Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1998/46, K.1998/83 Sayılı Karar - 16/12/1998

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı: 1998/46

Karar Sayısı: 1998/83

Karar Günü: 16.12.1998

Resmi Gazete tarih/sayı:16.05.2003/15110

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara İkinci İşMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 8.5.1985 günlü, 3201sayılı "Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında GeçenSürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi HakkındaKanun"un 6. maddesinin (A) paragrafının birinci fıkrasının (a) bendininAnayasa'nın 10., 49., 60. ve 62. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.

I- OLAY

1993 yılında yurt dışından kesin dönüş yaparak, ödemesi gerekenprim borcunu döviz cinsinden yatırmak suretiyle yaşlılık aylığı bağlanandavacının, 1997 yılına kadar yurt dışında işsizlik aylığı aldığının anlaşılmasıüzerine, kesin dönüş şartının gerçekleşmemesi nedeniyle borçlanma ve tahsisişlemini iptal eden Sosyal Sigortalar Kurumu'nun bu işlemlerine karşı açtığıdâvâda Mahkeme, 3201 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin (A) paragrafının birincifıkrasının (a) bendinin iptali için doğrudan başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

3201 sayılı Yasa'nın (A) paragrafının birinci fıkrasının itirazkonusu (a) bendini de içeren 6. maddesi şöyledir:

"A) Bu Kanuna göre değerlendirilen sürelere istinaden aylıktahsisi yapılabilmesi için;

a) Yurda kesin dönülmüş olması,

b) Tahakkuk ettirilen döviz borcunun tamamının ödenmiş olması,

c) Döviz borcunun tamamının ödenmesinden sonra yazılı istektebulunulması,

Şarttır.

Yukarıdaki şartları yerine getirenlerden tahsise hak kazananlarınaylıkları, yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren başlatılmaküzere ilgili sosyal güvenlik kurumu kanunu hükümlerine göre bağlanır.

B) Bu Kanun hükümlerinden yararlanmak suretiyle aylıkbağlananlardan tekrar yurt dışında çalışmaya başlayanların çalışmayabaşladıkları tarihi takip eden ay başından itibaren aylıkları kesilir.

Bunlardan yeniden kesin dönüş yapanların, bu hizmetlerini 4 üncümadde hükümleri gereğince borçlanmaları şartıyla aylıkları bu süreler dedikkate alınarak yeniden hesaplanır. Bu borçlanmayı yapmayanların eskiaylıkları yurda kesin dönüş tarihini takip eden ay başından itibarenmüracaatları üzerine tekrar ödenmeye başlanır."

B- Dayanılan ve İlgisi Görülen Anayasa Kuralları

İtiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 10., 49., 60. ve 62.maddelerine aykırılığı ileri sürülmüş ve 65. maddesi ile de ilgisi görülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Ahmet N.SEZER, Güven DİNÇER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN,Sacit ADALI, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve RüştüSÖNMEZ'in katılmalarıyla 23.10.1998 günü yapılan ilk inceleme toplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, 3201 sayılı "Yurt Dışında Bulunan TürkVatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri BakımındanDeğerlendirilmesi Hakkında Kanun"un 6. maddesinin (A) paragrafının birincifıkrasının (a) bendi uyarınca yurt dışında çalışılan sürelerin sosyal güvenlikbakımından değerlendirilmesinin talep edilebilmesi ve aylık tahsisininyapılabilmesi için yurda kesin dönüş koşulu aranması, Anayasa'nın 10.maddesindeki eşitlik ilkesine, çalışma hakkına ilişkin 49. maddesine ve sosyalgüvenlik hakkını düzenleyen 60. ve 62. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanunhükmünde kararnamelerin, TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusundailgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.İstemle bağlı kalmak koşuluyla, başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılıkkararı verebileceğinden, itiraz konusu kuralla ilgisi nedeniyle, konuAnayasa'nın 65. maddesi yönünden de incelenmiştir.

Türkiye'de mevcut tüm sosyal güvenlik kurumlarının yasalarındabelirtilen yaşlılık aylığı tahsisi ile ilgili kuralların incelenmesinden,yaşlılık sigortasının, uzun süreli yardım yapan bir sigorta türü olduğu, bellibir yaşa ulaşılması nedeniyle çalışma gücü azalan sigortalının iş hayatındançekilerek, çalışmadan yaşamını sürdürmesini ve bu aşamadaki gelir kaybınıngiderilmesini amaçladığı anlaşılmaktadır. Esasen, emeklilik veya yaşlılıkaylığı bağlanabilmesi için, diğer sigorta türlerinden farklı olarak, aktifçalışma hayatının sona erdirilmesi gerekmektedir.

506 sayılı "Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu" ile 5434sayılı "Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu"na tabiçalışanların yaşlılık veya emekli aylığına hak kazanabilmeleri için belli yaş,prim, sigortalılık süresi ile başvuru zorunluluğu yanında işten ayrılma koşuluda aranmaktadır.

Bu yasalarda olduğu gibi, itiraz konusu kuralda yer alan yaşlılıkaylığı tahsisi için yurda kesin dönülmüş olması ortak koşuluyla, yurt dışındakiaktif çalışma hayatının sona erdirilmesi amaçlanmaktadır.

2926 sayılı "Tarımda Kendi Adına ve Hesabına ÇalışanlarSosyal Sigortalar Kanunu"na tabi sigortalılarla 1479 sayılı "Esnaf veSanatkâ rlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar KurumuKanunu"na tabi çalışanlar için bu yasalarda işten ayrılma koşulugetirilmemesi ise, bu Kurumlara bağlı olarak çalışanların kendi işleriniyapmalarından kaynaklanmaktadır.

Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen eşitlik ilkesi, yasalarınuygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din vemezhep ayrılığı gözetilerek eşitsizliğe yol açılmasını yasaklamaktadır. Builkeyle, birbirleriyle aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanması veayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılması engellenmektedir. Yasa önündeeşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez.Durum ve konumlardaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişikkuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumda olanların aynı,ayrı hukuksal durumda olanların da ayrı kurallara bağlı tutulmaları Anayasa'daöngörülen eşitlik ilkesini zedelemez.

3201 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin (A) paragrafının birincifıkrasının (a) bendi ile yaşlılık aylığı tahsisi için getirilen yurda kesindönüş koşulu, işten ayrılma yönünden yurt içinde ve dışında çalışanlar arasındabir ayırıma neden olmadığından Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesine aykırılıkbulunmamaktadır.

Anayasa'nın 60. maddesi ile herkesin sosyal güvenlik hakkına sahipolması ve bu güvenliği sağlayacak tedbirleri alması ve teşkilâtını kurması, 62.maddesi ile yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarının aile birliğinin,çocuklarının eğitiminin, kültürel ihtiyaçlarının ve sosyal güvenliklerininsağlanması, anavatanla bağlantının korunması ve yurda dönüşlerinde yardımcıolunması hususlarında Devlet'e verilen görev 65. maddede öngörülen malîkaynakların yeterliliği ile sınırlı tutulmuştur. Bu durumda, 3201 sayılı Yasaile yurt dışında çalışanların hizmetlerinin sosyal güvenlikleri yönündendeğerlendirilerek yaşlılık aylığı tahsis edilebilmesinin yurda kesin dönüşkoşuluna bağlanmasında, sosyal güvenlik kurumlarının aktuaryal dengelerinin ve65. maddedeki malî kaynakların yeterliği ölçütünün gözetildiği sonucunavarılmıştır.

Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 10., 60., 62. ve 65.maddelerine aykırı değildir. İstemin reddi gerekir.

Konunun Anayasa'nın 49. maddesi ile ilgisi görülmemiştir.

VI- SONUÇ

8.5.1985 günlü, 3201 sayılı "Yurt Dışında Bulunan TürkVatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri BakımındanDeğerlendirilmesi Hakkında Kanun"un 6. maddesinin (A) paragrafının birincifıkrasının (a) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,16.12.1998 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.