ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1996/8
Karar Sayısı : 1996/20
Karar Günü : 18.6.1996
R.G. Tarih-Sayı :31.01.2001-24304
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay 10. Dairesi
İTİRAZIN KONUSU : 9.3.1988 günlü, 3417 sayılı"Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu TasarruflarınDeğerlendirilmesine Dair Kanun"un 2. maddesinin (b) bendindeki "On vedaha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerin..."sözcüklerinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Emeklilik ve yaşlılık aylığı bağlanmış işçilerin, on ve daha fazlaişçi çalıştıran işyerlerinde çalışanların sayısının hesabında dikkatealınmasını öngören tebliğin iptali için açılan davada Danıştay Onuncu Dairesi,3417 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin (b) bendindeki "On ve daha fazla işçiçalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerin..." sözcüklerinin Anayasa'yaaykırılığı nedeniyle, iptali için doğrudan başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
Yasa'nın itiraz konusu (b) bendini de içeren 2. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun hükümleri çerçevesinde;
a) Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı TürkSilahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu ve2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu hükümlerine göre almakta olan kamugörevlileri ile kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulankuruluşlarda çalışanların,
b) On ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışanişçilerin,
c) Kanunları uyarınca sözleşmeli statüde çalışan personelin,
Aylık ve ücretlerinden "tasarruf kesintisi" yapılır.
Bu tasarruflara Devlet veya ilgili işverenlerin katkısı sağlanır.
1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız ÇalışanlarSosyal Sigortalar Kurumu Kanununa tabi olarak çalışanlar gelirlerinin, bu Kanunhükümlerine göre belirlenecek kısmını tasarruf olarak her ay ilgili bankaşubesine yatırırlar ."
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralı şöyledir:
"MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasîdüşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta GüngörÖZDEN, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, YalçınACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya KANTARCIOĞLU'nunkatılmalarıyla 26.2.1996 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri Anayasa'yaaykırılığı ileri sürülen Yasa kuralları ile aykırılık savına dayanak yapılanAnayasa kuralı, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği düşünüldü:
İtiraz yoluna başvuran Danıştay 10. Dairesi, 3417 sayılı ÇalışanlarınTasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun'un"Kapsam" başlıklı 2. maddesinin (b) bendinde yer alan "on vedaha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerin ..."sözcüklerinin Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı olduğunuileri sürmüştür.
Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."denilmektedir.
Buna göre, yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilemeyecek ve bunedenlerle, eşitsizliğe yol açılamayacaktır. Bu ilkeyle birbirlerinin aynıdurumunda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve ayrıcalıklı kişive topluluklar yaratılması engellenmektedir. Yasa önünde eşitlik herkesinher yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Ancak, kimilerininAnayasa'nın 13. maddesinde öngörülen nedenlerle, değişik kurallara bağlıtutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Durum ve konumlarındakiözellikler kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişikuygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksaldurumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörüleneşitlik ilkesi zedelenmez.
3417 sayılı Yasa ile tüm kamu görevlilerinin ve on ve daha fazlaişçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerin, devlet, işveren ve çalışanınkatkısı ile oluşturulan bir sistemden faydalandırılmaları amaçlanmıştır. Buamaca yönelik olarak 2. maddenin itiraz konusu (b) bendinde, bu kanun hükümleriçerçevesinde on ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerinücretlerinden tasarruf kesintisi yapılması öngörülmektedir. Buna göre, On'danaz işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerin ücretlerinden tasarrufkesintisi yapılmayacaktır. Böylece, bu durumdaki işçiler Yasa'nın getirdiğiolanaktan yararlanamayacaklarından on ve daha fazla işçi çalıştıranişyerlerinde çalışanlarla, on'dan az işçi çalıştıran işyerlerinde çalışanlarınaynı hukuksal durumda olmalarına karşın farklı kurallara bağlı tutulmalarıeşitlik ilkesine aykırılık oluşturur.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kuralın iptali gerekir.
Güven DİNÇER, Ahmet Necdet SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ veLütfi F. TUNCEL bu görüşlere katılmamışlardır.
VI- SONUÇ
9.3.1988 günlü, 3417 sayılı "Çalışanların Tasarrufa TeşvikEdilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun"un 2.maddesinin (b) bendinde yeralan "On ve daha fazla işçi çalıştıranişyerlerinde çalışan ..." sözcüklerinin Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Güven DİNÇER, Ahmet Necdet SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ ileLütfi F. TUNCEL'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 18.6.1996 gününde kararverildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
KARŞIOYYAZISI
İtiraz yoluna başvuran Danıştay 10. Dairesi, 3417 sayılı Yasa'nın2. maddesi'nin (b) bendinde yer alan, "On ve daha fazla işçi çalıştıranişyerlerinde çalışan işçilerin..." sözcüklerinin, Anayasa'nın 10.maddesindeki eşitlik ilkesine aykırılığını ileri sürmüştür.
Anayasa Mahkemesi'nin eşitlik ilkesinin yorumunda yerleşmişgörüşü; yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce,felsefi inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmeyeceği ve bu nedenlerle,eşitsizliğe yol açılmasına olanak sağlanamayacağı biçimindedir. Eşitlikilkesiyle, birbirleriyle aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanması veböylece ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılması önlenmek istenmiştir.
Ancak yasa önünde eşitlik herkesin her yönden aynı kurallara bağlıolacağı anlamına gelmez. Bu bağlamda, kimilerinin Anayasa'nın 13. maddesindeöngörülen nedenlerle, değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkesineaykırılık oluşturmaz.
Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklariçin değişik kuralları ve değişik uygulamaları gerektirebilir. Ayrı hukuksaldurumlar ayrı, aynı hukuksal durumlar aynı kurallara bağlı tutulursa,Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Başka bir anlatımla,durumlardaki değişikliğin doğurduğu zorunluluklar kamu yararı ya da başka haklınedenlere dayanılarak yasalarla farklı uygulamalar getirilmesi, Anayasa'nıneşitlik ilkesinin çiğnendiğini göstermez.
Çalışanların tasarrufa teşvik edilmesi ve bu tasarruflarındeğerlendirilmesine yönelik olan 3417 sayılı Yasa'nın 2. maddesi'nin (b)bendinde, "On ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışanişçilerin" aylık ve ücretlerinden "tasarruf kesintisi" yapılmasıöngörülmüş, böylece, ondan az işçi çalıştıran işyerleri bu Yasa'nın kapsamıdışında bırakılmıştır.
İşyerleri, küçük ya da orta ölçekli olmalarına göre genellikledeğişik kurallara bağlı tutulmaktadırlar. On'dan aşağı işçi çalıştıranişyerleri ile ondan fazla işçi çalıştıran işyerlerinin durumlarıda birbirindenbüyük farklılıklar göstermektedir. On'dan az işçi çalıştıran işyerlerigenellikle küçük ölçekli olan ve büyük fedakarlıklarla ayakta durabilen, dahadoğrusu kendi yağıyla kavrulma durumunda bulunan işletmelerdir.
3417 sayılı Yasa'da olduğu gibi, işçilere yönelik kimi diğeryasalarda da, On'dan az işçi çalıştıran işyerleri için kimi ayrıcalıklargetirilmiş bulunmaktadır.
3417 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin (b) bendi ile yasakoyucu, kamuyararı ve kamu düzenini gözönünde bulundurarak on'dan az işçiçalıştıran işyerlerinin ayakta kalabilmeleri, hayatiyetlerini devamettirebilmeleri ve artan kimi malî yüklerin altında zora girmemeleri içinonları "tasarruf kesintisi" zorunluluğunun dışında bırakmıştır.
Anayasa Mahkemesi'nin eşitlik ilkesini yorumlayan kimikararlarında da açıkça belirtildiği gibi, durumlardaki değişikliğin doğurduğuhaklı nedenler ve zorunluluklar, kamu yararı ya da başka haklı nedenleredayanılarak yasalarla farklı uygulamalar getirilmesinden, Anayasa'nıneşitlik ilkesinin çiğnendiği sonucu çıkarılamaz.
On'dan az işçi çalıştıran işyerlerinin korunmasını amaçlayan budüzenleme, kamu yararını ve kamu düzenini gerçekleştirmeye yönelik olup,demokratik toplum düzeninin gerekleriyle de çelişmediğinden Anayasa'yaaykırılık oluşturmamaktadır.
Belirtilen nedenlerle, çoğunluğun iptal görüşüne katılmıyoruz.
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Lütfi F. TUNCEL
KARŞIOYYAZISI
3417 sayılı "Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve BuTasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun"un 2. maddesinin (b) bendinde"on ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilerin"aylık ve ücretlerinden "tasarruf kesintisi" yapılacağı öngörülmüştür.
Çalışanların aylık ve ücretlerinden yapılacak kesintilere, Devletveya işverenlerin katkıda bulunmasıyla bir hesapta toplanacak paralarınnemalandırılması ve daha sonra biriken tasarrufların belirli koşullar ve zamandilimi içinde çalışanlara ödenmesi biçiminde bir sistem oluşturulmuştur.
Bu sistemden, on işçiden az işçi çalıştıran işyerlerindeçalışanların yararlandırılmaması eşitlik ilkelerine aykırı görülmüştür.
Oysa, durum ve konumlarındaki farklılıklar ya da Anayasa'nın13. maddesinde öngörülen haklı nedenlere dayanılarak yapılan farklı uygulamalareşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz.
On'dan daha az işçi çalıştıran işyerleri, sermaye yapıları,teknolojiden yararlanma olanakları ve üretim kapasiteleri yönünden küçük veorta ölçekli işletmelerdir. Çalışanların sigorta primleri, ödenen vergiler veişçilere yapılan sosyal yardımlar belirtilen küçük işletmeleri çok etkileyenbüyük gider kalemleridir. Bu giderler karşısında çok zor koşullardafaaliyetlerini sürdüren küçük işletmelerin "tasarruf kesintisi"ningetireceği yükümlülüğün olumsuz sonuçlarından korunmak istenmesinde hem kamuyararı ve hem de haklı nedenler bulunmaktadır. Bu nedenle, on işçiden daha azişçi çalıştıran işyerlerinin kapsam dışı tutularak, burada çalışanların "tasarrufkesintisi"nden yararlandırılmamasının eşitlik ilkesine aykırı bir yönübulunmadığından çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Ahmet Necdet SEZER