Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1996/59, K.1997/70 Sayılı Karar - 09/12/1997

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 1996/59

Karar Sayısı : 1997/70

Karar Günü : 9.12.1997

Resmi Gazete tarih/sayı:16.01.2003/24995

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Hassa Asliye CezaMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 1412 sayılı CezaMuhakemeleri Usulü Kanunu'nun 423. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'nın2., 10., 36. ve 141. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Mağdurenin kızlığını bozma savıyla sanık hakkında açılan kamudavasında Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 423. maddesinin birinci fıkrasınıAnayasa'ya aykırı bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 423. maddesininitiraz konusu birinci fıkrası şöyledir:

"Ceza işlerini gören makam ve mahkemeler her sene temmuzun 20sinden eylülün beşine kadar tatil olunur."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuruda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır:

1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarınasaygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkeleredayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."

2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."

3- "MADDE 36.- Herkes, meşrû vasıtave yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarakiddia ve savunma hakkına sahiptir.

Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktankaçınamaz."

4- "MADDE 141.- Mahkemelerde duruşmalarherkese açıktır. Duruşmaların bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasınaancak genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığıhallerde karar verilebilir.

Küçüklerin yargılanması hakkında kanunla özel hükümler konulur.

Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır.

Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması,yargının görevidir."

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta GüngörÖZDEN, Selçuk TÜZÜN, Ahmet Necdet SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, YalçınACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve FulyaKANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 9.9.1996 günü yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen Yasa kuralı, aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa kuralları vebunların gerekçeleriyle diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:

A. Anayasa'nın 2., 36. ve 141. Maddeleri Yönünden İnceleme

CMUK'nun 423. maddesinin itiraz konusu birinci fıkrasına göre cezaişlerini gören makam ve mahkemeler her yıl 20 Temmuz - 5 Eylül arası tatilolur. Ancak hazırlık soruşturması ile tutuklu işlere ait duruşmaların ve acelesayılacak diğer hususların tatil süresi içinde ne surette yapılacağı aynımaddenin ikinci fıkrasına göre Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'ncabelirlenir.

Mahkeme, CMUK'nun 423. maddesinin birinci fıkrası gereğince, cezaişlerini gören makam ve mahkemelerin her yıl 20 Temmuz - 5 Eylül tarihleriarasında 45 gün süreyle tatil olmasının devlet hizmetlerindeki devamlılığıengellemesi nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesindeki "hukuk devleti"ilkesine, bu süre içerisinde kişilerin hak arama hürriyetinden mahrumbırakılması nedeniyle 36. maddesindeki "hak arama hürriyetine" ve budüzenlemenin "davaların en az giderle ve mümkün olan süratlesonuçlandırılması yargının görevidir" şeklindeki 141. maddesinin sonfıkrasına aykırı olduğunu ileri sürmektedir.

Anayasa'nın, Cumhuriyetin nitelikleri başlıklı 2. maddesine göre,Türkiye Cumhuriyeti bir hukuk devletidir. Hukuk devleti insan haklarına saygılıve bu hakları koruyan, âdil bir hukuk düzeni kuran ve bunu devam ettirmeklekendini yükümlü sayan, davranışlarında hukuk kurallarına ve Anayasa'ya uyan,işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olan devlettir.

Temel hak ve özgürlükler arasında özgün yeri bulunan hak aramaözgürlüğü, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 10., Avrupa İnsan Haklarınıve Ana Hürriyetlerini Korumaya Dâir Sözleşme'nin 6. maddesine koşut olarakAnayasa'nın 36. maddesinde düzenlenmiş, herkesin meşrû bütün vasıta veyollardan yararlanarak yargı yerlerinde davacı veya davalı sıfatıyla iddia vesavunma hakkına sahip bulunduğu belirtilerek iddia ve savunmanın her türlü etkive kaygıdan uzak, serbestçe kullanılması güvenceye kavuşturulmuştur.

Anayasa'nın 141. maddesinin son fıkrasında ise, "Davaların enaz giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması yargının görevidir"denilerek bir usul ekonomisi kuralı getirilmiştir. Bu kuralla, yargılamaişlemlerinin hızlandırılarak davaların makûl sürede sonuçlandırılması veyargılama giderlerinin azaltılarak hak arama özgürlüğünün sınırlarınıngenişletilmesi amaçlanmıştır.

Mahkemeler için her yıl belirli bir tatil dönemi öngören CMUK'nun423. maddesinin birinci fıkrasının, yaz aylarında ağırlıklı biçimde tarımsalfaaliyetlerle uğraşanların işlerini aksatmamak, hakimler ve savcıların aceleişler dışında toplu olarak dinlenmelerini sağlayarak yargılama işlemlerinindaha yoğun olduğu dönemlerde izin kullanmalarını önlemek amacıyla getirildiğianlaşılmaktadır.

Böylece, devletin temel işlevlerinden olan yargı hizmetininverimli ve düzenli yürütülmesi amaçlanmıştır. Kaldı ki, adli tatil döneminde dekimi yasal düzenlemelerle gecikmesinde sakınca olan davaların görülmesine deolanak tanınmaktadır.

Bu durumda, itiraz konusu kural uyarınca 20 Temmuz ile 5 Eylülarasında ceza işlerini gören makam ve mahkemelerin tatile girmesinin usulekonomisini etkileyecek ya da hak arama özgürlüğünün sınırlandırılmasına yolaçacak bir gecikmeye neden olmayacağı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, kural Anayasa'nın 2., 36. ve 141.maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi gerekir.

B- Anayasa'nın 10. Maddesi Yönünden İnceleme

Mahkeme, CMUK'nun 423. maddesinin birinci fıkrasına göre, cezaişlerini gören makam ve mahkemelerce, tatil döneminde tutuklu ve acele sayılandavalara bakıldığını, diğer davalara ise bakılmadığını, bu durumun Anayasa'nın10. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ileri sürmektedir.

Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen "Yasa önünde eşitlikilkesi", hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ileeylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumdabulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak,ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynıdurumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasakarşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesinher yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındakiözellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları veuygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksaldurumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesizedelenmez.

Yasalarla adlî tatil içinde de görülmesi sağlanan davaların,niteliklerinden kaynaklanan özellikleri nedeniyle süratle sonuçlandırılmalarızorunluluğu, onların diğer davalarla aynı konumda olmadıklarını göstermektedir.

Adlî tatil dönemi içinde bakılan davalarla bakılmayan davalar,korudukları hukukî yarar yönünden aynı nitelikte bulunmadıklarına göre, bunlararasında eşitlik karşılaştırılması yapılması da olanaklı değildir.

Bu nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10. maddesineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

VI- SONUÇ

4.4.1929 günlü, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun423. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazınREDDİNE,

9.12.1997 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.