Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1996/71, K.1997/49 Sayılı Karar - 14/05/1997

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 1996/71

Karar Sayısı : 1997/49

Karar Günü : 14.5.1997

Resmi Gazete tarih/sayı:26.9.1997/23122

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Vezirköprü Asliye Ceza Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 765 Sayılı Türk Ceza Yasası'nın 367. maddesinin,Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Maliye Hazinesi adına arsa olarak kayıtlı taşınmaz malın satışıiçin, 2886 sayılı Devlet İhale Yasası'nın 45. maddesine göre açık teklif usulüile yapılan ihale sonucunda, ihaleye fesat karıştırdığı savıyla açılan davadaCumhuriyet Savcısı'nın Anayasa'ya aykırılık savını ciddî bulan Mahkeme, TürkCeza Yasası'nın 367. maddesinin iptali istemiyle başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İptali İstenen Yasa Kuralı

Türk Ceza Yasası'nın iptali istenen 367. maddesi şöyledir :

"Madde 367- Gerek resmî daireler marifetiyle ve gerek beynennasbilmüzayede alınıp satılacak yahut kiraya verilip alınacak mal ve mülklerinmüzayedesinde yukarki maddede gösterilen suretlerden biriyle rekabeti meni veyaihlâl yahut müzayedeye pey sürenleri çekilmeğe mecbur edenler bir aydan üç ayakadar hapse ve otuz liradan yüz liraya kadar ağır cezayi naktiye mahkûmolur."

B- İlgili Yasa Kuralı

Türk Ceza Yasası'nın konuyla ilgili 366. maddesi şöyledir :

"Madde 366- Her kim Hükûmet hesabına olarak icra kılınanmüzayede ve münakasada şiddet veya tehdit ile veya hediye vait ve itasiyle veyasair menfaatler teminiyle veya gizli ittifak yahut sair hileli vasıtalar ilerekabeti meni veya ihlâl yahut müzayede ve münakasada pey sürenleri çekilmeğesevkederse üç aydan bir seneye kadar hapse ve otuz liradan iki yüz liraya kadarağır cezayi nakdiye mahkum olur.

Eğer fail kanunen veya Hükümet tarafından müzayede veya münakasayamemur olan kimse ise bir seneden üç seneye kadar hapis ve elli liradan dört yüzliraya kadar ağır cezayi nakti hükmolunur."

C- Dayanılan Anayasa Kuralı

"MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce,felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanunönünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN,Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve FulyaKANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 3.12.1996 günü yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ile ekleri, Anayasa'yaaykırılığı ileri sürülen yasa kuralı, itiraza dayanak yapılan Anayasakuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü :

İlk inceleme evresinde çözümlenmesi gerekli bir sorunla, dosyanınesas inceleme aşamasında karşılaşıldığında öncelikle incelemeyi bu yöndensürdürmek ve sonuca varmak gerekmektedir. Bu nedenle bakılmakta olan davada,itiraz konusu hükmün uygulanacak yasa kuralı olup olmadığının incelenmesi önemtaşımaktadır.

Anayasa'nın 152. maddesinin birinci fıkrasıyla 2949 sayılıYasa'nın 28. maddesi uyarınca bir davaya bakmakta olan mahkemenin iptalistemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, Anayasa'ya aykırı gördüğüya da davanın taraflarından birinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddîolduğu kanısına varacağı kuralın, bakmakta olduğu davada uygulanacak kuralolması zorunluluktur. Davada uygulanacak yasa kuralından, davayı yürütmeye,sonuçlandırmaya ve uyuşmazlığı çözmeye elverişli kurallar anlaşılmak gerekir.

İtiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu dâvada;kendisinin kazanması amacıyla, kimilerinin ihaleye katılmaması, katılanların dadüşük bedel önermelerini sağlamak için para verdikleri ileri sürülen sanıklarıneylemlerine göre Türk Ceza Yasası'nın 367. ve 368. maddeleri uyarıncacezalandırılmaları istenmiştir.

Türk Ceza Yasası'nın 366. maddesinde, Hükûmet hesabına yapılacakartırma ve eksiltmelerde, kimi yasaklamaların yanısıra, hile yaparak rekâbetiortadan kaldıranlar ile pey sürenlerin artırma ve eksiltmelerden çekilmesinisağlayanların cezalandırılmaları öngörülmüştür. Türk Ceza Yasası'nın 367.maddesinde ise resmî daireler marifetiyle ve özel şahıslar arasında yapılacakartırmalara hile karıştırılması ceza kuralına bağlanmıştır. Eylem, Maliye Hazinesi'neait taşınmazın açık artırma ile satışında ihaleye fesat karıştırmak olduğuiçin, olayda uygulanacak kural, Türk Ceza Yasası'nın 367. maddesi değil, 366.maddesidir. Bu nedenle Türk Ceza Yasası'nın 367. maddesi görülmekte olan davadauygulanacak kural değildir.

VI- SONUÇ

1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu 367.maddesi, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanacakkural olmadığından, başvurunun mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,Selçuk TÜZÜN, Ali HÜNER, Lütfi F.TUNCEL ile Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoylarıve OYÇOKLUĞUYLA,

14.5.1997 gününde karar verildi.

KARŞIOYGEREKÇESİ

Anayasa'nın 152., 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesi uyarınca, bir davaya bakmaktaolan mahkemenin bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümleriniAnayasa'ya aykırı görmesi ya da taraflardan birinin aykırılık savını ciddibularak iptal istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için iptali istenenkuralın davada uygulanacak olması gerekir.

Yargıcın, davayı yürütmesinde ve çözüme ulaştırmasında, olumlu yada olumsuz biçimde katkısı olacak kurallar, uygulanacak yasa kuralıniteliğindedir.

Olayda, Hazine adına kayıtlı taşınmazın, 2886 sayılı Devlet İhaleKanunu'nun 45. maddesine göre yapılan ihalesine, fesat karıştırmak suçundan ikisanık hakkında, Türk Ceza Kanunu'nun 367. maddesine göre kamu davasıaçılmıştır. Cumhuriyet Savcılığı'nın Anayasa'ya aykırılık savının ciddî olduğukanısına varan Mahkeme, anılan kuralın iptali için başvuruda bulunmuştur.

Ceza Yasası'nın 367. maddesi, yalnız alınıp satılacak veya kirayaverilecek mal ve mülklerin müzayedesini düzenlediğinden, aynı konuda genelkurallar getiren 366. maddeye göre özel niteliktedir. Bu nedenle, olayda, 367.madde uygulanacak kuraldır. Aksi düşünüldüğünde de, iki maddenin içerdiğikonular arasındaki büyük benzerlik nedeniyle yargıcın, davada uygulanacakkuralı saptaması için iki maddeyi de gözönünde bulundurması gerekeceğinden,367. madde yönünden olumsuz da olsa yine bir uygulama söz konusu olacaktır.

Açıklanan nedenlerle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.

KARŞIOYGEREKÇESİ

Hazine adına kayıtlı taşınmazın, Devlet İhale Yasası'nın 45.maddesi uyarınca yapılan ihalesine fesat karıştırmak suçundan sanık hakkındaTCK.nun 367. maddesi gereğince cezalandırılması istemiyle açılan kamudavasında, Cumhuriyet Savcısının Anayasa'ya aykırılık savını ciddi bulanMahkeme TCK.nun 367. maddesinin iptali istemiyle başvuruda bulunmuştur.

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddeleri gereğince,bir davaya bakmakta olan Mahkemenin, iptal istemiyle Anayasa Mahkemesi'nebaşvurabilmesi, Anayasa'ya aykırı gördüğü veya taraflardan birinin ilerisürdüğü Anayasa'ya aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına vardığı kuralın,bakmakta olduğu davada uygulanacak kural olması koşuluna bağlıdır. Davadauygulanacak yasa kuralından amaç, davayı yürütmeye, sonuçlandırmaya ve böyleceuyuşmazlığı çözmeye olumlu veya olumsuz şekilde etkisi olacak kurallardır.

Mahkemenin bakmakta olduğu davada, ihaleyi kazananın, ihaleyekatılmayanlara katılmamaları ve ihaleye katılanlara da düşük bedel teklifleriiçin para verdiği ileri sürülerek iki sanık hakkında TCK.nun 367. ve üç sanıkhakkında da 368. maddeleri uyarınca cezalandırılmaları istenilmiştir.

İtiraz konusu TCK.nun 367. maddesinde, gerek resmî dairelermarifetiyle gerekse kişiler arasında artırma yoluyla alınıp satılacak veyakiraya verilip alınacak mal ve mülklerin müzayedesinde, 366. maddede gösterilensuretlerden biriyle rekabeti men veya ihlâl veya müzayedeye pey sürenleriçekilmeye mecbur edenlerin cezalandırılacağı belirtilmektedir.

İtiraz konusu 367. maddede, resmî daireler marifetiyle ve şahıslararasında yapılacak ihalelerden söz edilmekte ve ihalenin konusu dagösterilmektedir. İhalenin konusu, alınıp satılacak veya kiraya verilipalınacak mal ve mülklerin artırma yoluyla ihalesidir. Bu suçun oluşabilmesiiçin, resmî daire ile gerçek ve tüzel kişilerin alınıp satılacak, kirayaverilip alınacak taşınmaz mallarının müzayedesinde 366. maddede gösterilenvasıtalarla rekabetin önlenmesi veya bozulması yahut pey sürenlerin ihaledençekilmeye yöneltilmesi gerekir. Her iki madde arasında farklılıklar vardır.366. maddede, artırma ve eksiltme resmî nitelikte (hükümet hesabına) olduğuhalde, 367. maddedeki artırma, resmî olabileceği gibi gerçek ve tüzel kişilerhesabına da olabilmektedir. Ayrıca 366. maddenin konusu, mal ve taşınır eşyaolduğu halde, 367. maddenin konusu taşınmaz malların alım-satımı veyakiralanmasıyla sınırlıdır.

Görülmekte olan davanın konusu ve işleniş biçimi yönünden davanınyürütülmesinde ve çözümünde TCK.nun 367. maddesi uygulanacak kural niteliğindeolduğundan çoğunluk görüşüne katılmıyorum.