ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1996/9
Karar Sayısı : 1996/21
Karar Günü : 20.6.1996
R.G. Tarih-Sayı :31.01.2001-24304
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay 10. Dairesi
İTİRAZIN KONUSU : 11.11.1986 günlü, 3320 sayılı"Memurlar ve İşçiler ile Bunların Emeklilerine Konut Edindirme YardımıYapılması Hakkında Kanun"un 1. maddesinin birinci fıkrasının (b)bendindeki "(10) ve (10)'dan fazla işçi çalıştıran işyerlerindeçalışan..." sözcükleri ile maddenin ikinci fıkrasının Anayasa'nın 10.maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
On'dan az işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçilere konutedindirme yardımı yapılacağına ilişkin tebliğ ile buna dayanarak yapılanişlemlerin iptali istemiyle açılan davada Danıştay Onuncu Dairesi, 3320 sayılıYasa'nın 1. maddesinin (b) bendindeki "(10) ve (10)'dan fazla işçiçalıştıran işyerlerinde çalışan" sözcükleri ile maddenin ikinci fıkrasınınAnayasa'ya aykırılığı nedeniyle iptali için doğrudan başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
3320 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin itiraz konusu sözcükleri deiçeren (b) bendi kuralı ile ikinci fıkrası şöyledir:
"b) (10) ve (10)'dan fazla işçi çalıştıran işyerlerindeçalışan işçilere,
Bu Kanunda belirtilen esas ve usuller dahilinde "KonutEdindirme Yardımı" yapılır.
(10) İşçiden az işçi çalıştıran işverenlerden ise isteyenler, işçileriniKonut Edindirme Yardımından faydalandırabilirler."
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralı şöyledir:
"MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasîdüşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta GüngörÖZDEN, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, YalçınACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve FulyaKANTARCIOĞLU'nun katılımlarıyla 26.2.1996 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,sınırlama sorunun da esas inceleme evresinde ele alınmasına OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri Anayasa'yaaykırılığı ileri sürülen yasa kuralları ile aykırılık savına dayanak yapılanAnayasa kuralı bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunupincelendikten sonra, Ahmet Necdet SEZER, Haşim KILIÇ, Mustafa BUMİN, Ali HÜNER,Lütfi F. TUNCEL'in (b) bendinin bakılmakta olan davada uygulanacak kuralolmadığı yolundaki karşıoyları ve oyçokluğuyla işin esasının incelenmesinekarar verilerek gereği düşünüldü:
Danıştay 10. Dairesi, itiraz konusu kuralların Anayasa'nın 10.maddesine aykırılığını ileri sürmüştür.
Anayasa'nın 10. maddesinde "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar." denilmektedir.
Buna göre, yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilemeyecek ve bunedenlerle, eşitsizliğe yol açılamayacaktır. Bu ilkeyle birbirlerinin aynıdurumunda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve ayrıcalıklı kişi vetopluluklar yaratılması engellenmektedir. Yasa önünde eşitlik herkesin heryönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Ancak, kimilerininAnayasa'nın 13. maddesinde öngörülen nedenlerle, değişik kurallara bağlıtutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Durum ve konumlarındakiözellikler kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişikuygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksaldurumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesizedelenmez.
3320 sayılı Memurlar ve İşçiler ile Bunların Emeklilerine KonutEdindirme Yardımı Yapılması Hakkında Kanun'un 1. maddesinin birinci fıkrasının(b) bendine göre, on ve on'dan fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışanişçilere "konut edindirme yardımı" yapılacağı öngörülmekte, ikincifıkrasında ise, on işçiden az işçi çalıştıran işverenlerin isterlerseişçilerini konut edindirme yardımından yararlandırabilecekleribelirtilmektedir.
Buna göre, on işçiden az işçi çalıştıran işyerlerinde çalışanişçiler konut edindirme yardımından ancak işveren isterseyararlandırılacaklardır. On ve on'dan fazla işçi çalıştıran işyerlerindekiişçilere konut edindirme yardımı sağlanmasına karşın, bu sayının altında işçiçalıştıran işyerlerindeki işçileri Yasa'nın getirdiği olanaktan yoksun bırakmakya da işverenin isteğine bağlı tutmak, aynı hukuksal durumda bulunan işçilerarasında ayrım yaratılmasına neden olur. Aynı durumda olanların farklıkurallara bağlı tutulması Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırılıkoluşturacağından itiraz konusu kuralların iptali gerekir.
Güven DİNÇER, Ahmet Necdet SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ veLütfi F. TUNCEL bu görüşlere katılmamışlardır.
VI- SONUÇ
11.11.1986 günlü, 3320 sayılı "Memurlar ve İşçiler ileBunların Emeklilerine Konut Edindirme Yardımı Yapılması Hakkında Kanun"un1. maddesinin,
1- Birinci fıkrasının (b) bendinin "(10) ve (10)'dan fazlaişçi çalıştıran işyerlerinde çalışan..." sözcüklerinin,
2- "(10) işçiden az işçi çalıştıran işverenlerden iseisteyenler, işçilerini Konut Edindirme Yardımından faydalandırabilirler."içerikli ikinci fıkrasının,
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Güven DİNÇER, Ahmet NecdetSEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ ile Lütfi F. TUNCEL'in karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA, 20.6.1996 gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
KARŞIOYYAZISI
11.11.1986 günlü, 3320 sayılı, "Memurlar ve İşçiler İleBunların Emeklilerine Konut Edindirme Yardımı Yapılması Hakkında Kanun"un1. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, (10) ve (10)'dan fazla işçiçalıştıran işyerlerinde çalışan işçilere "konut edindirme yardımı"yapılacağı öngörülmekte, ikinci fıkrasında ise, (10) işçiden az işçi çalıştıranişverenlerin isterlerse işçilerini konut edindirme yardımındanyararlandırabilecekleri kurala bağlanmaktadır.
İtiraz yoluna başvuran Danıştay 10. Dairesi, belirtilen kurallarınAnayasa'nın 10. maddesine aykırılığını ileri sürmüştür.
Anayasa'nın 10. maddesinde eşitlik ilkesinin kurallarıbelirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi'nin eşitlik ilkesini yorumlayan kararları,yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefîinanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmeyeceği ve bu nedenlerle, eşitsizliğe yolaçılamayacağı biçimindedir. Eşitlik ilkesiyle, birbirleriyle aynı durumdaolanlara aynı kuralların uygulanması ve böylece ayrıcalıklı kişi ya datoplulukların yaratılması önlenmek istenmiştir.
Ancak, yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallarabağlı olacağı anlamına gelmez. Bu bağlamda, kimilerinin Anayasa'nın 13.maddesinde öngörülen nedenlerle, değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlikilkesine aykırılık oluşturmaz.
Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklariçin değişik kuralları ve değişik uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksaldurumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa,Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Başka bir anlatımla,durumlardaki değişikliğin doğurduğu zorunluluklar, kamu yararı ya da başkahaklı nedenlere dayanılarak yasalarla farklı uygulama kuralları getirilmesi,Anayasa'nın eşitlik ilkesinin çiğnendiğini göstermez.
3320 sayılı Yasa'nın itiraz konusu kurallarında; on ve on'dan dahafazla işçi çalıştırılan işyerlerindeki işçilere "konut edindirmeyardımı" yapılacağı öngörülmekte, on'dan az işçi çalıştıran işverenlerinise, isterlerse işçilerini konut edindirme yardımından yararlandırabilecekleribelirtilmektedir.
İşyerleri, küçük ya da orta ölçekli olmalarına göre değişikkurallara bağlı tutulmaktadırlar. On'dan aşağı işçi çalıştıran işyerleri ileon'dan fazla işçi çalıştıran işyerlerinin durumları birbirinden kimifarlılıklar gösterilmektedir. On'dan az işçi çalıştıran işyerleri genellikleküçük ölçekli olan ve büyük fedakârlıklarla ayakta durabilen, daha doğrusukendi yağıyla kavrulma durumunda bulunan işletmelerdir.
11.11.1986 günlü, 3320 sayılı Yasa'da olduğu gibi, işçilereyönelik kimi diğer yasalarda da, on'dan daha az işçi çalıştıran işyerleri içinkimi ayrıcalıklar getirilmiş bulunmaktadır.
Yasakoyucu, 3320 sayılı Yasa'nın itiraz konusu kurallarında, kamuyararını ve kamu düzenini gözeterek, on'dan az işçi çalıştırılan işyerlerininayakta kalabilmeleri, hayatiyetlerini devam ettirebilmeleri ve artan kimi malîyüklerin altında zorlanmamaları için onların "konut edindirmeyardımı" zorunluluğu dışında bırakmıştır. Ancak bu yol tamamen dekapatılmamış ve işverenlerin isterlerse bu yardımı yapabilecekleri kuralabağlanmıştır.
Anayasa Mahkemesi'nin eşitlik ilkesini yorumlayan kararlarında dabelirtildiği gibi, durumlardaki değişikliğin doğurduğu haklı nedenler vezorunluluklar, kamu yararı ya da başka haklı nedenlere dayanılarak yasalarlafarklı uygulamalar getirilmesinden, Anayasa'nın eşitlik ilkesinin çiğnendiğisonucu çıkarılamaz.
On'dan az işçi çalıştıran işyerlerinin devamını ve korunmasınıamaçlayan itiraz konusu kurallar, kamu yararını ve kamu düzeninigerçekleştirmeye yönelik olup, demokratik toplum düzeninin gerekleriyle deçelişmediğinden Anayasa'ya aykırı değildir.
Bu nedenlerle, çoğunluğun iptal görüşüne katılmıyoruz.
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Lütfi F. TUNCEL
KARŞIOYYAZISI
3320 sayılı "Memurlar ve İşçiler İle Bunların EmeklilerineKonut Edindirme Yardımı Yapılması Hakkında Kanun"un 1. maddesinin (b)bendinde "on ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde çalışanişçilerin" aylık ve ücretlerinden "Konut Edindirme Yardımı" yapılacağıöngörülmüştür.
Çalışanların aylık ve ücretlerinden yapılacak kesintilere, Devletveya işverenlerin katkıda bulunmasıyla bir hesapta toplanacak paralardan, konutedinmek isteyenlerin yararlanacakları anlaşılmaktadır.
Bu sistemden, on işçiden az işçi çalıştıran işyerlerindeçalışanların yararlandırılmaması eşitlik ilkelerine aykırı görülmüştür.
Oysa, durum ve konumlarındaki farklılıklar ya da Anayasa'nın 13.maddesinde öngörülen haklı nedenlere dayanılarak yapılan farklı uygulamalareşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz.
On'dan daha az işçi çalıştıran işyerleri, sermaye yapıları,teknolojiden yararlanma olanakları ve üretim kapasiteleri yönünden küçük veorta ölçekli işletmelerdir. Çalışanların sigorta primleri, ödenen vergiler veişçilere yapılan sosyal yardımlar belirtilen küçük işletmeleri çok etkileyenbüyük gider kalemleridir. Bu giderler karşısında çok zor koşullardafaaliyetlerini sürdüren küçük işletmelerin "Konut EdindirmeYardımı"nın getireceği yükümlülüğün olumsuz sonuçlarından korunmakistenmesinde hem kamu yararı ve hem de haklı nedenler bulunmaktadır. Bunedenle, on işçiden daha az işçi çalıştıran işyerlerinin kapsam dışı tutularak,burada çalışanların "Konut Edindirme Yardımı"ndanyararlandırılmamasının eşitlik ilkesine aykırı bir yönü bulunmadığındançoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Ahmet Necdet SEZER
KARŞIOYGEREKÇESİ
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmaktaolan mahkeme, o dava nedeniyle uygulayacağı bir kanun veya kanun hükmündekararname hükümlerinin Anayasa'ya aykırılığı savıyla Anayasa Mahkemesi'nebaşvurabilir.
Olayda davacı belediye, 10'dan az işçi çalıştırdıklarını veişçilerinin konut edindirme yardımından yararlanmasını istemediklerinibelirterek dava konusu işlemle dayanağı 98 seri nolu Genel Tebliğin 19. maddesindeyer alan "çalıştırdıkları işçi sayısı 10'dan az olan kamu kurum vekuruluşları bütün işçilerini Kanunda belirtilen esaslar dahilinde yardımdanyararlandırılacaklardır" şeklindeki kuralın, 3320 sayılı "Memurlar veİşçiler İle Bunların Emeklilerine Konut Edindirme Yardımı Yapılması HakkındaKanun"un 1. maddesinin ikinci fıkrasına aykırı olduğunu ileri sürerekiptalini istemektedir.
Danıştay 10. Dairesi'nce dava konusu uyuşmazlık hakkında kararverilirken, 3320 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin (b) bendi değil, aynı maddeninikinci fıkrası uygulanacaktır. Zira, anılan Yasa'nın 1. maddesinin (b) bendi;"10 ve 10'dan fazla işçi çalıştıran, işyerlerinde çalışan işçilere""Konut Edindirme Yardımı" yapılacağını öngörmekte iken; aynı maddeninikinci fıkrasında; "10 işçiden az işçi çalıştıran işverenlerden iseisteyenler, işçilerini Konut Edindirme Yardımından faydalandırabilirler"hükmünü taşımaktadır. Davacı belediyede 10'dan az işçi çalıştığı konusundataraflar arasında herhangi bir uyuşmazlık olmadığına göre, Yasa'nın 1.maddesinin (b) bendinin Danıştay'da bakılan davada uygulanması olanağı yoktur.
Açıklanan nedenlerle, 3320 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin (b) bendiDanıştay 10. Dairesi'nde bakılmakta olan davada uygulanacak kural olmadığından,bu kısmın inceleme dışında tutulması gerekeceği görüşüyle çoğunluk kararınakarşıyız.
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Lütfi F. TUNCEL
KARŞIOYYAZISI
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali içinAnayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarıncabir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yönteminceaçılmış ve Mahkeme'nin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenenkuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasakuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümündeveya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktebulunan kurallardır.
Dava konusu olayda davacı Seydiler Belediye Başkanlığı, 10'dan azişçi çalıştırdıklarını ve işçilerin konut edindirme yardımından yararlanmasınıistemediklerini belirterek dava konusu işlemle, dayanağı olan 98 Seri No'luDevlet Memurları Genel Tebliğinin 19. maddesinde yer alan "Çalıştırdıklarıişçi sayısı 10'dan az olan kamu kurum ve kuruluşları, bütün işçilerini Kanun'dabelirtilen esaslar dahilinde yardımdan yararlandıracaklardır" şeklindekikuralın iptalini istemektedir.
Davacı Belediye, 10'dan az işçi çalıştırdığından ve 98 No'luTebliğin 19. maddesinde de, çalıştırdıkları işçi sayısı 10'dan az olan kamukurum ve kuruluşlarının da, bütün işçilerini konut edindirme fonundan yararlandıracaklarıbelirtildiğinden ve bu işlemlerin iptali istenildiğinden, itiraz yolunabaşvuran Danıştay 10. Dairesi, davanın çözümünde ve sonuçlandırılmasında,itiraz yoluyla iptalini istediği 3320 sayılı Yasa'nın 1. maddesininbirinci fıkrasının (b) bendini değil, aynı maddenin ikinci fıkrasınıuygulayacaktır. Danıştay 10. Dairesinin iptalini istediği sözü edilen Yasa'nın1. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "10 ve daha fazla işçiçalıştıran işyerlerinde çalışan işçilere" Konut Edindirme Yardımı yapılacağıöngörülmekte, aynı maddenin ikinci fıkrasında ise "10 işçiden az işçiçalıştıran işverenlerden ise isteyenler, işçilerini Konut Edindirme YardımındanFaydalandırabilirler" kuralı yer almaktadır.
Davacı Belediye'nin de 10'dan az işçi çalıştırdığı ve işçilerininkonut edindirme yardımından yararlanmalarını istemediği konusunda taraflararasında herhangi bir uyuşmazlık bulunmadığına göre, davanın çözümünde, sözüedilen Yasa'nın 1. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin uygulanmasıolanağı bulunmamaktadır.
Bu nedenlerle, 3320 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin, birincifıkrasının (b) bendinin, Danıştay 10. Dairesinde görülen davada uygulanacakkural olmadığından, bu kuralla ilgili iptal isteminin başvuran Mahkeme'ninyetkisizliği nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken, (b) bendinin bakılandavada uygulanacak kural olduğuna ilişkin çoğunluk kararına katılmıyorum.
Üye
Ali HÜNER