ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1997/4
Karar Sayısı : 1998/15
Karar Günü : 12.5.1998
R.G. Tarih-Sayı :12.06.1999-23723
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay OnuncuDairesi
İTİRAZIN KONUSU : 5434 sayılı TürkiyeCumhuriyeti Emekli Sandığı Yasası'nın 105. maddesinin üçüncü fıkrasındaki"Ancak, doğum tarihlerinde, iştirakçiler için 18 yaşın doldurulmasındansonra, ... yapılan düzeltmeler, nazara alınmaz" kuralının Anayasa'nın 10.ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I-OLAY
Emeklilik işlemleri sırasında 8.9.1933 olarak düzelttirdiği doğumtarihinin esas alınması için yapılan başvurunun reddine ilişkin iptali işleminiptali istemiyle açılan dava sonunda verilen kararın temyiz aşamasında,davacının, Anayasa'ya aykırılık savını ciddi bulan Danıştay 10. Dairesi, 5434sayılı Yasa'nın 105. maddesinin üçüncü fıkrasındaki "Ancak, doğum tarihlerinde,iştirakçiler için 18 yaşın doldurulmasından sonra,... yapılan düzeltmeler,nazara alınmaz" kuralının iptali için başvurmuştur.
III-YASA METİNLERİ
A-İtiraz Konusu Yasa Kuralı
08.06.1949 tarihli 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti EmekliSandığı Kanunu'nun iptali istenilen kuralı da içeren 105. maddesi şöyledir:
"Madde 105- Bu kanunun iştirakçilere ait çeşitli hükümlerinintatbikında; emeklilik hakkı tanınan bir vazifeye ilk defa tâyin sırasındakurumlara gösterilen nüfus hüviyet cüzdanlarında yazılı doğum tarihleri, eğer18 yaşını tamamladıktan sonra yaş düzeltilmesi yapılmış ise 18 yaşınındoldurulması tarihindeki doğum tarihleri, dul ve yetimler hakkındakihükümlerinin uygulanmasında da, dul ve yetim aylıklarına veya (Toptan ödeme)yehak kazanıldığı tarihlerde bunların kayıtlı bulundukları nüfus idarelerindekidoğum tarihleri esas tutulur.
Nüfus hüviyet cüzdanlarındaki doğum tarihleri ile nüfuskayıtlarındaki doğum tarihleri arasında fark varsa, nüfus kayıtlarındaki tarihve birden fazla nüfus kaydı bulunanların bu kayıtları arasında fark varsa,tarihi eski olan kayıt; sonraki kayıt idare veya kaza mercilerinden verilmişbir karar ile yapılmış veya düzeltilmiş ise kararlar nüfus kayıtlarına henüzgeçirilmemiş olsa bile iştirakçiler için bu karar 18 yaşın doldurulmasındanevvel alınmış olmak şartiyle bu kayıt esas olur.
Ancak, doğum tarihlerinde, iştirakçiler için 18 yaşındoldurulmasından sonra, dul ve yetimler için de aylığa veya toptan ödemeyeistihkak tarihlerinden geriye doğru bir yıl içinde yapılan düzeltmeler, nazaraalınmaz.
Doğum tarihlerinde ay gösterilmemiş ise, o yılın Temmuz ayınınbirinci günü, ay yazılı gün gösterilmemiş ise, o ayın birinci günü, doğum günüsayılır."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır :
1- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
2- "MADDE 138.- Hâkimler, görevlerindebağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerinegöre hüküm verirler.
Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisininkullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez;genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz.
Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargıyetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veyaherhangi bir beyanda bulunulamaz.
Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymakzorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretledeğiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve FulyaKANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 21.1.1997 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararıyla ekleri, iptaliistenilen yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri veöteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
Başvuru kararında özetle, 18 yaş öncesi yapılan yaş düzeltmelerineilişkin yargı kararlarının yerine getirilmesine karşılık, bu yaştan sonrakidüzeltmelere ilişkin yargı kararlarının gözönünde bulundurulmayacağına ilişkinkuralın, Anayasa'nın 10. ve 138. maddelerine aykırılık oluşturduğu ilerisürülmüştür.
Anayasa'nın 138. maddesinde, hakimlerin görevlerinde bağımsızoldukları, Anayasa'ya yasalara ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine görehüküm verecekleri, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere emir ve talimatverilemeyeceği, görülmekte olan dava hakkında yasama meclisinde sorusorulamayacağı, yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkeme kararlarınauymak zorunda oldukları belirtilmektedir.
Emeklilik statüsü memurluk statüsüne dayandığından her iki statüarasında organik bir bağ bulunmaktadır. Bu nedenle, yasakoyucu, 105. maddeyidüzenlerken emeklilik hakkı tanınan bir göreve ilk defa atanma sırasında nüfushüviyet cüzdanlarında yazılı doğum tarihini, eğer 18 yaşıntamamlanmasından sonra yaş düzeltilmesi yapılmışsa, 18 yaşın doldurulmasıtarihindeki doğum tarihinin esas alınacağını öngörmüştür.
Devletin, personel politikasını belirlemede büyük önemi olanemeklilik düzenini, bilimsel verilere göre belirlemesi ve buna göre gerekliyasal düzenlemeleri yapması doğaldır. Devletin bilimsel verilere dayanarakkurduğu bu düzenin korunmasında kamu yararı bulunduğu kuşkusuzdur. Çünkü, kamudüzeni nesnel ve sürekli kurallarla sağlam ve sağlıklı temellere oturtulabilir.İtiraz konusu kuralın yapılacak yaş düzeltmelerinin yalnızca emeklilik hakkıyönünden gözönünde tutulmamasını öngörmesinin emeklilik düzeninin kimiaksaklıklara yol açmadan sürdürülmesi amacına yönelik olduğu kuşkusuzdur.Burada yargı kararı hukuksal bir gerçek olarak değerini ve geçerliliğinikorumakta ancak, bu karara emeklilik yönünden sonuç bağlanmamaktadır.
Bu nedenle, itiraz konusu düzenleme, Anayasa'nın 138. maddesineaykırı görülmemiştir.
Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen yasa önünde eşitlik, herkesinher yönden aynı kurallara bağlı tutulması anlamına gelmez. Yasalarınuygulanmasında dil, ırk, renk, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhepayrılığı gözetilmesi ve bu nedenlerle eşitsizliğe yol açılması Anayasa katındageçerli görülemez. Bu mutlak yasak, birbirinin aynı durumda olanlara ayrıkuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasınıengellemektedir. Kimi yurttaşların haklı bir nedene dayanarak değişik kurallarabağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Durum vekonumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişikliğindoğurduğu zorunluluklar, kamu yararı ya da başka haklı nedenlere dayanarakyasalarla farklı uygulamalar getirilmesi durumunda eşitlik ilkesininzedelendiğinden söz edilemez.
İtiraz konusu kuralla Emekli Sandığı iştirakçilerinin, 18 yaşındoldurulmasından sonra doğum tarihlerinde yapılan düzeltmelerin, emeklilikişleminde gözönünde tutulamayacağı öngörülmektedir. 18 yaşından önce yaşdüzeltmesi yaptıran iştirakçilerle bu yaştan sonra düzeltme yaptıranlar aynıhukuksal durumda değildirler. İtiraz konusu kuralla 18 yaşını doldurduktansonra düzeltme yaptıranlar arasında herhangi bir ayırıma yol açılmamıştır. Bunedenle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 10. maddesine aykırı değildir.
İptal isteminin reddi gerekir.
Yalçın ACARGÜN ve Lütfi F. TUNCEL bu görüşlere katılmamışlardır.
VI-SONUÇ
8.6.1949 günlü, 5434 sayılı "Türkiye Cumhuriyeti EmekliSandığı Kanunu"nun 105. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Ancak,doğum tarihlerinde, iştirakçiler için 18 yaşın doldurulmasından sonra, ...yapılan düzeltmeler, nazara alınmaz" kuralının, Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, Yalçın ACARGÜN ile Lütfi F. TUNCEL'inkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 12.5.1998 gününde karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Mustafa YAKUPOĞLU
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
KARŞIOYYAZISI
Görülmekte olan bir dava sırasında Danıştay 10. Dairesi, 5434sayılı Yasa'nın 105. maddesinin üçüncü fıkrasındaki, "Ancak, doğumtarihlerinde, iştirakçiler için 18 yaşın doldurulmasından sonra ... yapılandüzeltmeler nazara alınmaz" kuralının Anayasa'nın 10. ve 138. maddelerineaykırılığı savını ciddî bularak iptali için başvurmuştur.
Anayasa'nın 10. maddesi, kanun önünde eşitlik ilkesinidüzenlerken, 138. maddesinin son fıkrası ilede, "Yasama ve yürütmeorganları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar veidare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerinegetirilmesini geciktiremez" kuralı getirilmiştir.
Mahkemeler, gerçeği ortaya çıkarmak ve adaleti sağlamakla görevliorganlardır. Her şeyde olduğu gibi, kişinin doğum kaydında da bir yanlışlıkvarsa bunun düzeltileceği yer bağımsız mahkemelerdir.
Mahkemelerce verilmiş ve usulüne uygun olarak kesinleşmiş birkararı hiçbir organ yok sayamaz ve uygulamadan kaçınamaz. Bu nedenlerle, itirazkonusu kuralla yaş tashihleriyle ilgili kesinleşmiş mahkeme kararlarının birkesimini geçerli, bir kısmını geçersiz saymak hem Anayasa'nın 10. maddesindekieşitlik ilkesine, hem de 138. maddesinin son fıkrasına açıkça aykırılıkoluşturmuştur.
Açıklanan nedenlerle, itirazın konusu kuralın iptali gerektiğisonucuna vardığımızdan, aksine oluşan çoğunluk kararına karşıyız.
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Lütfi F. TUNCEL