceği” hükmü çiğnenmektedir. Burada, yapılan seçimin bir “yasamafaaliyeti” olmaması durumu etkilemez. Çünkü 7. maddedeki düzenleme, aynızamanda TBMM’ye ait yetkilerin de devredilemeyeceği anlamına gelir.

Kaldı ki Başlangıç Bölümü’nün 3.paragrafına göre hiçbir kuruluş Anayasa’da belirtilen hukuk düzeni dışınaçıkamaz. Anayasa’da Meclis Komisyonlarına tanınmayan bir yetkinin, yasamaorganı tarafından, yasa ile kurulan geçici bir komisyona devri, Anayasa’yaaykırıdır. Çünkü Anayasa’mızın 6. maddesine göre hiçbir kimse veya organkaynağını Anayasa’dan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz. Böyle bir durumhukuk devleti ilkesi ile de bağdaşmaz.

Bu nedenlerle Anayasa’nın Başlangıç’ına2., 6., 7., 87., 153. ve 160’ıncı maddelerine ve dolayısı ile 2. maddelerineaykırı olan Ek Madde 8' in iptali gerekir.

a) Ek Madde 9’un Anayasa’yaAykırılık Nedenleri:

4149 sayılı Kanun'un 8. maddesiile eklenen maddelerin İkincisi, “Kısmi Denetim” başlıklı “Ek Madde 9”dur vebaşlığından anlaşılacağı gibi Sayıştay denetimine tabi kurum ve kuruluşlarınhesap, işlem ve faaliyetlerinin, idari hesap dönemine bağlı olmaksızın yıliçinde veya yıllar itibariyle aciliyet ve gecikmesinde sakınca bulunandurumlarda kısmi inceleme ve denetime tabi tutulmasını öngörmektedir.

Sayıştay incelemelerinin kimizaman uzun süreler aldığı ve “rutin” incelemelerin kimi kez çok geciktiği göz önündetutulduğunda düzenleme gerçek bir ihtiyacı karşılamaya yöneliktir ve belki deyasanın getirdiği en önemli yeniliklerden biridir.

Ancak ilerleme kararı veincelemenin merkezde mi yerinde mi yapılacağının seçimi Sayıştay Başkanı’nabırakılmıştır. Eski deyimle “ihtiyarî”dir.

Üstelik, bu inceleme ve denetimsonuçları doğal olarak daha sonra “olağan” incelemeler sırasında elealınamayacaktır.

Daha önceki düzenlemede hesaplarınmerkezde mi yerinde mi inceleneceğine karar verme yetkisi Genel Kurulun ikenşimdi Sayıştay Başkanı’na verilmiştir.

Yasa önerisinin Plan ve BütçeKomisyonuna sunulan biçimine bakıldığında da bu düzenlemenin yer aldığı ancakbunun “Sayıştay” tarafından yapılmasının benimsendiği dolayısıyla mevcuthükümler gereğince Sayıştay Genel Kurulunun yetkisine bırakıldığıanlaşılmaktadır.

Ancak Plan ve Bütçe Komisyonundayapılan değişiklikle inceleme alanı adeta sınırlanmış ve Başkanın ihtiyarınabırakılmıştır. Bu nedenle “Sayıştay Başkanının işin aciliyeti ve gecikmedesakınca bulunması halleriyle sınırlı olarak vereceği onaylar” ibaresinin iptaliistenmektedir.

b) Ek Madde 11’in Anayasa’ya AykırılıkNedenleri:

4149 sayılı Kanun’un 8. maddesiyleeklenen Ek Madde 11, il özel idareleri ve belediyelerin harcamaya ilişkinolarak yapacakları her türlü sözleşme ve bağıtlardan hangilerinin tescildenistisna edileceğinin, niteliklerinin konularının ve tutarlarının dikkatealınarak Sayıştay Başkanlığı’nın önerisi üzerine Bütçe Yasası ilebelirlenmesini öngörmektedir.

Halbuki bütçe yasasında hangihususların yer alabileceği Anayasa'nın 161. maddesinde belirtilmiştir ve bütçeyasasına bütçe dışında hükümler konulamayacağı açıkça ifade edilmiştir.

Şimdi 832 sayılı Sayıştay Kanunu’ndayapılan değişiklikle, bütçe yasasında bu türde bir hüküm konulması olanaklıhale getirilmektedir ki bu Anayasa'nın 161. maddesine ve 87. maddesineaykırıdır.

Ayrıca Türkiye’nin 21.11.1988’deStrasbourg’da imzalanan, 8.5.1991 tarih ve 3723 sayılı Kanun gereğince 6.8.1992’de92/3398 sayılı karar ile Bakanlar Kurulu tarafından onaylanan ve 3.10.1992 günve 21364 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı”ndada yerel yönetimlerin mali kaynaklarına, merkezi idare tarafından sınırgetirilemeyeceği ve yerel yönetimlerin hizmetlerini yerine getirebilmesi içinasgari mali olanaklara sahip kılınması gerektiği hususları yer almıştır.

Bu Şart’ın “Yerel Makamların MaliKaynakları” başlıklı 9. maddesine göre, T.C. “mali bakımdan zayıf olan yeremakamların korunmasını sağlamakla, malî yükün eşitsiz dağılımının etkileriniortadan kaldıracak önlemleri almakla yükümlü”dür, üstelik bunu yaparken “Yerelmakamların kendi sorumluluk alanlarında kullanılabileceği takdir hakkını daazaltmaz.” ve bu takdir hakkı “tam”dır.

Belirtilen uluslararası metin TBMMtarafından da kabul edilmiştir ve Anayasa’nın 90. maddesi gereğince Anayasa’yaaykırılığı bile iddia edilemeyecek, bağlayıcı bir metindir.

İptali istenen hüküm, TürkiyeCumhuriyeti’nin taraf olduğu bu uluslararası antlaşmaya da aykırıdır.

Ayrıca Anayasa’nın 127. maddesininbirinci fıkrası, yerel yönetimlerin, karar organlarının yasada gösterilenseçmenler tarafından seçileceğini, açıkça belirtmiştir. Bu, aynı zamanda, yerelyönetimlerin kararlarını, seçimle işbaşına gelen yetkili organlar tarafındanalacağı ve merkezi yönetimin vesayet denetimi dışında, bunlara müdahaleedemeyeceği anlamına gelir. Bunun, bundan sonraki bütçe yasalarını dabağlayacak biçimde sınırlanması Anayasa’ya aykırıdır.

Bu nedenlerle, 4149 sayılı Yasa’nın8. maddesiyle getirilen Ek Madde 11, Anayasa’nın 161., 87. ve 90. maddelerine,ayrıca 127. maddesinin 1. fıkrasına aykırıdır.

6- 4149 Sayılı Kanun’daki GeçiciMadde 1’in Anayasa’ya Aykırılık Nedenleri:

4149 sayılı Kanun’un 2. maddesiyleyapılan yeni düzenlemede Sayıştay Birinci Başkanı’nın görev süresi “dört”yıldan “yedi” yıla çıkarılmıştır.

Sayıştay Birinci Başkanı’nın görevsüresinin 7 yıla çıkarılma nedeni, Geçici 1. madde ile birlikte ele alındığındaaçıkça görülmektedir. Halen tartışmalı biçimde görevini sürdüren ve daha öncekiiptal kararı nedeniyle görev süresi bitmiş olan ancak yeni seçim için yasaldüzenleme yapılmadığı için görevini “fiilen” sürdüren şu anki Birinci Başkan,13.5.1991’den beri bu görevdedir ve 4 yıllık görev süresi de yaklaşık bir yılönce bitmiş durumdadır.

Ancak TBMM’deki siyasî partilerinbir bölümü, Sayıştay Birinci Başkanı’nın görevini sürdürmesini istemektedir vebuna “yasal” bir zemin sağlayabilmek için Sayıştay Birinci Başkanı’nın görevsüresinin 7 yıla çıkarılmasından başka yol kalmamıştır.

Görev süresi ile bu geçici maddebirlikte ele alındığında “kişiye özel” bir düzenleme yapıldığı görülmektedir vebu Anayasa’nın 10. maddesine aykırıdır. Anayasa’nın “yasa önünde eşitlik”igüvenceye almaya yönelik 10. maddesi hilafına resmen “yasa ile kişiye ayrıcalık”tanınmakta, bir kişinin statüsünü korumak için “özel” düzenleme yapılmaktadırki bu aynı zamanda “hukuk devleti ilkesi”nin de çiğnenmesi anlamına gelir.

Belirtilen nedenlerle Geçici 1.Madde, Anayasa’nın 10. ve 2. maddesine aykırıdır. Çünkü 4149 sayılı Yasa’nınGeçici 1. maddesiyle, “fiilen” görevini sürdüren Sayıştay Başkanı’nın görevedevam etmesi sağlanmak istenmiştir.

Anayasa Mahkemesinin SayıştayYasası’nın kimi hükümlerini iptal kararından ve verilen sürenin dolmasıylakararın yürürlüğe girmesinden sonraki tartışmalar heyetinizin bilgisi dâhilindedir.

Sayıştay Birinci Başkanı, iptalkararının yürürlüğe girmesinden sonra da görevini sürdürmüş, bir başka dairebaşkanı da Birinci Başkanlığın kendisine geçtiğini belirterek bu görevi yerinegetirmek istemiş ve bir dönem Sayıştay’ın iki başkan tarafından yönetilmesigibi “ilginç” ama, hukuksal açıdan “yüzkarası” bir dönem yaşanmıştır.

“Fiilen” görevi sürdüren SayıştayBirinci Başkanı’nın bu göreve getirilme biçiminin de Anayasa'ya aykırı olduğubilinmektedir.

Anayasa Mahkemesi’nin bu yasanında çıkarılmasına dayanak olan ve şimdiki iptal istemimizin de temel dayanağıolan iptal kararı, Resmî Gazete’de yayımlandıktan 6 ay sonra yürürlüğe girmişve bu nedenle şu an ki Birinci Başkanı’nın görev süresi Mayıs 1995’tebitmiştir.

Ancak başkan, henüz yasaldüzenleme yapılmadığı gerekçesiyle görevini bırakmamış ve 1 yılı aşkın süredir “fiili”olarak görevini sürdürmüştür.

İptali istenen bu geçici madde,tüm bu tartışmaların yaşanmasına neden olan kişinin görevini sürdürmesi içinicat edilmiş “yasal gibi görünen” bir kılıftan ibarettir.

“Fiili başkan”ın, yeni bir seçimegerek kalmaksızın görevine devamı için aranan “yasal (  )” yol, kalıcı biçimdebaşkanların görev süresinin yedi yıla çıkarılması ve geçici bir maddeyle de “fiilibaşkan”ın göreve devamının sağlanması ile bulunmuştur. 

Anayasa’nın 10. maddesi, “Hiçbirkişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamayacağı”nı öngörmüşken, budüzenleme ile “bir kişiye” imtiyaz tanınmaktadır.

Aynı madde “yasa önünde eşitlik”kuralını getirmiştir. Bu kural, daha çok yasaların uygulanmasında eşitliğiiçermekle birlikte, kimse için “özel yasalar çıkarılamayacağını da” ifade eder.

Hukuk devleti ise o devletin tümyurttaşlarına, aynı hukukun uygulanmasını gerektirir. Bu madde ise yurttaşlarınbirini, diğerinden ayırmakta ve kişiye özel düzenleme yapmaktadır.

Başlangıç’ın 3. fıkrasında ise,egemenliği ulus adına kullanan hiçbir kişi y ada kuruluşun Anayasa’dagösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzenidışına çıkamayacağı belirtilmiştir. Tek bir kişinin özel bir düzenleme ileyasal ayrıcalığa kavuşturulması, hukuk düzeninin dışına çıkmaktır.

Bu nedenle Geçici Madde 1’in,Anayasa’nın Başlangıç bölümüne, 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu için iptaliistenmektedir.

7- 4149 Sayılı Kanun’daki GeçiciMadde 2’nin Anayasa'ya Aykırılık Nedenleri:

Bu hüküm de daha önce belirtildiğigibi TBMM’nin yetkilerini sınırlayan bir hükümdür.

Anayasa Mahkemesi, TBMM’ye ait biryetkinin Anayasa veya TBMM İçtüzüğü ile de kurulmuş olsa hiçbir komisyonadevredilemeyeceğini açıkça belirtmiştir.

Geçici 2. Madde ile yapılandüzenleme, Ek Madde 8 ve Madde 5’de getirilen düzenlemelerle paraleldir veoradaki tüm Anayasa’ya aykırılık itirazlarımız, bu hüküm için de geçerlidir.

Sayıştay üyelerinin, önce GeçiciKomisyon tarafından belirlenip, Genel Kurul’un bununla sınırlı olarak seçimyapması, Anayasa’nın Başlangıç’ına, 2., 6., 7., 87. ve 160., AnayasaMahkemesinin daha önceki kararları gereğince Anayasa’nın 153. maddesineaykırıdır.

Yürürlüğün Durdurulması İstemi:

Anayasa Mahkemesi’nin ilk kez 509sayılı KHK hakkında açılan davada “yürürlüğün durdurulması” kararı aldığı vebugüne kadar birçok davada bu kararı verdiği bilinmektedir.

Anayasa Mahkemesi, yürürlüğündurdurulması kararı verilmesi için Anayasa’ya aykırılık ile telafisi mümkünolmayan zararlar yanında, iptal kararının sonuçsuz kalmamasını daamaçlamaktadır ve bunun ilk yolu da yürürlüğün durdurulmasıdır.

Çeşitli maddelerinin iptaliistenen Sayıştay Yasası’nda değişiklik yapan yasa, daha önce Anayasa Mahkemesitarafından iptal edilmiş hükümleri yeniden düzenlemek amacıyla çıkarılmış vegerekçesi ile değişik maddelerinin başlarında Anayasa Mahkemesi kararıçerçevesinde çıkarıldığı belirtilmiş olmasına karşın, yine Anayasa'yaaykırılıkları giderilememiş bir yasadır.

Üstelik geçici hükümleriyle debazı “hukuk dışı”, durumlara “meşruiyet” kazandırmayı amaçlamaktadır.

Yasanın uygulanması Sayıştay’ınyapısında geriye dönülemez kazanılmış haklar ve yeni yeni hukuksal sorunlar dayaratacak, bir Anayasal kuruluş olan ve TBMM adına mali denetim yapan Sayıştay’ınyetkili kurulları, yasada belirtilen yöntemlerle, Anayasa'ya aykırı bir biçimdeoluşturulacaktır.

Yıl sonuna kadar bir iptal kararıçıkmazsa siciller bu yasa çerçevesinde, yeni sicil amirleri tarafındanverilecek ve bu da geriye dönülemeyecek zararlar yaratacaktır.

Tüm bu neden ve gerekçelerle 4Temmuz 1996 tarih ve 22686 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanan, Anayasa’yaaykırılığı açık 4149 sayılı “832 Sayılı Sayıştay Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesineve Bu Kanuna Bazı Maddeler Eklenmesine Dair Kanun” hakkında dava esastan kararabağlanana kadar iptali istenen

a) 2. maddesiyle yenidendüzenlenen Sayıştay Kanununun 5. maddesinin birinci fıkrası,

b) 2. maddesiyle yenidendüzenlenen Sayıştay Kanununun 5. maddesinin ikinci fıkrası,

c) 3. maddesinin üçüncü fıkrası,                   

d) 3. maddesinin dördüncü fıkrası,

e) 4. maddesi,            

f) 7. maddesi,            

g) 8. maddesiyle eklenen Ek Madde8,                    

h) 8. maddesiyle eklenen Ek Madde9,

ı) 8. maddesiyle eklenen Ek Madde11,

i) Geçici Madde 1,

j) Geçici Madde 2,

hakkında yürürlüğün durdurulmasıkararı verilmesi istenmektedir .

Sonuç ve istem:

1. 26.6.1996 tarihinde kabuledilerek 4 Temmuz 1996 tarih ve 22686 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan veyürürlüğe giren 4149 sayılı   “832 Sayılı Sayıştay Kanununun Bazı MaddelerininDeğiştirilmesine ve Bu Kanuna Bazı Maddeler Eklenmesine Dair Kanun”un

a) 2. maddesiyle yenidendüzenlenen Sayıştay Kanunu’nun 5. maddesinin birinci fıkrasının, Anayasa’nınBaşlangıç’ına 2., 6., 7., 87., 160. ve 153. maddelerine aykırı olduğu için,

b) 2. maddesiyle yenidendüzenlenen Sayıştay Kanunu’nun 5. maddesinin ikinci fıkrasının, Anayasa'nın160. maddesine aykırı olduğu için,

c) 3. Maddesinin üçüncüfıkrasının, Anayasa’nın Başlangıç’ına, 2., 6., 7., 87., 160. ve 153.maddelerine aykırı olduğu için,

d) 3. Maddesinin dördüncüfıkrasının, Anayasa’nın Başlangıç’ına, 2., 6., 7., 87., 160. ve 153.maddelerine aykırı olduğu için,

e) 4. maddesinin, Anayasa’nınBaşlangıç’ına, 2., 87. ve 160. maddelerine aykırı olduğu için,

f) 7. maddesinin, Anayasa’nınBaşlangıç’ına ve 160. maddesine aykırı olduğu için,

g) 8. maddesiyle eklenen Ek Madde8’in, Anayasa’nın Başlangıç’ına, 2., 6., 7., 87., 160. ve 153. maddelerineaykırı olduğu için,

h) 8. maddesiyle eklenen Ek Madde9’un, Anayasa’nın Başlangıç’ına, 2., 6., 7., 87., 160. ve 153. maddelerineaykırı olduğu için,

ı) 8. maddesiyle eklenen Ek Madde11’in, Anayasa’nın 87., 90., 127. ve 161. maddelerine aykırı olduğu için,

i) Geçici Madde 1’in Anayasa’nın2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu için,

j) Geçici Madde 2’nin Anayasa’nınBaşlangıç'ına, 2., 6., 7., 87., 160. ve 153. maddelerine aykırı olduğu içiniptaline,

2- 4149 sayılı Kanun’un yukarıdasıralanan madde ve fıkralarının uygulamasının telafisi mümkün olmayacakzararlar yaratmaması ve iptal kararının sonuçsuz kalmaması için dava esastankarara bağlanıncaya kadar bu hükümlerin yürürlüğünün durdurulmasına kararverilmesini saygılarımızla arz ederiz.”

II- YASA METİNLERİ

A- İptali İstenilen Yasa Kuralları

26.6.1996 günlü, 4149 sayılı Yasa’nıniptali istenilen kurallarını ve bölümlerini içeren maddeleri şöyledir:

1- “MADDE 2.- Sayıştay Kanunu’nunAnayasa Mahkemesinin 11.7.1991 tarih; E:1990/39, Karar:1991/21 sayılı kararıile iptal edilen 5’inci maddesi aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmiştir.

Madde 5.- Sayıştay Birinci Başkanı,bu Kanun’da yazılı niteliklere sahip isteklilerden Ek 8’inci madde esaslarınagöre Sayıştay Başkan ve üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonunca belirlenecek ikiaday arasından Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca gizli oyla seçilir.

Birinci Başkan seçilebilmek içinTürkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından azolmamak kaydıyla ilk oylamada mevcudun salt çoğunluğunun oyu aranır. İlkoylamada sonuç alınamadığı takdirde, ikinci oylamada en fazla oy alan adayseçilmiş olur.

…”

2- “MADDE 3.- Sayıştay Kanunu’nun 6.maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Madde 6.-

…

Sayıştay Genel Kurulunca, Sayıştay'abaşvuranların sicilleri üzerinde yapılacak inceleme sonucunda, bu Kanun’dayazılı niteliklere sahip oldukları anlaşılanlar arasından mevcut üye sayısınınsalt çoğunluğunun gizli oyu ile her boş yer için dörder aday seçilir. Adayseçimi, başvuru süresinin bitiminden itibaren otuz iş günü içerisinde sonuçlandırılır.Seçim sonuçları, seçimi takip eden üç iş günü içerisinde Sayıştay BaşkanlığıncaTürkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunulur. Otuz iş günlük sürede seçimtamamlanamadığı takdirde Sayıştay Başkanlığı aday adaylıkları kabul edilmişolanların tümünü kontenjan gruplarını da belirtmek suretiyle Türkiye BüyükMillet Meclisi Başkanlığına sunar. Bu durumda, aday seçimi müteakip fıkradabelirtilen usule göre yapılır.

Sayıştay Başkanlığınca bildirilenlerarasından bu maddenin birinci fıkrasındaki dağılım oranları dahilinde Ek 8 incimadde esaslarına göre boş üyelik sayısının iki katı kadar belirlenen adaylar,Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluna sunulur. Dağılım oranları dahilindegösterilen adaylar için ayrı ayrı listeler halinde, birleşik oy pusulasıdüzenlenir. Adayların adlarının karşısındaki özel yer işaretlenmek suretiyle oykullanılır. Seçilecek üyelerin sayısından fazla verilen oylar geçersiz sayılır.Seçimde, kontenjan gruplarının oranları dahilinde en çok oyu alan adaylarseçilmiş sayılır.”

3- “MADDE 4.- Sayıştay Kanunu’nun 7’ncimaddesine birinci fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

Ancak Sayıştay Birinci Başkanı veüyeleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanının önerisi üzerine Türkiye BüyükMillet Meclisi üye tam sayısının beşte üç çoğunluğunun gizli oyu ile görevdenalınabilir.”

4- “MADDE 7.- Sayıştay Kanunu’nun 94’üncümaddesinin birinci ve ikinci fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Başkan ve üyeler dışındaki meslekmensuplarının sicilleri her takvim yılı sonunda, kişisel ve meslekînitelikleri, kanun ve nizamlara saygı derecesi, görevine uyabilme yeteneği,bulundukları görevlerdeki başarı derecesi ve verimlilik notları göz önündetutularak yükselmeye yeterli olup olmadıklarını belirtecek şekilde;

A) Genel sekreter yardımcıları ve grupşefleri hakkında ilk derecede genel sekreter, ikinci derecede Birinci Başkan,

B) Başraportörler ve raportörlerhakkında ilk derecede ilgili kurul veya daire başkanı, ikinci derecede birinci başkan,

C) Denetçiler, denetçi yardımcılarıile denetçi yardımcısı adayları hakkında, ilk derecede ilgili olduğu grup şefiveya başraportör veya raportör; ikinci derecede, dairelerde görevli olanlariçin ilgili Daire Başkanı, diğerleri için genel sekreter,

Tarafından düzenlenir.

Denetçiler, denetçi yardımcıları vedenetçi yardımcısı adaylarının sicillerinde aykırılık olması hâlinde nihaisicil birinci başkan tarafından verilir."

5- “EK MADDE 8.- Türkiye BüyükMillet Meclisi Genel Kurulunda yapılacak Sayıştay Birinci Başkanlığı veSayıştay üyeliği seçimleri için gerekli değerlendirmeleri yapmak ve adaybelirlemek üzere Sayıştay başkanı ve Üyeleri ön Seçim Geçici Komisyonu kurulur.

Bu Komisyon, Plan ve Bütçe Komisyonuüyeleri arasından, siyasî partiler ile bağımsızların Türkiye Büyük MilletMeclisindeki temsil güçleri oranında ve ad çekme usulü ile belirlenen on beşkişiden oluşur. Plan ve Bütçe Komisyonu başkanı, kendi siyasî parti grubununkontenjanından Ön Seçim Geçici Komisyonuna katılır ve başkanlık eder.

Ön Seçim Geçici Komisyonu mevcudunsalt çoğunluğu ile toplanır. Sayıştay birinci başkan adaylarının seçiminde adaylistesi, Sayıştay üye adaylarının seçiminde ise kontenjan gruplarına göredüzenlenen birleşik oy pusulası kullanılır. Aday seçimleri gizli oyla yapılır.Aday seçilebilmek için ilk turda üye tam sayısının salt çoğunluğu, ikinci turdaoylamaya katılanların salt çoğunluğu aranır. İlk iki oylamada sonuç alınamadığıtakdirde, geçerli oyların en yükseğini alanlar seçilmiş sayılır. Adaylarınbelirlenmesi sırasında oylarda eşitlik olması halinde, eşit oy alanlar arasındayeniden oylama yapılır.

Ön Seçim Geçici Komisyonu gerekligördüğü hallerde adaylarla mülakat yapabilir.”

6- “EK MADDE 9.- Sayıştay,denetimine tabi kurum ve kuruluşların hesap, işlem ve faaliyetlerini, idarehesabı dönemine bağlı olmaksızın yılı içinde veya yıllar itibariyle, Sayıştay başkanınınişin aciliyeti ve gecikmede sakınca bulunması halleriyle sınırlı olarakvereceği onayla, kısmî inceleme ve denetime tabi tutabilir. Bunlardanhangilerinin merkezde veya yerinde inceleneceğine birinci başkan karar verir.Bu inceleme ve denetim sonuçları dairelerce öncelikle hükme bağlanır. İlgilihesabın bilahare yargılanması halinde, önceden yargılanmış olan söz konusuişlemler tespit edilerek geriye kalanlar için hüküm tesis edilir.”

7- “EK MADDE 11.- İl özel idarelerive belediyelerin harcamaya ilişkin olarak yapacakları sözleşmelerle her türlübağıtlardan hangilerinin tescilden istisna edileceği, bunların niteliği, konusuve tutarı dikkate alınarak Sayıştay Başkanlığının önerisi üzerine, her yılBütçe Kanunu ile tespit edilir.”

8- “GEÇİCİ MADDE 1.- Türkiye BüyükMillet Meclisinin 7.5.1991 tarih ve 138 sayılı kararı ile seçilmiş olan ve hâlengörev başında bulunan Sayıştay birinci başkanının görev süresi 832 sayılı Kanun’unbu Kanun’la yeniden düzenlenen 5’nci maddesinde yazılı 7 yıllık süretamamlandıktan sonra aynı madde hükümlerine göre sona erer.”

9- “GEÇİCİ MADDE 2.- Bu Kanun’unyürürlüğe girdiği tarihte boş bulunan Sayıştay üyelikleri için müracaatlar,Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığınca yapılacak ilk ilanı müteakip 15 güniçinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına yapılır. 832 Sayılı SayıştayKanununun Ek 8’nci maddesi esaslarına göre 4’üncü maddesinde belirtilenniteliklere sahip olanlar arasından, aynı Kanun’un 6’ncı maddesinde yazılıoranlar dahilinde boş üyelik sayısının iki katı kadar belirlenen adaylarTürkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluna sunulur. Sayıştay üyeleri, TürkiyeBüyük Millet Meclisi Genel Kurulunda 832 sayılı Kanun’un, bu Kanun’la değişik 6’ncımaddesinin dördüncü fıkrasındaki usule uygun şekilde seçilir.

Seçim yapılacak boş üyelik sayısına,bu Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihte boş bulunan daire başkanlıkları sayısı dadahil edilir. Bu üyelerin göreve başlamasında kadro şartı aranmaz. Daire başkanıseçimi ile boşalacak üye kadroları kendilerine tahsis edilir.”

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

İptal gerekçesinde dayanılan Anayasakuralları şunlardır:

1- “MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarınasaygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkeleredayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir.”

2- “MADDE 6.- Egemenlik, kayıtsızşartsız milletindir.

Türk milleti, egemenliğini, Anayasa’nınkoyduğu esaslara göre, yetkili organları eliyle kullanır.

Egemenliğin kullanılması, hiçbirsurette hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organkaynağını Anayasa’dan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz.”

3- “MADDE 7.- Yasama yetkisi Türk milletiadına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.”

4- “MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veyasınıfa imtiyaz tanınamaz.

Devlet organları ve idare makamlarıbütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar.”

5- “MADDE 87.- Türkiye Büyük MilletMeclisinin görev ve yetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; BakanlarKurulunu ve bakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanunhükmünde kararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesin hesap kanuntasarılarını görüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına kararvermek; milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anayasa’nın 14’üncümaddesindeki fiillerden dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere, genel ve özelaf ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerinegetirilmesine karar vermek ve Anayasa’nın diğer maddelerinde öngörülenyetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmektir.”

6- “MADDE 90.- Türkiye Cumhuriyetiadına yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak antlaşmalarınonaylanması, Türkiye Büyük Millet Meclisinin onaylamayı bir kanunla uygunbulmasına bağlıdır.

Ekonomik, ticarî veya teknikilişkileri düzenleyen ve süresi bir yılı aşmayan antlaşmalar, devlet mâliyesibakımından bir yüklenme getirmemek, kişi hallerine ve Türklerin yabancımemleketlerdeki mülkiyet haklarına dokunmamak şartıyla, yayımlanma ileyürürlüğe konabilir. Bu takdirde bu antlaşmalar, yayımlarından başlayarak ikiay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgisine sunulur.

Milletlerarası bir antlaşmayadayanan uygulama antlaşmaları ile kanunun verdiği yetkiye dayanılarak yapılanekonomik, ticarî, teknik veya İdarî antlaşmaların Türkiye Büyük Millet Meclisinceuygun bulunması zorunluğu yoktur ancak bu fıkraya göre yapılan ekonomik, ticarîveya özel kişilerin haklarını ilgilendiren antlaşmalar, yayımlanmadan yürürlüğekonulamaz.

Türk kanunlarına değişiklik getirenher türlü antlaşmaların yapılmasında birinci fıkra hükmü uygulanır.

Usulüne göre yürürlüğe konulmuşmilletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasa’yaaykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz.”

7- “MADDE 127.- Mahallî idareler;il, belediye veya köy mahallî müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluşkanunla belirtilen ve karar organları, gene kanunda gösterilen seçmenlertarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişileridir.

Mahallî idarelerin kuruluş vegörevleri ile yetkileri, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunladüzenlenir.

Mahallî idarelerin seçimleri, 67’ncimaddedeki esaslara göre beş yılda bir yapılır. Ancak milletvekili genel veyaara seçiminden önceki veya sonraki bir yıl içinde yapılması gereken mahallîidareler organlarına veya bu organların üyelerine ilişkin genel veya araseçimler milletvekili genel veya ara seçimleriyle birlikte yapılır. Kanun,büyük yerleşim merkezleri için özel yönetim biçimleri getirebilir.

Mahallî idarelerin seçilmişorganlarının organlık sıfatını kazanmalarına ilişkin itirazların çözümü vekaybetmeleri, konusundaki denetim yargı yolu ile olur. Ancak görevleri ileilgili bir suç sebebi ile hakkında soruşturma veya kovuşturma açılan mahallîidare organları veya bu organların üyelerini, İçişleri Bakanı, geçici bir tedbirolarak, kesin hükme kadar uzaklaştırabilir.

Merkezî idare, mahallî idarelerüzerinde, mahallî hizmetlerin idarenin bütünlüğü ilkesine uygun şekildeyürütülmesi, kamu görevlerinde birliğin sağlanması, toplum yararının korunmasıve mahallî ihtiyaçların gereği gibi karşılanması amacıyla, kanunda belirtilenesas ve usuller dairesinde idarî vesayet yetkisine sahiptir.

Mahallî idarelerin belirli kamuhizmetlerinin görülmesi amacı ile, kendi aralarında Bakanlar Kurulunun izni ilebirlik kurmaları, görevleri, yetkileri, maliye ve kolluk işleri ve merkezîidare ile karşılıklı bağ ve ilgileri kanunla düzenlenir. Bu idarelere,görevleri ile orantılı gelir kaynakları sağlanır.”

8- “MADDE 153.- Anayasa Mahkemesininkararları kesindir. İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz.

Anayasa Mahkemesi bir kanun veyakanun hükmünde kararnamenin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanunkoyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesisedemez.

İptal kararının yürürlüğe girişininertelendiği durumlarda, Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortayaçıkardığı hukukî boşluğu dolduracak kanun tasarı veya teklifini önceliklegörüşüp karara bağlar.

İptal kararları geriye yürümez.

Anayasa Mahkemesi kararları ResmîGazete’de hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idaremakamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar.”

9- “MADDE 160.- Sayıştay, genel vekatma bütçeli dairelerin bütün gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye BüyükMillet Meclisi adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesinhükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlamaişlerini yapmakla görevlidir. Sayıştay’ın kesin hükümleri hakkında ilgilileryazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içinde bir kereye mahsus olmak üzerekarar düzeltilmesi isteminde bulunabilirler. Bu kararlar dolayısıyla idarîyargı yoluna başvurulamaz.

Vergi, benzeri malî yükümlülükler veödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklardaDanıştay kararları esas alınır.

Sayıştay’ın kuruluşu, işleyişi,denetim usulleri, mensuplarının nitelikleri, atanmaları, ödev ve yetkileri,hakları ve yükümlülükleri ve diğer kanunla düzenlenir.

Silahlı Kuvvetler elinde bulunan devletmallarının Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlenmesi usulleri, MillîSavunma hizmetlerinin gerektirdiği gizlilik esaslarına uygun olarak kanunladüzenlenir.”

10- “MADDE 161.- Devletin ve kamu iktisadîteşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları, yıllık bütçelerleyapılır.

Malî yıl başlangıcı ile genel vekatma bütçelerin nasıl hazırlanacağı ve uygulanacağı kanunla belirlenir.

Kanun, kalkınma planları ile ilgiliyatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre veusuller koyabilir.

Bütçe kanununa, bütçe ile ilgilihükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.”

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8.maddesi gereğince, Yekta Güngör ÖZDEN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, HaşimKILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, MustafaYAKUPOĞLU, Nurettin TURAN ve Fulya KANTARCIOĞLU’nun katılımlarıyla 3.9.1996günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine, Yürürlüğü durdurma isteminin bu konudaki raporgeldiğinde ele alınmasına, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASIİSTEMİ

Anayasa’ya aykırılıkları konusundakigüçlü belirtiler ile uygulanmalarından doğacak ve sonradan giderilmesiolanaksız durumlar gözetilerek, 832 sayılı Sayıştay Yasası’nın 26.6.1996 günlü4149 sayılı Yasa’nın 2. maddesiyle değiştirilen 5. maddesinin ikinci fıkrasınınikinci tümcesinin, 3. maddesiyle değiştirilen 6. maddesinin dördüncü fıkrasınınson tümcesinin, 4. maddesiyle 832 sayılı Yasa’nın 7. maddesine eklenen fıkranınyürürlüklerinin durdurulmasına, diğer kurallarının yürürlüğünün durdurulmasıisteminin reddine 19.11.1996 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Dava dilekçesi, iptali istenilenyasa kurallarıyla dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri, öbüryasama belgeleri ve işin esasına ilişkin rapor okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:

A- Sayıştay’ın Konumu, İşlevi ileBaşkan ve Üyelerinin Seçimi Hakkında Genel Bilgi

Sayıştay 1924, 1961 ve 1982Anayasalarında TBMM adına denetim yapmakla görevli bir kurum olarakdüzenlenmiştir. 1961 Anayasası’nın Sayıştay'a ilişkin kuralları 1982 Anayasası’nın160. maddesinde de kimi eklemelerle temelde korunmuştur. 1982 Anayasası’ylaSayıştay konusunda getirilen önemli yenilikler, Sayıştay’ın yargı bölümündedüzenlemesi ve kesin hükümlerine karşı idari yargı yoluna başvurulmasınınengellenmiş olmasıdır.

1924 Anayasası’nın tek meclisdöneminde 16.6.1934 günlü, 2514 sayılı “Divanı Muhasebat Kanunu” uyarıncaSayıştay üyeleri doğrudan TBMM tarafından seçilmekte iken 21.2.1967 günlü, 832sayılı Sayıştay Kanunu'nun değişiklikten önceki 5. ve 6. maddelerinde Sayıştay birincibaşkan ve üyelerinin seçiminin Bütçe Karma Komisyonu tarafından yapılması veseçim sonucunun Millet Meclisi ve Senato'nun ayrı ayrı oyuna sunulması, iki ayiçinde Millet Meclisi ve Senato'dan sonuç alınamaması durumunda da KarmaKomisyon’un kararının kesinleşeceği öngörülmüştür. Bu düzenleme biçimi otarihte yürürlükte olan 1961 Anayasası’nın çift meclis sisteminden kaynaklanmıştır.Çünkü 1961 Anayasası’nda iki meclisin birlikte yapacağı toplantılar tek teksayılmış olup bunlar dışında meclisler birleşik toplantı yapamayacakları içinmeclislerin her ikisine de hizmet etmek üzere Karma Komisyonlar kurulmasıbenimsenmiştir. Sayıştay üyelerini seçme yetkisi de bu zorunluluk nedeniyle heriki meclis (Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu) üyelerinden oluşan BütçeKarma Komisyonu'na verilmiştir. 1982 Anayasası’ndan sonra 1.11.1990 günlü, 3577sayılı Yasa ile 832 sayılı Sayıştay Yasası’nın 5. ve 6. maddelerinde yapılandeğişiklikle Sayıştay birinci başkanının doğrudan, üç üyeliğin boşalmasıdurumunda da üyelerin Sayıştay Genel Kurulu'nun göstereceği adaylar arasındanaltmış gün içinde, aday seçiminin sonuçlanamaması ya da boş üyelik sayısınınaltıdan fazla olmasında da doğrudan TBMM Plân ve Bütçe Komisyonunca seçileceğive komisyon kararının TBMM'nin onayına sunulacağı, iki ay içinde onay işleminintamamlanamamasında ise komisyon kararının kesinleşeceği öngörülmüştür. Bukuralların Anayasa Mahkemesi’nin 11.7.1991 günlü, Esas: 1990/39, Karar: 1991/21sayılı kararıyla iptali üzerine dava konusu düzenleme yapılmıştır. 832 sayılıYasa’nın 5. maddesindeki değişiklikle, Sayıştay birinci başkanının, yasalkoşulları taşıyanların TBMM’ye başvurusu üzerine ön Seçim Geçici Komisyonu’ncabelirlenecek iki aday arasından Genel Kurulca doğrudan; 6. maddesiyle deSayıştay Genel Kurulunun seçeceği adaylar ya da otuz gün içinde adaybelirlenemediğinde üye seçiminin kendiliğinden Ön Seçim Geçici Komisyonunca boşüyelik sayısının iki katı kadar belirlenecek adaylar arasından TBMM GenelKurulunca yapılacağı belirtilmiştir.

1982 Anayasası’nın 160. maddesininbirinci fıkrasında, “Sayıştay, genel ve katma bütçeli dairelerin bütün gelir vegiderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek vesorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunla verileninceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevlidir.”denilmektedir.

Danışma Meclisi’nin bu maddeyeilişkin gerekçesinde Sayıştay “…genel ve katma bütçeli dairelerle sermayesininyarısı veya daha fazlası bu dairelerce verilerek kurulan sabit veya dönersermayeli ya da fon şeklindeki idarelerin gelir, gider ve mallarını TürkiyeBüyük Millet Meclisi adına denetlemek, sorumluların hesap ve işlerini kesinhükme bağlamak ve kanunlarca verilen belli işleri yapmakla görevli bir hesapmahkemesidir. Bunun yüksek mahkemeler arasında alınması konusu uzuntartışmalara ve Danıştayla Anayasa Mahkemesi’nin çelişkili birçok kararları(nın)çıkmasına neden olmuştur. Ancak kuruluşu yüksek mahkemelerin kuruluşunabenzemekle beraber bazı hesap konularında kesin hüküm verdiği için yüksekmahkeme olarak kabul edilmiştir…” denilmesine karşın Milli Güvenlik Konseyincemadde gerekçesinde değişiklik yapılarak; “… yargı yetkisinin ancak Türk Milletiadına bağımsız mahkemelerce kullanılabileceği gözönünde tutularak, Sayıştay’ın“ilk ve son derece hesap mahkemesi, olduğunu belirleyen ibare metindençıkarılmıştır. Sayıştay yüksek mahkemeler arasında gösterilmemiştir. TemyizKurulu kararlarına karşı kanunda belirtilen ilgililer tarafından karardüzeltilmesi isteminde bulunulabileceği vurgulanmış; Sayıştay kararlarınınidarî dava konusu olup olmayacağı hususu geçmiş uygulamalarda anlaşmazlıklaraneden olduğundan, idarî yargı yoluna başvurulamayacağı belirtilmiş vergi vebenzeri malî yükümlülükler ve ödemeler hakkında, hüküm ve uygulamauyuşmazlıklarının sürüp gitmesinin önüne geçmek, istikrar sağlamak bakımındanbu konulara ilişkin Danıştay kararlarının esas alınacağı metne ilave edilmiştir.”açıklamasına yer verilmiştir.

Sayıştay Yasası’nda diğer yüksekyargı organlarındaki düzenlemelerle benzer kurallara yer verilmiştir. Nitekim832 sayılı Yasa’da diğer yüksek yargı organlarında olduğu gibi “yargılama”, “hüküm”,“temyiz”, “içtihadi birleştirme” ve “ilâm” gibi terimler kullanılmıştır. Buterimlerin kullanılmış olmasın karşın Sayıştayca yapılan denetim diğer yüksekyargı organlarının denetiminden farklıdır. Bununla beraber kendine özgü denetimyapan ve yargısal sonuçlu kararlar veren Sayıştay, gördüğü hizmetin niteliği veçalışma yönteminin yakınlığı nedeniyle Anayasa’nın “yargı” bölümünde yeralmıştır. Anayasa’nın 148. Maddesinde de Sayıştay başkan ve üyeleriningörevleriyle ilgili suçlardan yargılanmaları diğer yüksek mahkemelerin başkanve üyelerinde olduğu gibi Anayasa Mahkemesinin görevleri arasında sayılmıştır.

Bu nedenle Sayıştay, Anayasa’nın160. maddesine göre, TBMM adına denetim görevi yapan ve bu denetimin sonundailgililerin hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlayan ve kararlarına karşıhiçbir yargı organına başvurma olanağı bulunmayan anayasal bir kurumdur.

B- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

1- Anayasa'nın 153. Maddesi Yönündenİnceleme

Dava dilekçesinde, 4149 sayılı Yasa’yladeğiştirilen 832 sayılı Sayıştay Yasası’nın 5. maddesinin birinci fıkrasının,6. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarının ve 4149 sayılı Yasa'nın Ek Madde8 ve geçici 2. maddelerinin; Anayasa Mahkemesince verilen 11.7.1991 günlü, E:1990/39; K: 1991/21 sayılı kararda açıklanan iptal gerekçelerine aykırı biçimdedüzenlendiği ileri sürülerek Anayasa’nın 153. maddesi uyarınca iptaliistenilmiştir.

Anayasa’nın 153. maddesinin sonfıkrasında, Anayasa Mahkemesi kararlarının yasama, yürütme ve yargı organlarıile yönetim makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlayacağı öngörülmüştür. Bukural gereğince, yasama organı yapacağı düzenlemelerde daha önce aynı konudaverilen Anayasa Mahkemesi kararlarını gözönünde bulundurmak, bu kararlarıetkisiz kılacak biçimde yasa çıkarmamak, Anayasa’ya aykırı bulunarak iptaledilen kuralları tekrar yasalaştırmamak yükümlülüğündedir. Başta yasama organıolmak üzere tüm organlar kararların yalnız sonuçları ile değil, bir bütünlükiçinde gerekçeleri ile de bağlıdır. Kararlar gerekçeleriyle, yasama etkinlikleriniyönlendirme işlevi de görürler. Bu nedenle, yasa koyucu kararların sonuçlarıile birlikte gerekçelerini de gözönünde bulundurmak zorundadır. İptal edilenyasalarla sözcükleri farklı da olsa aynı doğrultu, içerik ya da nitelikte yeniyasa çıkarılması Anayasa’nın 153. maddesine aykırılık oluşturur.

Bir yasa kuralının Anayasa’nın 153.maddesine aykırılığından söz edilebilmesi için, iptal edilen önceki kuralla “aynı”ya da “benzer” nitelikte olması gerekir. Bunların saptanabilmesi için önceliklearalarında “özdeşlik” yani amaç, anlam ve kapsam yönlerinden benzerlik olupolmadığı incelenmelidir.

Sayıştay Yasası’nın 3677 sayılı Yasaile değiştirilen 5. ve 6. maddelerindeki, Sayıştay birinci başkanı ve Üyeleriseçiminin TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nca yapılarak onay için Genel Kurulasunulacağına ve sunulduğu tarihten itibaren iki ay içinde onaylanmadığıtaktirde Plan ve Bütçe Komisyonu kararının kesinleşeceğine ilişkin kural, TBMM’yeait yetkinin komisyona bırakılmasının Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle11.7.1991 günlü, Esas: 1990/39; Karar 1991/21 sayılı kararla iptal edilmiştir.

4149 sayılı Yasa ile değiştirilen832 sayılı Sayıştay Yasası’nın 5. maddesinin birinci fıkrasında, Sayıştay birincibaşkanının; 6. maddesinin üçüncü fıkrasında, üyelerin seçiminde izlenecekyöntem, belirtilmiştir. 832 sayılı Yasa'ya eklenen Ek Madde 8’de, TBMM GenelKuruluna sunulacak adayların belirlenmesi için görevlendirilen “Sayıştay Başkanve Üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonunun oluşumu ve çalışma biçimi gösterilmiş;4149 sayılı Yasa’nın Geçici 2. Maddesinde de bu Kanun’un yürürlüğe girdiğitarihte boş olan Sayıştay üyelikleri için Ek madde 8 esaslarına göre ve 6.maddesinde yazılı oran ve usule uygun şekilde seçim yapılacağı öngörülmüştür.

Böylece Sayıştay birinci başkanı veüyelerinin seçimi konusunda iptal edilenlerden farklı kurallar getirilmiş; oluşturulan“Sayıştay başkanı ve Üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonu”na TBMM Genel Kuruluna sunulmaküzere adayları belirleme yetkisi tanınmıştır.

İptal edilen kurallarla dava konusuYasa kuralları arasında “özdeşlik” ya da “aynılık” bulunmamaktadır. Bu nedenle,davacıların Anayasa’nın 153. maddesine aykırılık savı yerinde görülmediğindenistemin reddi gerekir.

2- 5. Maddenin İncelenmesi

a) Birinci Fıkranın İncelenmesi

aa- Anayasa’nın 87. ve 160.Maddeleri Yönünden İnceleme

Dava dilekçesinde, 5. maddeninbirinci fıkrasıyla Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararındaki “hiçbir komisyonununMeclis iradesi düzenleme üzerine çıkamayacağı”na ilişkin gerekçeye aykırı birdüzenleme getirildiği; Bütçe ve Plan Komisyonuna verilen aday belirleme yetkisininbu kez yine Plan ve Bütçe Komisyonu üyeleri arasından partilerin; Meclis’tekitemsil oranlarına göre oluşturulan bir komisyona verildiği; Anayasa ve TBMMiçtüzüğü ile de kurulmuş olsa, hiçbir komisyona, TBMM Genel Kurulu’nunyetkilerini sınırlayacak bir yetkinin tanınamayacağı; bu gerekçelere karşıniptali istenen hükümle, TBMM’nin yetkilerinin sınırlandırıldığı ve yetkininkomisyon tarafından kullanılmasına olanak verme anlamını taşıdığı; böyle biryetkilendirmenin Anayasa’nın 6. ve 7. maddelerine aykırılık oluşturacağı, 6. ve7. maddelere aykırı bir düzenlemenin Anayasa’nın Başlangıç'ı ile 2.maddesindeki hukuk devleti ilkesine de aykırı düşeceği, öte yandan Anayasa’nın87. maddesine aykırı biçimde TBMM’nin yetkilerinin sınırlandırılmış olacağı,böylece 5. maddenin birinci fıkrasında yapılan değişikliğin Anayasa’nınBaşlangıç’ı ile, 2., 6., 7., 87. ve 160. maddelerine aykırı olduğu ve iptaligerektiği ileri sürülmüştür.

Yasa’nın 5. maddesinin birinci veikinci fıkralarında “Sayıştay Birinci başkanı, bu kanunda yazılı nitelikleresahip isteklilerden Ek 8 inci madde esaslarına göre Sayıştay başkan ve Üyeleriön Seçim Geçici Komisyonunca belirlenecek iki aday arasından Türkiye BüyükMillet Meclisi Genel Kurulunca gizli oyla seçilir. Birinci başkan seçilebilmekiçin Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının dörtte birinin birfazlasından az olmamak kaydıyla ilk oylamada mevcudun salt çoğunluğunun oyuaranır. İlk oylamada sonuç alınamadığı taktirde, ikinci oylamada en fazla oyalan aday seçilmiş olur.” denilmektedir.

Ek madde 8’de de “Türkiye BüyükMillet Meclisi Genel Kurulunda yapılacak Sayıştay birinci başkanlığı veSayıştay üyeliği seçimleri için gerekli değerlendirmeleri yapmak ve adaybelirlemek üzere Sayıştay Başkanı ve Üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonu”kurulması öngörülmüştür. Buna göre komisyon maddede belirtilen usule göre TBMM’yesunacağı iki adayı belirleyecektir.

Anayasa’nın 87. maddesinin sonfıkrasında, Anayasa’nın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak vegörevleri yerine getirmek TBMM’nin görev ve yetkileri arasında sayılmış; 160.maddesinde de Sayıştayın genel ve katma bütçeli kuruluşların gelir, gider vemallarını TBMM adına denetlemesi ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesinhükme bağlaması öngörülmüştür. TBMM, Yürütme Organına gelirlerin toplanması vegiderlerin yapılması iznini bütçe yasalarıyla vermektedir. Genel ve katma bütçelikuruluşların gelir ve gider işlemlerinin denetimi Meclis adına Sayıştaytarafından yapıldıktan sonra Anayasa’nın 164. maddesine göre Genel UygunlukBildirimi ile sonuçlar TBMM'ye sunulmakta böylece, genel ve katma bütçelidairelerin gelir ve giderleriyle malları Meclis tarafından denetlenmişolmaktadır. TBMM adına denetleme ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesinhükme bağlamakla görevli Sayıştayın başkan ve üye seçiminin TBMM’de yapılmasıbu görevin doğal sonucudur. Bu nedenle Sayıştayın başkan seçiminin, ön SeçimGeçici Komisyonunca gösterilen adaylar arasından TBMM Genel Kuruluncayapılmasında ve seçimin Genel Kurulda kolay ve süratli bir biçimdesonuçlandırılmasını sağlamak amacıyla bir komisyon oluşturularak seçim öncesihazırlık işlemlerinin bu komisyona yaptırılmasında (aday belirleme) Anayasa’nın87. ve 160. maddelerine aykırılık yoktur. İptal isteminin reddi gerekir.

Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER,Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ve Yalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamışlardır. 

bb- Anayasa’nın Başlangıç, 2., 6. ve7. Maddeleri Yönünden İnceleme

Dava dilekçesinde, Yasa’nın 5.maddesinin birinci fıkrasının TBMM’ye ait bir yetkinin komisyon tarafındankullanılmasına olanak vermesi nedeniyle Anayasa’nın 6. ve 7. maddelerine, bumaddelere aykırılığı nedeniyle de Başlangıç kısmına ve 2. maddesine aykırıolduğu ileri sürülerek iptali istenilmiştir.

Anayasa’nın Başlangıç'ının üçüncüparagrafında, hiçbir kişi ve kuruluşun Anayasa'da gösterilen hürriyetçi demokrasive bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı; 2.maddesinde, Türkiye Cumhuriyetinin sosyal bir hukuk devleti olduğu; 6.maddesinde, hiçbir kimse veya organın kaynağını Anayasa’dan almayan devletyetkisini kullanamayacağı; 7. maddesinde de, yasama yetkisinin Türk Milletiadına Türkiye Büyük Millet Meclisine ait olduğu ve bu yetkinindevredilemeyeceği kuralına yer verilmiştir.

Sayıştay Birinci başkanının seçiminidüzenleyen kuralın yasama görevi ile ilgili genel esasları düzenleyen 7.maddeyle ilgisi yoktur.

Öte yandan Anayasa'da Sayıştay birincibaşkanının seçimi konusunda herhangi bir kurala yer verilmemiş verilmemiş isede Sayıştayın TBMM adına denetim yapması nedeniyle bu konuda komisyonca adaybelirlenmesinde ve adaylar arasından TBMM Genel Kurulunca seçim yapılmasındaAnayasa’nın Başlangıç’ı ile 2. ve 6. maddelerine aykırılık yoktur. İptalisteminin reddi gerekir.

b- İkinci Fıkranın Anayasa’nın 96.ve 160. Maddeleri Yönünden İncelenmesi

Dava dilekçesinde, 5. maddeninikinci fıkrasıyla, Sayıştay birinci başkanının seçiminin, ilk turda TBMM üyetamsayısının dörtte birinden bir fazla, ikinci oylamada da, en fazla oy almakoşuluna bağlandığı, usulde paralellik esasına göre görevden almada da aynıkuralın yerine getirilmesi gerektiği hâlde Yasa’nın 4. maddesiyle SayıştayYasası’nın 7. maddesine birinci fıkradan sonra gelmek üzere eklenen fıkraylagörevden alma için TBMM üye tamsayısının beşte üçünün çoğunluğunun aranacağınınbelirtildiği, böylece Sayıştay başkanının 139 oyla seçilebileceği ancakgörevden almak için 330 oy gerekeceği, konu Sayıştay başkanına Anayasa’nın 160.maddesi uyarınca tanınması zorunlu olan güvence açısından değerlendirildiğinde,başkanların, iktidar kanadını oluşturan parti ya da partilerin TBMM’deki çoğunluğunetkisi altına girmelerinin önlenmesinin gerektiği, Yasa’nın Sayıştay başkanınınseçiminde, iktidar partilerinin TBMM’de rahatça ulaşabileceği bir sayıyı, hattabunun altında bir çoğunluğu da yeterli gördüğü, yapılan düzenlemenin Sayıştay’ıve Sayıştay başkanını siyasî tercihlere ve etkilere açık hâle getirdiği,böylece Anayasa’nın 160. maddesine aykırılık oluşturulduğu ileri sürülmüştür.

2949 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa’nın 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesiyasaların Anayasa’ya aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülengerekçelerle de Anayasa’ya aykırılı kararı verebilir. Bu nedenle, maddeninikinci fıkrasının birinci ve ikinci tümceleri Anayasa’nın 96. Maddesi yönündende incelenmiştir.

aa- İlk Tümcenin İncelenmesi

İkinci fıkranın ilk tümcesinde, birincibaşkan seçilebilmek için Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tam sayısının dörttebirinin bir fazlasından az olmamak kaydıyla ilk oylamada mevcudun saltçoğunluğunun oyunu almak gerektiği belirtilmiştir.

Anayasa’nın 96. Maddesinde TBMM’nintoplantı ve karar sayıları gösterilmiştir. Maddenin ilk fıkrasında, Anayasa’dabaşkaca hüküm yoksa, Türkiye Büyük Millet Meclisinin üye tamsayısının en azüçte biri ile toplanacağı ve toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile kararvereceği, ancak karar yeter sayısının hiçbir şekilde üye tamsayısının dörttebirinin bir fazlasından az olamayacağı öngörülmüştür. Anayasa’nın 110. ve 111.maddelerindeki ayrık durumlar dışında kararlarda 96. maddedeki genel kurulanuyulması gerekir.

Dava konusu tümce ile Sayıştaybirinci başkanı seçilebilmek için, 96. maddeye uygun biçimde, TBMM üyetamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olmamak kaydıyla ilk oylamadamevcudun salt çoğunluğunun oyunu alma koşulu getirildiğinden, bu yönden Anayasa’nın96. maddesine aykırılık bulunmamaktadır.

Tümcenin Anayasa’nın 160. maddesiyleilgisi görülmemiştir.

İkinci fıkranın ilk tümcesininiptaline ilişkin istemin reddi gerekir.

bb- İkinci Tümcesinin İncelenmesi

Tümcede, ilk oylamada sonuçalınamazsa ikinci oylamada en fazla oy alan adayın seçilmiş olacağıbelirtilmektedir. Buna göre, başkan seçilebilmek için ilk oylamada aranılan “TBMMüye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olmamak kaydıyla mevcudun saltçoğunluğu” koşulu ikinci oylama için söz konusu olmayacaktır. Yani ikincioylamada TBMM üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanan genel kuruldaoylama sonucu en fazla oy alan aday seçilmiş olacaktır.

Oysa Anayasa’nın 96. maddesinde,TBMM’nin üye tamsayısının en az üçte biri ile toplantı yapabilmesine vetoplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verebilmesine olanaktanınırken, karar yeter sayısının da hiçbir şekilde üye tamsayısının dörttebirinin bir fazlasından az olamayacağı öngörülmüştür.

Açıklanan nedenlerle ilk oylamadansonraki oylamada Anayasa’nın 96. maddesinde öngörülen karar yetersayısı ilesalt çoğunluk koşullarının aranmaması bu maddeye aykırılık oluşturmaktadır.Tümcenin iptali gerekir.

Dava konusu kuralın Anayasa’nın 160.maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

3- 6. Maddenin Üçüncü ve DördüncüFıkralarının İncelenmesi

a- Üçüncü Fıkranın İncelenmesi

Dava dilekçesinde, aday göstermeninde seçimin bir parçası olduğu, aday gösterilmeyenlerin “seçilmemiş olma” durumukesinleştiğine göre bunlar için TBMM’nin yetkisinin Anayasa’nın 87. maddesineaykırı biçimde sınırlandırıldığı ve hatta Sayıştay’a devredildiği, bu düzenlemeyapılırken Anayasa’nın 6. ve 7. maddelerindeki kurallara da uyulmadığı, budurumun Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesine aykırılıkoluşturduğu ileri sürülerek iptali istenilmiştir.

“Üyelerin Seçimi” başlıklı 6.maddenin üçüncü fıkrasında, “Sayıştay Genel Kurulunca, Sayıştay’a başvuranlarınsicilleri üzerinde yapılacak inceleme sonucunda, bu kanunda yazılı nitelikleresahip oldukları anlaşılanlar arasından mevcut üye sayısının salt çoğunluğunungizli oyu ile her boş yer için dörder aday seçilir. Aday seçimi, başvurusüresinin bitiminden itibaren otuz iş günü içerisinde sonuçlandırılır. Seçimsonuçları, seçimi takip eden üç iş günü içerisinde Sayıştay BaşkanlığıncaTürkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunulur. Otuz iş günlük sürede seçimtamamlanamadığı takdirde Sayıştay Başkanlığı aday adaylıkları kabul edilmişolanların tümünü kontenjan gruplarını da belirtmek suretiyle Türkiye BüyükMillet Meclisi Başkanlığına sunar. Bu durumda, aday seçimi müteakip fıkradabelirtilen usule göre yapılır.” denilmektedir.

Anayasa’da Sayıştay üyelerininseçimi konusunda bir kural yoktur. 160. maddenin üçüncü fıkrasında “Sayıştay’ınkuruluşu, işleyişi, denetim usulleri, mensuplarının niteliği, atanmaları, ödevve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri ve diğer özlük işleri. Başkan ve üyelerininteminatı kanunla düzenlenir.” kuralına yer verilmiştir.

Anayasa’nın 87. maddesinin sonfıkrasında, Anayasa’nın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak vegörevleri yerine getirmek TBMM’nin görev ve yetkileri arasında sayılmış; 160. maddesindede Sayıştay’ın genel ve katma bütçeli kuruluşların gelir, gider ve mallarınıTBMM adına denetlemesi ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükmebağlaması öngörülmüştür. TBMM; Yürütme Organına gelirlerin toplanması vegiderlerin yapılması iznini bütçe yasalarıyla vermektedir. Genel ve katmabütçeli kuruluşların gelir ve gider işlemlerinin denetimi Meclis adına Sayıştaytarafından yapıldıktan sonra Anayasa’nın 164. Maddesine göre, Genel UygunlukBildirimi ile sonuçlar TBMM’ye sunulmakta böylece, genel ve katmalı bütçelidairelerin gelir ve giderleriyle malları Meclis tarafından denetlenmişolmaktadır. TBMM adına denetleme ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesinhükme bağlamakla görevli Sayıştayın başkan ve üye seçiminin TBMM’de yapılmasıbu görevin doğal sonucudur. Bu nedenle Sayıştayın başkan seçiminin, Ön SeçimGeçici Komisyonunca gösterilen adaylar arasından TBMM Genel Kuruluncayapılmasında ve seçimin Genel Kurulda kolay ve süratli bir biçimdesonuçlandırılmasını sağlamak amacıyla oluşturularak seçim öncesi hazırlıkişlemlerinin yaptırılmasında (aday belirleme) Anayasa’nın 2., 6., 87. ve 160.maddelerine aykırılık yoktur. İptal isteminin reddi gerekir.

Dava konusu kural, TBMM’nin yasamafaaliyetlerine ilişkin düzenleme olmadığından, yasama görevinin yerinegetirilmesi ile ilgili genel esasları düzenleyen Anayasa’nın 7. maddesiyleilgisi bulunmamaktadır.

Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER,Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ve Yalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamıştır.

b- Dördüncü Fıkranın İncelenmesi

aa- Birinci, İkinci, Üçüncü veDördüncü Tümcelerin İncelenmesi

Yasa’nın 6. maddesinin dördüncüfıkrasının tümü için yapılan iptal başvurusunda:

Bu fıkra ile “Ön Seçim GeçiciKomisyonuna, Sayıştay’ın bildirdiği aday adayları arasından bir eleme yaparakTBMM’nin oyuna sunulmak üzere her boş üyelik sayısının iki katı kadar adaybelirleme yetkisi tanındığı; bu komisyonun aday göstermediği kimseler içinTBMM’nin yetkisinin sınırlandırıldığı; Ön Seçim Geçici Komisyon’ununAnayasa’nın vermediği ve TBMM’ye ait olan yetkiyi kullandığı; Anayasa iletanınmayan bir yetkinin kullanılmasının Anayasa’nın 2., 6., 7. ve 160. maddelerineaykırılık oluşturduğu ileri sürülerek iptali istenilmiştir.”

Dördüncü fıkranın ilk dörttümcesinde “Sayıştay Başkanlığınca bildirilenler arasından bu maddenin birincifıkrasındaki dağılım oranları dahilinde Ek 8’inci madde esaslarına göre boşüyelik sayısının iki katma kadar belirlenen adaylar, Türkiye Büyük MeclisiGenel Kuruluna sunulur. Dağılım oranları dahilinde gösterilen adaylar için ayrıayrı listeler hâlinde, birleşik oy pusuları düzenlenir. Adayların adlarınınkarşısındaki özel yer işaretlenmek suretiyle oy kullanılır. Seçilecek üyelerinsayısından fazla verilen oylar geçersiz sayılır.” denilmektedir.

Dördüncü fıkraya göre, Sayıştay GenelKurulunca her boş yer için gösterilen dört aday arasından Sayıştay Başkanı veüyeleri ön Seçim Geçici Komisyonunca iki aday seçilerek TBMM Genel Kurulunasunulacak, Genel Kurul da bunlardan birini seçecektir.

832 sayılı Sayıştay Yasası’nın “BirinciBaşkanın Seçimi” başlıklı değişik 5. maddesinin birinci fıkrasında da BirinciBaşkan seçimi için aynı kurallar getirilmiş, bu kuralların Anayasa’nın 2., 6.,87. ve 160. maddelerine aykırı olmadığı, 7. maddesiyle de ilgisi bulunmadığıilgili bölümde gerekçeleriyle açıklanmıştır.

Aynı gerekçeler Sayıştay üyelerininseçimini düzenleyen dava konusu kurallar için de geçerli olduğundan, bukurallara ilişkin iptal isteminin aynı nedenlerle reddi gerekir.

Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER,Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ve Yalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamıştır.

bb- Son Tümcesinin İncelenmesi

Fıkranın son tümcesinde, kontenjangruplarının oranları dâhilinde TBMM Genel Kurulunda en çok oyu alan adayınSayıştay üyesi seçilmiş sayılacağı belirtilmektedir.

Anayasa’nın 96. maddesine göre TBMM,üye tam sayısının en az üçte biri ile toplanacak ve toplantıya katılanlarınsalt çoğunluğu ile karar alacaktır. Ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üyetamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamayacaktır.

Son tümcede ise incelenen, ilkoylamadan sonra, seçilebilmek için Anayasa’nın 96. maddesinde öngörülen kararyeter sayısı ile salt çoğunluk koşullarının aranmaması bu maddeye aykırılıkoluşturmaktadır.

Anayasa’nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti’nintoplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarınasaygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, lâik ve sosyal bir hukuk devletiolduğu belirtilmiştir.

Hukuk devleti, bütün faaliyetlerindehukuka ve Anayasa’ya uyan devlettir. Anayasa’nın egemenliği ve bağlayıcılığıyanında yasa koyucunun uymak zorunda bulunduğu ilkeler ve evrensel hukukkuralları da vardır. Kamusal yetkilerin kaynağı, dayanağı ve sınırı olanAnayasa’ya aykırı bir yasa kuralı, doğal olarak hukuk devleti ilkesiyle debağdaşmaz. Bu nedenle, Anayasa’nın 96. maddesine aykırılık ikinci maddesindeöngörülen hukuk devleti ilkesine de aykırılık oluşturur.

Dördüncü fıkranın son tümcesiAnayasa’nın 96. ve 2. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Öte yandan, iptali istenen kuralınAnayasa’nın 6., 7., 87. ve 160. maddeleriyle ilişkisi görülmemiştir.

4- Sayıştay Yasası’nın 7. MaddesineBirinci Fıkradan Sonra Gelmek üzere Eklenen Fıkranın İncelenmesi

Dava dilekçesinde, ek fıkra ile TBMM’yetanınan “azil” yetkisinin, hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmadığı; TBMM’neverilen Sayıştayla ilgili düzenleme yapma yetkisinin sınırsız olmadığı,yapılacak düzenlemelerde “hukuk düzeni” dışına çıkılamayacağı, görevden almayailişkin yasal düzenleme yapılırken seçmede aranan karar sayısından farklı sayıgetirilerek “yöntemde paralellik” ilkesine uyulmadığı, görevden alınmayıgerekli kılan nedenler ve görevden alman kişinin hangi memuriyete getirileceğigösterilmeyerek Anayasa’nın 160. maddesiyle tanınan güvenceye aykırı kuralgetirildiği, Anayasa’nın 87. maddesinde de Sayıştay Başkanı ve üyeleriningörevinden alınmaları konusunda TBMM’ye yetki tanınmadığı, kaynağını Anayasa’danalmayan bir yetkinin kullanılamayacağı, bu nedenlerle fıkranın Anayasa’nın 2.,6., 87. ve 160. maddelerine aykırı olduğu ve iptali gerektiği ilerisürülmüştür.

832 sayılı Yasa’nın 7. maddesininbirinci fıkrasında, Sayıştay Başkanı ve üyelerinin azlolunamayacağı vekendileri istemedikçe 65 yaşından önce emekliye ayrılamayacağı öngörülmüş iken 4149sayılı Yasa ile 7. maddeye eklenen ikinci fıkrada, “Ancak Sayıştay BirinciBaşkanı ve üyeleri, Türkiye Büyük Başkanın önerisi üzerine beşte üç çoğunluğunungizli oyu ile görevden alınabilir.” denilmiştir.

Sayıştay Başkan ve üyelerineSayıştay’ın kurulduğu günden itibaren tanınan güvence 1982 Anayasası’nda dakorunmuştur. Anayasa’nın 160. maddesinin üçüncü fıkrasında “Sayıştay … Başkan veüyelerinin talimatı kanunlar düzenlenir” denilmektedir. Sayıştayın Başkan veüyelerinin yasalara uygun olarak her türlü kaygı ve etkiden uzak biçimdevicdani kanaatlerine göre karar verebilmelerini sağlamak amacıyla “teminatlı”olmaları istenilmiştir. Nitekim, Sayıştay Yasası’nın 7. maddesinin son fıkrasındasağlık 95. ve 96. maddelerinde de disiplin ve ceza kovuşturması yoluylaSayıştay Başkan ve üyelerinin görevine son verebilme halleri gösterilmiştir.95. maddesinin (A) bendinin ilk fıkrasında, “Sayıştay daire başkanları veüyelerinin görevlerinin vakar ve şerefi ile bağdaşmayan veya hizmetinaksamasını mucip olan hal ve hareketleri görülür veya öğrenilirse, birinci başkandurumu inceledikten sonra sonucuna göre haklarında disiplin kovuşturmasıyapılır.” denilmiştir. (E) bendinde ise, isnat olunan hâl ve hareketlerin sabitgörülmesi halinde ilgilinin “uyarılmasına” veya “görevine son verilmesine”Yüksek Disiplin Kurulu’nca karar verilebileceği belirtilmiştir. Danıştay başkanı,başsavcısı, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyelerinin görevine sonverilmesi halini düzenleyen 2575 sayılı Danıştay Yasası’nın 67. ve devamımaddeleri ile Yargıtay birinci başkanı, birinci başkanvekilleri, daire başkanlarıve üyeleri ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve başsavcı vekilinin görevlerineson vermesi hâlini düzenleyen 2797 sayılı Yargıtay Yasası’nın 19. ve 43. maddelerindesayılan düzenlemelere paralellik göstermektedir.

Sayıştay başkan ve üyelerine tanınangüvence bunların görevlerine son verilmesinin objektif esaslara bağlanmasınıgerekli kılar. Sayıştay başkan ve üyelerinin görevlerine kendilerini seçenorgan tarafından üstelik görevden alma nedenleri de yasada gösterilmeden bellioranda oyçokluğu ile son verilebilmesi bu kişilerin her türlü kaygı ve etkidenuzak görev yapabilmelerini engeller. Anayasa’nın 160. maddesi ile Sayıştay başkanve üyeleri için tanınan güvencenin, Sayıştayın anayasal konumuna ve TürkiyeCumhuriyeti’nin temel kuruluşlarından biri olma özelliğine uygun olmasıgerekir.

Açıklanan nedenlerle, fıkra Anayasa’nın2. ve 160. maddelerine aykırılık oluşturmaktadır. Ek ikinci fıkranın iptali gerekir.

Fıkranın Anayasa’nın 6. ve 87. maddeleriyleilgisi görülmemiştir.

5- Sayıştay Yasası’nın Değişik 94.Maddesinin Birinci ve İkinci Fıkralarının İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Sayıştay’da görevyapanların büyük bir bölümünün sicilinin birinci başkanın seçtiği genelsekreter tarafından doldurulmasının, bunların idari açıdan bağlı olduklarıkişilerden etkilenmeleri sonucunu doğurduğu, bu durumun da Anayasa’nınbaşlangıç bölümünün üçüncü paragrafına aykırılık oluşturacağı, AnayasaMahkemesi kararında da belirtildiği gibi, Sayıştay meslek mensuplarının bağlıolacağı kuralların diğer devlet memurlarından daha güvenceli olması gerektiği,bu güvenceyi sağlayamaması nedeniyle dava konusu kuralın Anayasa’nın 160.maddesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenilmiştir.

Başkan ve üyeler dışındaki Sayıştay meslekmensuplarının sicillerini düzenleyen 94. maddenin birinci ve ikincifıkralarında:

- Genel sekreter Yardımcıları veGrup Şefleri hakkında ilk derecede genel sekreter, ikinci derecede birinci başkan,

- Başraportörler ve raportörlerhakkında ilk derecede ilgili kurul veya daire başkanı, ikinci derecede birinci başkan,

- Denetçiler, denetçi yardımcılarıile denetçi yardımcısı adayları hakkında ilk derecede ilgili olduğu grup şefiveya başraportör veya raportör, ikinci derecede, dairelerde görevli olanlariçin ilgili daire başkanı, diğerleri için genel sekreter,

tarafından sicil düzenlenmesi,denetçiler, denetçi yardımcıları ve denetçi yardımcısı adaylarının sicillerindeaykırılık olması halinde de nihaî sicilin birinci başkan tarafından verilmesiöngörülmüştür.

İptali istenilen kuralın Anayasa’nın160. maddesine aykırılığının saptanabilmesi için Sayıştay başkanı ve Sayıştay genelsekreterinin kurumdaki yerinin ve grup şefi, başraportör, raportör, denetçiyardımcıları ile olan ilişkilerinin ve sicil verdikleri bu kişilerinçalışmalarının bilinmesi gerekir.

Sayıştay Yasası’nın 21. maddesinegöre, birinci başkan, Sayıştayın en büyük amiri olup Sayıştayın genelişleyişinden sorumludur ve genel kurulun başkanıdır. Gerekli görürse temyiz vedaireler kuruluna da başkanlık eder. Bu kurullara verilecek işleri düzenler vegörüşmeleri yönetir. Sayıştaya ait bütün ödevlerin iyi yapılmasını ve işyönetiminin düzenli bir suretle yürütülmesini sağlamak için gereken önlemlerialır. Daire başkanlarının ve üyelerin dairelere ayrılması, işlerin daireleredağıtılması, denetçilerin ve personelin görevleri ve görev yerlerinin tayin vetespit olunması, denetleme gruplarının kurulması, hesapların merkezde veyamahallinde incelenmesine ilişkin programların yapılması birinci başkana aittir.

Yasa’nın 10. maddesine göre, birincibaşkanının seçeceği bir üye Sayıştay genel sekreterliği görevini yapar. 23.maddede ise genel sekreterin görevleri, “Genel sekreter yönetim işlerinde birincibaşkanın yardımcısıdır. Birinci başkan, kendisine bu kanunla verilmiş yönetimeilişkin görevlerden bir kısmını kendi adına yürütme görevini genel sekretereverebilir. Genel sekreter, denetim grupları ile şubelerini ve idarî şubeleri birincibaşkan adına yönetir ve denetler. Meslekî araştırma, inceleme ve yayın işlerinidüzenler. Genel sekreter genel kurula ve daireler kuruluna üye sıfatıylakatılır. Genel sekreter yardımcıları, genel sekretere verilmiş görevlerinyerine getirilmesinde yardımcı olurlar. Bunlar arasındaki iş bölümü genel sekreterceyapılır.” biçiminde belirtilmiştir.

Sayıştay denetçileri veraportörlerinin denetim ve çalışma usulleri hakkındaki yönetmeliğin 64. ve 65.maddelerine göre, grup şefleri, grubun idarî nitelikteki bütün işleriniyürütmenin yanında, başında bulundukları grubu yönetmek ve temsil etmeklegörevlidirler. Çalışma düzenini; denetçiler arasında işlerin ahenkli birbiçimde yürütülmesini, hesapların başkanlıkça programlanan sürelerdeincelenerek sorgu ve raporların yazılmasını; mevzuata uygun bulunan kadro veödenek işlemlerinin vizesi ile sözleşme ve bağıtların süresi içinde tescilinitemin ederler. Gerektiğinde, gruba verilen hesap ve işlemlerin başkan adınadağıtımını yaparlar. Eğitim çalışması da yapan grupların şefleri, denetçiyardımcısı adayları veya denetçi yardımcılarının kişiliklerini mesleğingerektirdiği özel üstün moral niteliklerine göre geliştirmek, meslek çalışma vearaştırma alışkanlığını kazandırmak, teşvik ve kontrol etmek bakımından gerekligördükleri her türlü tedbirleri alırlar.

Öte yandan, grup şefleri gruplardakidenetçiler tarafından hazırlanan; sorgu, rapor, ek rapor, mütalaa vemüzekkereleri imzalayarak işleme koyar.

Sayıştay raportörleri, bağlıbulundukları daire veya kurullarca verilen kararları yazmak, tutanak veilamları düzenlemek ve bunların gerektirdiği diğer bütün işleri yapmaklagörevlidirler.

Sayıştay denetçileri ise, başkanlıkçaveya grup şeflerince verilen idare hesaplarıyla kesin hesapları ve işlemlerikanun, tüzük, yönetmelik ve genelgelere göre incelemek, sonucunu raporla başkanlığabildirmek ve Yasa ile verilen diğer görevleri yapmakla yükümlüdürler.

Belirtilen görevleri yapan grupşefleri, raportörler ve denetçiler ile denetçi yardımcılarının sicillerinin,çalışmalarını en yakından izleyen sicil amirleri tarafından düzenlenmesigerekir.

Genel ve katma bütçeli dairelerinbütün gelir ve giderleri ile mallarını TBMM adına denetleme ve sorumlularınhesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamakla görevli olan Sayıştay’ın vereceğinkararların temelini denetçiler tarafından yapılan denetim görevioluşturmaktadır. Yetkili kurul ve dairelerce sağlıklı karar verilebilmesi isekararın oluşumunda çok önemli katkıları olan denetçi ve raportörler için hertürlü etkiden uzak bağımsız bir çalışma ortamın yaratılmasıyla olanaklıdır.Bunun için de üyeler dışındaki meslek mensuplarının, her tülü maddî ve manevîtesirlerden uzak görev yapabilmelerine olanak verecek biçimde Anayasal birkurum olarak yer verilmesi ve 160. maddeyle de, mensuplarının nitelikleri ileatanmalarının, görev ve yetkilerinin, hakları ve yükümlülüklerinin ve diğerözlük işlerinin kanunla düzenlenmesinin öngörülmüş olması da Sayıştay grupşefleri, raportörler ve denetçileri ile denetçi yardımcılarının güvenceliolması gereğini göstermektedir.

Birinci fıkrada, grup şeflerihakkında ilk derecede, genel sekreter, ikinci derecede birinci başkan,dairelerde görevli başraportörler ve raportörler hakkında ikinci derecede birincibaşkan, dairelerde görevli olmayan denetçiler, denetçi yardımcıları ve denetçiyardımcısı adayları hakkında ikinci derecede genel sekreter tarafından sicilverilmesi, ikinci fıkra ile de denetçiler, denetçi yardımcıları ve denetçiyardımcısı adaylarının sicillerinde aykırılık olması halinde nihaî sicilin birincibaşkan tarafından verilmesinin öngörülmesi bu kişileri, çalışmalarını yakındanbilecek durumda olmayan birinci başkana karşı bağımlı hale getirebileceğindendava konusu kurallar Anayasa’nın 160. maddesine aykırıdır. İptalleri gerekir.

İptali istenilen kuralların Anayasa’nınBaşlangıç’ının üçüncü fıkrası ile ilgisi görülmemiştir.

6- Ek Madde 8’in İncelenmesi

Dava dilekçesinde, TBMM’ye ait olanyetkinin, Sayıştay başkanı ve üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonuncakullanılamayacağı, geçici komisyona ön seçim hakkı tanımakla TBMM’nin iradesinesınırlama getirildiği bu nedenle Anayasa’nın 7. maddesinde yer alan “yasamayetkisinin devredilemiyeceği” kuralının çiğneneceği, Anayasa'da mecliskomisyonlarına tanınmayan bir yetkinin yasama organı tarafından yasa ilekurulan geçici bir komisyona devrinin Anayasa’nın Başlangıç, 2., 6., 7., 87. ve160. maddelerine aykırılık oluşturduğu ileri sürülerek Ek Madde 8’in iptaliistenilmiştir.

Ek Madde 8’de, Sayıştay birinci başkanve üyelerinin seçimi için gereken değerlendirmeleri yapmak ve aday belirlemeküzere “Sayıştay başkanı ve üyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonu”nun kurulması,oluşumu ve çalışmalarında bağlı olacağı kurallar gösterilmiştir.

Buna göre komisyon, Plan ve BütçeKomisyonunun üyeleri arasından siyasî partiler ile bağımsızların TBMM'dekitemsil güçleri oranında ve ad çekme usulü ile belirlenen on beş kişidenoluşacak, mevcudun salt çoğunluğu ile toplanarak gizli oyla karar verecektir.TBMM kimi konuların ön incelemesini kuracağı komisyonlara yaptırır. Bu durum,toplu çalışmanın doğal sonucudur. Komisyonlar çalışmalarında TBMM’ye yardımcıolmakla görevlidirler.

TBMM’nin bu yetkisini kullanırkenseçimin genel kurulda kolay ve süratli bir biçimde sonuçlandırılmasını sağlamakamacıyla oluşturulan bir komisyona hazırlık işlemlerini yaptırmasında (adaybelirleme) Anayasa’nın 87. ve 160. maddelerine aykırılık yoktur. Sayıştay birincibaşkanı ve üyeleri, ön seçim geçici komisyonunca seçilmediğine ve bu komisyoncabelirlenen iki adaydan biri nihaî olarak TBMM genel kurulunca seçildiğine göre,genel kurula ait bir yetkinin komisyonca kullanıldığından söz edilemez.

Yasa’nın Ek Madde 8’inin iptalineilişkin istemin reddi gerekir.

Öte yandan Ek madde 8’in Anayasa’nın2., 6. ve 7. maddeleriyle de ilgisi görülmemiştir.

Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER,Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ve Yalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamışlardır.

7- Ek Madde 9’daki “Sayıştay başkanınınişin aciliyeti ve gecikmede sakınca bulunması halleriyle sınırlı olarakvereceği onayla...” ibaresinin İncelenmesi

Dava dilekçesinde, inceleme kararıverme ile incelemenin merkezde mi, yerinde mi yapılacağı hususunun Sayıştay başkanınıntakdirine bırakılmasının Anayasa’nın 2., 6. ve 7. maddelerine aykırılıkoluşturduğu ileri sürülerek Ek Madde 9’da yer alan “... Sayıştay başkanınınişin aciliyeti ve gecikmede sakınca bulunması halleriyle sınırlı olarakvereceği onayla ...” ibaresinin iptali istenilmiştir.

“Kısmi denetim” başlıklı Ek Madde 9’da“Sayıştay, denetimine tabi kurum ve kuruluşların hesap, işlem vefaaliyetlerini, idare hesabı dönemine bağlı olmaksızın yılı içinde veya yıllaritibariyle, Sayıştay başkanının işin aciliyeti ve gecikmede sakınca bulunmasıhalleriyle sınırlı olarak vereceği onayla, kısmî inceleme ve denetime tabitutabilir. Bunlardan hangilerinin merkezde veya yerinde inceleneceğine birinci başkankarar verir. Bu inceleme ve denetim sonuçları dairelerce öncelikle hükmebağlanır. İlgili hesabın bilahare yargılanması halinde, önceden yargılanmışolan söz konusu işlemler tespit edilerek geriye kalanlar için hüküm tesisedilir.” kuralına yer verilmektedir.

Madde gerekçesinde “Ek 9’uncu maddeile Sayıştayın, idare hesabı dönemine bağlı olmaksızın kısmî inceleme vedenetim yapabilmesine imkân sağlanması amaçlanmıştır. 832 sayılı SayıştayKanunun’da öngörülen denetim sistemi, kısmî denetimi içermemektedir. Kısmidenetim uygulaması; önemli, hassas, büyük miktarlı ve kamuoyunun ilgilendiğikonuların müstakil olarak ve gerektiğinde bir hesap dönemiyle bağlı olmaksızınsüratli biçimde incelenebilmesini paranın değer kaybı karşısında tespit edilenHazine zararlarının idare hesabı döneminin tamamlanmasını beklemeden ivedilikleyargıya intikalini mümkün kılacaktır. Bu düzenleme ile, 832 sayılı Kanun’un 31’incimaddesinde belirtilen “kısa dönemde inceleme” uygulamasında kısmî denetimyapılabilmesine ve bu denetim sonuçlarının hızla yargıya intikal ettirilerekhükme bağlanmasına imkan sağlanmış olmaktadır. İlgili idare hesabının bilahareyargılanması hâlinde önceden yargılanmış olan söz konusu işlemlerin tespitedilerek geriye kalanlar için hüküm tesis edileceği ifade edilmek suretiyleyargılama usulü yönünden de konuya açıklık getirilmiştir.” denilmektedir.

Ek madde 9’un anlaşılabilmesi içinkimi kavramlara ve Sayıştay denetiminin yapılış biçimine kısaca değinmekgerekir.

1050 sayılı Muhasebe-Î UmumiyeKanunu'na göre, Devlet mallarının hesabı, yönetim dönemi (zamanı idare) malîyıl itibariyle görülür. Yönetim dönemi görevlilerce bir malî yıl başındansonuna kadar görevin yürütüldüğü, dolayısıyla sorumluluğun yüklenildiği zamankesitidir. Sayman hesabından ise, saymanlığın bir hesap dönemi içindeki hertürlü işlemlerin sonucunu gösteren ve malî mevzuatta idare hesabı cetvelleridiye isimlendirilen cetvellerle birlikte, bu cetvellere bağlanması gereklibelgeler anlaşılmaktadır.

Sayıştay, denetimini hesap dönemiitibarıyla yapmaktadır. Sayıştay Yasası’nda geçen “hesap” veya “sayman hesabı”deyimleri nakit saymanlıklarında bu bir yıllık devredeki işlemlerikapsamaktadır.

Malî yıl bittikten sonra, saymanlar,yasalarda belirtilen süreler içerisinde hesaplarını tamamlayarak incelemeyehazır durumda bekletir veya Sayıştayın bildireceği yere gönderir.

Sayman hesaplarından hangilerininmerkezde veya hesap yerlerinde inceleneceğine Genel Kurul karar verir. Buhesaplar, birinci başkanın görevlendireceği denetçiler tarafından incelenir.Merkezde incelenmekte olan saymanlık hesaplarından herhangi birinin yerindeincelenmesine ilgili denetçinin istemi üzerine hesabın bağlı bulunduğu dairecekarar verilebilir. Bu karar Genel Kurulca da uygun bulunduğu takdirde, hesaplarbirinci başkanın görevlendireceği denetçiler tarafından yerinde incelenir.Sayıştay, genel olarak malî yıl tamamlandıktan sonra hesabın tümü üzerindendenetimini yapar ve kararını verir. Bundan ayrı olarak Yasa'ya göre MaliyeBakanlığının görüşü alınarak Sayıştay Genel Kurulunca saptanacak kimi saymanlıkhesaplarına ilişkin harcama belgeleri aynı yıl içinde aylık olarak Sayıştayagönderilir. Harcamaların kısa dönemde incelenmesi olarak nitelenen buuygulamada, hesaplar aylık olarak İncelenmekle birlikte, hesaba ilişkin raporgene hesap dönemi bittikten sonra hesabın tümü hakkında düzenlenir.

Sayıştay, denetimine giren daire vekurumların işlemleriyle ilgili kayıtları, eşya ve malları, işleri vehizmetleri, görevlendireceği mensupları veya bilirkişiler tarafından yerinde veişlem ve olayın her aşamasında incelemeye yetkilidir. Normal ve kısa denetimlerdehesabın yargılanması ve hükme bağlanması mahsup döneminin bitiminden itibarenbaşlamaktadır. Sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlama göreviyerine getirilirken hesap dönemi esas alınmaktadır. Ancak Yargılamanın uzunzaman alması nedeniyle fazla ödemelerin geri alınmasında Hazine zararauğramaktadır.

Ek madde 9’da başkana tanınan yetkiile Sayıştay, denetlediği hesabı, dönemine bağlı kalmaksızın hükmebağlayabilecektir. Hesabın tümü denetlenip yargılanırken de bu kısım ayrıktutularak hüküm verilecektir.

Bu durumda, Anayasa’nın 160.maddesinde, Sayıştayın işleyiş ve denetim usullerinin yasayla düzenlenmesiöngörülmüş olup, işin ivediliği ve gecikmede sakınca bulunması halinde herhangibir kuruldan karar çıkartılmasının zaman alması nedeniyle kısmî denetim içinçerçevesi yasayla çizilmek suretiyle başkana yetki veren ibarede Anayasa’nın2., 6. ve 7. maddelerine aykırılık yoktur. İstemin reddi gerekir.

8- Ek Madde 11’in İncelenmesi

İptal başvurunca, dava konusukuralın, bütçe yasalarında yer almayacak bir düzenlemenin bütçe yasaları ileyapılmasına olanak tanıması yönünden Anayasa’nın 87. ve 161. maddelerine; 3.10.1992günlü, 21364 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Avrupa Yerel YönetimlerÖzerklik Şartı’nın 9. maddesine ve dolayısıyla Anayasa’nın 90. maddesine; yerelyönetimlerin seçimle işbaşına gelen organlarının alacağı karara müdahaleolanağını vermesi yönünden de Anayasa’nın 127. maddesine aykırı olduğu ilerisürülerek iptali istenilmiştir.

Sayıştay Yasası’nın 30. ve 37.maddelerinde, Sayıştayca yapılan tescil ve vize işlemlerine ilişkin kurallargetirilmiştir. 30. maddeye göre Sayıştayın denetimine bağlı daire ve kurumlarcaharcamaya ilişkin olarak yapılan sözleşmelerle her türlü bağıtların tesciligerekir. Sözleşmeler ile bağıtların, dayanakları ile birlikte, bağıt tarihindenitibaren üç gün içinde Sayıştaya gönderilmesi zorunlu olup bu sözleşme vebağıtlar Sayıştayca tescil edilmedikçe uygulanmaz. Ancak 1050 sayılı Yasa’nın64. maddesi uyarınca, Bütçe Yasaları ile vizeden ayrık tutulan sözleşmelerleivedilik ve gizlilik nedeniyle eksiltmeden ayrık tutulmasına Bakanlar Kuruluncakarar verilen kimi hususlar ve yabancı ülkelerde yapılan satın almalara ilişkinsözleşmeler bu kuralın dışındadır.

Ek 11. maddede “İl özel idareleri vebelediyelerin harcamaya ilişkin olarak yapacakları sözleşmelerle her türlübağıtlardan hangilerinin tescilden istisna edileceği, bunların niteliği, konusuve tutarı dikkate alınarak Sayıştay başkanlığının önerisi üzerine, her yıl BütçeKanunu ile tespit edilir.” denilmektedir.

1050 sayılı Yasa’nın 75. maddesinegöre de verile, ödeme ve kredi emirleriyle tescil ve tahsis için gönderilenbelgeler üzerinde Sayıştay'ın yapacağı inceleme; maddî hata bulunmaması, ödenekve kadro içinde olması, bütçedeki tertibine, kanun, tüzük ve kararlara uygunolması konularını kapsamaktadır.

1050 sayılı Yasa’nın 119. maddesiile, özel idare ve belediye saymanlarının hesaplarının ikinci derecede incelemeve hükme bağlama görevi Sayıştay'a verilmiştir. İkinci derecede inceleme,hesapların birinci derecede il genel meclisleriyle belediye meclislerinceincelenip onaylandıktan sonra Sayıştay'a sunulmasıdır. Sayıştay, yerelyönetimlerin hesap denetimini 832 sayılı Yasa’nın geçici 8. maddesi uyarıncasürdürmektedir.

1994 yılından itibaren bütçekanunlarına bağlı (i) cetvellerine konulan hükümlerle, il özel idareleri vebelediyelere ait harcamaya ilişkin sözleşmelerle her türlü bağıtlarınSayıştayın tesciline tabi tutulması ve bu sözleşme ve bağıtlardan hangilerinin tescildenistisna edileceğinin, nitelik, konu ve tutar dikkate alınarak Sayıştay GenelKurulunca tespit edilmesi esası getirilmiştir. Sayıştay Genel Kurulu da 1994,1995 ve 1996 yıllarında adı geçen sözleşme ve bağıtlardan konu ve niteliklerinebakılmaksızın genel ve katma bütçeli kuruluşlar için belirlenen parasalsınırların altında kalanların tescil işleminden ayrık tutulmasına kararvermiştir. Dava konusu kuralla bu durum yasal esasa bağlanmıştır.

a- Anayasa’nın 127. Maddesi Yönündenİnceleme

Anayasa’nın 127. maddesinin, beşincifıkrasında “... Merkezi idare, mahallî idareler üzerinde, mahallî hizmetlerinidarenin bütünlüğü ilkesine uygun şekilde yürütülmesi, kamu görevlerindebirliğin sağlanması, toplum yararının korunması ve mahallî ihtiyaçların gereğigibi karşılanması amacıyla, kanunda belirtilen esas ve usuller dairesinde İdarîvesayet yetkisine sahiptir...” denilmektedir.

Ek Madde 11, Belediye ve özelİdarelerin harcamaya ilişkin sözleşme ve her türlü bağıtlardan hangilerinintescilden istisna edileceğine ilişkindir. Tescile tabi sözleşme ve bağıtlarınSayıştayca incelenmesi, 1050 sayılı Yasa'nın 75. maddesine göre “mevzuatauygunluk” denetimi olup yerindelik denetimi değildir. Bu nedenle Ek Madde 11’deAnayasa’nın 127. maddesine aykırılık yoktur.

b- Anayasa’nın 90. Maddesi Yönündenİnceleme

Anayasa’nın 90. maddesinde,uluslararası antlaşmaların yürürlüğe konulmasına ilişkin prosedür gösterilmişve usulüne göre yürürlüğe konulan antlaşmaların yasa hükmünde olduğubelirtilmiş olup dava konusu kuralın Anayasa’nın 90. maddesiyle ilgisibulunmamaktadır.

90. maddeye dayalı iptal istemininreddi gerekir.

c- Anayasa’nın 161. ve 87. MaddeleriYönünden İnceleme

Dava dilekçesinde, Ek Madde 11’le,bütçe yasasına, bütçeye ilişkin olmayan hüküm konulmasının olanaklı halegetirildiği, bu durumun Anayasa’nın 161. ve 87. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülerek iptali istenilmiştir.

Anayasa’nın 161. maddesinin sonfıkrasında yer alan “Bütçe Kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbirhüküm konulamaz.” kuralı, maddenin gerekçesinde de belirtildiği gibi, bütçeyasaları ile, mevcut yasaların hükümlerini açıkça veya dolaylı değiştiren ya dakaldıran hükümler getirilememesi amacına yöneliktir.

Dava konusu Yasa kuralında tescildenayrık tutulacak sözleşme ve bağıtların bütçe yasası ile saptanacağını belirtenkural doğrudan bütçe kuralı değildir. Öte yandan Bütçe Yasası'nda bu konudaherhangi bir kural yer almadığına göre, bütçe yasası dışındaki bir yasada yeralan kuralın Anayasa’nın 161. maddesine aykırılığının incelenmesi olanaklıdeğildir. Bu nedenle dava konusu kuralın Anayasa’nın 161. maddesiyle ilgisibulunmamaktadır.

Ek Madde 11’in TBMM’nin görev veyetkilerinin belirlendiği 87. maddesine aykırılığı yoktur, istemin reddigerekir.

9- Geçici Madde 1’in İncelenmesi

Dava dilekçesinde, görev süresi biryıl önce biten başkanın yeni bir seçime gereksinim olmaksızın görevinisürdürmesini sağlamak amacıyla görev süresini (7) yıla çıkartarak birinci başkanlıktakigörevinin devamına olanak tanıyan kuralın Anayasa’nın Başlangıç'ının üçüncüfıkrası ile 2. ve 10. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptaliistenilmiştir. 

Geçici madde 1’de “Türkiye BüyükMillet Meclisinin 7.5.1991 tarih ve 138 sayılı kararı ile seçilmiş olan ve hâlengörev başında bulunan Sayıştay Birinci Başkanının görev süresi, 832 sayılıKanunun bu kanunla yeniden düzenlenen 5’inci maddesinde yazılı 7 yıllık süretamamlandıktan sonra aynı madde hükümlerine göre sona erer.” denilmektedir.

Anayasa'nın 2. maddesinde, TürkiyeCumhuriyeti’nin toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içindeinsan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilentemel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olduğubelirtilmiştir.

Hukuk devleti, insan haklarına saygıgösteren ve bu hakları koruyucu adil bir hukuk düzeni kuran ve bunu devamettirmeye kendini zorunlu sayan ve bütün faaliyetlerinde hukuka ve Anayasa'yauyan devlettir. Anayasa’nın egemenliği ve bağlayıcılığı yanında yasa koyucununuymak zorunda bulunduğu ilkeler ve evrensel hukuk kuralları da vardır. Kamusalyetkilerin kaynağı, dayanağı ve sınırı olan Anayasa’nın herhangi bir maddesineaykırı bir yasa kuralı, doğal olarak hukuk devleti ilkesiyle de bağdaşmaz.

Hukuk devleti olabilmenin bir başkagöstergesi de yasalarda “genellik” ilkesine uyulmasıdır. Yasaların genelliğiilkesi, özel, aktüel ve geçici bir durumu gözetmeyen, belli bir kişiyi hedefalmayan, aynı statüde olan herkesi kapsayan kuralların getirilmesini zorunlukılar.

Anayasa’nın 10. maddesinde, “Herkes,dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.” denilmektedir.Yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefîinanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmesi ve bu nedenlerle eşitsizliğe yolaçılması Anayasa katında geçerli görülemez. Bu mutlak yasak, birbirinin aynıdurumunda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi vetoplumların yaratılmasını engellemektedir. Durum ve konumlarındaki özellikler,kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişik uygulamalarıgerekli kılabilir. Özelliklere, aykırılıklara dayandığı için haklı olannedenler, ayrı düzenlemeyi aykırı değil, geçerli kılar. Ayrı durumda olanlariçin aynı düzenleme aykırılık oluşturur. Anayasa’nın amaçladığı eşitlik,eylemli değil hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksaldurumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’nın öngördüğü eşitlikçiğnenmez. Başka bir anlatımla, kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlararasında, yasalara konulan kurallarla değişik uygulamalar yapılamaz.Durumlardaki değişikliğin doğurduğu zorunluluklar, kamu yararı ya da başkahaklı nedenlere dayanılarak yasalarla farklı uygulamalar getirilmesi, Anayasa’nıneşitlik ilkesinin çiğnendiğini göstermez. 

Dört yıllık yasal görev süresi7.5.1995 günü biten kişinin görev süresini yedi yıla çıkartarak bu süreyi başkanolarak tamamlamasına olanak veren ve böylece bu kişiye ayrıcalık tanıyan aynıhukuksal durumda olanların seçime katılmalarını engelleyen, geçici 1. madde,Anayasa’nın Başlangıç’ının üçüncü paragrafı ile 2. ve 10. maddelerine aykırılıkoluşturmaktadır. İptali gerekir.

Güven DİNÇER ile Lütfi F. TUNCEL bugörüşe katılmamışlardır.

10- Geçici Madde 2'nin İncelenmesi

Dava dilekçesinde, geçici madde 2ile TBMM’ye ait bir yetkinin, Anayasa veya TBMM İçtüzüğü uyarınca kurulan birkomisyona devredildiği, bu maddedeki düzenlemenin 5. madde ile getirilendüzenlemeye paralel olması nedeniyle oradaki tüm Anayasa'ya aykırılıkitirazlarının bu hüküm için de geçerli olduğu belirtilerek geçici madde 2'ninAnayasa’nın Başlangıç’ına 2., 6., 7., 87. ve 160. maddelerine aykırı olduğusavıyla iptali istenilmiştir.

Geçici Madde 2’de “Bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihte boş bulunan Sayıştay üyelikleri için müracaatlarTürkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığınca yapılacak ilk ilanı müteakip 15 güniçinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına yapılır. 832 sayılı SayıştayKanunu’nun Ek 8’inci maddesi esaslarına göre 4’üncü maddesinde belirtilenniteliklere sahip olanları arasından, aynı Kanunu’nun 6’ncı maddesinde yazılıoranlar dahilinde boş üyelik sayısının iki karı kadar belirlenen adaylarTürkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluna sunulur. Sayıştay üyeleri, TürkiyeBüyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nda 821 sayılı Kanunu’n, bu Kanunla değişik 6’ncımaddesinin dördüncü fıkrasındaki usule uygun şekilde seçilir.

Seçim yapılacak boş üyelik sayısına,bu Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihte boş bulunan daire başkanlıkları sayısı dadahil edilir. Bu üyelerin göreve başlamasında kadro şartı aranmaz. Daire başkanıseçimi ile boşalacak üye kadroları kendilerine tahsis edilir.” denilmektedir.

Madde gerekçesinde, Sayıştayda hâlen15 üyeliğin boş olduğu, bu durumun Sayıştay Genel Kurulunun toplanmasını vedolayısıyla üye adayı seçimlerinin tamamlanmasını zorlaştırdığı, kaldı kibirkaç üyeliğin daha boşalması halinde Sayıştay Genel Kurulu toplantı nisabınınsağlanamaması dolayısıyla söz konusu seçimlerin yapılmasının olanaksız halegeleceği, ayrıca normal prosedürün izlenmesi halinde, seçim Sayıştay GenelKurulunda ve TBMM Genel Kurulunda uzun zaman alabileceğinden, seçimin kısasürede tamamlanabilmesi amacıyla bu maddenin düzenlendiği belirtilmektedir.

a- Birinci Fıkranın incelenmesi

aa- Birinci ve İkinci Tümceninİncelenmesi

Fıkranın birinci ve ikincitümcelerinde, yasanın yürürlüğe girdiği tarihte boş bulunan Sayıştay üyeliğineEk Madde 11’deki esaslara göre seçim yapılacağı belirtilmiştir.

Sayıştay’a uzun zamandır üye seçimi yapılamadığıve boş üyelik sayısının 15’e kadar yükselmesi nedeniyle dairelerde ve genel kuruldakarar almakta zorluk çekildiği bilinen gerçeklerdendir.

Geçici madde 2’nin gerekçesinde debelirtildiği gibi, birkaç üyeliğin daha boşalması durumunda Sayıştay GenelKurulunca üye adayı belirlenmesi dahi olanaksız hâle geleceğinden, bu üyeboşluğunun kısa sürede doldurulmasında zorunluluk vardır.

Bu nedenle, gereği, bir kez olmaküzere, boş üyelikler için yapılacak üye adayı belirlenmesinde, Sayıştay GenelKurulu devreden çıkarılmış aday belirleme görevi doğrudan “Sayıştay Başkanı veÜyeleri Ön Seçim Geçici Komisyonuna” verilmiştir. Ancak bu Komisyon adayıbelirlerken 832 sayılı Yasa’nın 4. maddesinde öngörülen nitelikleri arayacak ve6. maddedeki oranlara bağlı kalacaktır.

832 sayılı Sayıştay Yasası’nın Ekmadde 8’ine ilişkin bölümde üye adayı belirlemek üzere ön seçim geçicikomisyonu oluşturulmasında Anayasa’nın Başlangıç’ının üçüncü paragrafı ile 2.6., 87. ve 160. maddelerine aykırılık olmadığı, 7. maddesiyle de ilgilibulunmadığı açıklanmıştır.

Aynı gerekçeler Geçici Madde 2’ninbirinci fıkrasının birinci ve ikinci tümceleri için de geçerli olduğundan butümcelere ilişkin iptal isteminin reddi gerekir.

Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER,Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ile Yalçın ACARGÜN bu görüşe katılmamışlardır.

bb- Son Tümcenin İncelenmesi

Son tümcede, Geçici Komisyoncabelirlenen adaylar arasından TBMM Genel Kurulunca 832 sayılı Yasa’nın değişik6. maddesinin dördüncü fıkrasındaki usule göre seçim yapılacağı öngörülmüştür.Bu hükme göre, Sayıştay birinci başkanı ve üyeleri ön Seçim GeçiciKomisyonunca, her boş üyeliğin iki katı oranında belirlenecek adaylar arasındanTBMM Genel Kurulunca yapılacak seçimde kontenjan gruplarının oranları içinde ençok oyu alanlar Sayıştay üyesi seçilmiş olacaktır.

Oysa en çok oy alan adayın seçilmişsayılacağına ilişkin kuralı içeren 6. maddenin dördüncü fıkrasının sontümcesinin Anayasa’nın 96. maddesine aykırılık oluşturduğu ilgili bölümdesaptanmıştır. Aykırılığı saptanarak iptal edilen kurala yollama yapan butümcenin de Anayasa’ya aykırı olacağı açıktır. Tümcenin iptali gerekir.

b- İkinci Fıkranın İncelenmesi

İkinci fıkrada, seçimi yapılacak olanboş üyelik sayısına, bu Yasa’nın yürürlüğe girdiği tarihte boş bulunan daire başkanlıklarısayısının da ilave edileceği, seçilen üyelerin göreve başlamasında kadro koşuluaranmayacağı ve daire başkanı seçimi ile boşalacak üye kadrolarının bu kişileretahsis edileceği belirtilmiştir.

Madde gerekçesinde de açıklandığıgibi, uzun bir süre daire başkanlıklarına seçim yapılamaması nedeniyle bugöreve seçilecek üyelerin kadrosu boşalmamıştır. Daire başkanlığına seçileceküyelerden boşalacak kadroları doldurmak amacıyla seçimi yapılacak üyeliksayısına Yasa’nın yürürlüğe girdiği tarihte boş bulunan daire başkanlıklarınında ilave edilmesini öngören Yasa kuralının Anayasa’nın Başlangıç’ı, 2., 7., 87.ve 160. maddeleriyle ilgisi yoktur. İstemin reddi gerekir.

C- İptal Sonucunda Yasa’nın DiğerKurallarının Uygulanma Olanağını Yitirip Yitirmediği Sorunu

2949 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa’nın 29. maddesinin ikincifıkrasında, “Ancak başvuru, kanunun, kanun hükmünde kararnamenin veya içtüzüğünsadece belirli madde veya hükümleri aleyhine yapılmış olup da bu belirli maddeveya hükümlerin iptali kanunun, kanun hükmünde kararnamenin veya içtüzüğün bazıhükümlerinin veya tamamının uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, Anayasa Mahkemesikeyfiyeti gerekçesinde belirtmek şartıyla kanunun, kanun hükmünde kararnameninveya içtüzüğün bahis konusu öteki hükümlerinin veya tümünün iptaline kararverebilir.” kuralı yer almıştır.

4149 sayılı Yasa’nın 2. maddesiyledeğiştirilen 832 sayılı Sayıştay Yasası’nın 5. maddesinin ikinci fıkrasınınikinci tümcesinin iptali nedeniyle uygulama olanağı kalmayan aynı fıkranınbirinci tümcesindeki “... ilk ...” sözcüğü, 2949 sayılı Yasa’nın 29. maddesigereğince iptal edilmelidir.

D- İptal Hükmünün Yürürlüğe GireceğiGün Sorunu

Anayasa’nın 153. ve 2949 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53.maddesi uyarınca, Kanun, Kanun Hükmünde Kararname veya Türkiye Büyük MilletMeclisi İçtüzüğü veya bunların belirli madde veya hükümleri, iptal kararınınResmî Gazete’de yayımlandığı gün yürürlükten kalkar, Ancak Anayasa Mahkemesi,iptal kararı ile doğacak hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamuyararını ihlâl edici nitelikte görürse, boşluğun doldurulması için iptalkararının yürürlüğe gireceği günü ayrıca kararlaştırabilir.

4149 sayılı Yasa’nın 7. maddesiyledeğiştirilen 832 sayılı Yasa'nın 94. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarınıniptali nedeniyle doğan hukuksal boşluk, kamu yararını olumsuz yöndeetkileyeceğinden gerekli düzenlemeleri yapabilmesi için yasama organına süretanımak amacıyla, iptal kararının, Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayaraküç ay sonra yürürlüğe girmesi uygun bulunmuştur.

VI-SONUÇ

1/7/2022 tarihli ve 7417 sayılı Devlet Memurları Kanunuile Bazı Kanunlarda ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun’un;

A- 2.maddesiyle yeniden düzenlenen 832 sayılı Yasa’nın 5. maddesinin,

1-  Birincifıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, YektaGüngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ile Yalçın ACARGÜN’ünkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

2- İkincifıkrasının,

a- Birincitümcesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,OYBİRLİĞİYLE,

b- İkincitümcesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,

B- 3.maddesiyle değiştirilen 832 sayılı Yasa’nın 6. maddesinin,

1- Üçüncüfıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, YektaGüngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ile Yalçın ACARGÜN’ünkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

2- Dördüncüfıkrasının,

a- Birinci,ikinci, üçüncü ve dördüncü tümcelerinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇile Yalçın ACARGÜN’ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

b- Sontümcesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,

C- 4.maddesiyle, 832 sayılı Yasa’nın 7. maddesine eklenen fıkranın Anayasa’ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,

D- 7.maddesiyle değiştirilen 832 sayılı Yasa’nın 94. maddesinin birinci ve ikincifıkralarının Anavasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,

E- 8.maddesiyle 832 sayılı Yasa’ya eklenen,

1- EkMadde 8’in Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, YektaGüngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ile Yalçın ACARGÜN’ünkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

2- EkMadde 9’daki   “...Sayıştay başkanının işin aciliyeti ve gecikmede sakıncabulunması halleriyle sınırlı olarak vereceği onayla, ...” ibaresinin,Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

3- 3-    Ek Madde 11’in Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

F- Geçici1. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Güven DİNÇER ile Lütfi F.TUNCEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

G- Geçici2. maddesinin;

1- Birincifıkrasının,

a- Birincive ikinci tümcelerinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Haşim KILIÇ ile YalçınACARGÜN’ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

b- Sontümcesinin, 832 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin dördüncü fıkrasının son tümcesiyönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,

2- İkincifıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,OYBİRLİĞİYLE,

H- 7.maddesiyle değiştirilen 832 sayılı Yasa'nın 94. maddesinin birinci ve ikincifıkralarının iptali nedeniyle doğan hukuksal boşluk, kamu yararını bozucunitelikte olduğundan Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 2949 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53.maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları gereğince iptal hükmünün, kararınResmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak ÜÇ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,OYBİRLİĞİYLE,

I- 2.maddesiyle değiştirilen 832 sayılı Yasa’nın 5. maddesinin ikinci fıkrasınınikinci tümcesinin iptali nedeniyle uygulama olanağı kalmayan aynı fıkranınbirinci tümcesindeki “... ilk ...” sözcüğünün, 2949 sayılı Yasa’nın 29.İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,

20.11.1996 gününde karar verildi.

 

Başkan

Yekta Güngör ÖZDEN

Başkanvekili

Güven DİNÇER

Üye

Selçuk TÜZÜN

Üye

Ahmet N. SEZER

Üye

Haşim KILIÇ

 Üye

Yalçın ACARGÜN

Üye

Mustafa BUMİN

Üye

Sacit ADALI

Üye

Ali HÜNER

Üye

 Lütfi F. TUNCEL

 Üye

 Fulya KANTARCIOĞLU

 

 

 

KARŞIOY GEREKÇESİ

Sayıştay Yasası'na değişiklik ve ekler getiren 4149sayılı Yasa’nın kimi maddelerinin iptali istemiyle açılan iptal davasınısonuçlandıran kararın karşıoy kullandığımız bölümlerine ilişkin gerekçelerinisırasıyla açıklıyoruz:

1. Sayıştay Yasası’nın değişik 5. maddesinin birincifıkrasında, Sayıştay Birinci Başkanı’nın, Ön Seçim Geçici Komisyonuncabelirlenecek iki aday arasından TBMM Genel Kurulunca gizli oyla seçileceğiöngörülmüştür.

Anayasa Mahkemesinin 11.7.1991 günlü, Esas 1990/39, Karar1991/21 sayılı kararı doğrultusunda düzenleme yapmak, Anayasa’nın 153. maddesininson fıkrasının savsaklanması olanaksız bir gereği olmasına karşın, TBMM’ninyetkileri Ön Seçim Geçici Komisyonu’na bırakılarak aykırılık yinelenmiştir.Yasama organının doğrudan kullanacağı bir yetkinin Bütçe Plân Komisyonu yerinebu kez ön Seçim Geçici Komisyonuna bırakılması, durumu değiştirmemiş,aykırılığı gidermemiştir. Anayasa’ya bağlılık, herkesten önce yasama organınınözen göstereceği örnek bir tutumdur. Anayasa’nın sınırlı ve ayrık biçimdetanıdığı yetkiler dışında, TBMM’nin yetkileri hiçbir komisyona bırakılamaz. Komisyonunsürekli ya da geçici olmasının farkı yoktur. Yasama organının, Genel Kuruladıyla yapacağı işlemler doğrudan bu yapıya ilişkin, bu yapıya bağlı özgünişlemlerdir. Komisyonlar, Genel Kurul adına çalışan kurullardır, ama Genel Kuruldeğildir. Genel Kurulun bölünmezliği, yetki alanında da geçerlidir. Anayasa’daöngörülenler dışında yetkiyi bir Komisyon’a devretmek, yasayla da gerçekleşsegeçersizdir. TBMM Genel Kurulunun yetkilerinin Komisyonca sınırlanmasıAnayasa’nın 153. maddesi başta olmak üzere 7. Ve 87. maddeleriyle 2. Ve 6.maddelerine aykırıdır.

2. Sayıştay Yasası’nın değişik 6. maddesinin üçüncüfıkrasında Sayıştay üyeliği aday seçimi düzeni belirlenmekte, tanınan süredeSayıştay Genel Kurulunca seçim tamamlanamazsa kontenjan gruplarını dabelirterek adaylığı kabul edilenlerin tümünün TBMM’ye sunulacağı ve seçimindördüncü fıkraya göre yapılacağı öngörülmektedir.

Yukarda değindiğim, Esas 1990/39, Karar 1991/21 sayılıkarar gereği, bu fıkranın düzenlenmesinde de gözardı edilmiştir. AnayasaMahkemesi kararlarının gereğini yerine getirmemek, kanımca, Anayasa suçuişlemektir. Yasama organı, Anayasa’nın dışında olmadığı gibi üstünde dedeğildir. Anayasa Mahkemesi kararma uymak, Anayasa’ya uymak demektir, bu dayasama organının en doğal yükümlülüğü, onur kazandıran davranışıdır. Adaylık,seçim kurumunun temeli, önkoşulu, başlangıcıdır. Sayıştayca TBMM'ne sunulanlardışındakilerin aday TBMM’nin gönderilenlerle bağlı kalması yasama organıistencinin Sayıştay etkisinde kalması, Sayıştay’ca sınırlanması Yasamaorganının, Sayıştayca sunulanları seçmek zorunda, önceki maddeye (fıkra 1)ilişkin aykırılıkların bu madde (fıkra 3) için de varlığını ortaya koymaktadır.

3. Sayıştay Yasası’nın değişik 6. maddesinin dördüncüfıkrasının birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü tümcelerinde TBMM GenelKurulunda yapılacak seçimlerin yöntemi düzenlenmiştir.

Önseçim Geçici Komisyonunun Sayıştay Başkanlığınınbildirdikleri arasından TBMM Genel Kuruluna boş üyelik sayısının iki katı kadaradayı belirleyip bildirmesi, kimi adayların dışarda bırakılmasıdır. Oysahepsini Komisyon yerine TBMM Genel Kurulu değerlendirmeli ve seçimi yapmalıdır.

Bu fıkranın dört tümcesi de açıklanan nedenlerle Anayasa’nınyukarda sayılan maddelerine aykırıdır.

4. Sayıştay Yasası’na eklenen Ek Madde 8, ön Seçim GeçiciKomisyonu kuruluşu, oluşumu, başkanlığı, çalışma düzeni ve yöntemiyle oylamanınnasıl yapılacağı, kimlerin seçilmiş sayılacağı, adaylarla görüşmeyapılabileceği konuları düzenlenmiştir.

Önceki bölümlerde belirtmeye çalıştığım aykırılıklar bumadde için de söz konusudur. Anayasa Mahkemesinin seçim sürecinde uygunbulmadığı Bütçe Komisyonu, Geçici Komisyonunu oluşturmaktadır. Başka biranlatımla, Geçici Komisyon, Bütçe Komisyonu üyeleri arasından seçilmektedir.Bir tür ad değişikliği yapılmakla yetinilmiş, öz değişmemiştir. İktidarınağırlığı korunmuş, TBMM’nin yetkisine el konulmuştur. Dolaylı biçimde yineyetkilendirilen Bütçe Komisyonu Sayıştay seçimlerindeki etkinlik veegemenliğini sürdürmektedir. Komisyonlar, TBMM Genel Kuruluna öneri getiripdüşünce sunabilir ama onun yerine geçerek, sonuca varamaz. Geçici Komisyonatanınan ön seçim hakkı, TBMM Genel Kurulunun hakkını sınırlama, hakkına el atmadır.Genel Kurulun istencini sınırlayan düzenleme, önceki kurallar için açıkladığımnedenlerle, aynı Anayasa maddelerine aykırıdır.

5. Sayıştay Yasası’na değişiklik ve ekler getiren 4149sayılı Yasa’nın Geçici Madde 2’sinin birinci fıkrasının birinci tümcesinde,Sayıştay üyelikleri için başvurunun TBMM Başkanlığının duyurusunu izleyen 15gün içinde TBMM Başkanlığına yapılacağı, ikinci tümcesinde de Ek 8. maddeyegöre 4. maddede belirtilen nitelikleri taşıyanlar arasından 6. maddede yazılıoranlar içinde boş üyelik sayısının iki katı kadar ön Seçim Komisyonu'ncabelirlenecek adayların TBMM Genel Kuruluna sunulacağı öngörülmüştür.

Geçici 2. maddenin, ön Seçim Geçici Komisyonu’nunyetkilendirilmesine ilişkin açıklığı, TBMM'nin yetkilerinde karşılandığınınkanıtıdır. Anayasa, yasa ya da içtüzük’le kurulmuş olsa da hiçbir KomisyonaGenel Kurul'un yetkileri verilemez, bırakılamaz. Bu maddenin de aykırılıkyönünden önceki maddelerden ayrılığı yoktur. Ön Seçim Komisyonunun ön seçimyapıp Genel Kurula sunması Genel Kurul istencinin sınırlandırılıpyönlendirilmesidir. Genel Kurul’un bağımsız, baştan sona istediği gibi seçimyapması, Komisyonun yapacağı ön seçime bağımlı duruma getirilmiş olmaktadır.Komisyonun sunduklarıyla bağlı kalan Genel Kurul tam bir serbestlikle seçimyapmamış olacaktır.

Önceki iptal kararına ters düşen bu düzenlemenin deöbürleri gibi iptali gerekirdi. 20.11.1996

 

Başkan

Yekta Güngör ÖZDEN

Üye

Selçuk TÜZÜN

Üye

Yalçın ACARGÜN

 

 

 

KARŞIOY YAZISI

I- Genel Olarak:

Sayıştay, Türkiye Cumhuriyeti’nin geleneksel kuruluş veanayasal yapısı içinde temel bir devlet kurumu olarak yer alır.

Anayasa’nın 160. Maddesinde “Sayıştay, genel ve katmabütçeli dairelerin bütün gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük MilletMeclisi adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükmebağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işleriniyapmakla görevlidir.” denilmektedir. 164. maddede ise Sayıştay, ayrıca TBMMadına bütçe ile ilgili “genel uygunluk bildirimini” hazırlamak ve TBMM’yesunmakla görevli kılınmıştır.

Bu kurallarla anayasal yapısı belirlenen Sayıştay’ınkuruluş yasası çıkarılırken yasa koyucu, herhangi bir idare kuruluşu ile ilgilibir kuruluş yasasını yasalaştırırken sahip olduğu geniş takdir ve düzenlemeyetkisine sahip değildir. Yasa koyucu, Sayıştay’ı Anayasa’nın kendisindenbeklediği işlevi yerine getirecek idarî ve teknik yapıya kavuşturmakzorundadır. Bu da Sayıştay’ın geleneksel düzenleme anlayışı ile sürekli gelişmegöstererek 1961 Anayasası’nda ve 1982 Anayasası’nda müesseseleşen, yürütmeyekarşı özerk ve yasamaya karşı da onun adına denetim yapan ve fakat onun emrindeve hiyerarşisinde bulunmayan bağımsız yapısında görülür.

Ne yazık ki son yıllarda Sayıştay yasalarına üye vebaşkan seçimi ile ilgili yukarıda açıklanan anayasal anlayışa ters düşensürekli yeni ve değişik hükümlerin konulması ve demokrasinin yazılı olmayankurallarına aykırı uygulamalar yapılması suretiyle bu anayasal kurum, kendidoğal gelişme sürecinin olanaklarından yoksun kılınmıştır.

Anayasa’nın 160. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan“Sayıştayın kuruluşu, işleyişi denetim usulleri, mensuplarının nitelikleri,atamaları, ödev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri ve diğer özlük işleri başkanve üyelerinin teminatı kanunla düzenlenir.” kuralı yukarıda açıklanan anayasalçerçeve ve anlayış içinde değerlendirilmelidir.

II- 5. ve 6. Maddeler Yönünden:

4 Temmuz 1996 gününde yürürlüğe giren 4149 sayılıYasa’yla Sayıştay başkan ve üyelerinin seçimi ile ilgili 5. ve 6. maddeleriyeniden düzenlenmiştir.

a. Bu Yasa’yla Sayıştay başkan ve üyelerinin seçimindefarklı bir süreç oluşturulmuştur. Sayıştay başkanının seçiminde Sayıştay devredışı bırakılmıştır. Bu konuda Anayasa’da herhangi bir kural bulunmamasınakarşın Sayıştayın anayasal yapısı Sayıştay birinci başkan seçiminde Sayıştayüyelerinden oluşan genel kurulun söz sahibi olmasını gerektirir. Benzerianayasal kuruluşa ve yapıya sahip Danıştay ve Yargıtaydaki seçim kurallarınınSayıştay başkanı seçiminde uygulanması Anayasa’nın 160. ve 164. maddelerininözü gereğidir. 

b. Sayıştayın özerk ve bağımsız bir anayasal kuruluş olarakkendi üyelerinin seçiminde temel kaynağı oluşturan meslek mensuplarınındeğerlendirilmesinde ortaya koyduğu iradenin doğrudan TBMM Genel Kurulunagötürülmesi gerekirken bunun dar bir gruptan oluşan bir geçici komisyonunikinci kez değerlendirilmesine tabi tutulması, Sayıştayın aşırı bir politikbaskı altına alınmasının neden olacak ve seçime giren Sayıştay mensuplarınımoral aşılanmaya maruz bırakacaktır. Bu da Sayıştayın anayasal konumunu veişlevini yerine getirmesini olumsuz yönde etkileyecektir. Sayıştayınhazırladığı aday listesi doğrudan TBMM Genel Kuruluna sunulmalıdır. Sayıştayüyelerinin seçimi TBMM geçiş komisyonunun yetki sahibi olması Anayasa'nın 160.ve 164. maddelerine aykırıdır.

c. Başkan seçimlerinin ilk aşamasını ve Sayıştayüyelerinin seçimindeki üç aşamalı sistemin de ikinci aşamasını oluşturan TBMMgeçici komisyonunun seçimde yetki sahibi olması, Anayasa'nın 153. maddesinin “AnayasaMahkemesi kararlarının yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını,gerçek ve tüzel kişileri bağlar.” diyen kuralına açıkça aykırılıkoluşturmaktadır.

11.7.1991 günlü ve E. 1990/39, K. 1991/21 sayılı AnayasaMahkemesi kararında, TBMM iradesini TBMM Genel Kurulunun temsil edeceği, GenelKurul öncesi yapılan komisyon çalışmalarının hazırlık niteliğinde olduğu vekomisyon çalışmalarının TBMM’nin iradesini hiçbir şekilde sınırlayamayacağıbelirtilerek seçimlerde komisyonların etkinliği esasına dayanan ve benzerkurallar getiren Sayıştay Kanunu’nun 3677 sayılı Kanun’la değişik 5. maddesiiptal edilmiştir.

Anayasa Mahkemesinin açık iptal gerekçesine rağmen ilgilimaddeyi benzeri anlayış içinde yeniden düzenlemek suretiyle TBMM'nin iradesinigeçici komisyon kararı ile sınırlamak, yukarıdaki yazılı kararımızda yazılıgerekçelere ve Anayasa'nın 87. ve 153. maddelerine aykırıdır.

III- Geçici II. Madde Yönünden:

Geçici maddeler, genellikle aşağıdaki hukuk ve yasalgereksinmeleri karşılamak için yasalara konulurlar;

1- Daha önceki pozitif hukuk kuralları ile yeni yürürlüğegirecek kurallar arasındaki farklılıkların oluşturduğu uyumsuzlukları gidermekiçin geçici dönemde eski ve yeni kurallar arasında köprü oluşturmak,

2- Kazanılmış hakları ve istikrar bulmuş idari durumlarıkoruyarak muhtemel haksızlıkları ve karışıklıkları önlemek,

3- Geçiş dönemlerindeki tereddütleri gidermek ve budönemde uygulayıcılara yol göstermek,

Bunların dışında geçici dönem için eski ve yeni pozitifhukuk kurallarına uymayan özel birtakım kuralların konulması ancak “kamuhizmeti gereği” nedeniyle mümkündür.

Dava konusu kuralların böyle bir amaca değil, kişilere veözel amaçlara yönelik olduğu açıktır. Bu geçici madde ile Sayıştay üyeliği içinilk yapılacak seçimde Sayıştay Genel Kurulunun görev ve etkinliğini kaldıracakyeni ve özel bir düzenleme yapılmaktadır. Kamu hizmeti yönünden bu geçicimaddenin konulması için hiçbir neden yoktur. Tam tersine konulan bu geçicimaddene kişisel bazı uygulamaları amaçladığı anlaşılmaktadır.

Yasalar, uygulanacağı toplumsal gruplar ile yer ve zamanbakımından genellik, objektiflik ve süreklilik gibi temel unsurları taşırlar.Geçici maddeler için de durum aynen böyledir. Yukarıda açıklanan nedenlerinhiçbirine dayanmayan geçici madde düzenlemeleri hukuk düşüncesine, hukukdevleti anlayışına uymamakta ve Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukukdevleti ilkesine aykırılık oluşturmaktadır.

Yukarıda açıklanan nedenlerle ilgili maddelerin iptaligerektiği kanısındayım.

IV- Sayıştay başkanının görev süresi ile ilgili olarakkonulan geçici 1. madde konusunda üye Lütfi F. TUNCEL’in karşıoyunakatılıyorum.

 

 

 

 

Başkanvekili

Güven DİNÇER

 

 

 

KARŞIOY YAZISI

832 sayılı Sayıştay Kanunu’nun bazı maddelerinindeğiştiren 4149 sayılı Kanun’un Sayıştay Başkan ve Üyelerinin seçimlerinin TBMMGenel Kurulunda ve ön hazırlıkları gerçekleştiren Geçici Komisyonda nasılyapılacağına ilişkin hükümleri aşağıda belirteceğim nedenlerle Anayasa’yaaykırı olduğundan muhalif kaldım.

1- Anayasa’nın 160. maddesinde Sayıştay; genel ve katmabütçeli dairelerin gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetlemekle görevlibir kurum olarak nitelendirilmiş, bu denetim görevinin neticesinde,sorumluların hesap ve işlemlerinin kesin hükme bağlanacağı öngörülmüştür.Ayrıca yasalarla inceleme, denetleme ve bunları kesin hükme bağlama göreviverilmiştir. 1961 Anayasası’nda yer alan Sayıştayın hukuksal yapısı ile 1982Anayasası’nda yer alan Sayıştay arasında önemli farklılıkları vurgulamakgerekir. Zira, 1961 Anayasası’na göre yapılanmış Sayıştay, idarî yargı veAnayasa Mahkemesinde önemli tartışmalara ve kararlara neden olmuştur. Her şeydenönce, 1961 Anayasa’sında “Yürütme” başlıklı ikinci bölümde yer alan Sayıştay,1982 Anayasası’nda “Yargı” başlıklı üçüncü bölümde yer almıştır. ÖncekiAnayasa’da olmamasına karşın 1982 Anayasa’sında Sayıştayın kesin hükümlerine karşıkarar düzeltilmesi talebinde bulunulabileceği öngörülmüş ve bu kararlara karşıidarî yargı yolu kapatılarak, Sayıştay kararlarının idarî nitelikte olduğu bunedenle de idarî yargı denetimine bağlı olması tartışmalarına son verilmiştir.Ayrıca vergi benzeri malî yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay veSayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararlarının esasalınacağı 1982 Anayasası’nda belirlenerek iki yargı kuruluşu arasındaki görevuyuşmazlığı çözüme kavuşturulmuştur.

Öte yandan, Anayasa’nın 164. Maddesinin son fıkrasında,Sayıştay tarafından hazırlanarak TBMM’ye sunulan genel uygunluk bildiriminin,Sayıştayda sonuçlandırılmamış “denetim ve hesap yargılamasını” engellemeyeceğive “karara bağlandığı” anlamına gelmeyeceği belirtilmiştir. Anayasa koyucuburada “yargılamadan” ve “karara bağlamadan” söz ederek Sayıştayın Anayasalkonumuna açıklık getirmiştir. Sayıştayın konumu yönünden Anayasa’nın 160. maddesindezikredilen “kesin hükme bağlamak” sözcükleri üzerinde durmak gerekir. İdarehukukunda “kesin hüküm” şu şekilde açıklanmaktadır: “Bir kazai tasarruf, itirazve müracaat yollarından geçerek veya müracaat ve itiraz müddetleri sona ererekkesinleştikten sonra artık değişmez bir mahiyet alır. Hiçbir merci ve kuvvetonu değiştiremez. İşte kazai tasarrufun, değişmezlik kuvvet ve mahiyetinekaziyeî muhkeme veya kesin hüküm denir.” Anayasa koyucunun da “kesin hüküm”sözcüğünü kullanırken “kaziyeî muhkeme” ile eşdeğerde kullandığını kabul etmekgerekir. 160. maddede belirtilen “kesin hükme bağlamak” terimi; yargılamaişlemi sonucunda ulaşılan kanaatın resmî biçimde beyan edilmesi durumunu ifadeetmekte ve buna kesinlik tanımaktadır.

Sayıştay, sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükmebağlarken “sorumluluğun” tesbitini yapmaktadır. Bu sorumluluk objektifsorumluluğun unsurlarına dayanır.

Buna göre, Anayasa’nın belirlediği Sayıştay; yargıbölümünde yer alan, sorumlular hakkında yargılama faaliyeti sonunda kesin hükümveren, (164. Maddede açıkça “yargılamadan” bahsedilmekte olduğundan) bukararlarına karşı yargı organları dâhil hiçbir makam ve merciye başvurmaolanağı da bulunmayan adlî, idarî ve askerî yargı dışında yargısal sonuçlukararlar veren kendine özgü Anayasal bir organdır.

2- TBMM, Anayasa’nın 160. maddesinde öngörülen denetimiSayıştay eliyle yerine getirmektedir. Meclis bu şekilde, yürütme organınavermiş olduğu gelirlerin toplanması ve giderlerin yapılması iznini denetimaltına almış olmaktadır. Çoğunluk görüşünde belirtildiği gibi Sayıştaya verilenbu denetim görevinin esasen TBMM’ye ait olduğu bu nedenle Sayıştay Başkan veüyelerinin TBMM tarafından seçilmelerinin bu görevin doğal sonucu olduğunukabul etmek mümkün değildir.

Parlâmenter sistemlerde Yasama Organı ile Yürütme Organıarasındaki bağlar kesin olarak birbirinden ayrılmamıştır. Bu sistemde yürütmeorganı, yasama’yı çalıştırmakta çoğunluğa sahip olması nedeniyle ona hâkimolmakta, ihtiyaç duyduğu kanun ve kararları çıkarttırmaktadır. Sistemin buözelliği nedeniyle Yasama Anayasa’nın 160. maddesinde yasama organı adınaSayıştay’a verilen denetim görevinden bu kurumun başkan ve üyelerinin deTBMM’ce seçileceği görevini çıkartmak belirtilen parlâmenter sistemler çelişir.Zira TBMM’ce Sayıştay başkan ve üye seçimlerinin yapılabileceğini kabul etmek,yürütme organının bu seçimleri yapmasını kabul etmek demektir. Oysa YürütmeOrganının gelirleri toplama, giderleri yapma görev ve yetkisini TBMM adınadenetleyen sonuçları Genel Uygunluk Bildirimi’yle Meclise sunan ve sorumlularhakkında kesin hüküm veren Sayıştay’ın başkan ve üyelerinin seçimleri (1)bölümde nitelenen yapısına uygun biçimde olması Anayasal bir zorunluluktur.Kendini denetleyecek bir kurumun başkan ve üyelerinin seçimini yasamaorganındaki çoğunluğu nedeniyle yürütme organının seçmesine bu yolla olanaktanınması Sayıştay’ın hem yargısal işlevine hem de Anayasa koyucunun iradesineuygun olmayan neticeler doğurur. Sayıştayın, Anayasa ile verilen denetleme veyargılama görevini yasama ve yürütmenin her türlü etkisinden uzak özgür birortamda sürdürebilmesi başkan ve üyelerinin kendi kurullarınca ya da tarafsızbir organ eliyle seçilmelerine bağlıdır. Farklı alanlarda yargılama yapanDanıştay, Yargıtay ve Askerî Yargı başkan ve üyeleri de bu anlayışın sonucuolarak tarafsız ve bağımsız kurullarca seçilmektedir. Sayıştaya aynı olanağınverilmemesi Anayasa’nın yargı bölümünde gösterilmesini de anlamsız kılar.Anayasa’nın 160. maddesi, başkan ve üyelerin seçimlerinin TBMM’ce yapılabileceğiyorumuna uygun değildir. Hiç kimse kaynağını Anayasa’dan almadığı bir yetkiyiyorum yoluyla kullanamaz.    

(1) no.lu bölümde Anayasal konumunu belirttiğimSayıştayın ancak yargılama faaliyeti sonunda “kesin hüküm veren” işlevi veparlâmenter sistemin uygulandığı ülkemizde TBMM ile yürütme organı arasındakiyukarıda belirtilen olumsuz ilişki Sayıştay başkan ve üyelerinin TBMM’ndeseçilebileceği düşüncesine varılmasına engeldir. Bu nedenle TBMM’de yapılacağıöngörülen bu seçim sistemini düzenleyen dava konusu 4149 sayılı Kanunhükümlerinin iptal edilmesi gerekirdi. Bu nedenlerle çoğunluk görüşünekatılmadır.

 

 

 

 

Üye

Haşim KILIÇ

 

 

 

KARŞIOY YAZISI

Anayasa Mahkemesinin 20.11.1996 günlü, E.1996/58,K.1996/43 sayılı kararı ile; Türkiye Büyük Millet Meclisince hâlen görevbaşında bulunduğu kabul edilen Sayıştay başkanının görev süresinin, SayıştayYasası’nın değişik 5. maddesinde belirlenen 7 yıllık süre tamamlandıktan sonra,yine aynı madde hükümlerine göre sona ermesini olanaklı kılan 4149 sayılıYasa’nın Geçici 1. Maddesi kuralı oyçokluğuyla iptal edilmiştir.

Sayıştay birinci başkanının görev süresi ve bu süreninbitiminde bağlı olacağı işlemle ilgili kurallar zaman içinde değişiklikgöstermiştir. 16.6.1934 günlü, 2514 sayılı Divan-ı Sayıştay Yasası ile yeni birdüzenleme yapılmıştır. Bu Yasa’nın 5. maddesinde, birinci başkanın seçim usulübelirlenmiş, ancak görev süresi hususunda bir belirleme yapılmamıştır. Genelkural bu Yasa’nın 7. maddesinde getirilmiş ve “Sayıştay başkan ve üyeleriazlolunamaz. Kendileri istemedikçe 65 yaşından önce emekliye ayrılamaz.”denilmiştir.

Bundan sonra 1.11.1990 günlü, 3677 sayılı Yasa’yla 832sayılı Yasa’nın kimi maddeleri bu arada 5. maddesi de değiştirilmiş ve birinci başkanıngörev süresinin 4 yıl olacağı kurala başlanmıştır. Ancak Anayasa Mahkemesi11.7.1991 günlü, E.1990/39, K.1996/21 sayılı kararıyla 832 sayılı Yasa’nın, birincibaşkanın görev süresi ve bu süre sonunda bağlı olacağı işlemi belirleyenkurallarını da içeren 5. maddesini iptal etmiştir.

Mahkeme ayrıca, Sayıştay Yasası’nın 5. maddesi ile 6.maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarının iptal edilmesinin, kamu yararınıolumsuz yönde etkileyecek nitelikte hukuksal boşluk doğuracağı gerekçesiyleiptal kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonrayürürlüğe girmesine karar vermiştir.

Anayasa Mahkemesi’nin belirtilen kararıyla iptal edilenSayıştay Yasası’nın 5. maddesi, 4149 sayılı Yasa’nın 2. Maddesiyle yenidendüzenlenmiş ve birinci başkanın görev süresi 7 yıla kadar çıkarılmış ayrıcagörev süresi sonunda bağlı olacağı kura da yeniden belirlenmiştir.

Yasa’nın Geçici 1. maddesi ile de 5. madde ile bağlantılıolarak hâlen görev başında bulunduğu kabul edilen birinci başkanın görevsüresinin 7 yıllık süre tamamlandıktan sonra aynı madde hükümlerine göre sonaereceği hükme bağlanmıştır.

Geçici 1. maddede: “Türkiye Büyük Millet Meclisinin7.5.1991 tarih ve 138 sayılı kararı ile seçilmiş olan ve hâlen görev başındabulunan Sayıştay birinci başkanının görev süresi, 832 sayılı Kanun’un bu Kanun’layeniden düzenlenen 5’nci maddesinde yazılı 7 yıllık süre tamamlandıktan sonraaynı madde hükümlerine göre sona erer.” denilmektedir.

Maddenin gerekçesinde de bu madde ile Sayıştay Kanunu’nunAnayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilen 5’nci maddesinin yürürlükte bulunduğudönemde usulüne uygun olarak seçilen Sayıştay başkanının görev süresi ileilgili olarak meydana gelmesi muhtemel tereddütlerin önlenmesinin amaçlandığıbelirtilmiştir.

Anayasa’nın TBMM’nin görev ve yetkilerini belirleyen 87. maddesiile Sayıştay’ın görev ve yetkilerini düzenleyen 160. maddesinde Sayıştay başkanve üyelerinin seçimleri, görev süreleri ve bu süreler sonunda nasıl bir işlemebağlı tutulacakları hususunda ayrık kurallar getirilmemiştir. Genel kuralAnayasa’nın 160. maddesinden konulmuş ve bu maddede, Türkiye Büyük MilletMeclisi adına görev yaptığı belirtilen Sayıştayın kuruluşu, işleyişi, denetimusulleri, mensuplarının nitelikleri, atamaları, ödev ve yetkileri, hakları veyükümlülükleri ve diğer özlük işleriyle, başkan ve üyelerinin teminatının,yasayla düzenleneceği kurala bağlanmıştır. Bu kurala uygun olarak diğerbelirlemelerin yanı sıra, Birinci başkanın görev süresi ve bu süre sonundabağlı olacağı işlem yasa ile belirlenecektir. 4145 sayılı Yasa’nın değişik 5. maddesindebu süre, 7 yıl olarak belirlenmiş, ayrıca süresi biten başkanın bağlı olacağıişlem de kurala bağlanmıştır. Ancak Anayasa Mahkemesinin belirtilen iptalkararından sonra halen görevde bulunan birinci başkanın görev süresi ve bu süresonunda bağlı olacağı işlem konusunda bir hukuki boşluk doğduğu göz önünealınarak, Yasama organınca bu boşluk geçici 1. madde ile giderilmiş ve halengörevde bulunduğu belirtilen birinci başkanın TBMM’nin 7.5.1991 günlü, 138sayılı kararı ile seçildiği ve 7 yıllık süresi tamamlandıktan sonra görevinindeğişik 5. madde hükümlerine göre sona ereceği hükme bağlanmıştır.

Bu düzenleme davacıların dilekçelerinde ileri sürüldüğübiçimde Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırılık oluşturmaz. AnayasaMahkemesinin, Anayasa’nın 10. maddesini yorumladığı pek çok kararında “aynıhukuksal durumda olan kişilerin aynı, farklı hukuksal durumda olanların dafarklı kurallara bağlı tutulmasının eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmayacağı”belirtilmiştir. Sayıştay Birinci başkanları için yasa ile getirilen (7) yıllıksüre kişilere göre ayrı biçimde yorumlanamayacak genel bir kuraldır. Bu kuralınbundan sonraki başkanlara (7) yıl olarak uygulanmasında Anayasa’ya biraykırılık görülmezken, hâlen görev başında bulunduğu, adına görev yaptığıTürkiye Büyük Millet Meclisince de kabul edilen başkan bu yolun kapatılmasıAnayasa’nın 10. maddesi ve hukuk devleti ilkesinin belirlendiği 2. maddesi ileçelişir ve asıl o zaman Anayasa’ya aykırılık söz konusu olur.

Açıklanan nedenlerle çoğunluğun görüşüne katılmıyorum.

 

 

 

 

Üye

Lütfi F. TUNCEL

 

Full & Egal Universal Law Academy