Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1997/31, K.1997/38 Sayılı Karar - 25/03/1997

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 1997/31

Karar Sayısı : 1997/38

Karar Günü : 25.3.1997

R.G. Tarih-Sayı :15.08.1997-23081

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Çerkeş Kadastro Mahkemesi.

İTİRAZIN KONUSU : 8.5.1991 günlü, 3717 sayılı "Adlî Personelile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492sayılı Harçlar Kanununun Bir maddesinin Yürürlükten Kaldırılması HakkındaKanun"un 2. maddesinin 449 sayılı KHK ile değişik altıncı fıkrası ile bufıkradan sonraki ek fıkralarının Anayasa'nın 55. maddesinin birinci fıkrası ve141. maddesinin son fıkrasına aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Kadastro tespitinin iptali ve tamamının kendi adına tescili içinKadastro Mahkemesi'ne açılan davada davacı 3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin19.8.1991 tarih ve 449 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik fıkralarınınAnayasa'ya aykırı olduğu savında bulunmuştur. Bu savı ciddî bulan mahkemeAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak iptal istemi ile başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İptali İstenen Yasa Kuralları

3717 sayılı Yasa'nın 449 sayılı KHK ile değişik 2. maddesininiptali istenen fıkraları şöyledir :

"(Değişik: 19/8/1991-KHK-449/2 md.) Birinci fıkradasayılanlardan adli yargı hakim ve savcıları ile adli yargıda görevli yazıişleri müdürü, zabıt katibi, mübaşir, icra müdürü, icra müdür yardımcısı ilediğer personele tahakkuku müteakip yol tazminatının 1/2'si ödenir. Yoltazminatının kesilen 1/2'si o yerdeki bir kamu bankasında açılan bir hesabayatırılır. Bu hesaba yatırılan paraların % 10'u her ayın ilk haftasıiçinde Ankara'da bir kamu bankasında açtırılan Adalet Bakanlığı merkez hesabınagönderilir. Mahalli hesapta toplanan paraların arta kalanı, o yargı çevresindegörevli adli yargı hakim ve savcıları ile adli yargıda görevli yazı işlerimüdürü, zabıt katibi, mübaşir, icra müdürü, icra müdür yardımcısı ile diğerpersoneline (ceza infaz kurumu personeli hariç) ayda bir, eşit miktarda ödenir;ancak, bu ödemenin yıllık tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek göstergedahil) yıllık tutarının yarısını geçemez.

(Ek: 19/8/1991-KHK/449/2 md.) Adalet Bakanlığı merkez hesabınagönderilen paralardan, Adalet Bakanlığı merkez teşkilatının hakim ve savcıdışındaki personeline, Adalet Bakanınca belirlenen miktar ve esaslar dahilindeüç ayda bir ödeme yapılır. Yapılan ödemeler aylık olarak en yüksek Devletmemuru aylığının (ek gösterge dahil) yarısını geçemez. Yıl içerisinde toplananparaların bu ödeme miktarını aşması halinde artan miktarın, yıl içindemahallinden gelen miktara oranı kadar, mahallinden gönderecek miktardan mahsupyapılır.

(Ek: 19/8/1991-KHK-449/2 md.) Yukarıdaki iki fıkra gereğincehesapların açılması, kesintilerin bu hesaplara yatırılması, merkezteşkilatındaki personele yapılacak ödeme miktarı ve mahsup işlemleri ileuygulamaya ilişkin diğer esaslar Adalet Bakanınca belirlenir."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

1- "MADDE 55.- Ücret emeğin karşılığıdır.

Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret eldeetmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirlerialır. Asgarî ücretin tespitinde ülkenin ekonomik ve sosyal durumu gözönündebulundurulur."

2- "MADDE 141.- Mahkemelerde duruşmalar herkese açıktır.Duruşmaların bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasına ancak genel ahlâkınveya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hallerde karar verilebilir.

Küçüklerin yargılanması hakkında kanunla özel hükümler konulur.

Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeleri olarak yazılır.

Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması,yargının görevidir."

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilkinceleme toplantısında itiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin iptalini istediğikuralların bakmakta olduğu davada uygulanıp uygulanmayacağı sorunu önceliktaşıdığından ilk inceleme raporu, dava dosyası ve ekleri, iptali istenen vedayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriincelendikten sonra bu konuya öncelik verilerek gereği düşünüldü :

Anayasa'nın 152. maddesi gereğince bir davaya bakmakta olanMahkeme, uygulanacak bir yasa ya da kanun hükmünde kararname kurallarınıAnayasa'ya aykırı görür ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılıksavının ciddi olduğu kanısına varırsa o hükmün iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, Anayasa'nın 152. ve AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 28. maddeleriuyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elindeyöntemince açılmış ve görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenenkuralların o davada uygulanacak kural olması gerekmektedir. Bu yasal koşullargerçekleşmedikçe itiraz yoluna başvurulamaz. Davada uygulanacak kuraldan,davanın özüne etkili ve sonucu değiştirecek nitelikte doğrudan veya dolaylıbiçimde uygulanacak kuralların anlaşılması gerekir.

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme bakmakta olduğu kadastro tesbitineitiraz davasının yargılaması sırasında, keşif giderinin paylaştırılmasınıgösteren 3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin kimi fıkralarının Anayasa'ya aykırıolduğu yolundaki davacı vekilinin savını ciddî bularak iptali istemiyle AnayasaMahkemesi'ne başvurmuştur.

3717 sayılı Adli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere YolGideri ve Tazminat Verilmesi İle 492 sayılı Harçlar Kanununun Bir MaddesininYürürlükten Kaldırılması Hakkında Kanun'un 2. maddesinde, tebliğden başka birişlem yapmak için görev yerinden uzaklaşma durumunda olan hakimler, savcılar,askerî mahkemelerdeki subay üyeler ve icra müdürleri ile yardımcılarına, adlîtabiblere, yazı işleri müdürlerine, zabıt kâtiplerine, mübaşirlere,hizmetlilere ve bu işlemlere katılacak Hazine avukatlarına verilecek yoltazminatının esasları düzenlenmektedir.

Taraflarca yatırılan yol tazminatlarının ilgili kamu görevlileriarasında paylaşımı davanın görülmesine ve çözümlenmesine ilişkin olmadığındanbu aşamada davada uygulanma niteliği yoktur. Bu durumda başvurunun, mahkemeninyetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

V- SONUÇ

8.5.1991 günlü, 3717 sayılı "Adli Personel ile DevletDavalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492 SayılıHarçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kaldırılması HakkındaKanun"un 2. maddesinin 449 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişikaltıncı fıkrası ile bu fıkradan sonraki ek fıkraları, itiraz yoluna başvuranMahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanacak kurallar olmadığından itirazın,başvuran Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Güven DİNÇER ile SelçukTÜZÜN'ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

25.3.1997 gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

Esas Sayısı : 1997/31

Karar Sayısı : 1997/38

Anayasamızın 152 ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 28. maddelerinde, bir davaya bakmakta olanmahkemenin o dava sebebi ile uygulanacak kanun hükümlerini Anayasa'ya aykırıgörürse konuyu itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne götürebileceğiöngörülmüştür. Mahkemelerin bu konuda kendilerine tanınan yetkiyikullanabilmeleri için yukarıda sözü edilen maddelerde iki temel unsurun yanyanabulunması gereklidir.

1- Mahkemede bakılmakta olan bir davanın bulunması,

2- Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen kuralın o davadauygulanacak bir kural olması,

Dava konusu olayda heriki yasal unsur bir arada bulunmaktadır.

Yargılama sonunda mahkemelerin verdiği kararlar esas hakkındaverilen hüküm ile yargılama giderlerini kapsayan hükümden oluşurlar. Keşif vebilirkişi ücretleri yargılama giderleri arasında yer alır ve bunların taraflararasında nasıl paylaştırılacağı hususu, Hukuk Usulu Muhakemeleri Kanunu'nun 413- 426. maddelerinde gösterilmiştir.

İtiraz konusu taşınmazın tescili isteminde bulunan dava"gerçek" mahkeme masraflarını ödemek istemektedir. Zira dava konusudüzenleme ile, davayla ilgisi olmayan görevlilere dava için alınan yargılamagiderlerinden bir kısmının ödenmesi öngörülmektedir. Bütün bu ödemeler, dava vehüküm aşamasında davacının mali yükünü oluşturmaktadır.

"Davada Uygulanan Kural" deyimi yargılamada ve hükümdeuygulanan kurallar demetinin bütünü kapsar. Dava konusu kurallar, hukukdavasının yürümesi için ödenmesi gerekli yargılama giderlerini düzenlemekteolup yargılama ve hüküm aşamasında davacının mali yükünü arttırıcımahiyettedir. Bu yönden dava konusu kurallar Anayasa'nın ve AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki Kanun'un anladığı manadadavada uygulanan kuraldır.

Açıklanan nedenlerle itirazın yetkisizlik nedeniyle reddinioluşturan çoğunluk görüşüne karşıyız.