ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1997/71
Karar Sayısı : 1998/73
Karar Günü : 18.11.1998
R.G. Tarih-Sayı :14.07.2000-24109
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 1. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 20.3.1997 günlü, 570 sayılı "Memurlar veDiğer Kamu Görevlileri ile İlgili Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname"nin,
- 1. maddesiyle değiştirilen 270 sayılı "Yüksek HakimlikTazminatı Hakkında Kanun Hükmünde Kararname"nin değişik 1. maddesindekicetvelin 7 Sıra No'lu bendinin,
- 3. maddesiyle değiştirilen 2802 sayılı Hakimler ve SavcılarKanununun 106. maddesinin birinci fıkrasının (C ) bendinin,
- 14. maddesinde yer alan "... ile 24.2.1983 tarih ve 2802sayılı Kanunun 103 üncü maddesinin son fıkrası..." ibaresinin,
Anayasa'nın 10. ve 91. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
570 sayılı "Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri ile İlgiliBazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair KanunHükmünde Kararname"de birinci sınıfa ayrılma niteliklerini kaybetmemiş vebu sınıfa ayrıldıktan sonra meslekte üç yılını tamamlamış, Sayıştay meslekmensupları ve savcı yardımcıları için öngörülen "Yüksek HakimlikTazminatı" ile "Yargı Ödeneği"nin eksik ödenmesine ilişkinişlemlerin iptali için açılan davada Mahkeme, itiraz konusu kurallara yönelikAnayasa'ya aykırılık savını ciddi bularak iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
570 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin itiraz konusu kuralları daiçeren 1., 3. ve 14. maddeleri şöyledir :
1- "Madde 1- 270 sayılı "Yüksek Hakimlik Tazminatı HakkındaKanun Hükmünde Kararname"nin değişik 1 inci maddesindeki cetvel aşağıdakişekilde değiştirilmiştir.
Sıra No
Kadro ve Görev Ünvanı
Tazminat Göstergeleri
1
Anayasa Mahkemesi Başkanı, Yargıtay Başkanı, Danıştay Başkanı, Sayıştay Başkanı ve Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Danıştay Başsavcısı
15.000
2
Anayasa Mahkemesi Üyeleri, Yargıtay-Danıştay Birinci Başkan Vekilleri, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Vekili, Yargıtay-Danıştay-Sayıştay Daire Başkanları, Adalet Bakanlığı Müsteşarı
8.000
3
Yargıtay-Danıştay-Sayıştay Üyeleri, Birinci sınıf Hakim ve Savcılar (Birinci sınıf hakim ve savcılardan; Adalet Bakanlığında Bakanlık Yüksek Müşaviri, Müsteşar Yardımcısı, Teftiş Kurulu Başkanı, Genel Müdür, A.P.K. Kurulu Başkanı ve Müstakil Daire Başkanı görevini yapmakta olanlar dahil) ve Sayıştay Savcısı
7.000
4
Birinci sınıfa ayrılmış, bu sınıfa ayrıldığı tarihten itibaren de meslekte üç yılını doldurmuş Yargıtay ve Danıştay Üyeliklerine seçilme hakkını da kaybetmemiş bulunan Hakim ve Savcılar
4.500
5
Birinci sınıfa ayrılmış diğer Hakim ve Savcılar
2.000
6
Birinci sınıfa ayrılmış ve bu sınıfa ayrıldığı tarihten itibaren de meslekten altı yılını doldurmuş, Sayıştay Üyeliğine seçilme hakkını da kaybetmemiş olan Sayıştay meslek mensupları ve Sayıştay Savcı Yardımcıları
5.500
7
Birinci sınıfa ayrılma niteliklerini kaybetmemiş ve bu sınıfa ayrıldıktan sonra meslekte üç yılını tamamlamış Sayıştay meslek mensupları ve Sayıştay Savcı Yardımcıları
4.000
8
Birinci sınıfa ayrılmış diğer Sayıştay meslek mensupları ve Sayıştay Savcı Yardımcıları
2.000
2- "Madde 3- 2802 sayılı "Hakimlerve Savcılar Kanunu"nun 106 ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"Madde 106- Bu Kanunun 2 nci maddesinde belirtilenlerden;
a) Anayasa Mahkemesi Başkanı, Yargıtay Başkanı, Danıştay Başkanı,Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve DanıştayBaşsavcısı için brüt aylıkları tutarının % 240 ı ile bu Kanuna görehesaplanacak en yüksek aylık tutarının % 150 sinin,
b) Anayasa Mahkemesi Üyeleri, Yargıtay - Danıştay Birinci BaşkanVekilleri, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Vekili, Yargıtay - Danıştay DaireBaşkanları, Yargıtay - Danıştay Üyeleri ile Adalet Bakanlığı Müsteşarı içinbrüt aylıkları tutarının % 180 i ile bu Kanuna göre hesaplanacak en yüksekaylık tutarının % 150 sinin,
c) Diğerleri için brüt aylıkları tutarının % 175 i ile bu Kanunagöre hesaplanacak en yüksek aylık tutarının % 150 sinin
toplamı kadar ödenek verilir.
Adalet Müfettişlerine, bu Kanuna göre hesaplanacak en yüksek aylıktutarının % 30 undan az olmamak üzere brüt aylıkları tutarının % 40 ı oranındaözel hizmet tazminatı ödenir. Ancak Adalet Müfettişlerine yapılacak aylık, ekgösterge, yüksek hakimlik tazminatı ile bu madde uyarınca yapılacak ödemelerinnet tutarı, yüksek mahkeme daire başkanına yapılacak aylık, ek gösterge, yüksekhakimlik tazminatı ile ödeneklerin net tutarını geçemez.
Hakim ve Savcı adaylarına, bu Kanuna göre hesaplanacak en yüksekaylık tutarının % 155 i oranında ek ödemede bulunulur.
Bu maddeye göre ödeme yapılanlara, ayrıca 657 sayılı DevletMemurları Kanununun "Zam ve Tazminatlar" başlıklı ek maddesi uyarıncaödeme yapılmaz. Bu maddeye göre yapılacak ödemeler hakkında aylıklara ilişkinhükümler uygulanır ve damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaz."
3- "Madde 14- 484 sayılı Kanun HükmündeKararnamenin Geçici 4 üncü ve 485 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici 8inci maddeleri ile 24.2.1983 tarih ve 2802 sayılı Kanunun 103 üncü maddesininson fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır."
B- İlgili Yasa Kuralları
a- 2802 sayılı Yasa'ya 13.7.1993 günlü, 486 sayılı KHK'nin 13.maddesiyle eklenen ilgili Ek Geçici 1. madde şöyledir:
"Ek Geçici Madde 1- Kendi kanunlarındagerekli değişiklik yapılıncaya kadar aylık, ödenek, mali, sosyal ve diğer özlükhakları bakımından;
a) Sayıştay Başkanı, Daire Başkanları, üyeleri sırasıyla YargıtayBirinci Başkanı, daire başkanları ve üyeleri;
b) Yukarıdakiler dışında kalan Sayıştay meslek mensupları ileSayıştay savcı ve savcı yardımcıları, kıdem, sınıf ve derecesindeki birincisınıf, birinci sınıfa ayrılmış, ikinci sınıf ve üçüncü sınıf hakim ve savcılar,hakkındaki hükümlere tabidir. Ek göstergelere ilişkin olarak birinci sınıfaayrılmış hakim ve savcılar için aranan "Yargıtay ve Danıştayüyeliklerine seçilme hakkını kaybetmemiş olmak" şartı Sayıştay meslekmensupları ile Sayıştay savcı ve savcı yardımcıları için "birinci sınıfaayrılma niteliklerini kaybetmemiş olmak" şeklinde uygulanır.
Denetçi yardımcıları, hakim ve savcı adayları gibi aylık ve eködeme alırlar.
Devlet Memurları Kanununun Ek Geçici 7 ve 8 inci maddeleri ve 420sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 12 nci maddesi ile kısmen değiştirilen 418sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesi ile 657 sayılı DevletMemurları Kanununa eklenen III sayılı Ek Gösterge Cetveli Sayıştay meslekmensupları, Sayıştay savcısı ve savcı yardımcıları hakkında uygulanmaz."
b- 570 sayılı KHK'nin dayanağını oluşturan 26.11.1996 günlü, 4214sayılı Yetki Yasası'nın ilgili 1. maddesi şöyledir:
"MADDE 1.- Bu Kanunun amacı; kamukurum ve kuruluşlarında görevli memurlar ve diğer kamu görevlileri ile bunlarınemeklilerinin mal imkanlar ölçüsünde geçmiş yıl kayıplarını giderebilmek, malive sosyal haklarında iyileştirmeler yapmak üzere aşağıdaki kapsam maddesindebelirtilen çerçeve dahilinde Bakanlar Kuruluna Kanun Hükmünde Kararname çıkarmayetkisi vermektir."
C- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şöyledir:
1- "MADDE10.- Herkes, dil, ırk,renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
2-"MADDE 91.- Türkiye Büyük MilletMeclisi, Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir.Ancak sıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikincikısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları veödevleri ile dördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanunhükmünde kararnamelerle düzenlenemez.
Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin, amacını,kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazlakararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir.
Bakanlar Kurulunun istifası, düşürülmesi veya yasama dönemininbitmesi, belli süre için verilmiş olan yetkinin sona ermesine sebep olmaz.
Kanun hükmünde kararnamenin, Türkiye Büyük Millet Meclisitarafından süre bitiminden önce onaylanması sırasında, yetkinin son bulduğuveya süre bitimine kadar devam ettiği de belirtilir.
Sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde, Cumhurbaşkanının Başkanlığındatoplanan Bakanlar Kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarmasına ilişkinhükümler saklıdır.
Kanun hükmünde kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları günyürürlüğe girerler. Ancak, kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki birtarih de gösterilebilir.
Kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye BüyükMillet Meclisine sunulur.
Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle veivedilikle görüşülür.
Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayankararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilenkararnameler bu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlüktenkalkar. Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmişhükümleri, bu değişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğegirer."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince; Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet Necdet SEZER, Haşim KILIÇ, YalçınACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve FulyaKANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 23.12.1997 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor,iptali istenen yasa kurallarıyla ilgili yasa kuralları, dayanılan Anayasakuralları ve bunların gerekçeleri, öteki yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Sınırlama Sorunu
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesine göre,Anayasa Mahkemesi'ne itiraz yoluyla yapılacak başvurular, mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır.
Mahkeme'nin Anayasa'ya aykırılığını ileri sürdüğü 570 sayılıKHK'nin 3. maddesiyle değiştirilen 2802 sayılı Yasa'nın 106. maddesinin birincifıkrasının (c) bendi ile 14. maddesiyle yürürlükten kaldırılan 2802 sayılıYasa'nın 103. maddesinin son fıkrasında, Sayıştay Denetçilerine ödenecek yargıödeneği ile birlikte adlî, idarî ve askerî hakim ve savcılarınki de düzenlenmişbulunduğundan bu kurallara ilişkin esas incelemenin "SayıştayDenetçileri" ile sınırlı olarak yapılmasına 18.11.1998 günündeoybirliğiyle karar verilmiştir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
1- Açıklama
13.7.1993 günlü, 486 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 13.maddesiyle 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu'na eklenen ek geçici 1.maddede, kendi kanunlarında gerekli değişiklik yapılıncaya kadar aylık, ödenek,malî, sosyal ve diğer özlük hakları bakımından Sayıştay Başkanı, DaireBaşkanları ve Üyelerinin sırasıyla Yargıtay Birinci Başkanı, Daire Başkanlarıve Üyeleri, bunların dışında kalan Sayıştay meslek mensuplarıyla SayıştaySavcı ve yardımcılarının kıdem, sınıf ve derecesindeki birinci sınıf,birinci sınıfa ayrılmış, ikinci sınıf ve üçüncü sınıf hakim ve savcılarhakkındaki hükümlerin uygulanacağı belirtilmiştir. İtiraz konusu düzenlemedenönce, 270 sayılı "Yüksek Hakimlik Tazminatı Hakkında Kanun HükmündeKararname"nin değişik 1. maddesi gereğince ödenmesi öngörülen yüksek yargıtazminatı, 2802 sayılı Yasa'nın ek geçici 1. maddesinde belirlenen sistemiçinde Sayıştay meslek mensupları ile savcı ve yardımcılarına da aynı miktardaverilmekte idi. Ancak, 270 sayılı KHK'nin değişik 1. maddesinde kimlere nemiktarda yüksek yargı tazminatı verileceğine ilişkin cetvel 20.3.1997 günlü,570 sayılı KHK'nin 1. maddesiyle değiştirilmiş, Yargıtay Başkanı, dairebaşkanları, üyeleri ve birinci sınıfa ayrılmış diğer hakim ve savcılar içinbelirlenen yüksek yargı tazminatı Sayıştay Başkanı, daire başkanları, üyelerive birinci sınıfa ayrılmış diğer Sayıştay meslek mensupları ve savcıyardımcılarına da aynı miktarda verileceği öngörülmüş buna karşılık, cetvelinitiraz konusu (7) sıra nolu bendinde "birinci sınıfa ayrılma niteliklerinikaybetmemiş ve bu sınıfa ayrıldıktan sonra meslekte üç yılını tamamlamış,Sayıştay meslek mensupları ve savcı yardımcıları"na birinci sınıfa ayrılmış,bu sınıfa ayrıldığı tarihten itibaren de meslekte üç yılını doldurmuş hakim vesavcılar için öngörülen yüksek yargı tazminatı verilmeyerek farklılıkyaratılmıştır. Yüksek yargı tazminatı cetvelinin (4) sıra nolu bendinde,"birinci sınıfa ayrılmış bu sınıfa ayrıldığı tarihten itibaren demeslekte üç yılını doldurmuş, Yargıtay ve Danıştay Üyeliklerine seçilme hakkınıda kaybetmemiş bulunan hakim ve savcılar" için 4500 tazminat göstergesi,itiraz konusu (7) sıra nolu bentde sayılan Sayıştay meslek mensupları ve savcıyardımcıları için ise 4000 gösterge rakamı saptanmıştır.
2- 570 sayılı KHK'nin 1. Maddesiyle Değiştirilen 270 sayılıKHK'nin 1. Maddesindeki Cetvelin (7) Sıra No'lu Bendinin İncelenmesi
a- Anayasa'nın 91. Maddesi Yönünden İnceleme
Mahkeme, 28.11.1996 günlü, 4214 sayılı Yetki Kanunu'yla, kamukurum ve kuruluşlarında görevli memurlar ve diğer kamu görevlilerinin malî vesosyal haklarında iyileştirmeler yapmak üzere yürütme organına KHK çıkartmayetkisi verildiğini, oysa, itiraz konusu kuralla kamu personelinin malîve sosyal haklarında iyileştirme yapılmayarak Yetki Yasası'nın amacınındışına çıkıldığını, bunun da Anayasa'nın 91. maddesine aykırı olduğunu ilerisürmüştür.
Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasında TBMM'nin, BakanlarKurulu'na KHK çıkarma yetkisi verebileceği belirtildikten sonra, ikincifıkrasında, çıkarılacak KHK'nin amacının, kapsamının ilkelerinin kullanmasüresini ve bu süre içinde birden fazla kararname çıkarılıp çıkarılmayacağının,dayanağı olan yetki kanununda gösterilmesinin zorunlu olduğu öngörülmüştür.KHK'lerle dayandıkları yetki yasası arasında sıkı bir bağ vardır. KHK'lerinkonu, amaç, kapsam ve ilkeler yönünden dayandıkları yetki yasası ile Anayasa'yauygun olması gerekir.
570 sayılı KHK'nin dayanağı olan 28.11.1996 günlü ve 4214 sayılıYetki Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde "Bu Kanununamacı; kamu kurum ve kuruluşlarında görevli memurlar ve diğer kamu görevlileriile bunların emeklilerinin malî imkanları ölçüsünde geçmiş yıl kayıplarınıgiderebilmek, malî ve sosyal haklarında iyileştirmeler yapmak üzere aşağıdakikapsam maddesinde belirtilen çerçeve dahilinde Bakanlar Kurulu'na "KanunHükmünde Kararname" çıkarma yetkisi vermektir." denilmektedir."Kapsam" başlıklı 2. maddesinde ise 2802 sayılı Hakimler ve SavcılarKanunu ile 270 sayılı KHK yer verilmektedir.
Buna göre, 570 sayılı KHK'nin 1. maddesiyle yeniden düzenlenen 270sayılı KHK'nin değişik 1. maddesindeki Yüksek Hakimlik Tazminatı Cetveli'ninitiraz konusu (7) nolu bendinde sayılan Sayıştay meslek mensupları ve savcıyardımcıları için daha önce 486 sayılı KHK'de 3500 olan yüksek hakimliktazminatı gösterge rakamı 4000'e çıkarılmıştır. Her ne kadar sözkonusu Sayıştaymeslek mensupları ve savcı yardımcılarının tazminatları kıdem, sınıf vederecelerindeki hakim ve savcılara uygulanan 4500 gösterge rakamınayükseltilmemişse de az da olsa bir iyileştirme yapılmış olduğu açıktır. Bunedenle, 4214 sayılı Yetki Kanunu'nda belirtilen amaca aykırı olarak malî vesosyal haklarda iyileştirme yapılmadığı savı yerinde görülmemiştir. İtirazın buyönden reddi gerekir.
b- Anayasa'nın 10. Maddesi Yönünden İnceleme
Mahkeme, başvuru dilekçesinde, birinci sınıfa ayrılmaniteliklerini kaybetmemiş ve bu sınıfa ayrıldıktan sonra meslekte üç yılınıtamamlamış, Sayıştay meslek mensupları ve savcı yardımcıları için öngörülenyüksek hakimlik tazminatı göstergesinin saptanmasında, 2802 sayılı Yasa'nın ekgeçici 1. maddesinin gözetilmemesi sonucu diğer Sayıştay meslek mensupları vesavcı yardımcıları ile bunlar arasında farklılık yaratıldığını, bunun daAnayasa'nın 10. maddesindeki "eşitlik ilkesi"ne aykırı olduğunu ilerisürmüştür.
Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veyasınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar" denilmektedir.
Buna göre, yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmeyecek ve bunedenlerle eşitsizliğe yol açılmayacaktır. Bu ilkeyle, birbirlerinin aynıdurumunda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve ayrıcalıklı kişi vetoplulukların yaratılması engellenmektedir. Yasa önünde eşitlik, herkesin heryönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlarındakiözellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişikuygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksaldurumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesizedelenmez.
570 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 1. maddesiyle yenidendüzenlenen yüksek hakimlik tazminatı gösterge cetvelinin 1, 3 ve 8 nolu bentlerindeSayıştay Başkanına, daire başkanlarına, üyelerine, birinci sınıfa ayrılmışdiğer Sayıştay meslek mensupları ve savcı yardımcılarına sırasıyla, YargıtayBirinci Başkanı, daire başkanları, üyeleri ve birinci sınıfa ayrılmış diğerhakim ve savcılara verilen yüksek hakimlik tazminatı kadar tazminatödenmesi öngörülmüştür. Ancak, cetvelin itiraz konusu (7) nolu bendinde,"birinci sınıfa ayrılma niteliklerini kaybetmemiş ve bu sınıfa ayrıldıktansonra meslekte üç yılını tamamlamış Sayıştay meslek mensupları veSayıştay savcı yardımcıları"na cetvelin (4) nolu bendinde yer alan"Birinci sınıfa ayrılmış, bu sınıfa ayrıldığı tarihten itibaren demeslekte üç yılını doldurmuş Yargıtay ve Danıştay üyeliklerine seçilme hakkınıda kaybetmemiş bulunan hakim ve savcılar" için saptanmış 4500 göstergeyerine, 4000 gösterge karşılığı tazminat ödenmesi benimsenmiştir. Böylece, birkısım Sayıştay meslek mensubu ve savcı yardımcıları için 2802 sayılı Yasa'nınek geçici 1. maddesine göre kıdem, sınıf ve derecesindeki hakim ve savcılarkadar yüksek hakimlik tazminatı alabilme olanağı sağlanmışken, (7) nolu benddesayılan meslek mensupları ve savcı yardımcılarına kıdem, sınıf ve derecesindekihakim ve savcıya verilen tazminattan daha az tazminat verilmesi öngörülmüştür.Böylece sayıştay meslek mensupları ile savcı ve yardımcılarının bir bölümü içinemsali kıdem, sınıf ve derecesindeki hakim ve savcıların yüksek hakimliktazminatı esas alındığı halde bir bölümü için farklı düzenleme getirilmesiAnayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırıdır. İptali gerekir.
Mustafa BUMİN bu görüşlere katılmamıştır.
3- 570 sayılı KHK'nin 3. Maddesiyle Değiştirilen 2802 SayılıHakimler ve Savcılar Kanunu'nun 106. Maddesinin Birinci Fıkrasının ( c ) Bendiile 14. Maddesinde Yer Alan "... ile 24.2.1983 tarih ve 2802 sayılıKanun'un 103. maddesinin son fıkrası..." İbaresi Yönünden İnceleme
a- İtiraz konusu kuralların anlam ve kapsamı
2802 Sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu'nun 15. maddesine eklenenfıkra da, "birinci sınıfa ayrılmış, bu sınıfa ayrıldığı tarihten itibarende meslekte altı yılını doldurmuş, Yargıtay ve Danıştay Üyeliklerine seçilmehakkını da yitirmemiş Hakim ve Savcılar birinci sınıf olurlar" denilmekte,570 sayılı KHK'nin itiraz konusu 14. maddesiyle yürürlükten kaldırılan 2802 sayılıYasa'nın 103 maddesinin son fıkrasında ise, birinci sınıf hakimlerin Yargıtayve Danıştay üyelerine sağlanan her türlü hak ve ödemelerden yararlanacaklarıbelirtilmektedir.
570 sayılı KHK'nin 14. maddesiyle 2802 sayılı Kanunun 103.maddesinin son fıkrasındaki birinci sınıf hakimlerin, üyelere sağlanan hertürlü hak ve ödemelerden yararlanacakları kuralı yürürlükten kaldırılmış, 3.maddesiyle yapılan değişiklikle de birinci sınıf hakimlere, Yargıtay veDanıştay üyelerine verilen yargı ödeneğinden %5 oranında daha az ödenekverilmesi öngörülmüştür.
b- Anayasa'nın 10. ve 91. maddeleri yönünden İnceleme
Mahkeme, itiraz konusu kurallarla birinci sınıf hakim vesavcıların yargı ödeneğinin üyelere göre %5 oranında daha az saptanmışolmasının hak kaybına yol açtığını birinci sınıf hakim ve savcılar gibi yargıödeneği alan Sayıştay meslek mensuplarının da bundan olumsuz etkilendiğini, buuygulamanın eşitlik ilkesine aykırı olduğunu, KHK'nin dayanağı olan 4214 SayılıYetki Kanunu'nun amacına aykırı olarak özlük haklarının kötüleştirildiğini bunedenle de Anayasa'nın 91. maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüştür.
2802 sayılı Kanunun Ek geçici 1. maddesine göre, Sayıştayüyelerinin Yargıtay üyeleri gibi yargı ödeneği almaları diğer Sayıştaydenetçileri ile bunlar arasında bir farklılığın doğmasına yol açmaktadır.Ancak, Sayıştay üyeleriyle, birinci sınıfa ayrılma niteliklerini kaybetmemiş vebu sınıfa ayrıldıktan sonra meslekte üç yılını doldurmuş, Sayıştay denetçilerive savcı yardımcılarının hukuksal konumları farklıdır. Bu nedenle, 570 sayılıKHK'nin 3. ve 14. maddeleriyle 2802 Sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunundayapılan değişiklikler sonucu, birinci sınıf hakim ve savcılar ile Yargıtay veDanıştay üyeleri arasında yargı ödeneği yönünden %5'lik fark yaratılması vebunun Sayıştay Denetçilerini de etkilemesi Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlikilkesine aykırılık oluşturmaz.
Öte yandan, birinci sınıfa ayrılma niteliklerini kaybetmemiş ve busınıfa ayrıldıktan sonra meslekte üç yılını doldurmuş Sayıştay meslekmensupları ve savcı yardımcılarına verilen yargı ödeneği, aynı kıdem sınıf vederecesindeki birinci sınıfa ayrılmış hakim ve savcılara verilen ödenek kadarolduğundan, sonuçta bir iyileştirmenin yapılması nedeniyle 570 sayılı KHK'nindayanağı olan 4214 sayılı Yetki Kanunu'nun amacına aykırı olarak mali haklardabir kayba yolaçtığından söz edilemez. Birinci sınıfa ayrılmış, ayrıldığıtarihten itibaren de meslekte üç yılını doldurmuş ve üyelik hakkını kaybetmemişhakim ve savcılar için öngörülen iyileştirme aynı sınıf ve kıdemdeki Sayıştaydenetçileri içinde geçerlidir. Bu nedenle, itiraz konusu düzenlemeler YetkiKanunu'nun amacına ve dolayısıyla Anayasa'nın 91. maddesine aykırı değildir.
İstemin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
20.3.1997 günlü, 570 sayılı "Memurlar ve Diğer KamuGörevlileri ile İlgili Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname"nin;
A- 1. maddesiyle değiştirilen 270 sayılı Yüksek Hakimlik TazminatıHakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin değişik 1. maddesindeki cetvelin 7 SıraNo'lu bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Mustafa BUMİN'in karşıoyuve OYÇOKLUĞUYLA,
B- 3. maddesiyle değiştirilen 2802 sayılı Hakimler ve SavcılarKanunu'nun 106. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin "Sayıştaydenetçileri" yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,OYBİRLİĞİYLE,
C- 14. maddesinde yer alan "...ile 24.2.1983 tarih ve 2802sayılı Kanunun 103 üncü maddesinin son fıkrası..." ifadesinin"Sayıştay denetçileri" yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına veitirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
D- Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılıYasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları gereğince Kararname'ninbirinci maddesindeki cetvelin 7 Sıra No'lu bendinin iptali nedeniyle meydanagelen hukuksal boşluk kamu yararını ihlâl edici nitelikte görüldüğünden, İPTALHÜKMÜNÜN KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRAYÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE, 18.11.1998 gününde karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ
KARŞIOYYAZISI
570 sayılı "Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri ile İlgiliBazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair KanunHükmünde Kararname"nin 1. maddesiyle değiştirilen 270 sayılı YüksekHakimlik Tazminatı Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin değişik 1.maddesindeki cetvelin 7 sıra nolu bendinin iptaline ilişkin çokluk görüşüneaşağıda açıklanan nedenlerle katılmıyorum.
İtiraz konusu kuralla, "Birinci sınıfa ayrılma niteliklerinikaybetmemiş ve bu sınıfa ayrıldıktan sonra meslekte üç yılını tamamlamışSayıştay meslek mensupları ve Sayıştay Savcı Yardımcıları 4.000" tazminatalmaya hak sahibi sayılmış, başvuru kararında da, emsali diğer hakim vesavcılarla Sayıştay meslek mensupları arasında "yargı ödeneği"açısından farklılık yaratıldığı ileri sürülerek Anayasa'nın 10. ve 91.maddeleri uyarınca kuralın iptali istenilmiştir.
Anayasa'nın 10. maddesinde "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veyasınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar" denilmektedir.
Anayasa Mahkemesi'nin pekçok kararında açıklandığı gibi, 10.maddede yer alan "eşitlik ilkesi" herkesin her yönden aynı kurallarabağlı olacağı anlamına gelmez. Bu yasak, biribirinin aynı durumda olanlara ayrıkuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasınıengellemektedir. Kimi yurttaşların haklı bir nedene dayanılarak değişikkurallara bağlı tutulmaları, eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Durum vekonumlarındaki özellikler nedeniyle kimi kişi ya da topluluklar için farklıkurallar getirilebilir. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik eylemli değil hukuksaleşitliktir. Ayrı hukuksal durumda olanlar için ayrı kurallar getirilmesihalinde eşitlik ilkesi zedelenmez. Durumlarındaki değişikliğin doğurduğuzorunluluklar, kamu yararı ya da başkaca haklı nedenlerle yasalarda farklıkurallar getirilmesi eşitliğe aykırılık teşkil etmez.
İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlikilkesine aykırı olduğunun saptanabilmesi için öncelikle Sayıştay meslekmensupları ile hakim ve savcıların
aynı hukuksal statüde olup olmadığının irdelenmesi gerekir.
Anayasa Mahkemesi'nin 11.7.1991 günlü, Esas: 1990/39, Karar:1991/21 sayılı kararında da açıklandığı gibi, Sayıştay'ın Anayasa'nın yargıbölümünde yer almış olması, onun yüksek yargı yeri olarak nitelendirilmesi içinyeterli değildir. Anayasa'nın "yargı" bölümünün "Genelhükümler" başlığını taşıyan I. ayırımı; mahkemelerin bağımsızlığını,hakimlik ve savcılık güvencesini, hakimlik ve savcılık mesleğini, mahkemelerinkuruluşunu ve türlerini, "yüksek Mahkemeler" başlığınıtaşıyan II. ayırımı da; Anayasa Mahkemesi ile Yargıtay, Danıştay, AskeriYargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ve Uyuşmazlık Mahkemesinidüzenlemektedir. Anayasa'da yüksek yargı organları ve yargı düzenleri, tek teksayılmış Sayıştay, yüksek yargı organları arasında ve herhangi bir yargı düzeniiçinde gösterilmemiştir. Nitekim Sayıştay, yargı bölümünün genel hükümleri ilehakim ve savcıları ve yüksek mahkemeleri düzenleyen bölümünde değil, idari birkuruluş olan Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'ndan sonra gelen diğerayırımda yer almaktadır.
Anayasa'nın 160. maddesine göre Sayıştay, genel ve katma bütçeliidarelerin gelir ve giderlerini ve mallarını TBMM adına denetlemek ve maliyönetimin belirli görevlerinin hesaplarını yasasında gösterilen kendi özgüyöntemlerle incelemekle görevlidir. Denetleme ve sorumluların hesaplarını kesinhükme bağlama TBMM adına yapılmaktadır. Bu nedenle, Sayıştay'ın yargı organıolarak nitelendirilmesi ve meslek mensuplarının da hakim veya savcı olarakkabulü olanaklı değildir.
Sayıştay meslek mensuplarının hakim ve savcılarla özdeş durumdaolmamaları nedeniyle, haklarında hakim ve savcılardan farklı biçimde tazminatgöstergesi düzenlenmesinde Anayasa'nın 10. maddesine aykırılık söz konusudeğildir.
Öte yandan, itiraz konusu kuralla, Sayıştay meslek mensuplarınınmali haklarında hakim ve savcıların mali haklarına oranla daha az iyileştirmeyapıldığı gerekçesiyle bu kuralın 4214 sayılı Yetki Kanunu'nun, memurlar vediğer kamu görevlilerinin ve bunların emeklilerinin mali ve sosyal haklarındaiyileştirmeler yapılmasını öngören "amaç" başlıklı 1. maddesineaykırı olduğu da kabul edilemez.
Açıklanan nedenlerle, iptal isteminin reddi gerekeceği oyu ileitiraz konusu kuralın iptaline ilişkin çokluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Mustafa BUMİN