ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1997/21
Karar Sayısı: 1997/48
Karar Günü : 14.5.1997
R.G. Tarih-Sayı :02.08.1997-23068
İPTAL İSTEMİNDE BULUNAN : Danıştay İdarî Dava Daireleri GenelKurulu
İPTAL İSTEMİNİN KONUSU : 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı"Yükseköğretim Kanunu"nun 21.12.1987 günlü 301 sayılı Kanun HükmündeKararname ile değiştirilen 6. maddesinin (b) fıkrasının (4) numaralı bendinin,Anayasa'nın 6., 11. ve 131. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Yükseköğretim Genel Kurulu'nun, Ondokuz Mayıs Üniversitesi rektöradaylarının belirlenmesine, Cumhurbaşkanlığı'nca da bunlardan birininatanmasına ilişkin işlemlerin iptali ve yürütmelerinin durdurulması için açılandavada, yürütmenin durdurulması istemini reddeden Danıştay 8. Dairesi'ninkararına karşı itirazı inceleyen Danıştay İdarî Dava Daireleri Genel Kurulu,dava dilekçesinde yer alan 2547 sayılı Yükseköğretim Yasası'nın 301 sayılıKanun Hükmünde Kararname'nin 1. maddesiyle değiştirilen 6. maddesinin (b)fıkrasının (4) numaralı bendinin Anayasa'nın 6., 11. ve 131. maddelerineaykırılığı savını ciddî bularak, Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına kararvermiştir.
III- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralı
2547 sayılı Yükseköğretim Yasası'nın 21.12.1987 günlü, 301 sayılıKHK'nin 1. maddesiyle değiştirilen 6. maddesinin ilgili bölümleri şöyledir :
"Madde 6- a. Yükseköğretim Kurulu, tüm yükseköğretimidüzenleyen ve yükseköğretim kurumlarının faaliyetlerine yön veren, bu kanunlakendisine verilen görev ve yetkiler çerçevesinde özerkliğe ve kamu tüzelkişiliğine sahip, bir kuruluştur.
Yükseköğretim Kuruluna; Yükseköğretim Denetleme Kurulu, ÖğrenciSeçme ve Yerleştirme Merkezi ile gerekli planlama, araştırma, geliştirme,değerlendirme, bütçe, yatırım ve koordinasyon faaliyetleri ile ilgili birimlerbağlıdır.
b. Yükseköğretim Kurulu;
(1) Cumhurbaşkanı tarafından, rektörlük ve öğretim üyeliğindebaşarılı hizmet yapmış profesörlere öncelik vermek suretiyle seçilen yedi,
(2) Bakanlar Kurulunca temayüz etmiş üst düzeydeki Devletgörevlileri veya emeklileri arasından seçilen yedi,
(3) Genelkurmay Başkanlığınca seçilen bir,
(4) Millî Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığınca seçilen iki,
(5) Üniversitelerarası Kurulca, Kurul üyesi olmayan profesöröğretim üyelerinden seçilen yedi,
kişiden oluşur.
(2), (3), (4) ve (5) inci bentlere göre seçilenlerin üyelikleriCumhurbaşkanının onayı ile kesinleşir. Bu bentlerde belirtilenlerin seçimleribir ay içinde, Cumhurbaşkanı tarafından onaylanmayanların yerine yeni adaylarınseçimleri ise iki hafta içinde yapılmadığı takdirde, Cumhurbaşkanınca doğrudanatama yapılır.
Kamu kurum ve kuruluşlarında görevli olanlardan üyeliğeseçilenlerin kurumlarıyla ilişkileri devam eder.
Kurul üyeliğinin süresi dört yıldır. Dört yıllık görev süresibiten üyeler ile herhangi bir sebeple Kuruldan ayrılanların yerine yeniden dörtyıl süreyle seçim ve atama yapılır. Süreleri sona eren üyelerin Kurula yenidenseçilmeleri mümkündür.
c. Yükseköğretim Kurulu Organları; Genel Kurul, Başkan ve YürütmeKurulu'ndan ibarettir.
Yükseköğretim Genel Kurulu, yukarıdaki (b) fıkrasında yazılıkişilerden oluşur. Genel Kurul her yarı yılda en az üç defa toplanır. Başkanınçağrısı veya üyelerin en az üçte birinin yazılı isteği üzerine olağanüstütoplantılar yapılabilir.
Cumhurbaşkanı, Kurul üyeleri arasından dört yıl süreyle bir Başkanseçer. Kanun ve yönetmelik hükümleriyle Yükseköğretim Genel Kurulu ve YürütmeKurulu kararlarının uygulanmasından sorumlu olan Başkan, Kurulu temsil eder,seçimi Kurula verilen akademik personelin ve diğer kişilerin atamalarını yapar.
Millî Eğitim Gençlik ve Spor Bakanı, gerekli gördüğü hallerde,Kurula katılır ve başkanlık eder.
Yürütme Kurulu, Başkan dahil dokuz kişiden oluşur. YürütmeKuruluna katılacak olan ve Genel Kurul üyeleri arasından seçilecek iki başkanvekilinden biri Kurul Başkanınca; diğeri ise Genel Kurul tarafından seçilir.Genel Kurulca Yürütme Kuruluna katılacak diğer altı üyenin ikisi 6 ıncımaddenin (b) fıkrasının (1) inci bendinde; ikisi aynı fıkranın (2), (3) ve (4)üncü bendlerinde; ikisi ise aynı fıkranın (5) inci bendinde belirtilen üyelerarasından seçilir.
Başkan, Yükseköğretim Genel Kurulu ile Yürütme Kurulu'na başkanlıkeder. Başkanın yokluğunda, Başkanın görevlendirdiği başkan vekillerinden biriBaşkana vekalet eder.
Genel Kurul, Yükseköğretim Kanunu ile kendisine verilengörevlerden, Yükseköğretimin planlanması, düzenlenmesi, yönetilmesi vedenetlenmesi, yönetmeliklerin hazırlanması, yükseköğretim üst kuruluşlarıyla,üniversitelerce hazırlanan bütçelerin tetkik ve onaylanması ile rektörlüklereaday gösterme dışında kalan yetki ve görevlerinden uygun gördüğü bölümleriYürütme Kuruluna devredebilir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır :
1- "MADDE 6.- Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir.
Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre,yetkili organları eliyle kullanır.
Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreyeveya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayanbir Devlet yetkisi kullanamaz."
2- "MADDE 11.- Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargıorganlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temelhukuk kurallarıdır.
Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz."
3- "MADDE 131.- Yükseköğretim kurumlarının öğretiminiplanlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındakieğitim - öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek, bukurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını,geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimdekullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlamayapmak maksadı ile Yükseköğretim Kurulu kurulur.
Yükseköğretim Kurulu, üniversiteler, Bakanlar Kurulu veGenelkurmay Başkanlığınca seçilen ve sayıları, nitelikleri ve seçilme usullerikanunla belirlenen adaylar arasından rektörlük ve öğretim üyeliğinde başarılıhizmet yapmış profesörlere öncelik vermek sureti ile Cumhurbaşkanınca atananüyeler ve Cumhurbaşkanınca doğrudan doğruya seçilen üyelerden kurulur.
Kurulun teşkilâtı, görev, yetki, sorumluluğu ve çalışma esaslarıkanunla düzenlenir."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ,Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve FulyaKANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 14.2.1997 günü yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESAS İNCELEME
İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, Anayasa'yaaykırılığı öne sürülen yasa kuralı ile aykırılık savına dayanak yapılan Anayasakuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü :
A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı
4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Yasası'nın, ÜstKuruluşlar'ı belirleyen Üçüncü Bölümü'nün 6. maddesinin (a) fıkrasında,"Yükseköğretim Kurulu, tüm yükseköğretimi düzenleyen ve yükseköğretimkurumlarının faaliyetlerine yön veren, bu kanunla kendisine verilen görev veyetkiler çerçevesinde özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip, bir kuruluştur"denildikten sonra, bu kuruluşa hangi birimlerin bağlı olduğu tek tekbelirtilmiştir.
6. maddenin (b) fıkrasında da Yükseköğretim Kurulu'nun kimlerdenoluşacağı ve sayısı gösterilmiştir. Buna göre, Yükseköğretim Kurulu :
(1) Cumhurbaşkanı tarafından, rektörlük ve öğretim üyeliğindebaşarılı hizmet yapmış profesörlere öncelik vermek suretiyle seçilen yedi,
(2) Bakanlar Kurulunca, temayüz etmiş üst düzeydeki Devletgörevlileri veya emeklileri arasından, seçilen yedi,
(3) Genelkurmay Başkanlığınca seçilen bir,
(4) Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığınca seçilen iki,
(5) Üniversitelerarası kurulca, kurul üyesi olmayan profesöröğretim üyelerindenden seçilen yedi,
kişiden oluşur.
6. maddenin (c) fıkrasında belirtildiği gibi görevleri arasında"rektörlüklere aday gösterme" de bulunan Yükseköğretim Genel Kuruluda (b) fıkrasında belirtilen kişilerden oluşur.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Danıştay İdarî Dava Daireleri Genel Kurulu, dava dilekçesindekisavları ciddi bulup, Anayasa'nın 131. maddesinin ikinci fıkrasındaki düzenlemeile Anayasakoyucunun Yükseköğretim Kurulu'na aday seçimi yapacak organ vekurumları ayrı ayrı ve sınırlayıcı biçimde kendisinin belirlediğini, yasahükmüyle bu organ ve kurumların yanına başkalarının eklenmesinin Anayasa'yaaykırılık oluşturacağını, bu nedenle 2547 sayılı Yasa'nın 2.12.1987 günlü, 301sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 1. maddesiyle değiştirilmiş olan 6.maddesinin (b) fıkrasının (4) numaralı bendinin Anayasa'nın 131., 6. ve 11.maddelerine aykırılığı nedeniyle iptalini istemiştir.
Anayasa'nın "Yükseköğretim Üst Kuruluşları" başlıklı131. maddesinin ikinci fıkrasında, "Yükseköğretim Kurulu, Üniversiteler,Bakanlar Kurulu ve Genelkurmay Başkanlığınca seçilen ve sayıları, niteliklerive seçilme usulleri kanunla belirlenen adaylar arasından rektörlük ve öğretimüyeliğinde başarılı hizmet yapmış prefesörlere öncelik vermek sureti ileCumhurbaşkanınca atanan üyeler ve Cumhurbaşkanınca doğrudan seçilen üyelerdenkurulur" denilmektedir. Böylece, Yükseköğretim Kurulu'nda yer alacaküyelerin seçimini yapacak organ ve kurumlar Anayasa'da belirlenmiştir. Bunlar,Üniversiteler, Bakanlar Kurulu, Genelkurmay Başkanlığı ve Cumhurbaşkanı'dır.Cumhurbaşkanı, Yükseköğretim Kuruluna, Üniversiteler, Bakanlar Kurulu veGenelkurmay Başkanlığı'nca seçilen üyelerin atamalarını yapacak, ayrıcadoğrudan üye seçecektir.
Yükseköğretim Kurulu'na seçilecek üyelerin sayısı, nitelikleri veseçilme yöntemlerinin belirlenmesi yasakoyucuya bırakılmıştır.
Anayasa'nın 131. maddesinin ikinci fıkrasındaki bu kurala karşın,301 sayılı KHK'nin 1. maddesiyle değiştirilmiş olan 2547 sayılı YükseköğretimYasası'nın 6. maddesinin (b) fıkrasının itiraz konusu (4) numaralı bendinde,Anayasa'daki düzenlemede yer almayan "... Milli Eğitim Gençlik ve SporBakanlığınca seçilen iki, ..." hükmü konularak, Anayasa'nın 131.maddesinin ikinci fıkrasında sayılan seçici organlar arasına Milli Eğitim(Gençlik ve Spor) Bakanlığı da katılmış bulunmaktadır.
Anayasakoyucu aday seçimini yapacak organ ya da kurumları ayrıayrı ve sınırlayıcı biçimde kendisi belirlediği için yasa ile seçici organ vekurumların değiştirilmesi ya da bu organ ve kurumlara yenilerinin eklenmesiolanaksızdır. Böyle bir düzenleme Anayasa'ya aykırılık oluşturur.
Anayasa'nın 6. maddesinde de; "Egemenlik, kayıtsız şartsızmilletindir.
Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göreyetkili organları eliyle kullanır.
Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreyeveya sınıfa bırakılamaz.
Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devletyetkisi kullanamaz" denilmiştir.
Dava konusu Yasa kuralıyla, Anayasa'nın 131. maddesinde doğrudanbelirlenenler arasında yer almayan Millî Eğitim (Gençlik ve Spor) Bakanlığı'na,Yükseköğretim Kurulu'na üye seçecek kurumlar arasında yer verilmiş olması,Anayasa'nın 6. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Hiçbir kişi veyaorgan kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz" kuralınaaykırılık oluşturur.
Açıklanan nedenlerle, 2547 sayılı Yasa'nın, 301 sayılı KHK iledeğiştirilen 6. maddesinin (b) fıkrasının (4) numaralı bendinin Anayasa'nın 6.ve 131. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali gerekir.
C- İptal Sonucunda Yasa'nın Diğer Hükümlerinin Uygulanma OlanağınıYitirip Yitirmediği Sorunu
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaYasa'nın 29. maddesinin ikinci fıkrasına göre başvuru, Yasa'nın belirli maddeveya hükmü aleyhine yapılmış olup da bu belirli madde veya hükmün iptaliYasa'nın kimi hükümlerinin veya tamamının uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa,Anayasa Mahkemesi keyfiyeti gerekçesinde belirtmek koşuluyla, Yasa'nın bahiskonusu öteki hükümlerinin veya tümünün iptaline karar verebilir.
2547 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin (b) fıkrasının (4) numaralıbendinin iptali durumunda, uygulanmaları olanağı kalmayan (b) fıkrasının ikinciparagrafındaki "(4)" rakamı ile (c) fıkrasının beşinci paragrafındaki"...ve (4)" bağlacıyla rakamının da iptallerine karar verilmesi gerekir.
VI- SONUÇ
A- 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı "YükseköğretimKanunu"nun 301 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değiştirilen 6.maddesinin (b) fıkrasının (4) nolu bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE,
B- 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince, bendin iptalinedeniyle uygulanmaları olanağı kalmayan 2547 sayılı
Yasa'nın 6. maddesinin (b) fıkrasının ikinci paragrafındaki"(4)" rakamı ile (c) fıkrasının beşinci paragrafındaki "...ve(4)" bağlacıyla rakamının İPTALLERİNE,
14.5.1997 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU