Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1997/54, K.1997/67 Sayılı Karar - 26/11/1997

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 1997/54

Karar Sayısı : 1997/67

Karar Günü : 26.11.1997

R.G. Tarih-Sayı :09.03.2000-23988

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İzmir 2. Vergi Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 4.5.1994 günlü, 3986 sayılı "Ekonomik Dengeİçin Yeni Vergiler İhdası İle 1.7.1964 Tarihli ve 488 Sayılı, 2.7.1964 Tarihlive 492 Sayılı, 7.11.1984 Tarihli ve 3074 Sayılı, 25.10.1984 Tarihli ve 3065Sayılı, 31.12.1960 Tarihli ve 193 Sayılı, 21.7.1953 Tarihli ve 6183 Sayılı,2.2.1981 Tarihli ve 2380 Sayılı, 15.7.1963 Tarihli ve 277 Sayılı KanunlarınBazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun"un 5. ve 6.maddelerinin Anayasa'nın 2. ve 73. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.

I- OLAY

Bilanço esasına göre defter tutan gelir vergisi yükümlüsüdavacının ihtirazi kayıtla verdiği net aktif vergisi beyannamesi üzerinetahakkuk ettirilen verginin terkini istemiyle açtığı davada ileri sürdüğüAnayasa'ya aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varan Mahkeme, 3986 sayılıYasa'nın 5. ve 6. maddelerinin iptali istemiyle başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları

3986 sayılı Yasa'nın iptali istenen kuralları şunlardır :

1- "MADDE 5.- Net aktif vergisinin konusunu :

a) Bilanço esasına göre defter tutmak mecburiyetinde bulunan gelirveya kurumlar vergisi mükelleflerinin 1993 yılı hesap dönemi sonu itibariyledüzenledikleri bilançolarında yer alan net aktifleri veya bunların 1993 yılıhesap dönemindeki gayrisafî hasılatları,

b) İşletme hesabı esasına göre defter tutan gelir veya kurumlarvergisi mükellefleri ile serbest meslek erbabının 1993 yılı hesap dönemi sonuitibariyle çıkardıkları envanter ve amortisman kayıtlarında yer alan varlıklarveya bunların 1993 yılı hesap dönemindeki gayrisafî hasılatları,

Teşkil eder.

Dar mükellefiyet esasına göre vergilendirilen gelir veya kurumlarvergisi mükelleflerinin Türkiye'deki işletmelerine ait bilançolarında veyaenvanterlerinde yer alan net aktifleri veya bunların gayrisafî hasılatları dabu vergiye tabi tutulur. Adi ortaklık, adi komandit şirket veya kollektifşirketin net aktif vergisi, bu ortaklık ve şirketlerce ödenir. Bu vergi birdefaya mahsus olarak alınır.

Net aktiften maksat, Vergi Usul Kanununun 175 ve mükerrer 257nci maddeleri uyarınca tespit edilen muhasebe standartlarına, tek düzen hesapplanına ve mali tabloların çıkarılmasına ilişkin usul ve esaslara uygun olarakdüzenlenmiş bilançonun aktifinde yer alan işletme varlıklarıdır. Nazımhesaplarda gösterilen tutarlar varlık addolunmaz. İşletme hesabı esasınagöre defter tutanlar ile serbest meslek erbabının dönem sonundaki emtia mevcuduile amortismana tabi iktisadî kıymetlerinin net değerleri bunların netaktiflerini oluşturur. Bu Kanunun IV üncü bölümünde yer alan hükümleregöre ek motorlu taşıtlar vergisine tabi olan taşıtlar, net aktifin tespitindedikkate alınmaz. Gayrisafî hasılat ise aynı mevzuata uygun olarak düzenlenmişgelir tablosunda yer alan, satılan mal ya da hizmetler karşılığında alınantahakkuk ettirilen tutarları iade eder."

2- "MADDE 6.- Net aktif vergisi, bilanço esasına tabi olanmükelleflerin bilançolarının aktifinde, diğer mükelleflerin envanterlerinde yeralan varlıkların net değeri veya bunların dönem içindeki gayrisafî hâsılatlarıüzerinden hesaplanır. Varlıkların net değeri, Vergi Usul Kanununa göredeğerlenmiş varlıkların değerinden, sadece aynı Kanuna göre ayrılmış amortismanve karşılıkları indirilmesi sonucu bulunan değerdir. Varlıkların net değerininhesaplanmasında yeniden değerleme sonucu bulunan değer esas alınır. Gayrisafîhâsılat, toplam satış tutarlarından, sadece satış indirimleri düşülmeksuretiyle hesaplanır. Gelir Vergisi Kanununun 42 nci maddesi kapsamındafaaliyet gösterenlerin net aktif değerlerinin hesaplanmasında, yıllara sari inşaatişleriyle ilgili olarak aktifleştirdikleri inşaat ve onarma maliyetlerindensadece 1995 yılı hesap dönemine ilişkin olanları dikkate alınır.

Net aktif vergisinin oranı, net aktif değerleri üzerinden % 1,5,gayrisafî hâsılat üzerinden serbest meslek erbabında % 2, diğer mükelleflerde %05'tir. Bu oranların yukarıdaki fıkrada belirtilen matrahlara uygulanmasısuretiyle bulunan tutarlardan yüksek olanı bu verginin tarhına esas alınır.

Banka ve sigorta muameleleri vergisinin mükellefi olanlar ile özelfinans kurumlarında ve dış ticaret sermaye şirketlerinde bu vergi, bunlarınsadece net aktifleri üzerinden hesaplanır. Bu hesaplamada bankaların, sigortaşirketlerinin ve özel finans kurumlarının net aktif değerlerinin 1/2'si esasalınır."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralları şunlardır:

1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millîdayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürkmilliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."

2- "MADDE 73.- Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere,malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.

Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasınınsosyal amacıdır.

Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur,değiştirilir veya kaldırılır.

Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflık,istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiğiyukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kurulunaverilebilir."

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve FulyaKANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 17.7.1997 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Davada Uygulanacak Kural Sorunu

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmışve Mahkeme'nin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kurallarında o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları,davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.

Mahkeme'nin bakmakta olduğu dava, bilanço esasına göre deftertutan gelir vergisi yükümlüsünün verdiği net aktif vergisi beyannamesi üzerinegayrisafî hâsılat, esasına göre tahakkuk ettirilen verginin terkini istemineilişkindir.

3986 sayılı Yasa'nın 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendiişletme esasına göre defter tutan vergi yükümlülerini, ikinci fıkrası darmükellefiyet esasına göre vergilendirilen yükümlüleri, son fıkrasının (1), (2),(3) ve (4) üncü tümceleri ise net aktifin tanımını, nazım hesaptaki varlıklarınvergi karşısındaki konumunu, işletme hesabında net aktifin belirlenmesini ve ekmotorlu taşıtlar vergisine tabi olan motorlu taşıtların net aktif hesabındadikkate alınmayacağını; 6. maddesinin birinci fıkrasının son tümcesi, yıllarasari inşaat işlerini, üçüncü fıkrası ise banka ve sigorta vergisi mükellefleriile dış ticaret sermaye şirketlerinin vergilerinin tarh ve tahakkukunudüzenlediğinden, itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davadauygulayacağı kurallar değildir. Budurumda, sözü edilen kurallara yönelikbaşvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddine karar verilmiştir.

B- Sınırlama Sorunu

İtiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada davacınınbilanço esasına göre defter tutması ve tam mükellefiyet esasına göre gelirvergisi mükellefi bulunması nedeniyle, 3986 sayılı Yasa'nın 5. ve 6.maddelerinin net aktif vergisinin konusu ve matrahında gayrisafî hasılatı esasalan kimi bölümlerine ilişkin esas incelemenin bilanço esasına göre deftertutma mecburiyetinde olan ve tam mükellefiyete göre vergilendirilen gelirvergisi mükellefleri ile sınırlı olarak yapılmasına oybirliğiyle kararverilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, Anayasa'yaaykırılığı ileri sürülen Yasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği düşünüldü :

A- İtiraz Konusu Kuralların Anlam ve Kapsamı

3986 sayılı Yasa'nın genel gerekçesinde şöyle denilmektedir:

"1980'li yılların ikinci yarısından günümüze kadar kamu finansmanaçıklarında sürekli bir artış eğilimi görülmüştür. Bu durum, iç finansmanyapımızı bozmuş ve dış ticaret açıklarının büyüme eğilimine girmesine nedenolmuştur. Yıllarca biriken sorunlar ve bozulan ekonomik dengeler, bu konudaciddi tedbirlerin alınmasını zorunlu kılmıştır.

Kamu finansman açıklarının hızla aşağılara çekilmesi, enflasyonundüşürülmesi, dış ticaret açıklarının kapatılması, sağlıklı ekonomik büyümeningerçekleştirilmesi, kamunun ekonomi içindeki yerinin yeniden tanımlanması vesonuç olarak ekonominin yeniden istikrara kavuşturulması amacıyla alınmasıgereken tedbirlerin en önemlilerinden birisi de vergi gelirlerini artırmaktır.Bu düşünceden hareketle bir defaya mahsus olmak üzere ilave bir vergi alınmasıiçin tasarı hazırlanmıştır."

3986 sayılı Yasa ile yeni vergiler konulmakta, ek vergilergetirilmekte ve kimi yasalarda da değişiklik yapılmaktadır. Konulan yenivergiler, bir kez alınması öngörülen Ekonomik Denge Vergisi ve net aktifvergisidir. Ek vergiler ise, Ek Gayrimenkul Vergisi ve Ek Motorlu TaşıtlarVergisi'dir.

Yasa'nın 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, bilançoesasına göre, (b) bendinde ise işletme hesabı esasına göre defter tutan gelirve kurumlar vergisi yükümlülerinin ödeyecekleri net aktif vergisinin konusudüzenlenmektedir. Maddenin diğer fıkralarında ise net aktif vergisini kimlerinödeyeceği belirlenmekte ve "net aktif" ve "gayrisafîhâsılat" tanımlanmaktadır.

6. maddenin birinci fıkrasında, net aktif vergisinin, bilançoesasına tabi olan mükelleflerin bilançolarının aktifinde, diğer mükelleflerinenvanterlerinde yer alan varlıkların net değeri veya bunların dönem içindekigayrisafî hâsılatları üzerinden hesaplanacağı; ikinci fıkrasında ise, net aktifdeğerleri üzerinden % 1,5, gayrisafî hâsılat üzerinden ise serbest meslekerbabından % 2, diğer mükelleflerden % 05 oranında net aktif vergisi alınacağıöngörülmektedir.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

1- Anayasa'nın 73. Maddesi Yönünden İnceleme

Başvuru kararında, gayrisafî hasılatın net aktif vergisininmatrahı olarak kabulünün, Anayasa'nın 73. maddesindeki "malî güce görevergilendirme" ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

3986 sayılı Yasa'nın 5. ve 6. maddelerinde net aktif vergisinin,net aktif veya gayrisafî hasılat üzerinden hesaplanarak fazla olanın ödenmesiöngörülmektedir.

Anayasa'nın "Vergi ödevi" başlıklı 73. maddesininbirinci fıkrasında, "Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere malî gücünegöre vergi ödemekle yükümlüdür" denilerek verginin "genelolması", "malî güce göre ve kamu giderlerini karşılamak üzere"alınması öngörülmüştür.

Vergide genellik ilkesi, fark gözetilmeksizin herkesin elde ettiğigelir, servet veya harcamalar üzerinden vergi ödemesini amaçlar. Malî güce görevergilendirme ise, verginin, yükümlülerin ekonomik ve kişisel durumlarına görealınmasıdır. Bu ilke, malî gücü fazla olanın, az olana oranla daha fazla vergiödemesi gereğini belirler. "Malî güç", Anayasa'da tanımlanmamaklabirlikte, genellikle ödeme gücü anlamında kullanılmaktadır. Kamu maliyesiyönünden gelir, servet ve harcamalar malî gücün göstergesidir. Verginin malîgüce göre alınması, aynı zamanda eşitlik ilkesinin vergilendirmede uygulamaaracıdır.

73. maddenin ikinci fıkrasında ise vergi yükünün adaletli vedengeli bir biçimde dağılımı öngörülmüştür. Vergilendirilecek alanların seçimive vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı için yükümlülerin kişiseldurumlarının yasalarda gözetilmesi gerekir. Sermaye iratlarının ücretlere görefarklı vergilendirilmesi, en az geçim indirimi, artan oranlı (müterakki)vergilendirme, çeşitli ayrıklık (istisna) ve bağışıklık (muafiyet)uygulamaları, vergi yükünün adalete uygun dağılımı ile malî güce görevergilendirmenin araçlarıdır.

3986 sayılı Yasa'nın 5. ve 6. maddelerinde net aktif vergisinin,net aktif veya gayrisafî hâsılat üzerinden hesaplanarak, fazla olanın ödenmesiöngörülmektedir.

Farklı iş alanlarında faaliyet gösteren vergi yükümlüleri yönündengayrisafî hâsılat her zaman gerçek malî gücü göstermez. Gayrisafî hasılatın,sanayi, ticaret ve malî alanlarda faaliyet gösteren yükümlüler yönünden anlamıdeğişiktir. Üretilen mal ve hizmetin türü, iç ve dış rekabet ortamı, kullanılanteknoloji kimi mal ve hizmetlerin yasal veya fiilî tekel kapsamında olupolmaması gibi nedenlerle "gayrisafî hâsılat", yükümlülerin malîgücünü tam olarak yansıtmamaktadır. Ekonominin değişik ya da benzerkesimlerinde faaliyet gösterip de aynı gayrisafî hâsılata sahip olanyükümlülerin gerçek kazançları ve buna bağlı olarak malî güçleri de aynıolmayabilir.

Bu nedenlerle, 1993 yılı hesap döneminde gayrisafî hâsılatın netaktif vergisi matrahı olarak alınması Anayasa'nın 73. maddesindeki, vergininherkesin malî gücüne göre alınması ilkesine aykırıdır.

5. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ile son fıkrasının sontümcesi ve 6. maddenin birinci fıkrasının sınırlama kararı uyarınca iptallerigerekir.

Yasa'nın 6. maddesinin ikinci fıkrasında, "Net aktifvergisinin oranı, net aktif değerleri üzerinden % 1,5, gayrisafî hâsılatüzerinden serbest meslek erbabında % 2, diğer mükelleflerde % 05'tir. Buoranların yukarıdaki fıkrada belirtilen matrahlara uygulanması suretiylebulunan tutarlardan yüksek olanı bu verginin tarhına esas alınır."denilmektedir. Fıkrada belirtilen gayrisafî hasılat üzerinden alınacak vergioranı ile bu oranların uygulanması sonucu bulunan tutarların yüksek olanının vergitarhına esas alınması Anayasa'nın 73. maddesinde öngörülen verginin malî gücegöre alınması ilkesine aykırılık oluşturmamaktadır. Bu kurala ilişkin itirazınreddi gerekir.

2- Anayasa'nın 2. Maddesi Yönünden İnceleme

Mahkeme, itiraz konusu kuralların Anayasa'nın 2. maddesine deaykırı olduğunu ileri sürmüştür.

Hukuk devleti, bütün işlem ve eylemlerinin hukuk kurallarınauygunluğunu başlıca geçerlik koşulu sayan, her alanda adaletli bir hukuk düzenikurmayı amaçlayan ve bunu geliştirerek sürdüren, hukuku tüm devlet organlarınaegemen kılan, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, insan haklarınasaygı duyarak bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, Anayasa ve hukukkurallarına bağlılığa özen gösteren, yargı denetimine açık olan, yasalarınüstünde yasakoyucunun da uymak zorunda olduğu temel hukuk ilkeleri ileAnayasa'nın bulunduğu bilinci olan devlettir. Bu bağlamda,7 yasalarınAnayasa'ya uygun olmaları zorunluluğunu kabul eden hukuk devletindeAnayasa'nın herhangi bir kuralına aykırılığı saptanan yasa kuralları doğalolarak hukuk devleti ilkesine de aykırılık oluştururlar.

Açıklanan nedenlerle Yasa'nın 5. ve 6. maddelerinin net aktifvergisinin matrahının belirlenmesinde gayrisafî hâsılatı esas alan itirazkonusu kuralları, Anayasa'nın 73. maddesiyle birlikte, 2. maddedeki hukukdevleti ilkesine de aykırıdır. İptalleri gerekir.

Güven DİNÇER, Sacit ADALI, Ali HÜNER ile Fulya KANTARCIOĞLU iptalgörüşüne katılmamıştır.

VI- SONUÇ

4.5.1994 günlü, 3986 sayılı "Ekonomik Denge İçin YeniVergiler İhdası İle 1.7.1964 Tarihli ve 488 Sayılı, 2.7.1964 Tarihli ve 492Sayılı, 7.11.1984 Tarihli ve 3074 Sayılı, 25.10.1984 Tarihli ve 3065 Sayılı,31.12.1960 Tarihli ve 193 Sayılı, 21.7.1953 Tarihli ve6183 Sayılı, 2.2.1981Tarihli ve 2380 Sayılı, 15.7.1963 Tarihli ve 277 Sayılı Kanunların BazıMaddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun"un, "bilanço esasınagöre defter tutma mecburiyetinde olan ve tam mükellefiyete göre vergilendirilengelir vergisi mükellefleri" yönünden incelenen :

A-5. maddesinin;

a- Birinci fıkrasının (a) bendinin, gelir vergisi mükellefleriiçin net aktif vergisinin konusunu 1993 yılı hesap dönemindeki gayrisafîhâsılatlarının teşkil etmesine ilişkin bölümünün Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Güven DİNÇER, Sacit ADALI, Ali HÜNER ile Fulya KANTARCIOĞLU'nunkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

b- Son fıkrasının son tümcesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Güven DİNÇER, Sacit ADALI, Ali HÜNER ile Fulya KANTARCIOĞLU'nunkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

B- 6. maddesinin,

1- Birinci fıkrasının, gelir vergisi mükellefi olup da bilançoesasına tâbi mükelleflerin net aktif vergisi matrahının gayrisafî hasılatüzerinden hesaplanmasına ilişkin bölümünün Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Güven DİNÇER, Sacit ADALI, Ali HÜNER ile Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoylarıve OYÇOKLUĞUYLA,

2- İkinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazınREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 26.11.1997 gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

Net Aktif Vergisi'nde konu ve matrah olarak gayrisafî hâsılatınesas alınması yolundaki 3986 sayılı Yasa'nın 5. ve 6. maddelerindeki kurallar,Mahkememizce Anayasa'nın 2. ve 73. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptaledilmiştir.

3986 sayılı Yasa ile yeni vergiler konulmakta, bazı ek vergilergetirilmekte ve kimi yasalarda da değişiklik yapılmaktadır. Konulan yenivergiler, Ekonomik Denge Vergisi ve Net Aktif Vergisi'dir. Ek vergiler ise, EkGayrimenkul Vergisi ve Ek Motorlu Taşıtlar Vergisi'dir.

Yasa'nın 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, bilançoesasına göre, (b) bendinde ise işletme hesabı esasına göre defter tutan gelirve kurumlar vergisi yükümlülerinin ödeyecekleri Net Aktif Vergisi'nin konusudüzenlenmekte, diğer fıkralarda da, bu vergiyi kimlerin ödeyeceğibelirtilmekte ve "net aktif ve gayrisafî hasılat" tanımlanmaktadır.

6. maddenin birinci fıkrasında, Net Aktif Vergisi'nin, bilançoesasına tabi olan mükelleflerin bilançolarının aktifinde, diğer mükelleflerinenvanterlerinde yer alan varlıkların net değeri veya bunların dönem içindekigayrisafî hâsılatları üzerinden hesaplanacağı; ikinci fıkrasında ise, net aktifdeğerleri üzerinden %1,5 ve gayrisafî hâsılat üzerinden ise, serbest meslekerbabından %2, diğer mükelleflerden %05 oranında Net Aktif Vergisialınacağı öngörülmektedir.

Davacı, bilanço esasına göre defter tutan gerçek usulde gelirvergisi mükellefi olup ihtirazi kayıtla verdiği Net Aktif Vergisi beyannamesiüzerine 1993 yılı hesap dönemi sonunda gayrisafî hâsılat üzerinden adına tahakkukettirilen verginin terkinini ve iadesini talep etmektedir.

Kimi hallerde vergilerin matrahı, gerçek ekonomik verilere göretesbit edilmektedir. Ancak matrahın hesabında çekilen güçlükler nedeniyle kimihallerde ise itibarî bazı kabul ve varsayımlara dayanmaktadır.

Servet vergilerinde, servetin tesbitinin, yasakoyucunun bazı temel"kabul ve varsayımlarına" göre yapılması doğal ve zaruridir. Servetinvergilendirilmesinde, ekonomik ve malî anlamda gerçek servetin tanımlanması vebulunması hangi usul ve yöntem kabul edilirse edilsin güçlüklerlekarşılaşılması olağan ve doğaldır. Acil ekonomik tedbirlerin alınması amacıylamalî çözüm olarak ve bir defaya mahsus olmak üzere getirilen bir vergininmatrahının veya vergi mükellefinin servetinin tesbiti de güçlüklerarzetmektedir.

İtiraz konusu verginin Anayasal kuralları ve vergilendirmeilkeleri açısından kararda belirtilen tüm düşüncelere katılmakla birliktegayrisafî hâsılat yönünden yapılan değerlendirmelere ve varılan sonuca katılmakolanaklı değildir. Zira, gayrisafî hâsılat hakkında öne sürülen ve Anayasa'nın73. maddesine dayandırılan bütün Anayasal eleştiriler, net aktif esasına görealınacak vergi için de geçerlidir. Ayrıca, kararda belirtildiği gibi,"vergilendirme konusunda, matrahın belirlenmesi kadar alınacak vergininoranı da vergilendirmenin adil, dengeli ve malî güce göre olmasını doğrudanetkilemektedir." İtiraz konusu 6. maddenin ikinci fıkrasında vergioranının, serbest meslekte %2, diğerlerinde %05 olarak tesbiti ve malî kurumlarile endüstriyel ve ticarî kurumların birbirlerinden ayrılarak malî kurumlarınsadece net aktif üzerinden ve değişik bir biçimde vergilendirmeleri de,gayrisafî hâsılatın belirli dengeler içinde Anayasa'nın 73. maddesine uygunolarak ele alındığını ve vergi matrahı yapıldığını göstermektedir.

Açıklanan nedenlerle, Net Aktif Vergisi'nde, vergi matrahınıngayrisafî hâsılat üzerinden yapılması esasını getiren itiraz konusu kurallar,Anayasa'nın 2. ve 73. maddelerine aykırılık teşkil etmediğinden aksi yöndeoluşan çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.

KARŞIOYGEREKÇESİ

4.5.1994 günlü 3986 sayılı Yasa'nın "blânço esasına göredefter tutma mecburiyetinde olan ve tam mükellefiyete göre vergilendirilengelir vergisi mükellefleri" yönünden incelenen 5. ve 6. maddelerinininceleme konusu yapılan kuralları, Net Aktif Vergisi'nde konu ve matrah olarakgayri safi hasılatın esas alınmasının Anayasa'nın 73. maddesine aykırı olduğugerekçesiyle iptal edilmiştir.

Servet vergilerinde gerçek gelirin tespitinin zor, ya da olanaksızolduğu durumlarda matrahın kimi varsayımlara dayanılarak saptanmasıgerekebilir. Gerçek değere ulaşmak için kullanılan yöntemlerin her zamanistenilen sonucu vermediği de bir gerçektir. Bir yöntemin aynı alanda faaliyetgösterenler arasında bile farklı sonuçlar doğurması olasılığı vardır. Vergikonusunun niteliği tam anlamıyla adil ve dengeli bir vergilendirmeyeulaşılmasına olanak vermiyorsa yasakoyucunun takdir alanının sınırlarının daçok daraltılmaması gerekir.

Açıklanan nedenlerle Net Aktif Vergisi'nin konu ve matrahınınbelirlenmesinde gayri safi hasılatın esas alınmasında Anayasa'ya aykırılıkbulunmadığı kanısıyla çoğunluk görüşüne katılmıyorum.