ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1997/78
Karar Sayısı : 1998/9
Karar Günü : 15.4.1998
R.G. Tarih-Sayı :24.03.2000-23999
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Antalya VergiMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 31.12.1960 günlü,193 sayılı "Gelir Vergisi Kanunu"na 25.5.1995 günlü, 4108 sayılıYasa'nın 24. maddesi ile eklenen Mükerrer 111. maddenin üçüncü fıkrasının sontümcesindeki "... mahsup edilemeyen vergiler ise red ve iadeedilmez." kuralının Anayasa'nın 73. maddesine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Talih oyunları salonları işletmeciliği nedeniyle kurumlar vergisiyükümlüsü olan davacının, ihtirazi kayıtla verdiği beyanname üzerine tahsiledilen verginin iadesi istemiyle açtığı davada, davacının Anayasa'ya aykırılıksavının ciddî olduğu kanısına varan Mahkeme, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na4108 sayılı Yasa ile eklenen Mükerrer 111. maddesinin üçüncü fıkrasındaki"... mahsup edilemeyen vergiler ise red ve iade edilmez." kuralınınAnayasa'ya aykırılığı savıyla iptali için başvurmuştur.
III-YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
31.12.1960 günlü, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na 4108sayılı Yasanın 24. maddesiyle eklenen ve iptali istenen kuralı da içerenMükerrer 111. madde şöyledir:
"Mükerrer Madde 111- 2634 sayılı TurizmiTeşvik Kanununa göre talih oyunları, salonları işletmeciliği faaliyetindebulunan gerçek usulde gelir vergisine tabi ticari kazanç sahipleri; carivergilendirme döneminin gelir vergisine mahsup edilmek üzere, talih oyunlarısalonlarında bulundurdukları ilk 6 oyun masasının her biri için aylık 100000 000 (200.000.000) lira, sonra gelen her oyun masası için ise 75 000 000(150.000.000) lira ve ilk 60 oyun makinesinin her biri için 10 000 000(20.000.000) lira, sonra gelen her oyun makinesi için ise 7 500 000(15.000.000) lira asgari vergi öderler.
Yukarıda yer alan tutarlar, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre oyıl için belirlenen yeniden değerleme oranı ile çarpılmak suretiyle yenidentespit edilir ve izleyen yılda bu tutarlar esas alınır. Bakanlar Kurulu bututarları 10 katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu yetki, talih oyunlarısalonlarının bulunduğu turizm bölge, alan ve merkezleri itibariyle farklımiktarlar tespit edilmek suretiyle de kullanılabilir.
Aylık dönemler itibariyle hesaplanan bu vergi, müteakip ayın 20nci günü akşamına kadar gelir vergisi bakımından bağlı bulunulan vergidairesine bir beyanname ile beyan edilir ve aynı süre içinde ödenir. Bir öncekiyıl içinde tahakkuk eden bu vergiler, yıllık beyanname üzerinden bu faaliyeteilişkin olarak hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilir, mahsup edilemeyenvergiler ise red ve iade edilmez.
Cari vergilendirme dönemine ilişkin ödenmemiş geçici verginintalih oyunları salonlarında elde edilen kazanca isabet eden kısmının; bu maddegereğince ödenen asgari vergi kadarki kısmı terkin edilir. Geçici verginintalih oyunları salonlarından elde edilen kazanca isabet eden kısmı, talihoyunları salonlarından sağlanan hasılatın toplam hasılat içindeki payına görehesaplanır.
Yapılan incelemeler sonucunda bu madde gereğince ödenmesi gereken,geçmiş dönemlere ait asgari verginin eksik beyan edildiğinin tespit edilmesihalinde, eksik beyan edilen bu kısım için re'sen veya ikmalen asgari vergi tarhedilir ve tarh edilen bu vergiye ceza ve gecikme faizi tatbik edilir. Yıllıkbeyanname verme süresi geçtikten sonra bu tarhiyat, yıllık beyannamede beyanedilen kazanç üzerinden hesaplanan vergiyi aşan vergi farkı için yapılır. Birönceki dönemde ödenmesi gereken verginin yıllık beyannamede mahsup edilentutarı için ise ceza ve mahsup tarihine kadar gecikme faizi aranır.
Talih oyunları salonları işletmeciliği faaliyetinde bulunankurumlar vergisi mükellefleri de cari vergilendirme döneminin kurumlarvergisine mahsup edilmek üzere bu maddede belirtilen esaslar çerçevesindeasgari vergi öderler.
Bu uygulamanın usul ve esasları Maliye Bakanlığınca tayin vetespit olunur."
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralı şöyledir :
"MADDE 73.- Herkes, kamugiderlerini karşılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.
Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasınınsosyal amacıdır.
Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur,değiştirilir veya kaldırılır.
Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflık,istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiğiyukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kurulunaverilebilir."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Ahmet N. SEZER,Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, MustafaBUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL ve Fulya KANTARCIOĞLU'nunkatılmalarıyla 8.1.1998 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, sınırlama sorununun esasinceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.
V-ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenen yasa kuralı ve dayanılan Anayasa kuralıyla bunların gerekçeleri ileöteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A-Sınırlama Sorunu
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesine göre,Anayasa Mahkemesi'ne itiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yolunabaşvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ilesınırlıdır.
İtiraz konusu maddeye göre, talih oyunları salonlarını işletenyükümlüler, gerçek usulde gelir vergisine tâbi ticarî kazanç sahipleriolabilecekleri gibi kurumlar vergisi yükümlüleri de olabilirler.
Bakılmakta olan davada davacı, kurumlar vergisi yükümlüsüdür. Bunedenle "Mükerrer Madde 111'in üçüncü fıkrasının son tümcesindeki"... mahsup edilemeyen vergiler ise red ve iade edilmez" kuralınailişkin esas incelemenin "kurumlar vergisi mükellefleri" yönündenyapılmasına, 15.4.1998 gününde Yalçın ACARGÜN ile Fulya KANTARCIOĞLU'nunkarşıoyları ve oyçokluğuyla karar verilmiştir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Mahkeme itiraz gerekçesinde, mahsup edilemeyen vergilerin red veiade edilmemesinin, bünyelerinde talih oyunu makineleri bulunan işletmeleri,yıllık kazancının üzerinde vergilendirdiğini, bunun ise malî güce göre vergiödeme ilkesine aykırı olduğu gibi vergi yükünün benzer işletmeler arasındaadaletli ve dengeli dağılımını da önlediğini belirterek Anayasa'nın73. maddesine aykırılığını ileri sürmüştür.
Anayasa'nın "Vergi Ödevi" başlıklı 73. maddesininbirinci fıkrasında, "Herkes kamu giderlerini karşılamak üzere malî gücünegöre vergi ödemekle yükümlüdür" denilerek kamu giderlerini karşılamaküzere alınan verginin "malî güce göre alınması" ve "genelliği"ilkeleri benimsenmiştir.
Genellik ilkesi, malî gücü olan herkesin vergi yükümlüsü olmasınıve ayrım gözetilmeksizin gelir, servet veya harcamaları üzerinden vergiödemesini gerektirir.
Malî güce göre vergilendirme ise, verginin, yükümlülerin ekonomikve kişisel durumlarına göre alınmasıdır. Bu ilke, malî gücü fazla olanın, azolana oranla daha fazla vergi ödemesi gereğini belirtir. "Malî güç",genellikle "ödeme gücü" anlamında kullanılmaktadır. Kamu maliyesiyönünden gelir, servet ve harcamalar malî gücün göstergesidir. Verginin,herkesten malî gücüne göre alınması, aynı zamanda eşitlik ilkesininvergilendirme alanına yansımasıdır.
73. maddenin ikinci fıkrasında, vergi yükünün adaletli vedengeli bir biçimde dağılımı öngörülmüştür. Vergilendirilecek alanların seçimive vergi yükünün adaletli ve dengeli biçimde dağılımı için yükümlülerin kişiseldurumlarının gözetilmesi gerekir. Sermaye iratlarının, ücretlere göre farklıvergilendirilmesi, en az geçim indirimi, artan oranlı vergilendirme gibiuygulamalar vergi yükünün adalete uygun dağılımı ile malî güce görevergilendirmenin araçlarıdır.
"Talih Oyunları Salonlarından Elde Edilen Kazançlarda AsgariVergi" başlığını taşıyan Mükerrer 111. maddede kurala bağlanan asgarivergi, yükümlüden asgari düzeyde ve cari vergilendirme döneminin gelir veyakurumlar vergisinden mahsup edilmek üzere, oyun masaları ve makineleri adedinegöre alınan bir vergidir.
Maddenin birinci ve altıncı fıkralarına göre, asgari vergi ödemesigerekenler, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununa göre talih oyunları salonları işletmeciliğifaaliyetinde bulunan gerçek usulde gelir vergisine tabi ticari kazanç sahipleriile aynı faaliyette bulunan kurumlar vergisi yükümlüleridir.
Mükerrer 111. maddenin birinci fıkrasında, ödenmesi gereken asgarivergi miktarları saptanmış, üçüncü fıkrasında aylık dönemler halinde hesaplananverginin takip eden ayın 20. günü akşamına kadar beyan edilerek ödeneceği, aynıfıkranın son tümcesinde de tahakkuk eden bu vergilerin, yıllık beyannameüzerinden, bu faaliyete ilişkin olarak hesaplanan gelir vergisinden mahsupedileceği, mahsup edilemeyen verginin ise red ve iade edilmeyeceği kuralabağlanmıştır.
Bu düzenleme ile, asgari verginin peşin tahsilini amaçlayanyasakoyucu; yıllık beyannamede gösterilen verginin, peşin ödenen asgarivergilerden fazla olması durumunda mahsup işleminin yapılacağını, aksi haldemahsup olanağı bulunmayan peşin vergilerin red ve iade edilmeyeceğiniöngörmüştür.
Asgari verginin konusunu, talih oyunları salonları işletmeciliğifaaliyetinden elde edilen kazançlar oluşturmaktadır. Bu salonlardaişletmecinin, oyun masalarından ve makinelerinden elde ettiği kazancı,belgelere dayanarak izleme olanağı yoktur. Yasakoyucu, Gelir Vergisi Yasası'ndayer alan, "asgarî zirai kazanç", "hayat standardı","ortalama kâr haddi" ve "asgarî gayri safi hasılat" gibigelir getiren faaliyetin özelliği nedeniyle, belge düzeninin tam olarakuygulanamadığı bu alanda da gerçek gelire ulaşmak amacıyla "oyun masası veoyun makinesi sayısı" ölçütünü öngören "asgarî vergi" esasınıbenimsemiştir.
Talih oyunları salonlarında elde edilen kazançlardan "asgarivergi" alınmasını düzenleyen bu kural, yükümlünün gerçek gelirine ulaşmakve böylece Anayasa'da öngörülen "malî güce göre vergilendirme" ve"vergi yükünün adaletli ve dengeli bir şekilde dağılımı" ilkelerinigerçekleştirmek amacına yönelik bir düzenlemedir.
Belirtilen nedenlerle, itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 73.maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına aykırı bir yönü yoktur. İtirazın reddigerekir.
VI- SONUÇ
31.12.1960 günlü, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na 4108sayılı Yasa'nın 24. maddesi ile eklenen "Mükerrer Madde 111'in üçüncüfıkrasının son tümcesindeki "... mahsup edilemeyen vergiler ise red veiade edilmez" kuralının, "kurumlar vergisi mükellefleri"yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 15.4.1998 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Mustafa YAKUPOĞLU
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
KARŞIOYGEREKÇESİ
Aynı konuya ilişkin, 15.4.1998 günlü, E: 1997/51, K: 1998/8 sayılıdosyadaki karşıoy gerekçesi bu karar için de geçerli olduğundan, aynı gerekçeile çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU