ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1997/76
Karar Sayısı : 1998/58
Karar Günü : 29.9.1998
R.G. Tarih-Sayı :30.04.2002-24741
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 10. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun 570 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Değişik IV sayılı MakamTazminatı Cetveli'nin 5. sırasının (d) bendinin Anayasa'nın 10. ve 11.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Orman Bakanlığı'nda hukuk müşaviri olan davacının, "makamtazminatı" ödenmemesi nedeniyle açtığı davada, 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun 570 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Değişik IV sayılı MakamTazminatı Cetveli'nin 5. sırasının (d) bendinin Anayasa'ya aykırılık savınıciddî bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Kural
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 570 sayılı Kanun HükmündeKararname ile değişik IV sayılı Makam Tazminatı Cetveli'nin 5. sırasının iptaliistenen (d) bendi şöyledir:
"Başbakanlık, Bakanlık, Müsteşarlık, Kurum Başkanlığı veMüstakil Genel Müdürlüklerin Birinci Hukuk Müşavirleri (1 er kişi) ile MaliyeBakanlığı Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü Hukuk Müşavirleri(6 kişi)"
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şöyledir:
1- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
2- MADDE 11.- Anayasa hükümleri, yasama, yürütmeve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayantemel hukuk kurallarıdır.
Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Ahmet NecdetSEZER, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve FulyaKANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 8.1.1998 günü yapılan ilk incelemetoplantısında dosya da eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, Anayasa'yaaykırılığı ileri sürülen Yasa kuralı, aykırılık savına dayanak yapılan Anayasakuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Sınırlama Sorunu
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun 570 sayılı KHK ile değişik IV sayılı Makam Tazminatı Cetveli'nin 5.sırasının (d) bendinin tamamının iptalini istemiştir.
Anayasa'nın 152. ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesi uyarınca Mahkeme, Anayasa Mahkemesi'neancak görmekte olduğu davada uygulanacak olan kanun hükmünün iptal edilmesiiçin başvurabilir. Bu nedenle, esasın incelenmesinin davada uygulanacak kurallasınırlı olarak yapılması gerekmektedir.
İptali istenen (d) bendinde Başbakanlık, Bakanlık ve kimikurumlardaki Birinci Hukuk Müşavirlerinin görev unvanları belirtilmek suretiylebunlar için makam tazminatı ödenmesi öngörülmüştür. Davacının Bakanlık BirinciHukuk Müşaviri olmayıp "Bakanlık Hukuk Müşaviri" olması nedeniyleitiraz konusu (d) bendine ilişkin esas incelemenin "Bakanlık HukukMüşavirleri" ile sınırlı olarak yapılmasına karar verilmiştir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, iptali istenen kuralla, Bakanlıklarda görevlibirinci derece kadrolu Hukuk Müşavirleri ile Maliye Bakanlığı'nda görevli HukukMüşavirleri arasında makam tazminatı ödenmesi konusunda ayrım yapıldığı, bununda Anayasa'nın 10. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na ekli IV sayılı MakamTazminatı Cetveli'nin 570 sayılı KHK ile değişik 5. sırasının (d) bendinde,Başbakanlık, Bakanlık, Müsteşarlık, Kurum Başkanlığı ve Müstakil GenelMüdürlüklerin Birinci Hukuk Müşavirlerinden birer kişiye 3000 göstergerakamının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacakmiktarda makam tazminatı ödeneceği belirtilmiş olmasına karşın, MaliyeBakanlığı Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü HukukMüşavirlerinden altı kişiye belirtilen miktarda makam tazminatı ödenmesiöngörülmüştür.
Makam tazminatı ödenmesine ilişkin 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun Ek 26. maddesinde "Bu Kanuna ekli IV sayılı cetvelde unvanlarıyazılı görevlerde bulunanlara hizalarında gösterilen gösterge rakamlarınınmemur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunan miktarda makamtazminatı ödenir. Makam tazminatı damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabitutulmaz ve ödemelerde aylıklara ilişkin hükümler uygulanır... Bu görevlerdemakam tazminatı almaya müstehak oldukları tarihten itibaren toplam iki yıl süreile çalıştıktan sonra emekliye ayrılanlara yukarıdaki fıkraya göre bulunacakmiktarın tamamı (926 sayılı Kanuna tabi profesörlere yarısı) hayattabulundukları sürece her ay T.C. Emekli Sandığınca ödenir. T.C. Emekli Sandığıbu ödemelerin üçer aylık devreler halinde fatura karşılığında Hazineden tahsileder..." denilmektedir.
İtiraz konusu kuralla, Maliye Bakanlığı Başhukuk Müşavirliği veMuhakemat Genel Müdürlüğü'nde görevli hukuk müşavirlerinin tamamına makamtazminatı ödenmesi öngörülürken, diğer Bakanlıkların sadece birinci hukukmüşavirlerine belirtilen tazminatın ödenmesi kabul edilmiştir.
Bakanlıkların kadro cetvellerinde yer alan hukuk müşavirleri genelidare hizmetleri sınıfından olup, atanmaları 2451 sayılı Bakanlıklar ve BağlıKuruluşlarda Atama Usulüne İlişkin Kanun'a göre yapılmaktadır. Bu Yasa'nın 2.maddesine göre, Birinci Hukuk Müşavirleri müşterek kararnameyle, diğer hukukmüşavirleri ise ilgili Bakan tarafından atanmaktadır.
Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkındaki 3046 sayılıKanun'un dördüncü bölümünde hukuk müşavirleri "Danışma ve DenetimBirimleri" arasında yer almaktadır. Aynı Yasa'nın 25. maddesinde degörevleri, "Bakanlığın diğer birimlerinden sorulan hukuki konular ilehukukî, malî ve cezaî sonuçlar doğuracak işlemler hakkında görüş bildirmek;bakanlığın menfaatlerini koruyucu, anlaşmazlıkları önleyici hukukî tedbirlerizamanında almak, anlaşma ve sözleşmelerin bu esaslara uygun olarak yapılmasınayardımcı olmak, adli ve idarî davalarda gerekli bilgileri hazırlamak veHazine'yi ilgilendirmeyen idarî davalarda bakanlık ve kuruluşu temsil etmek;bakanlığın amaçlarını daha iyi gerçekleştirmek mevzuata, plân ve programa uygunçalışmalarını temin etmek amacıyla gerekli hukuki teklifleri hazırlamak veBakan'a sunmak; bakanlık kuruluşları tarafından hazırlanan ve diğerbakanlıklardan veya Başbakanlıktan gönderilen kanun, tüzük ve yönetmeliktasarılarını hukukî açıdan inceleyerek görüş bildirmek;"
biçiminde sayılmıştır.
Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veyasınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar" denilmektedir.
Buna göre yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmeyecek ve bunedenlerle eşitsizliğe yol açılmayacaktır. Bu ilkeyle, birbirlerinin aynıdurumunda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve ayrıcalıklı kişi vetoplulukların yaratılması engellenmektedir. Yasa önünde eşitlik, herkesin heryönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Kimilerinin Anayasa'nın13. maddesinde öngörülen nedenlerle değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlikilkesine aykırılık oluşturmaz. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişilerya da topluluklar için değişik kuralları ve değişik uygulamalarıgerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrıkurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
Bakanlıklarda görevli "Birinci Hukuk Müşavirleri" ilebakanlıkta görevli diğer "hukuk müşavirleri"nin görev, yetki,sorumluluk ve atama usulleri farklı olduğundan farklı kurallara tabitutulmaları doğaldır. Ayrıca, itiraz konusu bendde yer alan Müsteşarlık, KurumBaşkanlığı ve Müstakil Genel Müdürlüklerin Birinci Hukuk Müşavirleri ileBakanlık Hukuk Müşavirlerini görev ve yetki yönünden aynı konumda kabul etmekolanaklı değildir.
178 sayılı Maliye Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında KanunHükmünde Kararname'nin 8. maddesinde Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat GenelMüdürlüğü "Ana Hizmet Birimi" olarak yer almaktadır.
4353 sayılı Maliye Vekaleti Başhukuk Müşavirliğinin ve MuhakematUmum Müdürlüğünün Vazifelerine, Devlet Davalarının Takibi Usullerine ve Merkezve Vilayetler Kadrolarında Bazı Değişiklikler Yapılmasına Dair Kanun'un 2.maddesinin (F) bendinde, müşavirliğe bağlı merkez ve iller teşkilatınınfaaliyetlerinin hukuk müşavirleri, merkez muhakemat müdürü, müşavir avukatlararacılığıyla en az üç yılda bir teftiş ve murakabe ettirilmesinin öngörüldüğü,18. maddesinde, genel bütçe içindeki dairelere ait hukuk ve ceza davalarında veher türlü icra takiplerinde hukuk müşavirlerinin temsil görevlerinin bulunduğubelirtilmektedir. Bu görevler dışında hukuk müşavirlerinin Yasa'da belirlenmişbaşka görevleri de bulunmaktadır.
Bakanlık hukuk müşavirleri ile Maliye Bakanlığı BaşhukukMüşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü Hukuk Müşavirlerinin görev, yetki vekonumları karşılaştırıldığında, Maliye Bakanlığı hukuk müşavirlerinin Hazine'yiilgilendiren davalarda tüm Bakanlıkları temsil yetkisinin bulunması nedeniylegörev alanının daha geniş kapsamlı olduğu görülmektedir.
Buna göre, işlevlerindeki benzerliğe karşın, Maliye Bakanlığıhukuk müşavirlerinin diğer Bakanlıklardaki hukuk müşavirlerine göre daha genişbir görev alanı içinde hizmet yürütmeleri ve üstlenilen görevin sorumluluk veniteliği gözönünde tutulduğunda bunların aynı konumda olmadıkları açıktır.
Bu nedenle kural Anayasa'nın 10. maddesine aykırı değildir.İstemin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 11. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
VI- SONUÇ
14.7.1965 günlü, 657 sayılı "Devlet Memurları Kanunu"nun570 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik IV sayılı Makam TazminatıCetveli'nin 5. sırasının (d) bendinin "Bakanlık Hukuk Müşavirleri"yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 29.9.1998 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ