ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1997/75
Karar Sayısı : 1999/10
Karar Günü : 13.4.1999
R.G. Tarih-Sayı :18.04.2000-24024
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ayvalık Sulh Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 31.8.1956 günlü, 6831 sayılı Orman Kanunu'nun116. maddesinin (A) bendinin 22.5.1987 günlü, 3373 sayılı Yasa ile eklenenikinci fıkrasının ve aynı Yasa ile değiştirilen (B) bendinin ilk fıkrasınınbirinci ve ikinci tümcelerinin, Anayasa'nın 35. maddesine aykırılığı savıylaiptali istemidir.
I- OLAY
İzinsiz ağaç kesilmesi nedeniyle Orman Kanunu'na muhalefetsuçundan açılan kamu davasında, sanığın Anayasa'ya aykırılık savının ciddiolduğu kanısına varan Mahkeme, 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 116. maddesinin (A)bendinin ikinci fıkrası ile (B) bendinin ilk fıkrasının birinci ve ikincitümcelerinin iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
31.8.1956 günlü, 6831 sayılı "Orman Kanunu"nun iptaliistenilen kuralları içeren 116. maddesi şöyledir:
"Madde 116- Bu Kanunun 1 inci maddesinde belirtilen ormansayılmayan yerlerdeki ağaç ve ağaçcıklardan, sahipleri aşağıda yazılışekillerde faydalanırlar:
A) (Ç) ve (E) bentlerinde yazılı yerlerden, (D) bendindeki şehirmezarlıklarından ve (H) bendindeki her nevi meyvalı ağaç ve ağaçcıklarla örtülüyerlerden (fıstık çamlıkları ve palamut meşelikleri hariç), sahipleri her türlüzati ihtiyaçları ve pazar satışları için hiç bir kayıt ve şarta tabi olmadankesim ve taşıma yapabilirler.
(Ek: 22/5/1987 - 3373/15 md.) Kesilen ağaçların DevletOrmanlarında bulunan ağaç nevilerinden olması halinde bu ağaçlar için birtutanak düzenlenir, ayrıca damga ve nakliye tezkeresi aranmaz.
B) (Değişik: 22/5/1987 - 3373/15 md.) (F) ve (G) bentlerindeyazılı yerlerden, (D) bendinde belirtilen kasaba ve köy hudutları içerisindekimezarlıklardan, (H) bendindeki fıstık çamlıkları, palamut meşeliklerindensahiplerinin her türlü yapacak ve yakacak ihtiyaçları mahalli orman idaresinehaber vermek ve bir tutanakla tevsik edilmek suretiyle karşılanabilir. Budurumda damga ve nakliye tezkeresi aranmaz. Bu yerlerden sahiplerinin pazarsatışları için yapacakları her türlü kesimler, keşif, damga ve nakliyeişlemlerine tabidir. Orman idaresinin yapacağı masraflar arazi sahiplerindenpeşin olarak tahsil edilir.
Bu hükme aykırı hareket edenler, bu Kanunun 109 uncu maddesinegöre cezalandırılmakla beraber emval müsadere olunur."
B- İlgili Yasa Kuralı
6831 sayılı Orman Kanunu'nun ilgili görülen 1. maddesi şöyledir :
"Madde 1- Tabii olarak yetişen ve emekle yetiştirilen ağaç veağaççık toplulukları yerleriyle birlikte orman sayılır.
Ancak :
A) Sazlıklar;
B) Step nebatlariyle örtülü yerler;
C) Her çeşit dikenlikler;
Ç) Parklar;
D) (Değişik: 23/9/1983 - 2896/1 md.) Şehir mezarlıklarıyla kasabave köylerin hudutları içerisinde bulunan eski (kadim) mezarlıklardaki ağaç veağaççıklarla örtülü yerler,
E) Sahipli arazide bulunan ve civarındaki ormanlarda tabii olarakyetişmiyen ağaç ve ağaççık nevilerinin bulunduğu yerler;
F) (Değişik: 22/5/1987 - 3373 /1 md.) Orman sınırları içinde veyabitişiğinde tapulu, orman sınırları dışında ise her türlü tasarruf belgesiyleözel mülkiyette bulunan ve tarım arazisi olarak kullanılan, dağınık veya yeryer küme ve sıra halindeki her nevi ağaç ve ağaççıklarla örtülü yerler,
G) (Değişik: 22/5/1987 - 3373/1 md.) Orman sınırları dışında olup,yüzölçümü üç hektarı aşmayan sahipli arazideki her nevi ağaç ve ağaççıklarlaörtülü yerler,
H) Sahipli arazide ve muhitin hususiyetlerine göre yetişmiş veyayetiştirilecek olan fıstık çamlıkları ve palamut meşelikleri dahil olmak üzereher nevi meyvalı ağaç ve ağaççıklar;
İ) (Değişik: 23/9/1983 - 2896/1 md.) Sahipli arazideki aşılı veaşısız zeytinliklerle, özel kanunu gereğince Devlet ormanlarından tefrikedilmiş ve imar, ıslah ve temlik şartları yerine getirilmiş bulunan yabanizeytinlikler ile 9/7/1956 tarih ve 6777 sayılı Kanunda tasrih edilen yabaniveya aşılanmış fıstıklık, sakızlık ve harnupluklar.
J) Funda veya makilerle örtülü orman ve toprak muhafaza karakteritaşımıyan yerler;
orman sayılmaz."
C- Dayanılan Anayasa Kuralı
İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralı şöyledir:
"MADDE 35.- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırıolamaz."
D- İlgili Anayasa Kuralı
İlgili görülen Anayasa kuralı şöyledir:
"MADDE 13.- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi vemilletiyle bölünmez bütünlüğünün, millî egemenliğin, Cumhuriyetin, millîgüvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin, kamu yararının, genel ahlâkın vegenel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıca Anayasanın ilgili maddelerindeöngörülen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunlasınırlanabilir.
Temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalardemokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldükleri amaçdışında kullanılamaz.
Bu maddede yer alan genel sınırlama sebepleri temel hak vehürriyetlerin tümü için geçerlidir."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Yekta GüngörÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve FulyaKANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 30.12.1997 günü yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenen ve ilgili görülen Yasa kuralları ile dayanılan ve ilgili görülenAnayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Davada Uygulanacak Kural Sorunu
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddelerine göre, Anayasa Mahkemesi'neitiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır.
Uygulanacak yasa kurallarından amaç, davanın değişik evrelerindeortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya daolumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan yahut tarafların istek vesavunmaları çerçevesinde bir karar vermek için gözönünde bulundurulması gerekenkurallardır.
Dava, 6831 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin (H) bendinde sayılanfıstık çamlarının izinsiz kesildiği savıyla davacının cezalandırılmasınailişkin bulunduğundan 31.8.1956 günlü, 6831 sayılı "Orman Kanunu"nun3373 sayılı Yasa ile değiştirilen 116. maddesinin (A) bendinin ikinci fıkrasıile (B) bendinin birinci fıkrasının ikinci tümcesi, davada uygulanacak kurallarolmadıklarından, bu kurallara yönelik itirazın başvuran Mahkeme'ninyetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 13.4.1999 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
B- Sınırlama Sorunu
Dava, fıstık çamlarının izinsiz kesildiği savıyla açıldığından6831 sayılı "Orman Kanunu"nun 116. maddesinin 3373 sayılı Yasa iledeğiştirilen (B) bendinin birinci fıkrasının birinci tümcesine ilişkin esasincelemenin, "Yasa'nın 1. maddesinin (H) bendindeki fıstıkçamlıkları" ile sınırlı olarak yapılmasına, 13.4.1999 gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
C- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı
6831 sayılı "Orman Kanunu"nun 2896 sayılı Yasa'yladeğiştirilen 116. maddesinde; 1. maddesinde belirtilen orman sayılmayanyerlerdeki ağaç ve ağaççıklardan, sahiplerinin yararlanma biçim ve esaslarıdüzenlenmiştir. Aynı maddenin, 3373 sayılı Yasa'yla değiştirilen (B) bendinde,"... (H) bendindeki fıstık çamlıklarından ... sahiplerinin her türlüyapacak ve yakacak ihtiyaçları mahalli orman idaresine haber vermek vebir tutanakla tevsik edilmek suretiyle karşılanabilir. ..."denilmektedir. Buna göre, (H) bendindeki sahipli arazide bulunan ve civarınözelliğine göre yetişmiş veya yetiştirilecek (fıstık çamlıkları ve palamutmeşelikleri hariç olmak üzere) her nevi meyvalı ağaç ve ağaççıklardansahiplerinin yapacakları kesimler hiçbir kayıt ve koşula bağlı değildir. Ancak,sahipli arazideki fıstık çamlarının kesiminin orman idaresine haber verilmesive bir tutanakla belgelendirilmesi gerekmektedir.
D- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Mahkeme, başvuru kararında, özetle, orman sayılmayan tapuluarazisinde, ormanlarda tabii olarak yetişen ağaçlar ve fıstık çamları veyapalamut meşeleri bulunan bir kimsenin, idareden izin almaksızın arazisinden, buneviden ağaç kesmesinin Orman Kanunu'nun 116/B maddesindeki suçuoluşturacağını, bu ağaçların kesiminin orman idaresine haber verilipbelgelendirilmesinin mal sahipleri ve idare için altından kalkılması güç,gereksiz bir zahmet ve külfet olacağını, orman idaresine başvurup belge almanınorman kaçakçılığını önlemede herhangi bir katkısının da olmayacağını, bunedenlerle, itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 35. maddesine aykırılıkoluşturduğunu ve iptali gerektiğini ileri sürmüştür.
2949 sayılı Yasa'nın 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi,yasaların Anayasa'ya aykırılığı konusunda ileri sürülen gerekçelere dayanmakzorunda değildir. İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile deAnayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, konu ile yakın ilgisigözetilerek, Anayasa'nın 35. maddesiyle birlikte 13. maddesi yönünden deinceleme yapılması gerekli görülmüştür.
6831 sayılı "Orman Kanunu"nun 116. maddesinin 3373sayılı Yasa ile değiştirilen (B) bendinin birinci fıkrasının birinci tümcesinde,Yasa'nın 1. maddesinin (H) bendinde belirtilen fıstık çamlarının, sahibinin hertürlü yapacak ve yakacak ihtiyacını karşılamak üzere kesilmesi, orman idaresinehaber verilmesi ve bir tutanakla belgelendirmesi koşullarına bağlanmıştır. Sonfıkrasında da bu hükme aykırı hareket edenlerin, aynı Yasa'nın109. maddesine göre cezalandırılması ve söz konusu malların da zorlaalınması öngörülmüştür.
Anayasa'nın 35. maddesinde herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu,bu hakkın ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabileceği, mülkiyethakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağı belirtilmiştir.
Zati yapacak ve yakacak ihtiyacı için veya bu amaçlar dışındaherhangi bir nedenle, orman idaresine haber verip tutanak düzenlettirmeden,başka bir deyişle izin almadan kesim yapılmasını suç sayan itiraz konusukuralın, mülkiyet hakkını sınırladığı kuşkusuzdur.
İtiraz konusu kuralla, fıstık çamlarının kesiminin Ormanİdaresinin iznine bağlı tutulması, bu ağaçların ürünü olan çam fıstığının gıdasanayiinde kullanılması, ülkemizde zaten az miktarda bulunan fıstık çamlarının,sahipleri tarafından da olsa gelişigüzel kesilip yokedilmesinin ülke ekonomisiaçısından uygun görülmemesi gibi kamu yararına yönelik gerekçelerleaçıklanabilir. Öte yandan, bu ağaçların, çevre güzelliğine, iklime ve turizmeolumlu katkısı da gözardı edilemez. Bu nedenlerle, itiraz konusu kuralla,fıstık çamları kesiminin denetim altına alınmasında kamu yararı bulunduğuaçıktır. Ancak, maddede öngörülen bu sınırlamanın, kamu yararı amacıyla da olsahakkın özüne dokunmaması, Anayasa'nın 13. maddesinde sözü edilendemokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmaması zorunludur. Hakkınözüne dokunan düzenlemeler, gerçek anlamda mülkiyet hakkını ortadan kaldırır vebu bağlamda temel hak ve özgürlüklerle ilgili genel ve özel sınırlamalarınölçüsünü oluşturan demokratik toplum düzeninin gerekleri ile bağdaşmaz.
İtiraz konusu kuralla, orman sayılmayan sahipli yerlerdeki fıstıkçamları üzerindeki mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın konusu, bu ağaçlarıkesmeden önce, yerel orman idaresine haber vermek ve bir tutanaklabelgelendirmektir. Kamu yararı amacıyla getirilen bu sınırlama hakkınkullanılmasını ortadan kaldıran veya önemli ölçüde zorlaştıran bir niteliktaşımadığından demokratik toplum düzeninin gereklerine de aykırılıkoluşturmamaktadır. Ayrıca bu düzenleme, Anayasa'nın 169. maddesinde yeralan "Devlet, ormanlarının korunması ve sahalarının genişletilmesi içingerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır" kuralıyla da uyumludur. Bunedenlerle, itiraz konusu hükmün Anayasa'ya aykırı bir yönü yoktur.İtirazın reddi gerekir.
VI- SONUÇ
31.8.1956 günlü, 6831 sayılı "Orman Kanunu"nun 116.maddesinin 3373 sayılı Yasa ile değiştirilen (B) bendinin birinci fıkrasınınbirinci tümcesinin, "Yasa'nın 1. maddesinin (H) bendindeki fıstıkçamlıkları" yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,Güven DİNÇER ile Mustafa BUMİN'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 13.4.1999gününde karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ
KARŞIOYYAZISI
6831 sayılı Orman Kanunu'nun 116. maddesinin 3373 sayılı Kanunladeğiştirilen (B) bendinin birinci tümcesinin iptali için yapılan başvuruyureddeden karara aşağıda açıklanan nedenlerle katılmıyoruz.
İtiraz konusu kuralla, orman sayılmayan sahipli yerlerde bulunanfıstık çamlarının kesilebilmesi için orman idaresinden izin alınmasıöngörülmüş; davacının, özel mülkünde bulunan iki adet fıstık çamını izinsizkestiği gerekçesiyle hakkında suç zaptı düzenlenerek aleyhinde dava açılmıştır.
Anayasa'nın 35. maddesinde, herkesin miras ve mülkiyet hakkınasahip olduğu, bu hakların ancak kamu yararı amacıyla ve kanunlasınırlandırılacağı belirtilmiştir. MGK Anayasa Komisyonu'nun değişiklikgerekçesinde de açıklandığı gibi mülkiyet hakkı, diğer temel hak ve hürriyetlerdeolduğu gibi, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen genelsınırlama nedenlerinden birinin varlığı halinde kanunlasınırlandırılabilir. Temel hak ve özgürlüklerin, soyut Anayasa kurallarıolmaktan çıkarılması, kullanılabilir ve uygulanabilir duruma getirilmesi içinsınırlamanın sınırlarının belirtilmesi gerekir.
Anayasa'nın 13. maddesinin ikinci fıkrasına göre, kamu yararıamacıyla da olsa kişilerin temel hakları demokratik toplum düzeniningereklerine aykırı sınırlanamaz. Hakkın özüne dokunan ve temel hakkıkullanılamaz hale getiren bir kuralın da demokratik toplum düzeniningereklerine uygun olduğu söylenemez.
Orman sayılmayan sahipli bir araziye (uyuşmazlık konusu olayda,sahildeki bir yazlık evin bahçesine) sahibi tarafından dikilmiş veyetiştirilmiş bir adet fıstık çamının orman işletmesinden izin alınmadankesilmesini engelleyen itiraz konusu kural, mülkiyet hakkının özünü zedeleyenve kaçakçılığı önleyerek ormanların korunması amacını da aşan bir düzenlemedir.
Mülkiyet hakkının özüne dokunan, bu hakkı kullanılmaz hale getirenve bu niteliği itibariyle toplum düzeninin gereklerine de aykırı olan 6831sayılı Orman Kanunu'nun 116. maddesinin değişik (B) bendinin birinci fıkrasınınbirinci tümcesinin, Anayasa'nın 35. ve 13. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptaligerekeceği oyu ile karara katılmıyoruz.
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Mustafa BUMİN