Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1998/36, K.1998/49 Sayılı Karar - 20/07/1998

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 1998/36

Karar Sayısı : 1998/49

Karar Günü : 20.7.1998

R.G. Tarih-Sayı :16.11.2000-24232

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay İdari DavaDaireleri Genel Kurulu

İTİRAZIN KONUSU : 4.12.1984 günlü,3096 sayılı "Türkiye Elektrik Kurumu Dışındaki Kuruluşların ElektrikÜretimi, İletimi, Dağıtımı ve Ticareti ile Görevlendirilmesi HakkındaKanun"un 3. maddesinin, Anayasa'nın 5., 7., 35., 167. ve 172. maddelerineaykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir.

I- OLAY

Bakanlar Kurulu'nun 13.11.1996 günlü, 96/8811 sayılı kararının iptalineilişkin Danıştay Onuncu Daire kararını temyizen inceleyen Danıştay İdari DavaDaireleri Genel Kurulu, 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin iptali veyürürlüğünün durdurulması istemiyle başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

İtiraz Konusu Yasa Kuralı

4.12.1984 günlü, 3096 sayılı Yasa'nın iptali istenilen 3. maddesişöyledir:

"Madde 3- Elektrikle ilgili hizmetvermek üzere kurulmuş olan sermaye şirketlerine; Devlet Planlama Teşkilatınıngörüşünü havi Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığının teklifi üzerine, BakanlarKurulu, önceden yönetmelikle belli edilmiş görev bölgelerinde, elektrik üretim,iletim ve dağıtım tesisleri kurulması ve işletilmesi ile ticaretinin,yaptırılmasına karar verebilir.

Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı, Bakanlar Kurulu Kararı ilebelirlenen çerçeve içerisinde ilgili görevli şirketle sözleşme akdeder."

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılantoplantıda, Mahkeme'nin iptalini istediği kuralın bakmakta olduğu davadauygulanıp uygulanmayacağı sorunu öncelik taşıdığından, ilk inceleme raporu,dava dosyası ve ekleri ile iptali istenen kural, bunların gerekçeleriyle diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği düşünüldü :

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddî olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali içinAnayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarıncabir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yönteminceaçılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenenkuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasakuralından amaç, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümündeveya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktebulunan kurallardır.

Davacı şirketin, yönetmelikle belirlenmiş görev bölgesindeelektrik üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticaretini yapmak istemiyle başvurudabulunduğu, konuya ilişkin fizibilite raporu hazırlayarak Bakanlığa sunduğu,raporun Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nca uygun bulunduğu ve şirketingörevlendirilmesine ilişkin 9.10.1991 tarih ve 91/2325 sayılı Bakanlar KuruluKararının tesis edildiği, ancak görev verme sözleşmesi imzalanmayarak, davakonusu Kararname ile görevlendirme kararının geri alındığı anlaşılmaktadır.

İtiraz yoluna başvuran Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu,3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin tamamının iptalini istemiştir.

İtiraz konusu 3. maddede, "Elektrikle ilgili hizmet vermeküzere kurulmuş olan sermaye şirketlerine; Devlet Planlama Teşkilatının görüşünühavi Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının teklifi üzerine, Bakanlar Kurulu,önceden yönetmelikle belli edilmiş görev bölgelerinde, elektrik üretim, iletimve dağıtım tesisleri kurulması ve işletilmesi ile ticaretinin, yaptırılmasınakarar verebilir.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Bakanlar Kurulu kararı ilebelirlenen çerçeve içerisinde ilgili görevli şirketle sözleşme akdeder"denilmektedir. Bakanlar Kurulu, 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesine dayanarakaldığı 9.11.1991 günlü, 91/2325 sayılı kararla davacı şirketi kimi illerde otuzyıl süre ile elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticaretini yapmaklagörevlendirmiş; 13.11.1996 günlü, 96/8811 sayılı kararla da bu görevlendirmeyeilişkin kararı geri almıştır. Davacı şirket, Danıştay Onuncu Dairesi'ne gerialma işleminin iptali istemiyle başvurarak Bakanlar Kurulu'nun 96/8811 sayılıgeri alma kararının iptalini istemiştir.

Danıştay Onuncu Dairesi'nce verilen kararda, 3096 sayılı Yasa'nın3. maddesine dayanılmamış, uyuşmazlık, idari işlemlerin geri alınmasına ilişkinİdare Hukuku ilkelerine göre çözümlenmiştir. Bu durumda, 3096 sayılı Yasa'nın3. maddesi Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu'nda görülmekte olandavada uygulanacak kural değildir.

Açıklanan nedenle, Anayasa'nın 152. maddesi ile 2949 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28.maddesine uygun olmayan başvurunun reddi gerekir.

V- SONUÇ

4.12.1984 günlü, 3096 sayılı "Türkiye Elektrik KurumuDışındaki Kuruluşların Elektrik Üretimi, İletimi, Dağıtımı ve Ticareti ileGörevlendirilmesi Hakkında Kanun'un 3. maddesi bakılmakta olan davadauygulanacak kural olmadığından, bu maddeye ilişkin itirazın Mahkemeninyetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Ahmet Necdet SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ,Sacit ADALI ile Ali HÜNER'in, "Maddenin bakılmakta olan davada uygulanacakkural olduğu" yolundaki karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 20.7.1998 günündekarar verildi.

KARŞIOYYAZISI

Bakılmakta olan davada, davacı, 9.10.1991 gün ve 91/2325 sayılıBakanlar Kurulu kararı ile elektrik üretim, iletim ve dağıtım konularındaticaret yapmak üzere görevlendirildiğini, aradan uzun süre geçmesine karşın,buna ilişkin sözleşmenin yapılmadığını, daha sonra Bakanlar Kurulu'nun3.11.1996 günlü, 96/8811 sayılı kararı ile görevlendirilmenin iptal edildiğiniileri sürerek, bu karar ile bunun dayanağını oluşturan Yönetmeliğinçıkarılmasına ilişkin 14.11.1996 gün ve 96/8810 sayılı Bakanlar Kurulu kararınıniptalini istemiştir.

Danıştay 10. Dairesi, görevlendirmenin geri alınmasına ilişkin96/8811 sayılı Bakanlar Kurulu kararını iptal etmiş, Yönetmeliğin çıkarılmasınailişkin Bakanlar Kurulu kararının iptali istemini ise reddetmiştir. 10.Daire'nin bu kararının Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu'nda temyizengörüşülmesi sırasında 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin davada uygulanacakkural olması nedeniyle Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülmüştür.

3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesi bakılmakta olan davada uygulanacakkuraldır. Bakanlar Kurulu davacı şirketin görevlendirilmesine ilişkin 91/2325sayılı kararını 96/8811 sayılı kararla geri alırken, 3096 sayılı Yasa'nın 3.maddesini uygulamak durumundadır. İdarî işlemlerin tesis edildikleri usule göregeri alınabilecekleri idare hukukunun genel ilkesidir. İşlemin geri alınmasınailişkin izlenmesi gereken yol, işlemin ilk defa yapılmasına ilişkin Yasa'nın 3.maddesinde öngörülen usule göre belirlenecektir. Başka bir anlatımla, BakanlarKurulu kararının geri alınma işleminin hukuka uygunluk denetimi, diğer konularyanında 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesinde işlemin tesisine ilişkin usulgözetilerek yapılacaktır.

Öte yandan, bakılmakta olan davada, şirketleringörevlendirilmesine ilişkin esasları düzenleyen Yönetmeliğin yürürlüğekonulması hakkındaki 96/8810 sayılı Bakanlar Kurulu kararının da iptaliistenmiştir. Söz konusu Yönetmelik, 3096 sayılı Yasa'nın 3. ve 10. maddelerinedayanılarak çıkarılmıştır. Yönetmeliğin yargısal denetimi idare hukukunun genelesasları yanında Yasa'da öngörülen esas ve usule ilişkin çerçeve kapsamındayapılacaktır. Bu bağlamda da 3. madde Mahkeme'nin bakmakta olduğu davadauygulanacak kuraldır.

Açıklanan nedenlerle, 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin davadauygulanacak kural olmadığı yolundaki çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.

KARŞIOYYAZISI

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesi uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmışve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kurallarında o davada uygulanacak olması gerekmektedir.

Uygulanacak yasa kuralından amaç, davanın değişik evrelerindeortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuzyönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır,

Dava dosyasının incelenmesinden, davacı şirketin yönetmeliklebelirlenmiş görev bölgesinde, elektrik üretimi ve iletimi, dağıtımı veticaretini yapmak isteğiyle başvuruda bulunduğu, konu ile ilgili hazırladığıfizibilite raporunun davalı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nca uygunbulunduğu ve davacı şirketin görevlendirilmesine ilişkin Bakanlar Kurulu kararıverildiği, ancak görev verme sözleşmesi imzalanmayarak görev verme kararınıngeri alındığı anlaşılmaktadır.

İtiraz yoluna başvuran Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 3096sayılı Yasa'nın 3. maddesinin iptalini istemiştir.

3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesinde Bakanlar Kurulu'nun, elektrikleilgili hizmet vermek üzere kurulmuş sermaye şirketlerine, Devlet PlanlamaTeşkilatının görüşünü havi Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın teklifiüzerine, önceden belirlenmiş görev bölgelerinde, elektrik üretim, iletim vedağıtım tesisleri kurulması ve işletilmesi ile ticaretinin yaptırılmasına kararverebileceği ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın, Bakanlar Kurulu kararıile belirlenen çerçeve içersinde ilgili görevli şirketle sözleşme akdedeceğihükme bağlanmıştır.

Bakanlar Kurulu 9.10.1991 günlü, 2325 sayılı kararı ile davacışirketi elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticaret yapmakla görevlendirmiş,13.11.1996 günlü, 8811 sayılı kararı ile ise Yasa'nın 3. maddesine dayanarak bugörevlendirilmeyi iptal etmiştir.

3. maddesinde sözleşme akdedilmeden önceki evrede yapılacakişlemler de düzenlenmektedir. İdare hukukunun geliştirdiği kurallardan biriolan usulde paralellik kuralına göre idari işlem tesis edildiği usulde gerialınabilecektir. Davacı şirket 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesine göregörevlendirilmiş ve görevlendirme işleminin iptaline ilişkin Bakanlar Kurulukararı da aynı maddeye dayandırılmıştır. Uyuşmazlığın çözümünde 3096 sayılıYasa'nın 3. maddesi uygulanacak kural niteliğindedir.

Bu nedenle, davada uygulanacak kural olmadığından, maddeye ilişkinitirazın Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddine karar veren çoğunlukgörüşüne karşıyım.

KARŞIOYYAZISI

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmışve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kurallarında o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralından amaç,davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.

Bakılmakta olan davada, Onuncu Daire kararını temyizen inceleyen,Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu, 3096 sayılı Yasa'nın 3. maddesininiptali istemiyle başvurmuştur.

3096 sayılı Yasa'nın "Görevin Verilmesi" başlıklı 3.maddesinde "Elektrikle ilgili hizmet vermek üzere kurulmuş olan sermayeşirketlerine: Devlet Planlama Teşkilatının görüşünü havi Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığının teklifi üzerine, Bakanlar Kurulu,önceden yönetmelikle belli edilmiş görev bölgelerinde elektrik üretim,iletim ve dağıtım tesisleri kurulması ve işletilmesi ile ticaretininyaptırılmasına karar verebilir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, BakanlarKurulu Kararı ile belirlenen çerçeve içerisindeilgili görevli şirketle sözleşmeakdeder" kuralı yer almaktadır.

Yasa'nın 3. maddesi ve 16.8.1985 günlü, 85/9800 sayılı Kararnameeki yönetmelik uyarınca, Bakanlar Kurulu Kararı ile davacı şirket, 4. görevbölgesinde 30 yıl süreyle elektrik üretimi, dağıtımı ve ticareti yapmaklagörevlendirilmiş, ancak görevlendirmeye ilişkin bu karar, itiraz konusu 3.maddeye dayanılarak 13.11.1996 günlü, 96/8811 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ileiptal edilmiştir.

Davacı Şirket, Bakanlar Kurulu kararına karşı Danıştay'da idariişlemin iptali istemiyle dava açmıştır. Görülmekte olan davada, elektriküretimi, dağıtımı ve ticaretinin yapılması yolundaki Bakanlar Kurulu kararınıngeri alınmasında veya yeniden davacı şirketin görevlendirilmesinde itirazkonusu 3. madde uygulanacak kural niteliğini taşımaktadır. Danıştay OnuncuDairesince verilen ve İdari Dava Daireleri Genel Kurulunca temyizen incelenenkararda, geri alınma işleminin idare hukuku ilkelerine dayandırılmış olması,itiraz konusu 3. maddede belirlenen kuralların, davanın görülmesinde veçözümlenmesinde nazara alınmayacağı veya olumlu ya da olumsuz yönde etkiyapacak nitelikte görülmediği anlamına gelemez. Davayı temyizen inceleyen İdariDava Daireleri Genel Kurulu, bu davanın görülmesinde ve sonuçlandırılmasındamutlaka itiraz konusu 3. maddede yer alan kuralları gözönünde bulunduracaktır.

Belirtilen nedenlerle, 3096 sayılı Yasa'nın itiraz konusu 3.maddesi bakılmakta olan davada uygulanacak kural niteliğinde olduğundan aksineoluşan çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.