Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1998/42, K.1998/65 Sayılı Karar - 16/10/1998

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 1998/42

Karar Sayısı : 1998/65

Karar Günü : 16.10.1998

R.G. Tarih-Sayı :17.05.2000-24052

İPTAL DAVASINI AÇAN :Anamuhalefet (Fazilet) Partisi Türkiye BüyükMillet Meclisi Grubu Adına Grup Başkanı Recai KUTAN

İPTAL DAVASININ KONUSU :29.7.1998 günlü, 23417 mükerrer sayılıResmî Gazetede yayınlanan 22.7.1998 günlü 4369 sayılı "Vergi Usul Kanunu,Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, Gelir Vergisi Kanunu, KurumlarVergisi Kanunu, Katma Değer Vergisi Kanunu, Gider Vergileri Kanunu, EmlakVergisi Kanunu, Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu, Motorlu Taşıtlar VergisiKanunu, Damga Vergisi Kanunu, Harçlar Kanunu,3505 Sayılı Kanun, Katma DeğerVergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları MecburiyetiHakkında Kanun, Belediye Gelirleri Kanunu, 1318 ve 4208 Sayılı Kanunlar ile 178Sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun HükmündeKararname ve 190 Sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun HükmündeKararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun"un, kimi maddelerininAnayasa'nın Başlangıç'ının üçüncü ve yedinci fıkraları ile 2., 5., 10., 11.,38., 73., 166., 48., 123. ve 127. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.

I- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Ahmet NecdetSEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, LütfiF. TUNCEL, Mustafa YAKUPOĞLU, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve RüştüSÖNMEZ'in katılmalarıyla 16.10.1998 günü yapılan ilk inceleme toplantısında;ilk inceleme raporu, dava dosyası ve ekleri ile iptali istenen Yasa kurallarıve dayanılan Anayasa kurallarıyla, bunların gerekçeleri ve öbür yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Anamuhalefet (Fazilet) Partisi TBMM Grup Başkanı 21.7.1998 günündealınan Grup kararına dayanarak, 22.7.1998 günlü, 4369 sayılı Yasa'nın iptaliiçin dava açmıştır.

Grup kararında "Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve BütçeKomisyonu'nda görüşülen ve Genel Kurulu'nda görüşülmekte olan Vergi UsulKanunu'nun bazı maddelerinin Anayasa'ya aykırı olduğu müşahade olunmuştur.Tasarının bu şekilde kanunlaşması halinde Anamuhalefet Partisi Grubu sıfatıylaAnayasa Mahkemesi'ne başvurulması hususunda Genel Başkan Recai Kutan'a yetkiverilmesi maddesi gündeme ilave edilmiş ve yapılan görüşmeler neticesinde GenelBaşkan Recai Kutan'a başvuruda bulunması için yetki verilmesi hususuoybirliğiyle kabul edilmiştir." denilmektedir.

Anayasa'nın "İptal davası" başlıklı 150. maddesine koşutolarak düzenlenen 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 20. maddesinde, kanunların, kanun hükmündekikararnamelerin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün veya bunların belirlimadde ve hükümlerinin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıylaAnayasa Mahkemesinde doğrudan iptal davası açabilme hakkının, Cumhurbaşkanına,iktidar ve anamuhalefet partisi Meclis grupları ile Türkiye Büyük MilletMeclisi üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere ait olduğu, "İptaldavasının açılmasında temsil" başlıklı 26. maddenin ilk fıkrasında da,kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisiİçtüzüğününveya bunların belirli madde veya hükümlerinin Anayasaya aykırılığısebebiyle açılacak iptal davasının, 20 nci maddede belirtilen siyasî partigruplarının genel kurullarının üye tamsayısının salt çoğunluğu ile alacaklarıkarar üzerine grup başkanları veyavekilleri tarafından açılacağıbelirtilmiştir.

Anayasa'nın ve 2949 sayılı Yasa'nın bu kuralları, bir yasanın veyakimi kurallarının Anayasa'ya aykırılığı konusunda grup genel kurulunda,inceleme ve araştırma yapılarak tartışma açılmasını sağlamak amacınayöneliktir. Yasa çıkmadan yapılan görüşmeler ise ancak bir öngörüşme olarakdeğerlendirilebilir. Bu nedenle, siyasî parti meclis gruplarının bir yasahakkında yasalaşma süreci tamamlanmadan iptal davası açılabilmesi içinverdikleri yetkiye dayanılarak davaaçılması olanaklı değildir.

4369 sayılı Yasa'ya ilişkin tasarı henüz yasalaşmadan açılandavanın bu nedenle reddi gerekir.

II- SONUÇ

Usulüne uygun olarak alınmış bir grup genel kurulu kararınınbulunmaması nedeniyle başvurunun REDDİNE, Ahmet Necdet SEZER, Samia AKBULUT,Haşim KILIÇ, Mustafa BUMİN ile Sacit ADALI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,16.10.1998 gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

4369 sayılı Yasa'nın kimi maddelerinin iptali için Parti GrupBaşkanı tarafından yapılan başvuruyu; dava açmak üzere yetkilendirmeye ilişkin21.7.1998 günlü, 1 sayılı Parti Grup kararının, iptali istenen Yasa'nın TürkiyeBüyük Millet Meclisi Genel Kurulu'nca kabulünden bir gün önce alındığı,Yasaçıkmadan yapılan görüşmelerin ise ancak öngörüşme niteliğinde olduğu,yasalaşmasüreci tamamlanmadan verilen yetkiye dayanılarak dava açılmasının olanaklıbulunmadığı gerekçesiyle reddeden çoğunluk görüşüne aşağıda açıklanannedenlerle katılmıyoruz.

Anayasa'nın 150. maddesinde, Kanunların belirli madde vehükümlerinin şekil ve esas yönünden Anayasa'ya aykırılığı savıyla ana muhalefetpartisi Meclis grupları tarafından doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne davaaçılabileceği açıklanmış, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 26. maddesinde de,parti meclis gruplarınınüye tamsayısının salt çoğunluğu ile alacakları karar üzerine, iktidar veanamuhalefet partisi grup başkanları veya vekilleri tarafından iptal davasıaçılabileceği öngörülmüştür.

Kimi vergi yasalarında değişiklik yapılmasına ilişkin 4369 sayılıYasa, gerek ilgili komisyonlarda ve gerekse TBMM Genel Kurulu'nda tartışmalıbiçimde görüşülmüş, bu evrelerde yapılan konuşmalarda Yasa'nın kimihükümlerinin Anayasa'ya aykırı olduğu ısrarlı biçimde ileri sürülmüştür.Yasa'nın iptali istenilen maddeleri üzerindeki müzakereler tamamlandıktan sonratümünün oylanmasından bir gün önce iptal başvurusunda bulunulmak üzere PartiGenel Başkanı'na 21.7.1998 günlü Grup Kararı ile yetki verilmiş, bu yetkisonucu düzenlenen 25.9.1998 günlü dilekçeyle aynı gün Anayasa Mahkemesi'ndeiptal davası açılmıştır.

Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin, demokratik,lâik ve sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Demokratik hukukdevletinin varlığından söz edebilmek için yasama dahil devletin tüm eylem veişlemlerinin yargı denetimine tabi tutulması gerekir. Yargı denetimi hukukdevletinin "olmazsa olmaz" koşulu olup, yargı yerlerinde yargısaldenetimi daraltacak tarzda değil aksine genişletecek tarzda yorum yapılmasıhukuk devleti olmanın gereğidir. 1982 Anayasası Anayasa Mahkemesi'ne doğrudaniptal davası açabilmeyi 1961 Anayasa'sına nazaran daraltmış olup, usulhükümlerini aleyhte yorumlamak suretiyle başvurmaya yetkili olanların da buolanaklardan yoksun kılınması hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz.

Fazilet Partisi Grup Başkanı tarafından Anayasa MahkemesiBaşkanlığı'na yapılan iptal başvurusunun, usulüne uygun biçimde alınmış birGrup kararına dayalı olduğu tartışmasızdır. Parti Grubunca 4369 sayılı Yasa'nınkimi maddelerinin iptali için dava açılmak üzere parti Genel Başkanı'na yetkiverilmesinden sonra iptali istenilen maddelerde herhangi bir değişiklikyapılmadığına göre, bu yetkilendirmenin "öngörüşme" niteliğindeolduğu söylenerek iptal başvurusunun reddedilmesinde Anayasa'nın 150. ve 2949sayılıYasa'nın 26. maddesine uyarlık yoktur.

Açıklanan nedenlerle, başvurunun reddi yolundaki çoğunluk görüşünekarşıyız.