Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1996/75, K.1997/50 Sayılı Karar - 14/05/1997

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 1996/75

Karar Sayısı : 1997/50

Karar Günü : 14.5.1997

R.G. Tarih-Sayı :21.02.2000-23971

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Antalya Vergi Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 31.12.1960 günlü, 193 sayılı "Gelir VergisiKanunu"na 25.5.1995 günlü, 4108 sayılı Yasa'nın 24. maddesi ile eklenenMükerrer 111. maddenin biçim ve Anayasa'nın 2., 48. ve 73. maddelerineaykırılığı savıyla esas yönünden iptali istemidir.

I-OLAY

Talih oyunları salonları işleten ve bu nedenle kurumlar vergisiyükümlüsü olan davacının, ihtirazî kayıtla verdiği asgarî vergi beyannamesi üzerinetahsil edilen verginin iadesi istemiyle açtığı davada, davacının Anayasa'yaaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varan Mahkeme, 193 sayılı Gelir VergisiKanunu'na 4108 sayılı Yasa ile eklenen Mükerrer 111. maddenin iptali istemiylebaşvurmuştur.

III-YASA METİNLERİ

A-İtiraz Konusu Yasa Kuralı

31.12.1960 günlü, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na 4108 sayılıYasa'nın 24. maddesiyle eklenen Mükerrer 111. madde şöyledir :

"2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununa göre talih oyunlarısalonları işletmeciliği faaliyetinde bulunan gerçek usulde gelir vergisine tabiticari kazanç sahipleri; cari vergilendirme döneminin gelir vergisine mahsupedilmek üzere, talih oyunları salonlarında bulundurdukları ilk 6 oyun masasınınher biri için aylık 100 000 000 lira, sonra gelen her oyun masası için ise 75000 000 lira ve ilk 60 oyun makinesinin her biri için 10 000 000 lira, sonragelen her oyun makinesi için ise 7 500 000 lira asgari vergi öderler.

Yukarıda yer alan tutarlar, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre oyıl için belirlenen yeniden değerleme oranı ile çarpılmak suretiyle yenidentespit edilir ve izleyen yılda bu tutarlar esas alınır. Bakanlar Kurulu bututarları 10 katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu yetki, talih oyunlarısalonlarının bulunduğu turizm bölge, alan ve merkezleri itibariyle farklımiktarlar tespit edilmek suretiyle de kullanılabilir.

Aylık dönemler itibariyle hesaplanan bu vergi, müteakip ayın 20nci günü akşamına kadar gelir vergisi bakımından bağlı bulunulan vergidairesine bir beyanname ile beyan edilir ve aynı süre içinde ödenir. Bir öncekiyıl içinde tahakkuk eden bu vergiler, yıllık beyanname üzerinden bu faaliyeteilişkin olarak hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilir, mahsup edilemeyenvergiler ise red ve iade edilmez.

Cari vergilendirme dönemine ilişkin ödenmemiş geçici verginintalih oyunları salonlarından elde edilen kazanca isabet eden kısmının; bu maddegereğince ödenen asgari vergi kadarki kısmı terkin edilir. Geçici verginintalih oyunları salonlarından elde edilen kazanca isabet eden kısmı, talihoyunları salonlarından sağlanan hâsılatın toplam hâsılat içindeki payına görehesaplanır.

Yapılan incelemeler sonucunda bu madde gereğince ödenmesi gereken,geçmiş dönemlere ait asgari verginin eksik beyan edildiğinin tespit edilmesihalinde, eksik beyan edilen bu kısım için re'sen veya ikmalen asgari vergi tarhedilir ve tarh edilen bu vergiye ceza ve gecikme faizi tatbik edilir. Yıllıkbeyanname verme süresi geçtikten sonra bu tarhiyat, yıllık beyannamede beyanedilen kazanç üzerinden hesaplanan vergiyi aşan vergi farkı için yapılır. Birönceki dönemde ödenmesi gereken verginin yıllık beyannamede mahsup edilentutarı için ise ceza ve mahsup tarihine kadar gecikme faizi aranır.

Talih oyunları salonları işletmeciliği faaliyetinde bulunankurumlar vergisi mükellefleri de cari vergilendirme döneminin kurumlarvergisine mahsup edilmek üzere bu maddede belirtilen esaslar çerçevesindeasgari vergi öderler.

Bu uygulamanın usul ve esasları Maliye Bakanlığınca tayin vetespit olunur."

B-Dayanılan Anayasa Kuralları

İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır :

1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millîdayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürkmilliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."

2-"MADDE 48.- Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşmehürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.

Devlet, özel teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyalamaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlıyacaktedbirleri alır."

3- "MADDE 73.- Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere,malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.

Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasınınsosyal amacıdır.

Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur,değiştirilir veya kaldırılır.

Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflık,istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiğiyukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kurulunaverilebilir."

IV-İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve FulyaKANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 3.1.1997 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında; başvuran Mahkeme'nin itiraz konusu Mükerrer 111. maddenin biçimyönünden Anayasa'ya aykırılığı savı incelenmiştir. Anayasa'nın 148. maddesininikinci fıkrasına göre, şekil bakımından denetleme, Cumhurbaşkanı ve TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyelerinin beşte biri tarafından istenebilir. Bu nedenle,itiraz yoluyla yapılan başvurularda mahkemeler, biçim yönünden iptal istemindebulunamayacaklarından buna ilişkin istemin mahkemenin yetkisizliği nedeniylereddine; dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine;sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle kararverilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, Anayasa'yaaykırılığı ileri sürülen yasa kuralları ile aykırılık savına dayanak yapılanAnayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

A- Davada Uygulanacak Kural Sorunu

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmışve Mahkeme'nin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenenkuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasakuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veyadavayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktebulunan kurallardır.

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na4108 sayılı Yasa ile eklenen Mükerrer 111. maddenin tümüyle iptaliniistemektedir. Madde, talih oyunları salonları işleten gerçek usulde gelirvergisine tabi ticarî kazanç sahipleri ile kurumlar vergisi yükümlülerininödeyecekleri asgarî vergiye ilişkin çeşitli durumları düzenlemektedir.Bakılmakta olan dava, kurumlar vergisi yükümlüsü bulunan davacının, ihtirazikayıtla verdiği asgarî vergi beyannamesi üzerine tahsil edilen verginin iadesiistemine ilişkindir.

Bu nedenle, itiraz konusu maddenin, üçüncü fıkrasının 2. tümcesiile dördüncü ve beşinci fıkraları, Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada altıncıfıkra yönünden uygulanma durumunda bulunmadığından bu kurallara yönelikitirazın başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddine karar verilmiştir.

B-Sınırlama Sorunu

İtiraz konusu maddeye göre, talih oyunları salonlarını işletenyükümlüler, gerçek usulde gelir vergisine tabi ticarî kazanç sahibiolabilecekleri gibi kurumlar vergisi yükümlüleri de olabilmektedir.

Bakılmakta olan davada davacı, kurumlar vergisi yükümlüsüdür.Maddenin altıncı fıkrasındaki gönderme nedeniyle esas incelemenin, birinci,ikinci, yedinci fıkra ile üçüncü fıkranın birinci tümcesi yönünden yapılmasınakarar verilmiştir.

C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

Mahkeme, Mükerrer 111. maddenin Anayasa'nın 2., 48. ve 73.maddelerine aykırılığını ileri sürmüştür.

Sınırlama kararı uyarınca inceleme, itiraz konusu maddeninbirinci, ikinci, altıncı ve yedinci fıkraları ile üçüncü fıkrasının birincitümcesi yönünden yapılacaktır.

1- Anayasa'nın 73. Maddesi Yönünden İnceleme

Mahkeme, Mükerrer 111. maddenin Anayasa'nın 73. maddesindeki malîgüce göre vergi ödeme, vergi yükünün adaletli ve dengeli bir şekilde dağılımıve verginin yasallığı ilkelerine aykırılığını ileri sürmüştür.

Mükerrer 111. maddenin birinci fıkrasına göre, asgarî vergiödemesi gerekenler, talih oyunları salonları işletmeciliği faaliyetinde bulunangerçek usulde gelir vergisine tabi ticarî kazanç sahipleri ile aynı faaliyettebulunan kurumlar vergisi yükümlüleridir. Asgarî vergi, mükellefin kazancı neolursa olsun asgarî düzeyde ve carî vergilendirme döneminin gelir veya kurumlarvergisinden mahsup edilmek üzere, oyun makinesi ve masası adedine göremaktu olarak saptanan bir vergidir.

Maddenin ikinci fıkrasında, birinci fıkrada maktu olarakdüzenlenen asgarî vergi miktarlarının ne şekilde artırılabileceğibelirtilmiştir. Buna göre, birinci fıkrada yer alan tutarlar, Vergi Usul Kanunuhükümleri uyarınca o yıl için belirlenen yeniden değerleme oranı ile çarpılmaksuretiyle tesbit edilerek izleyen yılda bu tutarlar esas alınacaktır. BakanlarKurulu, bu tutarları on katına kadar artırmaya yetkili olup talih oyunlarısalonlarının bulunduğu turizm bölge, alan ve merkezleri itibariyle farklımiktarlar da tesbit edebilecektir.

İkinci fıkranın son tümcesinde, Bakanlar Kurulu'nun artırımyetkisinin, talih oyunları salonlarının bulunduğu turizm bölge, alan vemerkezleri itibariyle farklı miktarlar tesbit edilmek suretiyle dekullanılabileceği öngörülmektedir.

Maddenin üçüncü fıkrasının birinci tümcesinde, aylık dönemleritibariyle hesaplanan bu verginin, izleyen ayın 20. günü akşamına kadar gelirveya kurumlar vergisi bakımından bağlı bulunulan vergi dairesine beyanedileceği ve aynı süre içinde ödeneceği açıklanmaktadır.

Maddenin altıncı fıkrasında, talih oyunları salonlarıişletmeciliği faaliyetinde bulunan kurumlar vergisi yükümlülerinin de, carîvergilendirme döneminin kurumlar vergisine mahsup edilmek üzere maddedekiesaslar çerçevesinde asgarî vergi ödeyecekleri belirtilmektedir.

Maddenin yedinci fıkrasına göre de, asgarî vergi ile ilgiliuygulamanın usul ve esasları Maliye Bakanlığı'nca tayin ve tesbit olunacaktır.

Anayasa'nın "Vergi Ödevi" başlıklı 73. maddesininbirinci fıkrasında, "Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere malî gücünegöre vergi ödemekle yükümlüdür" denilerek kamu giderlerini karşılamaküzere alınan verginin malî güce göre alınması ve genelliği ilkesibenimsenmiştir.

Vergide genellik ilkesi, ayırım gözetilmeksizin herkesin eldeettiği gelir, servet ya da harcamalar üzerinden vergi ödemesidir. Malî gücegöre vergilendirme ise, verginin, yükümlülerin ekonomik ve kişisel durumlarınagöre alınmasıdır. Bu ilke, malî gücü fazla olanın, az olana oranla daha fazlavergi ödemesi gereğini belirtir. "Malî güç", Anayasa'da tanımlanmamaklabirlikte, genellikle "ödeme gücü" anlamında kullanılmaktadır. Kamumaliyesi yönünden gelir, servet ve harcamalar malî gücüngöstergesidir. Verginin, herkesten malî gücüne göre alınması, aynı zamandaeşitlik ilkesinin vergilendirme alanına yansımasıdır.

73. maddenin ikinci fıkrasında, vergi yükünün adaletli ve dengelibir biçimde dağılımı öngörülmüştür. Vergilendirilecek alanların seçimi ve vergiyükünün adaletli ve dengeli biçimde dağılımı için yükümlülerin kişiseldurumlarının gözetilmesi gerekir. Sermaye iratlarının, ücretlere göre farklıvergilendirilmesi, en az geçim indirimi, artan oranlı (müterakki)vergilendirme, çeşitli ayrıklık (istisna) halleri ve bağışıklık (muafiyet)uygulamaları, vergi yükünün adalete uygun dağılımı ile malî güce göre vergilendirmeninaraçlarıdır.

Maddenin üçüncü fıkrasında, vergi, resim, harç ve benzeri malîyükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veya kaldırılacağı kuralıyer almaktadır. "Vergilerin yasallığı" ilkesi olarak danitelendirilen bu kural uyarınca, vergilendirme yetkisi, yasama organına aitolup yürütme organının yasal dayanak olmaksızın bir idarî işlemle vergi koyma,değiştirme ve kaldırma yetkisi yoktur. Ancak, 73. maddenin son fıkrasına göre,vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin, muaflık, istisnalar veindirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde yasanın belirttiği yukarı veaşağı sınırlar içinde değişiklik yapma yetkisi Bakanlar Kurulunaverilebilir. Buna göre, Bakanlar Kurulu'na yetki verilirken alt ve üstsınırların vergi yasasında belirtilmesi gerekmektedir. İtiraz konusu maddeninbirinci fıkrasında belirlenen miktarlar, asgarî verginin alt sınırınıgöstermektedir. Maktu olarak saptanan bu tutarlar, yeniden değerleme oranı ileçarpılmak suretiyle artırılacak, bulunan miktarlar, ikinci fıkranın ikincitümcesi uyarınca Bakanlar Kurulu'nca on katına kadar yükseltilebilecektir. Buyöntemle tesbit edilecek miktar, asgarî verginin üst sınırını oluşturacaktır.Yukarıda belirtildiği gibi yeniden değerleme oranları, DİE tarafından bilimselverilere dayalı olarak saptanmakta ve yayınlanmaktadır. Vergi Usul Kanunu'nun298. maddesi gereğince, yeniden değerleme oranının her yıl Aralık ayında MaliyeBakanlığı'nca Resmî Gazete ile ilân edilme zorunluluğu bulunduğundan keyfi vetakdiri uygulamalara yol açabilecek bir belirsizlikten söz edilemez. BakanlarKurulu'na verilen yetkinin üst sınırı, Yasa'da belirtilen rakamların on katıolmaktadır. Böylece Bakanlar Kurulu'na verilen yetki, 73. maddenin sonfıkrasında öngörülen sınırlar içinde kalmaktadır.

Vergi yasalarında yer alan ve mükellefiyetin alt ve üstsınırlarını belirleyen bazı ölçütler enflasyonun etkisi ile aşınmaktadır. Vergiyasalarında, enflasyonun etkisini azaltacak bazı düzenlemeler yer almaktadır.Değişen durumlara göre vergilendirmede hızla karar alınmasını gerektiren,verginin enflasyondan etkilenerek aşınmasını önleyici tedbirlerden biri deindeksleme sistemi olup ikinci fıkranın ilk tümcesiyle bu amacın gözetildiğianlaşılmaktadır. İkinci fıkranın son tümcesinde de, değişik turizm bölge, alanve merkezlerinde bulunan talih oyunları salonlarının gelirlerinin farklı olmasınedeniyle, farklı vergi alınmasına olanak tanınması malî güce görevergilendirme ilkesine uygun olan bir düzenlemedir.

Üçüncü fıkranın birinci tümcesinde ise talih oyunlarısalonlarından tahsil edilecek asgarî verginin beyan ve ödenmesine ilişkinusuller gösterilmiş olduğundan Anayasa'ya herhangi bir aykırılık görülmemiştir.

Anayasa'nın 73. maddesinde öngörülen "vergilerinyasallığı" ilkesi uyarınca, vergilendirme yetkisi yasama organına ait olupyürütme organının yasal dayanak olmaksızın bir idarî işlemle vergi koyma,değiştirme ve kaldırma yetkisi bulunmamaktadır. Ancak yasama organının, vergialanında her konuyu bütün kapsam ve ayrıntılarıyla düzenlemesinin olanaklı bulunmadığıhallerde, vergilendirmenin temel ögelerini belirleyerek, uygulamaya, tekniğe veuzmanlığa ilişkin konularda yürütme organına düzenleyici idarî işlemlerdebulunma yetkisi verilebilir. Yürütme organına verilen yetki, vergilendirmenintemel ögelerine ilişkin olmayıp yasayla getirilen düzenlemeyi açıklayıcı vetamamlayıcı niteliktedir. Yürütme organı, vergilendirme tekniğine veayrıntılara ilişkin konuları düzenlerken vergi yasalarının sınırları içindekalmak zorundadır. İtiraz konusu madde ile getirilen kuralda, yasama organıncaverginin konusu, yükümlüsü, vergiyi doğuran olay, verginin miktarı, ödeme şeklive süresi gibi temel ögeler belirlenmiştir. Yedinci fıkradaki kural,Maliye Bakanlığına uygulamanın teknik ve ayrıntılarına ilişkin hususları düzenlemeyetkisi verdiğinden Anayasa'nın 73. maddesine aykırılık oluşturmamaktadır.

Belirtilen nedenlerle, itiraz konusu maddenin sınırlama kararıuyarınca incelenen birinci, ikinci, yedinci fıkraları ile üçüncü fıkranınbirinci tümcesi Anayasa'nın 73. maddesine aykırılık oluşturmadığından itirazınreddi gerekir.

İtiraz konusu maddenin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırıolmadığı yönündeki görüşe Güven DİNÇER katılmamıştır.

2- Anayasa'nın 2. Maddesi Yönünden İnceleme

Mahkeme, Mükerrer 111. Maddenin vergi hukukunun temel ilkelerineve Anayasa'nın 73. maddesine aykırı olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesindeyer alan "hukuk devleti" ve "sosyal devlet" ilkelerine deaykırılık oluşturduğunu ileri sürmüştür.

Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin, toplumunhuzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,Atatürk milliyetçiliğine bağlı, Başlangıç'ta belirtilen temel ilkelere dayanandemokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğu belirtilmiştir.

Hukuk devleti, insan haklarına saygı gösteren, bu haklarıkoruyucu, adaletli bir hukuk düzeni kurup sürdürmekle kendisini yükümlü sayan,bütün etkinliklerinde hukuka ve Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsızyargı denetimine bağlı olan devlettir. Hukuk devleti ilkesinin gerçekleşmesitemel hak ve özgürlüklerin anayasal güvenceye kavuşturulmasına, yasama, yürütmeve yargı alanına giren tüm işlem ve eylemlerin hukuka uygun olmasınabağlıdır.

İtiraz konusu kural, Anayasa'nın 73. maddesine ve vergi hukukununtemel ilkelerine aykırı görülmediğinden 2. maddede yer alan "hukukdevleti" ve "sosyal devlet" ilkelerine de aykırılıkoluşturmamaktadır. Buna ilişkin itirazın reddi gerekir.

3- Anayasa'nın 48. Maddesi Yönünden İnceleme

Başvuran Mahkeme, itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 48. maddesindeDevlete bir görev olarak verilen özel teşebbüslerin güvenlik ve kararlılıkiçinde çalışmasını sağlama yönünden Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

Anayasa'nın 48. maddesinde, "Herkes, dilediği alanda çalışmave sözleşme hürriyetine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. Devlet,özel teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygunyürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirlerialır" denilmektedir. Bu kurala göre, Devlet'e verilen görev, özelteşebbüslerin ulusal ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygunçalışmalarını sağlayacak ekonomik ve sosyal politikaları uygulamaktır.

Vergi, Devletin kamusal gereksinimlerini karşılaması içinegemenlik gücüne dayanarak tek taraflı iradesiyle kişilere yüklediği bir kamualacağıdır. Devletin egemenliğini sürdürebilmesi ve Anayasa'nın 48. maddesindebelirtilen hedeflere ulaşabilmesi için düzenli malî kaynaklara ihtiyacı vardır.Devletin kendisine yüklenen görevleri ve istenilen kamu hizmetlerini yerinegetirebilmesi için bu hizmetlere karşılık olan kaynakları vergi koyma ve almayetkisini kullanarak sağlaması gerekmektedir. Bu yönden vergi koymayetkisinin kullanılması, siyasal ve ekonomik bir zorunluluktur. Yasakoyucu,Devletin bu amacı gerçekleştirmesi yönünde millî ekonominin gereklerine vesosyal amaçlara uygun olarak anayasal sınırlar içinde kimi düzenlemelergetirebileceği gibi bunları değiştirmeye ve kaldırmaya da yetkilidir.

Turizm bölgelerinde talih oyunları salonları işleten, gelir veyakurumlar vergisi mükelleflerinin, ödeyecekleri asgarî vergi miktarları ileödeme usulleri ve zamanını belirleyen itiraz konusu kuralın çalışma özgürlüğünükısıtladığından da söz edilemez.

Belirtilen nedenlerle, kuralın, Anayasa'nın 48. maddesine aykırıbir yönü yoktur. İtirazın reddi gerekir.

VI-SONUÇ

31.12.1960 günlü, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na 4108 sayılıYasa'nın 24. maddesiyle eklenen "Mükerrer Madde 111"in altıncıfıkrasının, göndermede bulunulan ve sınırlama kararı uyarınca incelenen aynımaddenin;

A- Birinci fıkrası, üçüncü fıkrasının 1. tümcesi ve yedincifıkrası yönlerinden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,OYBİRLİĞİYLE,

B- İkinci fıkrası yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına veitirazın REDDİNE, Güven DİNÇER'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 14.5.1997 günündekarar verildi.

KARŞIOYYAZISI

Gelir Vergisi Kanunu'na 4108 sayılı Yasa'nın 24. maddesi ileeklenen Mükerrer 111. maddenin ikinci fıkrası çeşitli yönlerden Anayasa'nınVergi Hukuku ile ilgili temel ilkelerine ve Anayasa'nın 2. ve 73. maddelerineaykırıdır.

Anayasanın 73. maddesinin üçüncü fıkrasında, vergi, resim, harç vebenzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulabileceği, değiştirilebileceği vekaldırılabileceği öngörülerek bu konuda mutlak bir yasallık ilkesigetirilmiştir. Maddenin son fıkrasında ise; muaflık, istisna ve indirim oranlarıylailgili olarak bu oranların aşağı ve yukarı hadlerinde değişiklik yapmayetkisi Bakanlar Kuruluna verilmiştir.

Anayasa'nın 73. maddesindeki verginin yasallığı ilkesi ülkemizde1839 yılında ilan edilen Gülhane Hattı Hümayununden beri geçerli siyasal vehukuksal bir kuraldır. Verginin yasallığı ilkesine istisna ancak, Anayasa ilekonabilir. 73. maddenin son fıkrasındaki istisna kuralı, konunun yapısı gereğisınırlı bir uygulama alanı bulmalı ve genişletilmemelidir.

I- Dava konusu kuralla Bakanlar Kuruluna verilen yetkinintemelinde yatan neden enflasyon nedeniyle gerçek vergiyi alabilmek ve ekonomiyemaliye yoluyla yön vermek arzusudur. Bu tarz haklı gerekçeler için dahiyasamanın kendi mutlak yetki alanındaki bir konunun yürütmeye devri ancakAnayasa da yer alan sınırlı kurallarla mümkündür. Anayasa kuralları ile yapılandevirler istisnai yetkilerdir ve kendi veriliş amacı ile sınırlıdır. Yoksa birverginin ebediyen yürütme organınca düzenlenmesine olanak verecek şekildeyorumlanamazlar.

73. maddede artırım oranları hakkında Anayasa da herhangi birsınırlama getirilmemiştir. Anayasada herhangi bir sınırlama getirilmemesi,yasamanın yürütmeye vergilendirmenin temeli olan vergi nisbeti, istisna vemuafiyetlerde sınırsız değişiklik yapma imkanını verdiği biçimde yorumlanamaz.

Vergi ile ilgili nispetlerin yürütme organınca her yıldeğiştirilebilmesi bir kaç yıl içinde yasama metninde belirlendiğinin üzerineyüzlerce kat vergi alma imkanını verir. Bu nispetler ancak ekonomik olaylarsebebi ile sınırlı bir biçimde ve sınırlı bir zaman süresi içinartırılabilmelidir.

Anayasal denetim, "norm" denetimidir. Her denetimtemelinde bir anlamda yasama organı yetki alanının ve sınırınıntartışılmasıdır. Anayasa'nın vergi konusunda verdiği istisnai bir yetki, temelAnayasa kuralının anlamını kaybettirecek şekilde geniş ve sınırsız olamaz.Temel kuralların olduğu yerde, istisnai kuralın anlamı ve varlığı söz konusuolabilir. İstisnai kuralın kendisi ve uygulanması, temel kuralı kaldırıcı veyok edici nitelikte olamaz. Dava konusu Yasa ile Bakanlar Kurulu'nun verilenyetki zaman ve oran olarak sınırsızdır. 73. madde sınırsız yetkiye müsaitdeğildir.

II- Fıkranın ilk cümlesinde, yasada belirlenen tutarların VergiUsul Kanunu hükümlerine göre o yıl için belirlenen yeniden değerleme oranı ileçarpılmak suretiyle, yeniden tespit edilmesi öngörülmektedir.

Yeniden değerlendirme, Vergi Usul Kanunu'nun Mükerrer 298.maddesine göre Devlet İstatistik Enstitüsünce belirlenen toptan eşya fiyatlargenel endeksine göre her yıl Maliye Bakanlığınca tespit edilerek yapılmakta veResmî Gazete'de ilân edilmektedir.

Vergi tutarının her yıl Maliye Bakanlığı'nca belirlenen nispetebağlanması Anayasa'nın 73. maddesinin ikinci fıkrasındaki verginin yasallığıilkesine ve buna istisna getiren beşinci fıkradaki sınırlı yetki kuralınaaykırıdır. Bakanlar Kurulu'na verilen Anayasal yetkinin Yasa ile MaliyeBakanlığı'na devri anlamına gelir.

III- Bakanlar Kurulu'nun oranlarda değişiklik yapma yetkisi dahada genişletilerek ikinci fıkranın son cümlesinde, turizm bölge, alan vemerkezlerinin özelliklerine göre değişik oran tespiti yetkisi halinegetirilmiştir.

Anayasa'daki istisnai kural ile Bakanlar Kurulu'na sadece orandeğiştirme yetkisi için verilmiştir.

Turizm bölgesi, alanı ve merkezleri gibi terimler, vergi hukukundabelirlenmemiş hukuki açıklıktan, objektiflikten ve genellikten yoksun sektörelve ekonomik kavramlardır. Verginin, yasalarla belirlenen kavramlar yerine çoğukez belirlenmesi ve açıklanması idari metinlere bırakılmış ve yasalarlabelirlenmemiş kavramlara atıfta bulunularak kendi hukuki zemininden başka biralana kaydırılması 73. maddenin hem özüne hem de sözüne aykırıdır.

Yukarıdaki yazılı sebeplerle maddenin ikinci fıkrasının hukukdevleti ve verginin yasallığı ilkelerine aykırılığı nedeniyle iptali gerekir.