Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1998/37, K.1999/25 Sayılı Karar - 08/06/1999

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 1998/37

Karar Sayısı : 1999/25

Karar Günü : 8.6.1999

R.G. Tarih-Sayı :22.04.2000-24028

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 1. İdareMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 3.4.1998 günlü, 4359sayılı "14.7.1965 Tarihli ve 657 Sayılı, 8.6.1949 Tarihli ve 5434 Sayılı,5.3.1964 Tarihli ve 439 Sayılı, 30.4.1992 Tarihli ve 3797 Sayılı, 11.10.1983Tarihli ve 2914 Sayılı Kanunların Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması ve5.1.1961 Tarihli ve 222 Sayılı, 24.11.1994 Tarihli ve 4048 Sayılı KanunlarınBazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Kanun'un geçici 7.maddesinin birinci fıkrasında yer alan "... 1997 yılında geçici işçistatüsünde azami 7 ay ve daha az süreli çalışmış olan ve ..."sözcüklerinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Geçici işçi olarak çalışırken yardımcı hizmetler sınıfıkadrolarına atanabilmek için yapılacak sınava katılma başvurusunun reddineilişkin işlemin iptali için açılan davada, davacının Anayasa'ya aykırılıksavını ciddi bulan Mahkeme, 4359 sayılı Yasa'nın geçici 7. maddesinin birincifıkrasında yer alan "... 1997 yılında geçici işçi statüsünde azami 7 ay vedaha az süreli çalışmış olan ve ..." sözcüklerinin iptali istemiylebaşvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A. İtiraz Konusu Yasa Kuralı

3.4.1998 günlü, 4359 sayılı Yasa'nın geçici 7. maddesinin iptaliistenilen sözcükleri de içeren birinci fıkrası şöyledir:

"GEÇİCİ MADDE 7.- Milli Eğitim Bakanlığı, SağlıkBakanlığı ile Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün boş bulunan yardımcı hizmetlersınıfı kadrolarındaki eleman ihtiyacını karşılamak amacıyla bu kadrolara; Genelve Katma Bütçeli Kuruluşların bütçe ödenekleri çerçevesinde 1997 yılında geçiciişçi statüsünde azami 7 ay ve daha az süreli çalışmış olan ve bu Kanununyayımlandığı tarihten itibaren 30 gün içinde yazılı olarak müracaat etmiş vebunlar arasından çalıştıkları kurumlarca yapılan değerlendirme sonucundaihtiyaç fazlası olduğu tespit edilmiş bulunanlar; 657 sayılı DevletMemurları Kanununda belirtilen genel ve özel şartları taşımaları, 1.1.1998tarihi itibariyle 40 yaşından gün almamış bulunmaları, ilköğrenim (ilkokul veortaokul) veya lise ve dengi okul mezunu olmaları, ihtiyaç duyulan illerdeçalışmayı kabul etmeleri ve her iki kurum için Milli Eğitim Bakanlığıtarafından Sağlık Bakanlığı ile müştereken yapılacak merkezi (Ö.D.Y.M.) sınavıbaşarmaları kaydıyla 1998 yılı sonuna kadar Maliye Bakanlığınca kullanılmasınaizin verilen yardımcı hizmetli kadrolarına başarı sıralamasına göreatanabilirler."

B. Dayanılan Anayasa Kuralı

İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralı şöyledir:

"MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."

C. İlgili Anayasa Kuralı

İlgili görülen Anayasa kuralı şöyledir :

"MADDE 70.- Her Türk, kamuhizmetlerine girme hakkına sahiptir.

Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırımgözetilemez."

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Ahmet NecdetSEZER, Güven DİNÇER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Ali HÜNER,Mustafa YAKUPOĞLU, Nurettin TURAN, Aysel PEKİNER, Mahir Can ILICAK ve RüştüSÖNMEZ'in katılmalarıyla 31.7.1998 günü yapılan ilk inceleme toplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverildi.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı ile dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları, bunlarıngerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı,Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü'nün boş bulunan yardımcı hizmetler sınıfı kadrolarındakieleman ihtiyacının 1997 yılında geçici işçi statüsünde azami 7 ay ve daha azsüreli çalışmış olanlar arasından seçilerek karşılanmasına ilişkin kuralınAnayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların, kanunhükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusundailgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık kararıverebileceğinden, itiraz konusu kuralla ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 70.maddesi yönünden de incelenmiştir.

Anayasa'nın 10. maddesinde "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veyasınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar"; 70. maddesinde ise "Her Türk kamu hizmetine girmekhakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başkahiçbir ayırım gözetilemez" denilerek kamu hizmetine girmede de eşitlikilkesi benimsenmiştir.

Buna göre yasaların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ayrılığı gözetilmeyecek ve bunedenlerle eşitsizliğe yol açılmayacaktır. Bu ilkeyle, birbirlerinin aynıdurumunda olanlara ayrı kuralların uygulanması ve ayrıcalıklı kişi vetoplulukların yaratılması engellenmektedir. Yasa önünde eşitlik, herkesin heryönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Kimilerinin Anayasa'nın13. maddesinde öngörülen nedenlerle değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlikilkesine aykırılık oluşturmaz. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya datopluluklar için değişik kuralları ve değişik uygulamaları gerektirebilir. Aynıhukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursaAnayasa'da öngörülen eşitlik ilkesizedelenmez.

İtiraz konusu kuralla 1997 yılında azami 7 ay çalışan geçiciişçilere, diğer koşulları da taşımaları kaydıyla memuriyet sınavına girme hakkıverilmesine karşılık aynı veya farklı yıllarda 7 ay ve daha fazla çalışan geçiciişçilere bu hakkın verilmemesi görevin gerektirdiği bir niteliktenkaynaklanmadığı gibi Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen nedenlere dedayanmamaktadır. Çünkü 1997 yılı içinde 7 aydan az çalışanların, aynı ya dadiğer yıllarda bu süreden daha fazla çalışanlara göre daha nitelikli hizmetverebilecekleri düşünülemeyeceğinden yapılan ayrımın hizmet gereklerine bubağlamda kamu yararına uygun olduğu ileri sürülemez.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu sözcükler Anayasa'nın 10. ve70. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Lütfi F. TUNCEL bu görüşlere katılmamıştır.

VI- SONUÇ

3.4.1998 günlü, 4359 sayılı "14.7.1965 Tarihli ve 657 Sayılı,8.6.1949 Tarihli ve 5434 Sayılı, 5.3.1964 Tarihli ve 439 Sayılı, 30.4.1992Tarihli ve 3797 sayılı, 11.10.1983 Tarihli ve 2914 Sayılı Kanunların BazıMaddelerinde Değişiklik Yapılması ve 5.1.1961 Tarihli ve 222 Sayılı, 24.11.1994Tarihli ve 4048 Sayılı Kanunların Bazı Maddelerinin Yürürlükten KaldırılmasıHakkında Kanun"un Geçici 7. maddesinin birinci fıkrasında yer alan,"... 1997 yılında ... azami 7 ay ve daha az süreli ..." sözcüklerininAnayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Lütfi F. TUNCEL'in karşıoyu veOYÇOKLUĞUYLA, 8.6.1999 gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

Anayasa Mahkemesi'nin belirtilen kararıyla, 3.4.1998 günlü, 4359sayılı Yasa'nın Geçici 7. maddesinin birinci fıkrasında yer alan, "...1997 yılında ... azami 7 ay ve daha az süreli ..." sözcüklerininAnayasa'nın 10. ve 70. maddelerine aykırılığı savıyla iptaline kararverilmiştir.

İptali istenilen Geçici 7. maddeye göre; Millî Eğitim Bakanlığı,Sağlık Bakanlığı, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü'nün boş bulunan yardımcıhizmetler sınıfı kadrolarındaki eleman ihtiyacını karşılamak amacıyla, bukadrolara; Genel ve Katma Bütçeli kuruluşların bütçe ödenekleri çerçevesinde;

- 1997 yılında geçici işçi statüsünde azami 7 ay ve daha az süreliçalışmış;

- Bu Kanun'un yayımlandığı tarihten itibaren 30 gün içindemüracaat etmiş;

- (Bunlar arasından) çalıştıkları kurumlarca yapılan değerlendirmesonucunda ihtiyaç fazlası olduğu tespit edilmiş bulunanlar;

- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda belirtilen genel ve özelşartları taşımaları;

- 1.1.1998 tarihi itibariyle 40 yaşından gün almamış bulunmaları;

- İlköğrenim (ilkokul ve ortaokul) veya lise ve dengi okul mezunuolmaları;

- İhtiyaç duyulan illerde çalışmayı kabul etmeleri ve;

- Her iki kurum için Millî Eğitim Bakanlığı tarafından SağlıkBakanlığı ile müştereken yapılacak (Ö.D.Y.M.) sınavını başarmaları;

- Kaydıyla;

- 1998 yılı sonuna kadar Maliye Bakanlığı'nca kullanılmasına izinverilen yardımcı hizmetli kadrolarına başarı sıralamasına göre atanabilirler.

4359 sayılı Yasa tasarısının T.B.M.M.de görüşülmesi sırasında,özellikle Geçici 7. maddeye yönelik görüşmelerde; Köy Hizmetleri GenelMüdürlüğü başta olmak üzere, yatırımcı kuruluşlarda yığılan geçici işçistatüsünde çalışanların buralardan alınarak, kimi kuruluşların yardımcıhizmetler sınıfı kadrolarında boş bulunan görevlere aktarılmaları, böylece deyatırımcı kuruluşların olanaklarını daha çok yatırıma yönlendirmelerinindüşünüldüğü belirtilmiştir.

Geçici 7. maddede, yardımcı hizmetler sınıfına, geçici işçistatüsünden atanacaklar için gereken koşullar bütün yönleriyle belirlenmiştir.

1997 yılında geçici işçi statüsünde çalışanlar, bu kadrolardageçmiş yıllardan beri devam edip gelenlerdir. Yasakoyucu, 1997 yılında geçiciişçi statüsünde azami 7 ay ve daha az süreli çalışmış olmayı, diğer koşullarlabirlikte yeterli görmüştür. Burada amacın kamu yararı gözetilerek, devlettegeçici işçi statüsünde çalışmış olanların yardımcı hizmet sınıfınaaktarılmasıyla bu statünün yükünün azaltılması hatta tamamen ortadankaldırılması olduğu anlaşılmaktadır.

Anayasa Mahkemesi kararında da vurgulandığı gibi, yasa önündeeşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez.Kimilerinin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen nedenlerle değişik kurallarabağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Aynı hukuksal durumlaraynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'daöngörülen eşitlik ilkesi zedelenmiş olmaz.

Yasakoyucu kamu yararını da gözeterek geçici işçi statüsünde 7 ayveya daha az çalışmış olmayı, yardımcı hizmetler sınıfına aktarılmanın birkoşulu olarak öngörmüştür. Sadece bu koşulu da yeterli görmemiş ve diğerkoşulları da buna eklemiştir.

Anayasa'nın 70. maddesinin birinci fıkrasında, her Türk'ün kamuhizmetlerine girme hakkına sahip olduğu; ikinci fıkrasında da, hizmete alınmadagörevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemez denilmiştir.

İptali istenen kuralın 70. maddenin birinci fıkrasına aykırı biryönünün bulunmadığı kuşkusuzdur.

Geçici işçi statüsünde çalışan işçilerin, Millî Eğitim Bakanlığı,Sağlık Bakanlığı ve Gençlik Spor Genel Müdürlüğü'nün boş bulunan yardımcıhizmetler sınıfı kadrolarına atanabilmeleri için yasakoyucu tarafındanbelirlenen özel ve genel koşullar ise, 70. maddenin belirlediği hizmetealınmadaki görevin gerektirdiği nitelikler meyanında kabul edilebilecekkoşullardır.

Belirtilen nedenlerle, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. ve70. maddelerine aykırılığı bulunmamaktadır. Çoğunluğun kuralın iptali yönündekigörüşüne katılmıyorum.