ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1996/62
Karar Sayısı : 1997/57
Karar Günü : 17.6.1997
R.G. Tarih-Sayı :12.11.1997-23168
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Nevşehir Asliye Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 4.4.1929 günlü, 1412 sayılı "CezaMuhakemeleri Usulü Kanunu"nun 84. maddesinin, Anayasa'nın 2. ve36.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Müştekiye verdiği yabancı paranın sahte olduğu savıyla sanıkhakkında açılan kamu davasında, Mahkeme, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 84.maddesinin, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırılığını ileri sürmüştür.
III- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenen Yasa Kuralı
1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası'nın 84. maddesişöyledir :
"Kalpazanlık ve evrakı nakdiyeye ait sahtekârlık suçlarındazaptolunan paralar ve evrak lüzum görülürse bunların sahihlerini tedavüleçıkaran makamlara tetkik ettirilir. Bu makamlar taklit veya sahtekârlığın nesuretle yapılmış olduğu ve eserleri neden ibaret bulunduğu hakkında rey beyanederler.
Yabancı paraları ve evrakı için de yetkili Türk makamlarının reyialınmakla iktifa olunur."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır :
1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millîdayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürkmilliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2- "MADDE 36.- Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmaksuretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunmahakkına sahiptir.
Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktankaçınamaz."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta GüngörÖZDEN, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın CARGÜN,Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Lütfi F. TUNCEL, Mustafa YAKUPOĞLU ve FulyaKANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 2.10.1996 günü yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,sınırlama sorununun
esas inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, iptaliistenilen Yasa kuralı, Anayasa'ya aykırılık savına dayanak yapılan Anayasakurallarıyla bunlarla ilgili gerekçeler ve dosyada bulunan tüm belgeler okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Sınırlama Sorunu
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 1412 sayılı Ceza MuhakemeleriUsulü Kanunu'nun 84. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüştür.Ancak, bakılmakta olan davada sahteliği iddia olunan para "yabancıpara" olduğundan, 84. maddeye ilişkin esas incelemenin maddenin ikincifıkrasındaki "Yabancı paraları" sözcükleriyle sınırlı olarakyapılmasına karar verilmiştir.
B- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı
CMUK'nun itiraz konusu "Kalpazanlık ve evrakı nakdiyesahtekârlığında yapılacak tetkikler" başlıklı 84. maddesinde,
"Kalpazanlık ve evrakı nakdiyeye ait sahtekârlık suçlarındazaptolunan paralar ve evrak lüzum görülürse bunların sahihlerini tedavüleçıkaran makamlara tetkik ettirilir. Bu makamlar taklit veya sahtekârlığın nesuretle yapılmış olduğu ve eserleri neden
ibaret bulunduğu hakkında rey beyan ederler.
Yabancı paraları ve evrakı için de yetkili Türk makamlarının reyialınmakla iktifa olunur." kuralına yer verilmiştir.
Bu kurala göre hâkim, gerekli gördüğünde, ele geçirilenparalar ve evraktaki sahtekârlığın ne suretle yapıldığı ve eserlerinin nedenibaret bulunduğunu, ele geçirilen para ve evrakın asıllarını ve doğrularınıtedavüle çıkaran makamlara incelettirmek zorundadır. Paralar için bu makam,T.C. Merkez Bankası'dır. Hâkim, Merkez Bankası'ndan ancak "taklit veyasahtekârlığın ne suretle yapıldığı ve eserlerinin nelerden ibaret bulunduğuhakkında rey ve görüş" alabilecektir.
Maddenin ikinci fıkrasında da, yabancı paralarla ilgili olarakaynı kural getirilmiş ve birinci fıkrada belirtilen kalpazanlık ve yabancıparalar ve evrak için de, hâkim gerekli görürse, yetkili Türk makamlarınıngörüşünün alınmasıyla yetinileceği
belirtilmiştir.
C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Mahkeme, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerineaykırılığını ileri sürmüştür.
1- Anayasa'nın 36. Maddesi Yönünden İnceleme
Mahkeme, itiraz konusu kuralın, sanık veya müdahil tarafı teknikgüvenceden yoksun bilirkişi raporu ile yetinmek zorunda bıraktığı, bu durumunkişilerin hak arama özgürlüğünü kısıtladığından, Anayasa'nın 36. maddesineaykırı olduğunu ileri
sürmüştür.
Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36.maddesinde, herkesin gerekli araç ve yollardan yararlanarak yargı organlarıönünde davacı ya da davalı olarak sav ve savunma hakkının bulunduğubelirtilmektedir.
Hak arama özgürlüğünün en önemli iki öğesini oluşturan, sav vesavunma haklarını kısıtlayacak, bu hakların eksiksiz kullanımını engelleyecekve âdil yargılanmaya engel olacak yasa kurallarının Anayasa'nın 36. maddesineaykırılık oluşturacağı tartışmasızdır. İtiraz konusu kural ile, para ve nakdievrak sahtekârlıkları için gerekli görülecek incelemenin, bunların sahihlerinitedavüle çıkaran makamlara yaptırılacağı; yabancı paralar için de, yetkili Türkmakamlarının görüşünün alınmasıyla yetinileceği öngörülmektedir.Türk paralarınıtedavüle çıkarmaya yetkili makamların, yabancı paralar konusundaki uzmanlıklarıda gözetildiğinde, bu paralardaki sahteciliklerin incelenmesinde yetkilikılınmalarında Anayasa'nın 36. maddesine aykırılık yoktur. İtirazın reddigerekir.
2- Anayasa'nın 2. Maddesi Yönünden İnceleme
Mahkeme, Adlî Tıp Kurumu, polis ve jandarma teşkilâtlarındaki sonteknik imkânların en üst düzeyde olmasına karşın, incelemenin sadece MerkezBankasına yaptırılmasının hak arama özgürlüğünü kısıtlanması nedeniyle 84.maddenin Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğunu ileri sürmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir "hukukdevleti" olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, insan haklarına saygıgösteren, bu hakları koruyucu, adaletli bir hukuk düzeni kurup sürdürmeklekendisini yükümlü sayan, bütün etkinliklerinde hukuka ve Anayasa'ya uyan, işlemve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olan devlettir. Böyle bir düzeninkurulması, yasama, yürütme ve yargı alanına giren tüm işlem ve eylemlerin hukukkuralları içinde kalması, temel hak ve özgürlüklerin, anayasal güvenceyebağlanmasıyla olanaklıdır.
İtiraz konusu kuralla, kalpazanlıkta ve evrakı nakdiyesahtekârlığında ele geçirilen paralar ve evrak üzerindeki incelemelerin,bunların geçerli olanlarını tedavüle çıkaran makamlara yaptırılacağı, yabancıparalar için de aynı usulün uygulanacağı belirtilerek sınırlı olarak resmîbilirkişilik kurumu oluşturulmuştur. Böylece dava konusu kural,düzenlediği konuda uzmanlık gözetilerek bilirkişiliği kurumlaştırmış ve yargıişlevinin daha iyi yapılmasını sağlamıştır. Yapılan yargılamada, bilirkişinintarafsızlığından hiçbir kuşku duyulmaması gerekir. Bilirkişinin yansızlığı,âdil yargılamanın ve hukuk devleti ilkesinin de gereğidir. İtiraza konu kurallagetirilen resmî bilirkişilik kurumunun, âdil bir yargılamayı engelleyecek,adalete ve yargıya olan güven duygusunu sarsacak ya da davanın yanlarını böyledüşünmeye sevkedecek herhangi bir durum bulunmadığından itiraz edilen kural,Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesine aykırıgörülmemiştir.
VI- SONUÇ
4.4.1929 günlü, 1412 sayılı "Ceza Muhakemeleri UsulüKanunu"nun sınırlama kararı uyarınca incelenen 84. maddesinin"Yabancı paraları..." yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına veitirazın REDDİNE,
17.6.1997 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU