Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1998/29, K.1998/60 Sayılı Karar - 07/10/1998

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 1998/29

Karar Sayısı: 1998/60

Karar Günü : 7.10.1998

R.G. Tarih-Sayı :27.11.1998-23536

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Erzurum VergiMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 25.12.1997 günlü,4316 sayılı "1998 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun 70. maddesinin,Anayasa'nın 73., 87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.

I- OLAY

İhtirazi kayıtla ödenen ek taşıt alım vergisinin iadesine ilişkindavada, bu verginin uygulanma süresini 31.12.1998 gününe kadar uzatan 1998 MalîYılı Bütçe Kanunu'nun 70. maddesinin, Anayasa'ya aykırılık oluşturduğuyolundaki davacı savlarını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurudabulunmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

1998 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun "1318 sayılı Kanunun Geçici 2nci Maddesinin uygulama süresi" başlıklı 70. maddesi şöyledir:

"29.7.1970 tarihli ve 1318 sayılı Kanuna 24.3.1988 tarihli ve3418 sayılı Kanunla eklenen geçici 2 nci maddedeki süre 31.12.1998 tarihinekadar uzatılmıştır."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır :

1- "Madde 73.- Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere,malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.

Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasınınsosyal amacıdır.

Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur,değiştirilir veya kaldırılır.

Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflık,istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiğiyukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kurulunaverilebilir."

2- "MADDE 87.- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev veyetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu vebakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmündekararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasarılarınıgörüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek;milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anayasanın 14 üncümaddesindeki fiillerden dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere, genel ve özelaf ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerinegetirilmesine karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkilerikullanmak ve görevleri yerine getirmektir."

3- "MADDE 88.- Kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu vemilletvekilleri yetkilidir.

Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisindegörüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir."

4- "MADDE 89.- Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisincekabul edilen kanunları onbeş gün içinde yayımlar.

Yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunları, bir daha görüşülmeküzere, bu hususta gösterdiği gerekçe ile birlikte aynı süre içinde, TürkiyeBüyük Millet Meclisine geri gönderir. Bütçe kanunları bu hükme tâbi değildir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu aynen kabulederse, kanun Cumhurbaşkanınca yayımlanır; Meclis, geri gönderilen kanunda yenibir değişiklik yaparsa, Cumhurbaşkanı değiştirilen kanunu tekrar Meclise gerigönderebilir.

Anayasa değişikliklerine ilişkin hükümler saklıdır."

5- "MADDE 161.- Devletin ve kamu iktisadî teşebbüsleridışındaki kamu tüzelkişilerinin harcamaları, yıllık bütçelerle yapılır.

Malî yıl başlangıcı ile genel ve katma bütçelerin nası1hazırlanacağı ve uygulanacağı kanunla belirlenir.

Kanun, kalkınma planları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldanfazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usuller koyabilir.

Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hükümkonulamaz."

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Ahmet N. SEZER,Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F.TUNCEL, Mustafa YAKUPOĞLU, Nurettin TURAN, Fulya KANTARCIOĞLU ve Mahir CanILICAK'ın katılmalarıyla 16.6.1998 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, iptaliistenilen Yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri veöteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı

29.7.1970 günlü, 1318 sayılı Finansman Kanunu'na 24.3.1988 günlü,3418 sayılı Yasa'nın 22. maddesi ile geçici 2. madde eklenmiştir. Bu maddeninilk fıkrasında, "Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 10 yılsüre ile geçerli olmak üzere, otomobil, kaptıkaçtı, panel, arazi taşıtı(münhasıran yük taşımak maksadı ile imal edilenler hariç) ve minibüslerin,fabrika, anabayi, bayi, bölge bayii, yetkili satıcı, acente, satıcı ve motorluaraç ticareti yapanlardan, fatura veya benzeri belgeler ile ilk iktisabı veyayurt dışından ithali, bir defaya mahsus olmak üzere, ek taşıt alım vergisinetabidir" denilmektedir.

Maddede öngörülen on yıllık süre 24.3.1998 gününde tamamlanmıştır.Ancak, bu süre tamamlanmadan önce, 1.1.1998 gününde yürürlüğe giren 4316sayılı, 1998 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 70. maddesi ile 29.7.1970 tarihli ve1318 sayılı Kanuna 24.3.1988 tarihli 3418 sayılı Kanunla eklenen geçici 2 ncimaddedeki süre 31.12.1998 tarihine kadar uzatılmıştır.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

1- Anayasa'nın 87., 88., 89. ve 161. Maddeleri Yönünden İnceleme

Başvuran Mahkeme, yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak işi ilebütçeyi görüşmek ve kabul etmek işinin Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ayrıayrı görevleri olduğunun Anayasa'nın 87. maddesinde belirtildiğini; yasalarla,bütçe yasalarının yasalaşması usul ve esaslarının Anayasa'nın 88. ve 89.maddeleri ile 161. ve devam eden maddelerinde kurallara bağlandığını; Anayasa'nın,bütçe yasalarını diğer yasalardan ayrı tuttuğunu; 161. maddesinin de"Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hükümkonulamaz" kuralını getirdiğini; nitelik itibariyle de, bir yasa kuralınınancak aynı nitelikte bir başka yasa kuralı ile değiştirilmesinin ya dakaldırılmasının gerektiğini; bir yasa hükmünün uygulanma süresininuzatılmasının da aynı kurala bağlı olacağını; bu nedenlerle, FinansmanKanunu'nun taşıt alım vergisi bölümüne 3418 sayılı Yasa'yla eklenen geçici 2.maddede öngörülen ve 31.3.1998 gününde sona eren taşıt alım vergisi uygulamasüresini, 31.12.1998 gününe kadar uzatan, 4316 sayılı 1998 Malî Yılı BütçeKanunu'nun 70. maddesinin Anayasa'nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerineaykırılık oluşturduğunu ileri sürmüştür.

Anayasa'nın 87. maddesinde, genel olarak Türkiye Büyük MilletMeclisi'nin yasa koyma, değiştirme ve kaldırma görev ve yetkisinden sözedildikten sonra bütçe yasa tasarısını görüşme ve kabul etmesine özel olarakyer verilmiştir. Yasa tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndegörüşülme usul ve esasları ile yayımlanması Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerindedüzenlenmiş, bütçe yasalarının görüşülme usul ve esasları ise 162. maddedeayrıca kurala bağlanmıştır. Buna göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülmesindeayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kurul'da üyelerin gider artırıcı veyagelir azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiş ve Anayasa'nın 89. maddesindede diğer yasalardan farklı olarak Cumhurbaşkanı'na, bütçe yasalarını bir dahagörüşülmek üzere TBMM'ne geri gönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan,Anayasa'nın 163. maddesinde, bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esasları dadüzenlenmiş, Bakanlar Kurulu'na kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklikyapma yetkisi tanınmamıştır.

Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, "Bütçe yasalarınabütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz" denilmektedir.Yasa konusu olabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla, "bütçe ile ilgilihükümler" ifadesi bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcınitelikte düzenlemeler olarak değerlendirilmelidir.

Bir kuralın, bütçeden harcamayı ya da bütçeye gelir sağlamayıgerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde "bütçe ile ilgilihükümlerden" sayılmasını gerektirmez. Her yasada değişik türde gidere nedenolabilecek kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin eğitim,savunma, sağlık, yargı, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmeti alanlarınailişkin yasaların, bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bukonulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarınahükümler koymak yoluna gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçeninyapılması ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, yasakoyucunun başkaamaçla ve bütçeninkinden tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirmesi gerekenyasama işlemleridir. "Bütçe ile ilgili hüküm" ifadesine dayanılarak,gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçe yasası iledüzenlemek, Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalar bakımından uygulanamazduruma düşürür.

Anayasa'nın 161. maddesinin getiriliş amacı, bütçe yasalarında,bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe yasalarını ilgisizkurallardan uzak tutmak, kendi yapısı içinde bütünleştirmek olduğundan BütçeYasası ile bir yasa ya da KHK'nin herhangi bir kuralı değiştirilemeyeceği gibi,bütçe ile ilgili olmayan yeni bir kural da konulamaz.

3418 sayılı Yasa'nın 22. maddesi ile getirilen ek taşıt alımvergisine ilişkin 10 yıllık süreyi uzatarak bu Yasa'da değişiklik yapılmasısonucunu doğuran 1998 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 70. maddesi, Anayasa'nın 87.,88., 89. ve 161. maddelerine aykırılık oluşturmaktadır. İptali gerekir.

2- Anayasa'nın 73. Maddesi Yönünden İnceleme

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Anayasa'nın 73. maddesinde, vergi,resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin kanunla konulacağının,değiştirileceğinin ve kaldırılacağının hükme bağlandığını; devlet daire vemüesseselerinin yıllık harcamalarının ise bütçe kanunu ile yapılacağını; 1998Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 70. maddesinin, Anayasa'nın 73. maddesine deaykırılık oluşturduğunu ileri sürmüştür.

Anayasa'nın "Vergi ödevi" başlıklı 73. maddesininbirinci ve ikinci fıkralarında, herkesin kamu giderlerini karşılamak üzere,malî gücüne göre vergi ödemekle yükümlü bulunduğu; vergi yükünün adaletli vedengeli dağılımının maliye politikasının sosyal amacı olduğu belirtildiktensonra, üçüncü fıkrasında da "vergi, resim, harç ve benzeri malîyükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır" denilmiştir.Fıkrada belirtilen yasaların bütçe yasaları olmadığı açıktır.

29.7.1970 günlü ve 1318 sayılı Finansman Yasası'na, ek taşıt alımvergisi ile ilgili geçici bir madde eklenmiş ve 10 yıllık bir uygulama süresikonulmuştur. Bu süre 1998 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 70. maddesi ileuzatılmıştır. Böylece vergi yasasına ilişkin bir kural, Bütçe Yasası iledeğiştirilmiştir.

Bu nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 73. maddesine deaykırıdır. İptali gerekir.

VI- SONUÇ

"25.12.1997 günlü, 4316 sayılı "1998 Malî Yılı BütçeKanunu"nun 70. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,7.10.1998 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.